Examkin

Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları

24 soru

Tüm türler24Çoktan seçmeli11Eşleştirme6Sıralama7
Soru 1Soru →

Türkiye'de çıkarılan bazı madenler ile bu madenlerin işlendiği sanayi tesislerinin konumlandırılmasında etkili olan coğrafi faktörlerin eşleştirilmesi gerekmektedir.

Buna göre, sol sütunda verilen maden çıkar��m alanlarını, sağ sütundaki bu madenlerin işlendiği tesisler ve tesis yer seçimi gerekçeleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sivas (Divriği) ve Malatya (Hekimhan) havzalarından çıkarılan demir
Kastamonu (Küre) ve Artvin (Murgul) yataklarından çıkarılan bakır
Muğla (Fethiye) ve Elazığ (Guleman) sahalarından çıkarılan krom
Konya (Seydişehir) ve Antalya (Akseki) dolaylarından çıkarılan boksit

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sivas ve Malatya demiri, Karabük ve Ereğli'deki taş kömürü (enerji kaynağı) ile eşleşir. Kastamonu ve Artvin bakırı, Samsun'daki ulaşım ve hinterlant imkânları ile eşleşir. Muğla ve Elazığ kromu, Antalya'daki liman ve ihracat kolaylığı ile eşleşir. Konya ve Antalya boksiti ise Seydişehir'deki alüminyum tesislerinin ham maddeye yakınlığı ile eşleşir.
Doğru eşleştirmede; demir madeni Karabük-Ereğli demir-çelik fabrikalarındaki taş kömürüne (enerji kaynağı) yakınlık faktörüyle; bakır madeni Samsun'daki işletmelerin liman ve hinterlant (ulaşım) avantajıyla; krom madeni Antalya Ferrokrom Fabrikası'nın ihracata yönelik liman konumuyla; boksit madeni ise Seydişehir Alüminyum Tesisleri'nin ham maddeye yakınlığıyla doğrudan eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Demir madeninin işleme tesisleri ve kuruluş şartlarını analiz etme
Sivas ve Malatya'dan çıkarılan demirin Karabük ve Ereğli'de işlenmesinin temel nedeninin buradaki taş kömürü (enerji kaynağı) yatakları olduğu belirlenir.
Madenlerin ergitilmesinde enerji kaynağının türü ve yakınlığı en kritik tesis yer seçimi faktörlerindendir.
2
Bakır madeninin Samsun'da işlenme nedenini tespit etme
Kastamonu ve Artvin'den çıkarılan bakırın Samsun'da işlenmesinin liman ve demir yolu gibi gelişmiş ulaşım altyapısı (hinterland) ile ilişkili olduğu görülür.
Samsun'da bakır çıkarılmamasına rağmen sanayinin gelişmesi ulaşım faktörüyle açıklanır.
3
Krom madeninin Antalya'daki işleme tesisini ve ihracat ilişkisini değerlendirme
Muğla ve Elazığ kromunun Antalya Ferrokrom Tesisleri'ne taşınarak işlenmesinde liman faktörü ve ihracat olanaklarının ön planda olduğu saptanır.
Kromun küresel pazara sunulmasında deniz yolu taşımacılığı maliyeti azaltır.
4
Boksit madeni ile Seydişehir tesisi arasındaki ilişkiyi kurma
Konya (Seydişehir) dolaylarından çıkarılan boksitin doğrudan Seydişehir'deki tesiste işlenmesinin ham madde kaynağına yakınlık ilkesiyle örtüştüğü sonucuna varılır.
Taşıma maliyetinin yüksek olması boksit gibi hafif ama hacimli madenlerde tesisi ham maddeye yakın kılmaktadır.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki madenlerin çıkarım alanları ile işleme tesislerinin coğrafi konum ilişkisi (ham madde, enerji kaynağı, ulaşım ve pazarlama faktörleri)
Soru 2Soru →

Türkiye’de bir maden yatağının işletmeye açılabilmesi; rezerv miktarının yeterliliği, tenör oranının yüksekliği, ulaşım imkanlarının elverişliliği ve pazara yakınlık gibi birçok faktörün bir arada değerlendirilmesini gerektirir. Özellikle tonajı yüksek ve ağır olan demir gibi metalik madenlerin taşınmasında demir yolu bağlantısı hayati önem taşımaktadır.

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de yeni tespit edilen beş farklı demir cevheri yatağına ait bazı özellikler verilmiştir:

Maden YatağıToplam Rezerv (Milyon Ton)Tenör Oranı (%)En Yakın Demir-Çelik Fabrikasına Uzaklık (km)Yer Şekilleri ve Ulaşım Altyapısı
I1201540Engebeli, demir yolu bağlantısı yok
II9060250Sade, demir yolu hattına yakın
III85530Sade, karayolu bağlantısı var
IV25010300Dağlık, ulaşım altyapısı yetersiz
V152080Engebeli, demir yolu bağlantısı var

Maden yataklarının fiziki ve ekonomik özellikleri dikkate alındığında, bu yataklardan hangisinin işletmeye açılması en ekonomiktir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. maden yatağı

Cevap

II. maden yatağı
II. maden yatağı yüksek tenör oranı (%60) ve yeterli rezerv miktarı (90 milyon ton) ile ekonomik karlılık sağlarken; sade yer şekillerine sahip olması ve demir yolu hattına yakın bulunması sayesinde tonajı yüksek olan demir cevherinin fabrikaya düşük maliyetle taşınmasına imkan tanır. Bu durum yatağı en ekonomik seçenek haline getirir.

Adım Adım Çözüm

1
Ulaşım koşullarının analiz edilmesi
Demir madeni ağır ve hacimli bir yük olduğundan demir yolu bağlantısı en ekonomik taşıma yöntemidir. Tabloda II ve V numaralı yatakların demir yolu bağlantısı mevcuttur.
Maden taşımacılığında ulaşım maliyeti fizibiliteyi doğrudan etkiler.
2
Tenör (saf metal oranı) değerlerinin karşılaştırılması
Ekonomik işletme için demir madenlerinde tenörün yüksek (%50 ve üzeri) olması istenir. II (%60) ve III (%55) numaralı yataklar yüksek tenör değerine sahiptir.
Düşük tenörlü cevherin işlenmesi yüksek miktarda cüruf ve enerji kaybı yaratarak maliyetleri artırır.
3
Rezerv büyüklüklerinin değerlendirilmesi
Demir-çelik sanayisinde sürdürülebilir üretim için yatağın uzun ömürlü olması gerekir. III numaralı yatakta tenör yüksek olsa da rezerv yalnızca 8 milyon tondur ve yetersizdir. II numaralı yatak ise 90 milyon ton rezervle sanayi yatırımı için oldukça yeterlidir.
Rezerv miktarı, maden ocağı ve tesis kurulumu için gereken yüksek sabit sermaye yatırımının amorti edilmesini sağlar.
4
En ekonomik maden yatağının belirlenmesi
Hem yüksek tenör (%60) hem yeterli rezerv (90 milyon ton) kriterlerini karşılayan, ayrıca düz yer şekillerine sahip olup demir yolu hattına yakın olan II. maden yatağı en ekonomik seçenektir.
Tüm fiziki ve ekonomik coğrafya faktörlerinin optimum şekilde birleştiği yatak belirlenmiştir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de maden yataklarının işletmeye açılabilmesi için gerekli olan rezerv, tenör ve ulaşım koşullarının değerlendirilmesi
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 3Soru →

