Divan Edebiyatının Genel Özellikleri ve Kaynakları

13 soru

Tüm türler13 Çoktan seçmeli6 Eşleştirme7

Divan edebiyatı, XIII. yüzyıldan XIX. yüzyıla kadar varlığını sürdürmüş, belirli kurallar ve estetik anlayış çerçevesinde şekillenmiş bir edebi gelenektir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Divan edebiyatının genel özellikleri arasında yer almaz?

Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamalarla yüklü, sanatlı ve ağır bir dilin tercih edilmesi

Aşk, sevgili, şarap ve tasavvuf gibi soyut ve bireysel konuların ele alınması

Şiirlerde ölçü olarak aruzun kullanılması ve beyitlerin ön planda olması

Sanat sanat içindir anlayışıyla estetik güzelliğe ve biçim kusursuzluğuna önem verilmesi

Vatan, hürriyet ve adalet gibi toplumsal kavramların şiirde yoğun biçimde işlenmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vatan, hürriyet ve adalet gibi toplumsal kavramların şiirde yoğun biçimde işlenmesi

Cevap

Vatan, hürriyet ve adalet gibi toplumsal kavramların şiirde yoğun biçimde işlenmesi ifadesi Divan edebiyatının bir özelliği değildir.

Vatan, hürriyet ve adalet gibi kavramlar Türk edebiyatına Batılılaşma süreciyle birlikte Tanzimat Dönemi'nde kazandırılmıştır. Klasik (Divan) Türk edebiyatında ise şairler toplumsal meselelere değinmek yerine soyut aşk, sevgili, şarap ve tasavvuf gibi bireysel konuları estetik bir biçimde işlemeyi tercih etmişlerdir. Bu nedenle toplumsal kavramların yoğun şekilde işlenmesi Divan edebiyatının bir özelliği olamaz.

Adım Adım Çözüm

Se��eneklerde yer alan ifadeleri Divan edebiyatının dil, üslup ve konu özellikleri açısından incelemek.

Sanatlı dil kullanımı, soyut konular, aruz ölçüsü, beyit birimi ve sanat sanat içindir anlayışı Divan edebiyatı ile doğrudan uyuşmaktadır.

Bu özellikler Divan edebiyatının temel estetik ve biçimsel yapısını oluşturur.

Yanlış olan seçenekteki toplumsal kavramların edebiyatımızdaki tarihsel gelişimini sorgulamak.

Vatan, hürriyet ve adalet gibi kavramların Türk şiirine ilk kez XIX. yüzyılda, Tanzimat Dönemi'nde (özellikle Namık Kemal'in eserlerinde) girdiği tespit edilir.

Divan edebiyatının bireysel ve soyut dünyasında bu tür toplumsal mücadele temalarına yer verilmemiştir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatının Genel Özellikleri

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 2Soru →

Divan edebiyatı; kaynağını dinî-tasavvufi inanışlardan, İran mitolojisinden, tarihî ve efsanevi şahsiyetlerden, klasik mazmunlardan ve özellikle son dönemlerinde mahallî/günlük yaşamdan alan zengin bir gelenektir. Bu gelenekte vatan, hürriyet, adalet, millet gibi kolektif ve siyasi kavramlar şiirin doğrudan izlekleri arasında yer almaz.

Buna göre, aşağıdaki beyitlerin hangisi, karşısında verilen Divan edebiyatı kaynak veya özellikleriyle ilişkilendirilemez?

Beyit:
*Vücûdun kim hamîr-i mâyesi hâk-i vatandandır*
*Ne gam râh-ı vatanda çeksek de cevr-i ten-fersâ*
Açıklama: Divan şiirinin geleneksel kaynaklarından olan yerel/coğrafi bağlılığın ve vatan sevgisi gibi siyasi-toplumsal temaların edebiyata yansıması

Beyit:
*Cemşîd ü Keykubâd u Ferîdûn u Keyhüsrev*
*Dergâh-ı izzetinde kapıcıdır ey melik*
Açıklama: İran mitolojisinin (Şehnâme kahramanlarının) ve efsanevi hükümdarların klasik şiire kaynaklık etmesi