Türkiye'de madenlerin çıkarıldığı alanlar ile bu madenlerin işlendiği sanayi tesislerinin coğrafi dağılımı ekonomik faaliyetler açısından büyük önem taşır. Aşağıda verilen madenleri, Türkiye'de en önemli çıkarım veya işleme merkezleri olan yerleşmelerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Demir
Bakır
Boksit (Alüminyum)

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Demir madeni Divriği (Sivas) ile, Bakır madeni Murgul (Artvin) ile, Boksit madeni ise Seydişehir (Konya) ile eşleşmektedir.
Demir madeni Sivas'ın Divriği ilçesiyle, Bakır madeni Artvin'in Murgul ilçesiyle, Boksit (alüminyum) madeni ise Konya'nın Seydişehir ilçesiyle doğrudan ilişkilidir ve bu merkezlerde çıkarılmakta ya da işlenmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Demir madeninin en önemli çıkarım alanını belirleme
Demir madeni Sivas-Divriği ile eşleştirilir.
Türkiye'de demir rezervinin ve üretiminin en yoğun olduğu saha Sivas-Divriği çevresidir.
2
Bakır madeninin çıkarım ve işleme alanını belirleme
Bakır madeni Artvin-Murgul ile eşleştirilir.
Karadeniz Bölgesi'ndeki Artvin'in Murgul ilçesi, Türkiye'nin en aktif bakır yataklarına ve işletmelerine ev sahipliği yapar.
3
Boksit madeninin merkezini belirleme
Boksit madeni Konya-Seydişehir ile eşleştirilir.
Konya'nın Seydişehir ilçesi, boksit madeninin hem çıkarıldığı hem de Türkiye'nin tek alüminyum fabrikasında işlendiği yerdir.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki Madenlerin Dağılışı ve İşleme Merkezleri
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 4Soru →

Türkiye'de madenlerin i��letilmesi ve ekonomiye kazandırılması sürecinde kullanılan bazı temel kavramlar bulunmaktadır. Bir maden yatağında bulunan ve henüz çıkarılmamış olan toplam maden miktarı ile taş ve toprakla karışık hâldeki maden filizi içindeki saf metal oranı sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rezerv - Tenör

Cevap

Rezerv - Tenör
Maden yataklarındaki toplam ham madde miktarına rezerv denirken, bu ham maddenin içindeki temiz metal veya değerli element oranına tenör denir. Bu nedenle doğru sıralama rezerv ve tenör şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk tanım olan 'bir maden yatağında bulunan ve henüz çıkarılmamış olan toplam maden miktarı' kavramı belirlenir.
Bu tanım coğrafyada 'rezerv' kavramına karşılık gelir.
Rezerv, yer altında tespit edilen toplam maden cevheri miktarıdır.
2
İkinci tanım olan 'taş ve toprakla karışık hâldeki maden filizi içindeki saf metal oranı' kavramı belirlenir.
Bu tanım coğrafyada 'tenör' kavramına karşılık gelir.
Tenör, çıkarılan maden cevherinin kalitesini ve içindeki saf metal oranını gösteren ölçüttür.
3
Belirlenen iki kavram sırasıyla birleştirilir.
Rezerv ve tenör sıralaması elde edilir.
Soruda sırasıyla hangi kavramların tanımlandığı sorulmuştur.

Anahtar Kavram

Rezerv ve tenör kavramları ile bunların madencilikteki anlamları
Soru 5Soru →

Türkiye'nin elektrik enerjisi üretiminde kullanılan bazı enerji kaynakları aşağıda verilmiştir. Bu enerji kaynaklarını, Türkiye'nin elektrik enerjisi üretimindeki paylarına göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Türkiye'nin elektrik enerjisi üretimindeki paylarına göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralama Kömür - Hidroelektrik - Jeotermal şeklindedir.
Türkiye'nin elektrik üretiminde en büyük pay kömüre aittir, ardından hidroelektrik gelir ve jeotermal ise en düşük paya sahip olandır. Dolayısıyla doğru sıralama Kömür - Hidroelektrik - Jeotermal şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
En yüksek paya sahip kaynağı belirleme
Kömür
Türkiye'de elektrik üretiminde yerli ve ithal kömür toplamı en yüksek orana sahiptir.
2
İkinci en yüksek paya sahip kaynağı belirleme
Hidroelektrik
Hidroelektrik santralleri kömürün ardından en fazla elektrik üreten kaynaktır.
3
En düşük paya sahip kaynağı belirleme
Jeotermal
Jeotermal enerji elektrik üretiminde oldukça sınırlı bir paya sahiptir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kaynakların payları
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 6Soru →

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan enerji kaynaklarının toplam üretim içindeki payları, iklim koşulları (özellikle kuraklık/yağışlı dönemler) ve ithalat dengelerine bağlı olarak yıldan yıla küçük değişimler gösterse de genel sıralama büyük oranda sabittir.

Buna göre, Türkiye'nin elektrik enerjisi üretiminde kullanılan aşağıdaki enerji kaynaklarını, toplam elektrik üretimindeki payı en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama: Kömür (Taş kömürü ve linyit) > Doğal gaz > Hidroelektrik > Rüzgâr şeklindedir.
Türkiye'nin elektrik üretiminde en büyük pay kömüre (ithal kömür ve linyit toplamı) aittir. Onu doğal gaz ve ardından hidroelektrik takip eder. Rüzgâr enerjisi ise bu kaynaklar arasında en düşük paya sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin toplam elektrik üretiminde en büyük paya sahip olan birincil kaynağı belirleyin.
Kömür (linyit ve ithal kömürün toplamı) yaklaşık %34-36 payla ilk sıradadır.
Baz yük güç santralleri olarak işlev gören kömür santralleri, kesintisiz elektrik üretiminde en büyük payı üstlenir.
2
İkinci sıradaki fosil yakıtlı kaynağı tespit edin.
Doğal gaz, yaklaşık %20-23 payla ikinci sıradadır.
Doğal gaz santralleri esnek üretim kabiliyetleri nedeniyle talep dalgalanmalarını dengelemek amacıyla yoğun olarak kullanılır.
3
Yenilenebilir kaynakların kendi arasındaki üretim payı sıralamasını yapın.
Hidroelektrik enerjisi rüzgâr enerjisinden daha fazla paya sahiptir; hidroelektrik yaklaşık %19-21, rüzgâr ise %10-11 paya sahiptir.
Türkiye'nin engebeli ve yüksek coğrafi yapısı hidroelektrik potansiyelini artırırken, rüzgâr santrallerinin toplam üretimdeki payı son yıllarda artsa da henüz hidroelektrik seviyesine ulaşamamıştır.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki enerji kaynaklarının elektrik enerjisi üretimindeki payları ve sıralaması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru →

Türkiye'de maden yataklarının işletmeye açılabilmesi ve çıkarılan cevherin işleneceği tesislerin yer seçimi üzerinde hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım kolaylığı ve su kaynakları gibi çe��itli coğrafi faktörler rol oynamaktadır.

Buna göre, Türkiye'de bulunan madenler ile bunların işlendiği tesislerin coğrafi özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Küre ve Murgul gibi yataklardan çıkarılan bakır cevherinin Samsun'da bulunan tesiste işlenmesinde, bu kentin iç kesimlerle ulaşım bağlantıları ve liman fonksiyonu etkili olmuştur.

Cevap

Küre ve Murgul gibi yataklardan çıkarılan bakır cevherinin Samsun'da bulunan tesiste işlenmesinde, bu kentin iç kesimlerle ulaşım bağlantıları ve liman fonksiyonunun etkili olması doğrudur.
Kastamonu-Küre ve Artvin-Murgul'da çıkarılan bakır cevherinin bir kısmı Samsun'da işlenir. Samsun'un hammadde kaynağı olmamasına rağmen seçilmesindeki temel sebep, Karadeniz bölgesindeki en önemli liman fonksiyonuna ve iç kesimlerle demir yolu ulaşım bağlantısına sahip olmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Bakır madeninin Türkiye'deki temel çıkarım alanlarını (Küre ve Murgul) ve işleme tesisini (Samsun) coğrafi olarak belirlemek.
Bakır madeni Doğu ve Batı Karadeniz'de çıkarılmakta, ancak Karadeniz'de sadece Samsun'da işlenmektedir.
Madenlerin çıkarma ve işleme merkezleri arasındaki coğrafi ilişkiyi anlamak için.
2
Samsun'da bakır madeni çıkmamasına rağmen Karadeniz Bakır İşletmelerinin burada kurulma nedenini analiz etmek.
Samsun'un gelişmiş hinterlandına sahip bir liman kenti olması ve demir yolu bağlantısı bulunması bu seçimin temel nedenidir.
Sanayi tesisinin yer seçiminde ulaşım faktörünün rolünü doğrulamak için.
3
Diğer seçeneklerdeki kavramsal ve coğrafi hataları (rezerv-tenör kargaşası, yanlış hammadde/enerji kaynağı eşleştirmeleri) tespit ederek doğruluğu kesinleştirmek.
Rezerv-tenör kavramlarının karıştırıldığı, tesislerin hammadde veya enerji kaynaklarının yanlış belirtildiği görülür.
Çeldiricileri eleyerek kesin doğruya ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Sanayi Tesislerinin Kuruluş Yeri Seçimi ve Madencilik Kavramları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8Soru →

Türkiye'de çıkarılan madenlerin zengin rezerv alanları ile bu madenlerin sanayideki kullanım özellikleri hakkında bilgi sahibi olmak ülkemizin ekonomik coğrafyasını anlamak açısından oldukça önemlidir.

Aşağıdaki sol sütunda Türkiye'de belirli madenlerin yoğun olarak çıkarıldığı yerler, sağ sütunda ise bu madenlerin kullanım alanları ile sanayi özellikleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki çıkarım yerlerini sağ sütundaki maden özellikleri ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Guleman (Elazığ)
Bigadiç (Balıkesir)
Mazıdağı (Mardin)
Keçiborlu (Isparta)

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Guleman (Elazığ) krom madeniyle (çeliğe sertlik/paslanmazlık kazandıran, Elazığ ve Antalya'da işlenen); Bigadiç (Balıkesir) bor mineralleriyle (dünya rezervlerinin büyük kısmı ülkemizde olan, savunma ve cam sanayisinde kullanılan); Mazıdağı (Mardin) fosfat madeniyle (gübre yapımında kullanılan, yetersiz olduğu için ithal edilen); Keçiborlu (Isparta) ise kükürt madeniyle (kimya ve tarımda kullanılan, işletmesi kapatılan) eşleşmektedir.
Guleman krom (çelik sanayi, Elazığ-Antalya tesisleri), Bigadiç bor (küresel rezerv liderliği, savunma/cam sanayi), Mazıdağı fosfat (gübre sanayi, ithalat), Keçiborlu ise kükürt (işletmesi kapanmış ametal) madenleriyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Guleman (Elazığ) yöresinin maden potansiyelini analiz etme
Guleman, Türkiye'nin en büyük krom yataklarındandır ve bu maden Elazığ ile Antalya'daki tesislerde işlenmektedir.
Kromun paslanmaz çelik üretimindeki önemi ve elektro-metalürji tesisleriyle olan ilişkisini kurmak için.
2
Bigadiç (Balıkesir) havzasının maden türünü belirleme
Bigadiç çevresi bor yatakları açısından son derece zengindir.
Türkiye'nin bor rezervlerindeki küresel liderliği ve borun yüksek teknolojik alanlardaki kullanımıyla eşleştirmek için.
3
Mazıdağı (Mardin) yöresinin maden türünü ve ekonomik durumunu inceleme
Mazıdağı'nda fosfat madeni çıkarılmakta ve gübre üretiminde kullanılmaktadır.
Fosfatın Türkiye'de yetersiz olması sebebiyle tarımda yapay gübre üretiminde dışa bağımlılığımızı açıklayan veriyle eşleştirmek için.
4
Keçiborlu (Isparta) havzasının maden geçmişini değerlendirme
Keçiborlu, kükürt madeniyle bilinmekte olup buradaki tesis kapatılmıştır.
Kükürdün tarım ilacı ve barut yapımındaki kullanım alanı ile tesisin günümüzdeki durumunu ilişkilendirmek için.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki önemli maden yataklarının coğrafi dağılışı, bu madenlerin sanayideki kullanım alanları ve ithalat/ihracat durumları.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 9Soru →