Beyit:
*Der-i kûyunda can vermek diler âşık Fuzûlî-vâr*
*Gönül cananını ister ne eyler mülk-i dünyâyı*
Açıklama: Tasavvuf düşüncesinin, dünyadan yüz çevirip ilahi aşka yönelme prensibinin (zühd ve aşk) şiirde işlenmesi

Beyit:
*Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a*
*Gülelim oynayalım kâm alalım dünyâdan*
Açıklama: Nedim ile belirginleşen mahallîleşme (yerelleşme) akımının etkisiyle somut yaşamın ve eğlence hayatının şiire girmesi

Beyit:
*Süleymân-ı hilâfet kim bulup fer*
*Ona teslim olur tâc ile efser*
Açıklama: Dinî-tarihî kıssaların, peygamber hikâyelerinin (kısas-ı enbiya) ve Süleyman peygamber mucizelerinin klasik şiirdeki yansıması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beyit:
*Vücûdun kim hamîr-i mâyesi hâk-i vatandandır*
*Ne gam râh-ı vatanda çeksek de cevr-i ten-fersâ*
Açıklama: Divan şiirinin geleneksel kaynaklarından olan yerel/coğrafi bağlılığın ve vatan sevgisi gibi siyasi-toplumsal temaların edebiyata yansıması

Cevap

Namık Kemal'in Hürriyet Kasidesi'nden alınan ve vatan kavramının siyasi-toplumsal bağlamda işlendiği beyit, klasik Divan şiirinin geleneksel kaynakları ve özellikleri ile ilişkilendirilemez.

Verilen beyitler arasında vatan sevgisi ve vatan toprağına bağlılık temasını siyasi bir bağlamda işleyen beyit, Namık Kemal'in Tanzimat Dönemi'nde kaleme aldığı ünlü 'Hürriyet Kasidesi'ne aittir. Divan şiiri geleneğinde bireysel duygular, dinî-tasavvufi düşünceler, saray ve eğlence hayatı ile klasik mitoloji kaynaklık ederken; toplumsal mücadele, vatan sevgisi ve hürriyet gibi kavramlar yer almaz. Dolayısıyla bu beyit, açıklamada belirtilen klasik Divan şiiri kaynaklarıyla ilişkilendirilemez.

Adım Adım Çözüm

Beyitlerin dil, üslup ve içerik özelliklerinin analiz edilmesi

Tüm beyitler aruz ölçüsüyle ve zengin bir kelime kadrosuyla yazılmış olsa da tematik içerikleri farklılık göstermektedir.

Soruda Divan edebiyatının kaynakları ile beyitlerin içeriksel uyumu sorgulanmaktadır.

Eşleştirmelerin doğruluğunun kontrol edilmesi

Cemşîd, Keykubâd gibi isimlerin İran mitolojisiyle; ilahi aşk ve zühd temalarının tasavvufla; Sa'd-âbâd mesiresinin mahallîleşme akımıyla; Süleyman atıflarının ise dinî kıssalarla eşleştirilmesi tamamen doğrudur.

Seçeneklerdeki doğru eşleştirmeleri eleyerek yanlış olanı bulmak hedeflenmektedir.

Maddesel olarak yanlış olan eşleştirmenin gerekçelendirilmesi

'Vücûdun kim hamîr-i mâyesi hâk-i vatandandır' beytinde geçen 'vatan' kavramı, modern anlamda coğrafi-siyasi bir yurt ve uğruna mücadele edilen bir değer olarak ele alınmıştır. Bu tema Divan edebiyatında değil, Tanzimat Dönemi edebiyatında (özellikle Namık Kemal'in Hürriyet Kasidesi'nde) ortaya çıkmıştır. Divan edebiyatında vatan sevgisi gibi kolektif, siyasi ve ideolojik temalar şiirin kaynağı ya da izleği olmamıştır.