Türkiye, dünya genelindeki bor minerali rezervlerinin yaklaşık %73'üne sahiptir. Kütahya-Emet, Eskişehir-Kırka ve Balıkesir-Bigadiç gibi alanlarda zengin yatakları bulunan bu maden; cam, seramik, jet yakıtı ve temizlik malzemeleri gibi pek çok sanayi kolunda kullanılmaktadır. Türkiye, bu devasa rezerv potansiyeline rağmen bor ihracatından elde ettiği ekonomik katma değeri hedeflenen seviyeye ulaştıramamıştır.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bor minerallerinin katma değeri yüksek uç ürünler yerine, daha çok ham veya yarı işlenmiş kimyasallar şeklinde ihraç edilmesi

Cevap

Bor minerallerinin katma değeri yüksek uç ür��nler yerine, daha çok ham veya yarı işlenmiş kimyasallar şeklinde ihraç edilmesi
Madenlerin dış ticaretteki katma değerini belirleyen en temel faktör, hammadde olarak mı yoksa işlenmiş sanayi ürünü (mamul/uç ürün) olarak mı satıldıklarıdır. Türkiye, zengin bor rezervlerine sahip olmasına rağmen, bu madeni uçak gövdesi, nano-teknolojik malzemeler veya özel kimyasallar gibi yüksek fiyatlı nihai ürünlere dönüştürmek yerine, büyük ölçüde ham bor cevheri ya da asit borik gibi yarı işlenmiş kimyasallar olarak ihraç etmektedir. Bu durum, elde edilen toplam ihracat gelirinin ve katma değerin düşük kalmasına neden olmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Bor madeninin coğrafi önemi ve rezerv durumu analiz edilir.
Türkiye'nin dünya bor rezervlerinin yaklaşık %73'üne sahip olduğu, yani hammadde bakımından küresel lider konumda bulunduğu belirlenir.
Madenin dış ticaretteki potansiyelini anlamak için rezerv üstünlüğünü saptamak gerekir.
2
Rezerv üstünlüğüne rağmen elde edilen ekonomik katma değerin neden düşük olduğu sorgulanır.
Madenlerin hammadde veya yarı mamul olarak satılmasının düşük gelir getirdiği, sanayide işlenip uç ürün (nihai teknolojik ürün) hâline getirilerek ihraç edildiğinde ise yüksek gelir sağladığı ilkesi uygulanır.
Maden ekonomisinde katma değerin hammadde işleme düzeyiyle ilişkisini kurmak gerekir.
3
Seçenekler değerlendirilerek en temel gerekçe tespit edilir.
Borun uç ürün olarak değil, ham veya yarı işlenmiş olarak ihraç edilmesinin düşük gelir getiren temel neden olduğu sonucuna varılır.
Ulaşım, tenör düşüklüğü veya yasal kısıtlama gibi diğer seçeneklerin coğrafi gerçeklerle uyuşmadığı veya birincil neden olmadığı elenerek netleştirilir.

Anahtar Kavram

Madenlerin hammadde, yarı mamul ve mamul madde olarak ihraç edilmesinin ülke ekonomisindeki katma değer ve dış ticaret gelirleri üzerindeki etkisi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

Türkiye'de bazı maden işleme tesisleri, hammaddenin çıkarıldığı alanların yakınına kurulurken bazıları ise liman kolaylığı, enerji kaynağına yakınlık veya su kaynaklarına erişim gibi coğrafi ve ekonomik faktörlere bağlı olarak farklı yerlerde kurulmuştur.

Aşağıdaki haritada, Türkiye'de çıkarılan bazı madenler ile bu madenlerin işlendiği tesisler arasındaki nakliye yönleri ve tesislerin kuruluş gerekçeleri numaralandırılarak verilmiştir:

* I. Küre (Kastamonu) →\rightarrow Samsun Bakır İşletmesi: Ulaşım (Liman ve hinterlant kolaylığı)
* II. Divriği (Sivas) →\rightarrow Ereğli Demir-Çelik Fabrikası: Enerji kaynağına yakınlık (Taşkömürü yatakları)
* III. Guleman (Elazığ) →\rightarrow Elazığ Ferro-Krom Fabrikası: Hammaddeye yakınlık
* IV. Seydişehir (Konya) →\rightarrow Seydişehir Al��minyum Fabrikası: Hammaddeye yakınlık
* V. Hekimhan (Malatya) →\rightarrow İskenderun Demir-Çelik Fabrikası: Hammaddeye yakınlık

Buna göre, yukarıda verilen nakliye ve tesis eşleştirmelerinden hangisinin kuruluş gerekçesi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Hekimhan (Malatya) ile İskenderun Demir-Çelik Fabrikası nakliyesinin gerekçesi olarak 'Hammaddeye yakınlık' gösterilen seçenektir.
İskenderun Demir-Çelik Fabrikası'nın kuruluş yerinin belirlenmesinde hammaddeye yakınlık etkili olmamıştır. Bu tesisin İskenderun'da kurulmasında, deniz ulaşımı (liman kolaylığı) sayesinde ithal kömürün getirilmesi ve üretilen demir-çelik ürünlerinin pazarlanmasındaki kolaylıklar ile su kaynaklarının varlığı belirleyici olmuştur. Bu doğrultuda, V numaralı eşleştirmede sunulan 'Hammaddeye yakınlık' gerekçesi coğrafi olarak yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Haritada verilen maden çıkarma yerleri ile işleme tesislerini incelemek.
I numaralı güzergah Küre'den Samsun'a bakır naklini, II numaralı güzergah Divriği'den Ereğli'ye demir naklini, III numaralı güzergah Elazığ'da krom işletilmesini, IV numaralı güzergah Seydişehir'de boksit işletilmesini, V numaralı güzergah ise Hekimhan'dan İskenderun'a demir naklini temsil etmektedir.
Maden çıkarma ve işleme merkezleri arasındaki coğrafi ilişkileri tespit etmek.
2
Her bir tesisin kuruluş yeri gerekçelerini değerlendirmek.
Samsun'da bakır işletmesinin kurulması liman ve ulaşım kolaylığına, Ereğli'de demir-çelik işletmesinin kurulması taşkömürü (enerji kaynağı) varlığına, Elazığ'da krom ve Seydişehir'de alüminyum tesislerinin kurulması hammadde varlığına dayanır. Bu gerekçelerin tümü coğrafi prensiplere uygundur.
Kuruluş yeri faktörlerinin bilimsel doğruluğunu kontrol etmek.
3
V numaralı İskenderun Demir-Çelik Fabrikası'nın kuruluş faktörünü analiz etmek.
İskenderun'da demir yatakları bulunmamaktadır; hammadde Malatya (Hekimhan-Hasançelebi) ve Sivas (Divriği) yörelerinden taşınmaktadır. Tesisin İskenderun'da kurulmasının ana sebebi, ithal kömür ve mamul madde nakliyesi için uygun olan liman (ulaşım) imkanları ile soğutma suyuna erişim kolaylığıdır. Dolayısıyla 'Hammaddeye yakınlık' ifadesi coğrafi olarak yanlıştır.
Hatalı gerekçeyi tespit ederek doğru cevaba ulaşmak.

Anahtar Kavram

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde etkili olan faktörlerin (hammadde, ulaşım, enerji kaynağı) mekansal dağılım analizi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru →

Türkiye'nin elektrik enerjisi üretiminde kullanılan aşağıdaki enerji kaynaklarını, yıllık elektrik üretimindeki paylarına göre en yüksek paya sahip olandan en düşük paya sahip olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Türkiye'nin yıllık elektrik üretiminde payı en yüksek olan kaynak kömürdür. Onu sırasıyla doğal gaz, rüzgar ve jeotermal enerji takip etmektedir. Bu doğrultuda doğru sıralama: Kömür - Doğal Gaz - Rüzgar - Jeotermal şeklindedir.
Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kömür en yüksek paya sahiptir. Onu doğal gaz izler. Yenilenebilir enerji kaynakları içinde rüzgarın payı jeotermalden daha fazladır. Dolayısıyla doğru sıralama en yüksekten en düşüğe kömür, doğal gaz, rüzgar ve jeotermal şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin güncel elektrik üretim verilerinde kömürün (linyit ve ithal kömürün) payını belirleme.
Kömürün toplam elektrik üretimindeki payının yaklaşık %30-35 ile en yüksek olduğu belirlenir.
Sıralamanın ilk basamağını oluşturmak için en yüksek paya sahip kaynağın bulunması gerekir.
2
Kalan kaynaklar arasından payı en yüksek olan doğal gazın konumunu belirleme.
Doğal gazın elektrik üretimindeki payının yaklaşık %20-25 olduğu ve kömürün hemen ardında yer aldığı saptanır.
İkinci sıradaki kaynağın belirlenmesi için kalan kaynaklar arasında karşılaştırma yapılır.
3
Rüzgar ve jeotermal enerjinin paylarını karşılaştırma.
Rüzgar enerjisinin payının (~%10-11) jeotermal enerjinin payından (~%3-4) yüksek olduğu tespit edilir.
Son iki kaynağın kendi arasındaki sıralamasını netleştirmek gerekir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan kaynakların üretim payları ve bu kaynakların önem sırası.
Soru 12Soru →

Türkiye'deki önemli maden ve enerji kaynakları ile ilişkili tesislerin/çıkarım alanlarının coğrafi dağılışını bilmek YKS hazırlığında oldukça önemlidir.

Aşağıdaki maden çıkarma veya işleme merkezlerini, Türkiye dilsiz haritası üzerindeki coğrafi konumları göz önüne alındığında en batıdan en doğuya doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Maden çıkarma ve işleme merkezlerinin batıdan doğuya doğru doğru sıralaması: Bandırma (Bor işleme tesisleri) - Seydişehir (Alüminyum tesisleri) - Divriği (Demir yatakları) - Murgul (Bakır işletmeleri) şeklindedir.
Verilen merkezlerin coğrafi konumları batıdan doğuya doğru incelendiğinde; Bandırma (Balıkesir) en batıda, Seydişehir (Konya) iç-güney kesimde, Divriği (Sivas) doğu-orta kesimde ve Murgul (Artvin) ise en doğuda (Gürcistan sınırına yakın) yer almaktadır. Bu durum Türkiye'nin batıdan doğuya uzanan boylam dereceleriyle doğrudan örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen merkezlerin hangi illerde bulunduğunu tespit edin.
Bandırma Balıkesir'de, Seydişehir Konya'da, Divriği Sivas'ta, Murgul ise Artvin'de yer almaktadır.
Madenlerin ve işleme tesislerinin hangi ilde olduğunu bilmek, Türkiye haritası üzerindeki göreceli konumlarını belirlemenin ilk adımıdır.
2
Bu illerin Türkiye'nin batı-doğu yönündeki konumlarını (boylam derecelerini) karşılaştırın.
Balıkesir en batıda (28∘28^\circ Doğu), Konya İç Anadolu'da (32∘32^\circ Doğu), Sivas İç Anadolu'nun doğusunda (38∘38^\circ Doğu), Artvin ise en doğuda (41∘30′41^\circ 30' Doğu) yer almaktadır.
Türkiye'de doğuya gidildikçe boylam dereceleri büyür.
3
Elde edilen coğrafi verilere dayanarak merkezleri batıdan doğuya doğru sıralayın.
Sıralama sırasıyla Bandırma, Seydişehir, Divriği ve Murgul şeklinde olmalıdır.
Boylam derecesi en küçük olandan en büyük olana doğru yapılan sıralama batıdan doğuya doğru sıralamayı verir.

Anahtar Kavram

Maden ve sanayi tesislerinin Türkiye coğrafyasındaki dağılımı ve boylam ilişkisi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru →

Türkiye'de bir maden yatağının ekonomik olarak işletmeye açılabilmesi için bazı şartların sağlanması gerekmektedir. Bir bölgede keşfedilen yeni bir bakır yatağında yapılan fizibilite çalışmaları sonucunda, yatakta toplam cevher miktarının milyonlarca tonu bulduğu ancak bu cevherin içindeki saf bakır oranının işletme maliyetlerini karşılayamayacak kadar düşük olduğu tespit edilmiş ve maden ocağı işletmeye açılmamıştır.