Dönemsel sınırları ve tematik farklılıkları netleştirerek doğru sonuca ulaşmak.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatının kaynakları ve tematik sınırları ile Tanzimat edebiyatının getirdiği tematik yeniliklerin ayırt edilmesi

Soru 3Soru →

Divan edebiyatının beslendiği temel kaynaklar ile bu kaynakların şiirlerdeki yansımalarını gösteren açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dinî ve tasavvufi inanışlar vahdet-i vücut ve dini kıssalarla; Türk-İslam öncesi ve İran mitolojisi Rüstem ve Cemşid gibi kahramanlarla; sosyal hayat ve yerli ögeler ise İstanbul'un mesire yerleri ve giyim kuşam kültürüyle eşleşmelidir.

Eşleştirmede dinî ve tasavvufi inanışlar vahdet-i vücut ve peygamber kıssalarıyla; mitolojik ögeler Rüstem ve Cemşid gibi Şehname kahramanlarıyla; sosyal hayat ve yerli ögeler ise İstanbul mesire yerleri ve günlük eğlence kültürüyle doğrudan ilişkilendirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

Birinci kaynak olan 'Dinî ve Tasavvufi İnanışlar' incelenir.

Bu kavramın şiirdeki yansımasının tasavvuf felsefesi (vahdet-i vücut) ve kutsal metin göndermeleri içeren açıklama olduğu belirlenir.

Tasavvuf ve kutsal metinler doğrudan İslamiyet etkisiyle edebiyata giren dini kaynaklardır.

İkinci kaynak olan 'Türk-İslam Öncesi ve İran Mitolojisi' incelenir.

Bu kavramın karşılığının Rüstem, Cemşid ve Keyhüsrev gibi Şehname kökenli efsanevi şahsiyetler olduğu tespit edilir.

Rüstem ve Cemşid gibi isimler klasik İran mitolojisinin en belirgin figürleridir.

Üçüncü kaynak olan 'Sosyal Hayat ve Yerli Ögeler' incelenir.

Bu kavramın karşılığının İstanbul'un somut mesire yerleri ve günlük eğlence kültürüyle ilgili açıklama olduğu belirlenir.

Sadabat ve Göksu gibi somut mekanlar ve giyim kuşam, edebi esere yerli hayatın yansımasıdır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatının Kaynakları ve Şiirdeki Yansımaları

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 4Soru →

Divan şairleri şiirlerini kurgularken hem dinî-tasavvufi kaynaklardan ve mitolojiden hem de içinde yaşadıkları sosyal hayattan geniş ölçüde beslenmişlerdir. Buna göre, sol sütunda verilen Divan edebiyatı kaynak ve eğilimlerini, sağ sütundaki edebî yansımalarıyla doğru şekilde nasıl eşleştirirsiniz?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İran Mitolojisi ve Destanları ile Cemşîd, Keyhusrev ve Rüstem-i Zâl'in mazmunlaştırılması; Tasavvuf Düşüncesi ve Estetiği ile vahdet-i vücud felsefesi; Kısas-ı Enbiyâ ve Dinî Metinler ile peygamber kıssaları ve mucizelerin telmihlerle hatırlatılması; Mahallîleşme Akımı ve Günlük Hayat ile somut çevre betimlemeleri ve halk söyleyişlerine yer verilmesi eşleşmelidir.

Divan edebiyatının kaynakları ve akımları ile şiirlerdeki yansımaları incelendiğinde; İran mitolojisine ait kahramanlar (Cemşîd vb.) İran mitolojisiyle, vahdet-i vücud felsefesi tasavvufla, peygamber kıssaları Kısas-ı Enbiyâ ile, somut İstanbul yaşamı ve halk söyleyişleri ise Mahallîleşme akımıyla eşleşmektedir. Bu doğrultuda yapılan eşleştirme tamamen doğrudur.

Adım Adım Çözüm

Destansı karakterleri belirleme

Cemşîd, Keyhusrev ve Rüstem-i Zâl gibi isimlerin İran destan geleneğine (Şehnâme) ait olduğu tespit edilir. Bu durum İran Mitolojisi ve Destanları ile eşleşir.

Mitolojik ve efsanevi kaynakların şiirdeki yansımasını belirlemek için.