Buna göre, maden ocağının işletmeye açılmamasının temel gerekçesi, coğrafi kavramlar açısından aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak açıklanmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rezervin yeterli olmasına rağmen tenörün düşük olması

Cevap

Rezervin yeterli olmasına rağmen tenörün düşük olması
Doğru yanıt, rezervin yeterli olmasına rağmen tenörün düşük olduğunu belirten seçenektir. Metinde geçen 'toplam cevher miktarının milyonlarca tonu bulduğu' ifadesi maden rezervinin yüksek ve yeterli olduğunu; 'saf bakır oranının işletme maliyetlerini karşılayamayacak kadar düşük olduğu' ifadesi ise tenörün yetersiz olduğunu doğrudan açıklar.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde geçen bilgileri madencilik kavramları ile eşleştirin.
Milyonlarca tonluk toplam cevher miktarı 'rezerv' kavramına, saf bakır oranı ise 'tenör' kavramına karşılık gelmektedir.
Soruda verilen durumun hangi coğrafi kavramlarla ilgili olduğunu doğru tespit etmek gerekir.
2
Madencilik kavramlarının niceliksel durumlarını analiz edin.
Toplam cevher miktarı (rezerv) milyonlarca ton olduğu için yeterlidir; ancak saf bakır oranı (tenör) düşük olduğu için işletme ekonomik değildir.
Yatırımcının madeni açmama kararının arkasındaki gerekçeyi belirlemek için kavramların düzeylerini değerlendirmek gerekir.
3
Seçenekleri analiz ederek doğru gerekçeyi sunan seçeneği bulun.
Rezervin yeterli, tenörün ise düşük olduğunu belirten seçenek doğru cevaptır.
Kavramsal analizi tamamlayıp doğru seçeneğe ulaşmak hedeflenir.

Anahtar Kavram

Madenlerin işletilmesinde rezerv ve tenör kavramlarının önemi
Soru 14Soru →

Türkiye'de çıkarılan metalik madenlerin rezerv alanları ile bu madenlerin işlendiği sanayi tesislerinin coğrafi konumları arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Bazı tesisler hammaddeye yakın kurulurken, bazıları ulaşım veya enerji kaynağına yakınlık ilkesine göre konumlandırılmıştır. Sol sütundaki madenleri, sağ sütunda verilen çıkarım alanları ve işlendikleri tesislerin coğrafi özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bakır
Demir
Boksit
Krom

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bakır madeni Samsun'daki tesislerle; Demir madeni Karabük ve Ereğli'deki tesislerle; Boksit madeni Seydişehir'deki tesislerle; Krom madeni ise Elazığ ve Antalya'daki ferro-krom tesisleriyle eşleşmektedir.
Eşleştirmede her maden, kendine özgü çıkarım alanı ve işlendiği tesisin kurulma sebebiyle (Samsun'daki bakır tesisi için ulaşım, Karabük/Ereğli demir-çelik tesisi için enerji kaynağı, Seydişehir boksit tesisi için hammadde, Antalya ferro-krom tesisi için ulaşım) tam ve doğru şekilde eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Bakır madeninin Türkiye'deki çıkarım yerlerini ve işleme tesisini belirlemek.
Bakırın Artvin-Murgul ve Elazığ-Maden'de çıkarılıp Samsun'da işlendiği doğrulanır.
Samsun'da hammadde bulunmamasına karşın liman ve ulaşım faktörü tesisin buraya kurulmasını sağlamıştır.
2
Demir madeninin çıkarım alanları ile sanayi tesislerinin konum gerekçelerini incelemek.
Demirin Sivas-Divriği ve Malatya-Hekimhan'dan çıkarılıp Karabük ve Ereğli demir-çelik fabrikalarında işlendiği saptanır.
Demir-çelik fabrikalarının bu bölgede kurulmasının temel nedeni Batı Karadeniz'deki taş kömürü (enerji kaynağı) yataklarıdır.
3
Boksit madeninin ve alüminyum sanayisinin konumlandığı bölgeyi tespit etmek.
Boksitin Konya-Seydişehir'de çıkarılıp yine aynı yerdeki alüminyum tesisinde işlendiği sonucuna varılır.
Buradaki tesisin kuruluşunda hammaddeye yakınlık kriteri esas alınmıştır.
4
Krom madeninin çıkarım yerleri ile ferro-krom tesislerinin dağılışını eşleştirmek.
Kromun Elazığ-Guleman ve Muğla-Fethiye'den çıkarılıp Elazığ ve Antalya'daki ferro-krom tesislerinde işlendiği belirlenir.
Elazığ'daki tesis hammaddeye yakınlığa, Antalya'daki tesis ise deniz yolu ulaşımına (liman) bağlı olarak kurulmuştur.

Anahtar Kavram

Türkiye'de metalik madenlerin işletilmesi sürecinde hammadde kaynağı, enerji kaynağı ve ulaşım (liman) faktörlerinin sanayi tesislerinin coğrafi konumuna etkisi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 15Soru →

Türkiye'de yeni keşfedilen bir maden yatağının işletmeye açılıp açılmayacağına karar verilirken madenin rezerv miktarı ile tenör oranı birlikte değerlendirilir. Rezerv, yeraltındaki toplam maden miktarını ifade ederken; tenör ise bu maden cevheri içindeki saf metal oranını gösterir.

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de yeni keşfedilen beş farklı demir yatağının özellikleri verilmiştir:

Maden OcağıToplam Rezerv (Milyon Ton)Tenör Oranı (%)Ulaşım Olanakları
I1101101515Gelişmiş
II85856060Gelişmiş
III12125555Geli��miş
IV90901818Kısıtlı
V881010Gelişmiş

Buna göre, tablodaki maden ocaklarından hangisi, tenör oranının yüksek olmasına rağmen toplam rezerv miktarının azlığı nedeniyle işletmeye açılmaya en az uygundur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Tenör oranı yüksek (%55) olmasına karşın toplam rezerv miktarı çok düşük (12 milyon ton) olan III numaralı maden ocağı.
III numaralı maden ocağı, %55 gibi yüksek bir tenör oranına sahip olmasına rağmen sadece 12 milyon tonluk düşük bir rezerve sahiptir. Bu durum, kurulacak tesisin kısa sürede hammadde sıkıntısı çekmesine ve yatırımı verimsiz kılmasına yol açar. Dolayısıyla tenörün yüksek, rezervin yetersiz olması durumuna en uygun örnek bu ocaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki maden ocaklarının rezerv ve tenör değerlerini karşılaştırmak.
II ve III numaralı ocakların tenör oranları yüksek (%60 ve %55), diğer ocakların ise düşüktür.
Soru kökündeki 'tenör oranının yüksek olması' şartını sağlayan ocakları filtrelemek.
2
Yüksek tenörlü ocaklar arasından rezerv miktarı düşük olanı bulmak.
III numaralı ocağın rezervinin (12 milyon ton), II numaralı ocağın rezervine (85 milyon ton) göre oldukça az olduğu belirlenir.
Yatırımın ekonomik ömrünün kısa olacağı verimsiz seçeneği tespit etmek.