Felsefi ve dinî kavramları ilişkilendirme

Vahdet-i vücud düşüncesinin tasavvuf edebiyatı çerçevesinde geliştiği belirlenir. Bu durum Tasavvuf Düşüncesi ve Estetiği ile eşleşir.

Tasavvufi kaynakların şiir diline olan etkisini anlamak için.

Dinî kıssaları tespit etme

Peygamber kıssaları ve mucizelerinin anlatılması (Kısas-ı Enbiyâ) dinî metinlerin kaynağını oluşturur. Bu durum Kısas-ı Enbiyâ ve Dinî Metinler ile eşleşir.

Kutsal metinlerin telmih sanatıyla olan ilişkisini kurmak için.

Yerel söyleyiş ve günlük yaşam unsurlarını analiz etme

İstanbul'un mesire yerleri, somut betimlemeler ve halk söyleyişleri mahallîleşme (yerlileşme) akımının sonucudur. Bu durum Mahallîleşme Akımı ve Günlük Hayat ile eşleşir.

Şiirdeki gerçekçi ve yerli eğilimleri kaynaklarıyla ilişkilendirmek için.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatının dinî, tasavvufi, mitolojik ve sosyal kaynaklarının şiir geleneğindeki iz düşümleri.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 5Soru →

Divan edebiyatı estetiğinde şair, dış dünyayı olduğu gibi yansıtmak yerine zihninde idealleştirdiği soyut kavramlar ve klasik estetik kurallar çerçevesinde aktar��r. Şiirin beslendiği kaynaklar ve biçim özellikleri de bu soyut ve kurgusal evreni şekillendirir.

Buna göre, Divan şiirinin estetik dünyası, kaynakları ve genel özellikleri göz önünde bulundurulduğunda aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Şiirde kullanılan sevgilinin boyu için 'selvi', kirpikleri için 'ok' gibi kalıplaşmış benzetmeler (mazmunlar), kaynağını ortak İslami kültür ve İran mitolojisinden alır.

Tasavvuf felsefesi, şiirlerde hem derin bir düşünce altyapısı oluşturmuş hem de dünyevi aşkın ilahi aşka geçişini sembolize eden mecazi bir dilin gelişmesini sağlamıştır.

Toplumsal yaşamı yönlendirmek ve halkı eğitmek amacıyla 'hürriyet', 'vatan' ve 'adalet' gibi temalar klasik mazmunlarla birleştirilerek şiirin merkezine taşınmıştır.

Aruz ölçüsünün Türkçeye uyarlanması sürecinde dilin yapısında bazı değişiklikler yapılmış; Arapça ve Farsça kelimelerle zenginleştirilen edebi dil, şiirin biçimsel mükemmelliğini desteklemek amacıyla kullanılmıştır.

Şairler, içinde yaşadıkları saray ve çevresindeki sosyal hayatı, eğlence meclislerini ve mimari yapıları (özellikle Nedim ve Nedim sonrası dönemde) şiire dahil ederek somut unsurlara da yer vermişlerdir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplumsal yaşamı yönlendirmek ve halkı eğitmek amacıyla 'hürriyet', 'vatan' ve 'adalet' gibi temalar klasik mazmunlarla birleştirilerek şiirin merkezine taşınmıştır.

Cevap

Toplumsal yaşamı yönlendirmek ve halkı eğitmek amacıyla 'hürriyet', 'vatan' ve 'adalet' gibi temaların klasik mazmunlarla birleştirilerek şiirin merkezine taşındığını savunan yargı.

Divan edebiyatında sanatçılar toplumu eğitme amacı gütmemiş, 'sanat sanat içindir' anlayışıyla bireysel ve soyut konuları işlemişlerdir. 'Vatan, hürriyet, adalet' gibi kavramlar Tanzimat I. Döneminde edebiyatımıza dahil edilmiştir. Bu yüzden bu seçenekteki bilgi yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Seçeneklerde verilen bilgilerin Divan edebiyatının kaynakları ve genel özellikleriyle uyuşup uyuşmadığı incelenir.

Tanzimat edebiyatına ait özelliklerin Divan edebiyatı özelliği gibi sunulduğu saptanır.

Divan edebiyatında 'hürriyet, vatan, adalet' gibi temaların ve toplumu eğitme amacının bulunmadığı bilgisiyle çelişki tespit edilir.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatının genel özellikleri, kaynakları ve Tanzimat edebiyatı ile olan tematik farkları.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 6Soru →

Divan şairleri, şiirlerinde geniş bir bilgi birikimini ve kültürel arka planı yansıtırlar. Bu doğrultuda klasik ��iirde telmih, teşbih veya mazmunlar aracılığıyla gök biliminden tasavvufa, destanlardan günlük ritüellere kadar uzanan zengin bir referans ağı kurulmuştur.

Buna göre, sol sütunda verilen edebî imgeleri ve anahtar terimleri, sağ sütunda yer alan divan şiirinin esinlendiği kaynak alanlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşmeler şu şekildedir: 1. İran mitolojisi ve epik geleneği, 2. Klasik dönem astronomi ve kozmoloji bilgileri, 3. Kur'an-ı Kerim, hadisler ve peygamber kıssaları, 4. Sosyal hayat, yerel kültür ve tarihî/toplumsal gerçeklikler.

Eşleştirmelerin tamamı divan şiirinin kaynaklarının doğru sınıflandırılmasıyla yapılmıştır. Şehname kahramanları İran mitolojisini; gezegenler ve felekler astronomiyi; peygamberlerin hayatlarına dair mazmunlar dinî kaynakları; mesireler, şenlikler ve düğünler ise günlük sosyal hayatı temsil etmektedir.

Adım Adım Çözüm

Birinci öncüldeki kahramanları ve kavramları analiz etmek

Câm-ı Cem (Cemşid'in kadehi), Afrasiyab ve Feridun gibi isimlerin İran mitolojisine ve Firdevsi'nin Şehname'sine dayandığı tespit edilir. Bu nedenle birinci öncül İran mitolojisi ve epik geleneği ile eşleşir.

Şairlerin telmih ve teşbihlerde kullandığı mitolojik figürlerin kökenini belirlemek.

İkinci öncüldeki kavramları analiz etmek

Çarh-ı felek, Müşteri ve Zühre gibi kelimelerin gök cisimleri ve astronomi terimleri olduğu belirlenir. Bu unsurlar şairlerin kozmolojik ve astrolojik (ilm-i nücum) tasavvurlarını yansıtır ve ilgili seçenekle eşleşir.

Şiirlerdeki kozmik ve astrolojik ögelerin kaynağını saptamak.

Üçüncü öncüldeki ifadeleri ve telmihleri analiz etmek

Kenan ili, külbe-i ahzan (Yusuf peygamberin babası Yakub'un hasret çektiği kulübe) ve yed-i beyza (Musa peygamberin beyaz eli mucizesi) dinî-tasavvufi kaynaklar ve peygamber kıssaları (Kısas-ı Enbiya) ile ilişkilidir. Bu yüzden üçüncü öncül dinî kaynaklarla eşleşir.

İncil, Tevrat veya Kur'an kaynaklı anlatıların edebiyattaki izlerini bulmak.

Dördüncü öncüldeki sosyal unsurları analiz etmek

Sûr-ı hümayun, helva sohbetleri, bayramlar ve mesire alanları doğrudan Osmanlı toplumunun günlük ve sosyal yaşamına aittir. Bu nedenle dördüncü öncül sosyal hayat ve yerel kültür ile eşleşir.

Eserlerdeki gerçekçi ve yerel kültürel ögeleri ayırt etmek.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatının beslendiği dinî, mitolojik, bilimsel ve toplumsal kaynakların şiirlerdeki yansımaları.

Soru 7Soru →

Divan edebiyatı; kendine özgü estetik kuralları, yapısal özellikleri ve şairlerin sanatlarını icra etme biçimleriyle şekillenmiş köklü bir edebi gelenektir.