Anahtar Kavram

Madenlerin işletilebilirliği, tenör ve rezerv ilişkisi
Soru 16Soru →

Türkiye'de metalik madenlerin çıkarıldığı alanlar ile bu madenlerin işlendiği sanayi tesislerinin konumları belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık ve ulaşım (liman) imkanları gibi coğrafi faktörler göz önünde bulundurulur.

Buna göre, sol sütunda verilen maden çıkarım alanları ile sağ sütunda verilen sanayi tesisleri ve kuruluş yeri gerekçesi eşleştirmelerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Küre (Kastamonu) havzasından çıkarılan bakır cevheri
Divriği (Sivas) havzasından çıkarılan demir cevheri
Akseki (Antalya) havzasından çıkarılan boksit cevheri
Guleman (Elazığ) havzasından çıkarılan krom cevheri

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Küre bakır yataklarının Samsun Bakır İşletmeleri (ulaşım) ile; Divriği demir yataklarının Karabük Demir-Çelik Fabrikası (enerji kaynağı) ile; Akseki boksit yataklarının Seydişehir Alüminyum Tesisleri (hammaddeye yakınlık) ile; Guleman krom yataklarının Elazığ Ferrokrom Fabrikası (hammaddeye yakınlık) ile eşleşmesi gerekir.
Madenlerin işlendiği tesislerin konumlarında farklı coğrafi gerekçeler rol oynar. Küre'de çıkarılan bakırın Samsun'da işlenmesi ulaşım (liman) imkanıyla; Divriği'de çıkarılan demirin Karabük'te işlenmesi enerji kaynağına (taş kömürüne) yakınlıkla; Akseki boksitinin Seydişehir'de ve Guleman kromunun Elazığ'da işlenmesi ise hammadde kaynağına doğrudan yakınlıkla açıklanır.

Adım Adım Çözüm

1
Kastamonu Küre'den çıkarılan bakırın işlendiği Samsun tesisini ve bu tesisin konumunda deniz yolu/liman etkisini (ulaşım) analiz etmek.
Küre bakır cevherinin Samsun Bakır İşletmeleri ile eşleştiği belirlenir.
Samsun'da bakır madeni bulunmamasına rağmen liman ve ulaşım faktörü tesisin buraya kurulmasını sağlamıştır.
2
Sivas Divriği'den çıkarılan demir madeninin Karabük'teki demir-çelik fabrikasına gönderilme nedenini (taş kömürü/enerji kaynağı) değerlendirmek.
Divriği demir cevherinin Karabük Demir-Çelik Fabrikası ile eşleştiği belirlenir.
Karabük çevresinde demir madeni bulunmaz, tesis taş kömürü yataklarına (enerji kaynağına) yakınlık sebebiyle buraya kurulmuştur.
3
Antalya Akseki'de çıkarılan boksit (alüminyum) madeninin en yakın işleme tesisi olan Konya Seydişehir ile ilişkisini kurmak.
Akseki boksit cevherinin Seydişehir Alüminyum Tesisleri ile eşleştiği belirlenir.
Akseki ve Seydişehir birbirine çok yakındır ve boksit taşınması maliyetli bir maden olduğu için fabrika hammadde yakınına kurulmuştur.
4
Elazığ Guleman'dan çıkarılan krom madeninin nerede işlendiğini tespit etmek.
Guleman krom cevherinin Elazığ Ferrokrom Fabrikası ile eşleştiği belirlenir.
Guleman'daki zengin yataklar, Elazığ Ferrokrom Fabrikası'nın hammaddeye yakınlık ilkesi çerçevesinde kurulmasını sağlamıştır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de madenlerin çıkarım alanları ile sanayi tesislerinin coğrafi dağılımı arasındaki ilişki ve kuruluş yeri faktörleri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 17Soru →

Türkiye'de bulunan bazı maden ve enerji kaynakları aşağıda verilmiştir:

I. Linyit
II. Bor mineralleri
III. Taş kömürü
IV. Petrol

Bu kaynakları, Türkiye'deki toplam rezerv miktarı (ton cinsinden) en fazla olandan en az olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Türkiye'deki toplam rezerv miktarlarına göre en fazla olandan en az olana doğru doğru sıralama: Linyit, Bor mineralleri, Taş kömürü ve Petrol şeklindedir.
Türkiye'de en geniş rezerv alanına sahip ve toplam tonajı en fazla olan kaynak linyittir. Dünya genelinde en büyük paya sahip olduğumuz bor mineralleri ikinci sırada, Zonguldak havzasıyla sınırlı olan taş kömürü üçüncü sırada yer alır. Rezervleri son derece kısıtlı olan petrol ise en az rezerve sahip kaynaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Linyit rezervini belirleme
Linyitin yaklaşık 20 milyar tonluk rezervi ile ilk sırada yer alması gerektiği saptanır.
Türkiye'de linyit yatakları çok geniş bir coğrafi dağılış gösterir ve toplam miktarı en fazladır.
2
Bor mineralleri rezervini belirleme
Bor minerallerinin yaklaşık 3,3 milyar ton rezervle ikinci sırada yer alması gerektiği bulunur.
Türkiye dünya bor rezervlerinin çok büyük bir kısmına sahip olsa da, tonaj olarak linyitten sonra gelir.
3
Taş kömürü ve petrol rezervlerini karşılaştırma
Taş kömürünün (yaklaşık 1,3 milyar ton) petrole (milyon ton seviyesinde) göre çok daha yüksek rezerve sahip olduğu tespit edilerek sırasıyla üçüncü ve dördüncü sıraya yerleştirilir.
Türkiye'nin petrol rezervleri son derece kısıtlıdır ve tüketimin büyük kısmı ithalatla karşılanır.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki Maden ve Enerji Kaynaklarının Rezerv Miktarları
Soru 18Soru →

Türkiye'de bir maden arama şirketinin Sivas Divriği yakınlarında keşfettiği yeni bir demir yatağına ait hazırlanan teknik raporda şu bilgilere yer verilmiştir:

* Bölgedeki toplam işletilebilir maden cevheri miktarı oldukça fazladır ve uzun yıllar üretime katkı sağlayacak boyuttadır.
* Ancak çıkarılan cevher içindeki saf demir oranı düşük olduğundan, metalin taş ve topraktan arındırılması yüksek maliyetli tesis yatırımları gerektirmektedir.