Buna göre, sol sütunda verilen divan edebiyatı kavramları ile sağ sütundaki bu kavramları örneklendiren açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Parça Güzelliği kavramı Nedîm'in gazelindeki beyitlerin bağımsız anlam taşımasıyla; Mazmun kavramı sevgiliyi betimlerken boyun serviye, ağzın goncaya benzetilmesiyle; Soyut Estetik kavramı Leylâ vü Mecnûn mesnevisindeki olayların sembolik işlenmesiyle; Caize ve Hami İlişkisi ise Bâkî'nin yazdığı kaside karşılığında ödüllendirilip makam elde etmesiyle eşleşir.

Doğru eşleştirmede her kavram divan edebiyatındaki pratik uygulamasıyla eşleşmiştir. Şiirde beyitlerin bağımsızlığı parça güzelliğini; kalıplaşmış benzetmeler mazmunu; somut dünyadan arındırılmış kurgular soyut estetiği; kaside sunma karşılığı elde edilen himaye ve ödüller ise caize/hami ilişkisini yansıtır.

Adım Adım Çözüm

Sol sütundaki divan edebiyatı kavramlarının tanımlarını ve edebi gelenekteki karşılıklarını belirleyin.

Parça güzelliği beyit bütünlüğünü; mazmun kalıplaşmış benzetmeleri; soyut estetik gerçek dünyadan uzak, zihinsel tasarımları; caize/hami ilişkisi ise sanatçı ile iktidar arasındaki maddi-manevi destek bağını temsil eder.

Kavramların doğru tanımlanması, sağ sütundaki pratik örneklerin doğru eşleştirilmesini sağlar.

Sağ sütundaki örnek senaryoları analiz ederek kavramsal yansımalarını tespit edin.

Nedîm'in beyitlerinin bağımsız olması parça güzelliğiyle; sevgili betimlemelerindeki ortak kalıplar mazmunla; Leylâ vü Mecnûn'un sembolik olması soyut estetikle; Bâkî'nin ödüllendirilmesi ise caizeyle eşleşir.

Örneklerin her biri ilgili kavramın en belirgin pratik yansımasıdır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatının genel estetik, yapısal ve sosyal özellikleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 8Soru →

Divan edebiyatı; Arap ve Fars edebiyatlarının etkisiyle şekillenmiş, kendine özgü estetik kuralları ve kaynakları olan köklü bir edebi gelenektir. Bu edebi gelenek ve onun genel özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdakilerden hangisi Divan edebiyatı için söylenemez?

Şiirlerde bireysel duygu ve düşünceler; gül, bülbül, şem, pervane gibi klasikleşmiş mazmunlar aracılığıyla soyut bir düzlemde dile getirilmiştir.

Arap ve Fars edebiyatından alınan mesnevi, gazel, kaside gibi nazım biçimleri Türk şiirinin yapısal çerçevesini oluşturmuştur.

Toplumsal aksaklıkları düzeltmek amacıyla hak, adalet ve hürriyet gibi kavramları odağa alarak edebi eseri halkı eğitmede bir araç olarak görmüşlerdir.

Dinî-tasavvufi inanışlar, Kur'an ve hadis kıssaları ile İran mitolojisine ait kahramanlar şiirlerin temel kültürel kaynakları arasında yer almıştır.

Aruz ölçüsüyle yazılan şiirlerde beyit bütünlüğü esas alınmış, konunun tamamına yayılması yerine her beyitte anlamın tamamlanması ilkesi benimsenmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplumsal aksaklıkları düzeltmek amacıyla hak, adalet ve hürriyet gibi kavramları odağa alarak edebi eseri halkı eğitmede bir araç olarak görmüşlerdir.

Cevap

Toplumsal aksaklıkları düzeltmek amacıyla hak, adalet ve hürriyet gibi kavramları odağa alarak edebi eseri halkı eğitmede bir araç olarak görmüşlerdir.

Toplumsal aksaklıkları düzeltmeyi, hak, adalet ve hürriyet gibi kavramları odağa almayı hedefleyen ve edebi eseri halkı eğitmede bir araç olarak gören anlayış, Divan edebiyatına değil Tanzimat I. Dönem edebiyatına aittir. Divan edebiyatı