Buna göre, raporda belirtilen demir yatağının özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rezervi yüksek, tenörü düşüktür.

Cevap

Rezervi yüksek, tenörü düşüktür.
Rapor incelendiğinde, maden yatağında bulunan toplam işletilebilir maden miktarı (rezerv) oldukça fazla olarak nitelendirilmiş; buna karşın cevher içindeki saf metal oranının (tenör) düşük olduğu ve arındırma işleminin yüksek maliyet gerektirdiği belirtilmiştir. Dolayısıyla yatağın rezervinin yüksek, tenörünün ise düşük olduğu söylenebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen teknik rapordaki kavramsal ifadeleri belirlemek.
Toplam işletilebilir maden miktarının rezervi, saf demir oranının ise tenörü temsil ettiği saptanır.
Rezerv ve tenör kavramlarının coğrafi tanımlarını doğru yapabilmek için.
2
Rapordaki verileri bu kavramlarla ilişkilendirmek.
Toplam cevher miktarının fazla olması rezervin yüksek olduğunu, saf demir oranının düşük olması ise tenörün düşük olduğunu gösterir.
Verilen durum analizinin coğrafi terimlerle ifadesini bulmak için.
3
Seçenekler arasından rezervin yüksek, tenörün düşük olduğunu belirten doğru yargıyı seçmek.
Rezervin yüksek, tenörün düşük olduğu seçeneğin doğru olduğu belirlenir.
Çelişen ya da kavramları yanlış eşleştiren diğer seçenekleri elemek için.

Anahtar Kavram

Madenlerde rezerv ve tenör kavramlarının tanımları ile işletilebilirlik ilişkisi.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 19Soru →

Bir maden şirketi, Türkiye'de bakır çıkarımı yapılan iki farklı bölgeden alınan numuneleri analiz etmiştir. Yapılan analiz raporunda şu bilgilere yer verilmiştir:

* I. bölgedeki yatakta yer altında bulunan toplam bakır cevheri miktarı oldukça fazladır ancak bu cevher içindeki saf metal oranı düşüktür.
* II. bölgedeki yatakta yer altında bulunan toplam bakır cevheri miktarı azdır ancak bu cevher içindeki saf metal oranı oldukça yüksektir.

Buna göre, analiz edilen maden yataklarının özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. bölgedeki yatağın rezerv miktarı fazla iken, II. b��lgedeki yatağın tenör oranı daha yüksektir.

Cevap

I. bölgedeki yatağın rezerv miktarı fazla iken, II. bölgedeki yatağın tenör oranı daha yüksektir.
Doğru seçenek, rezerv ve tenör kavramlarının tanımlarıyla tam olarak örtüşmektedir. Toplam maden miktarı fazla olan I. bölgenin rezervi yüksek, saf metal oranı yüksek olan II. bölgenin ise tenörü yüksektir.

Adım Adım Çözüm

1
Rezerv ve tenör kavramlarının tanımlarını analiz etme
Rezerv, yer altında bulunan ve işletilebilir durumdaki toplam maden/cevher miktarıdır. Tenör ise bu cevher içindeki saf metal oranıdır.
Soruda verilen öncülleri doğru değerlendirmek için coğrafi terimlerin net olarak bilinmesi gerekir.
2
I. bölgeye ait verileri değerlendirme
I. bölgede 'toplam bakır cevheri miktarı oldukça fazladır' denilmektedir, bu da rezervinin yüksek olduğunu gösterir. 'Saf metal oranı düşüktür' ifadesi ise tenörünün düşük olduğunu gösterir.
Her bir bölge için kavramların eşleştirilmesi sağlanmalıdır.
3
II. bölgeye ait verileri değerlendirme ve karşılaştırma yapma
II. bölgede 'toplam bakır cevheri miktarı azdır' ifadesi rezervin düşük, 'saf metal oranı oldukça yüksektir' ifadesi tenörün yüksek olduğunu gösterir. Dolayısıyla I. bölgenin rezervi, II. bölgenin ise tenörü daha yüksektir.
Elde edilen sonuçları seçeneklerle karşılaştırarak doğru cevaba ulaşmak için bu adım gereklidir.

Anahtar Kavram

Rezerv ve Tenör Kavramları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 20Soru →

Türkiye'nin elektrik enerjisi üretiminde kullanılan aşağıdaki enerji kaynaklarını, yıllık üretim miktarlarındaki payı en fazla olandan en az olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Türkiye'nin elektrik üretiminde payı en yüksek olan kaynak kömürdür (linyit ve ithal kömür dahil). İkinci sırada doğal gaz yer almaktadır. Üçüncü sırada yenilenebilir kaynaklar içinde en büyük paya sahip olan hidroelektrik gelmekte, bunu ise rüzgâr enerjisi takip etmektedir. Bu nedenle doğru sıralama kömür, doğal gaz, hidroelektrik ve rüzgâr şeklindedir.
Doğru sıralama kömür, doğal gaz, hidroelektrik ve rüzgâr şeklindedir. Kömür en yüksek paya sahipken, rüzgâr enerjisi bu gruptaki en düşük paya sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Elektrik üretim verilerinin analiz edilmesi
Türkiye'nin toplam elektrik üretiminde kömür (özellikle linyit ve ithal kömürün birleşimi) en yüksek paya (%35 civar��) sahiptir.
En yüksek paya sahip olan birincil kaynağı belirlemek.
2
İkinci sıradaki kaynağın belirlenmesi
Doğal gaz santralleri, elektrik üretiminde yaklaşık %20-25 bandında pay alarak kömürün ardından ikinci sırada gelmektedir.
Doğal gazın üretimdeki ikincil konumunu tespit etmek.
3
Yenilenebilir kaynakların kendi içindeki ve genel sıralamadaki yerinin karşılaştırılması
Yenilenebilir kaynaklar arasında hidroelektrik (%20 civarı) rüzgâr enerjisinin (%10 civarı) önünde yer almaktadır.
Hidroelektrik ve rüzgâr enerjisi kaynaklarının elektrik üretimindeki paylarını karşılaştırarak kalan sıralamayı tamamlamak.

Anahtar Kavram

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan kaynakların üretim payları sıralaması
Sayfa 1 / 2Sonraki
Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin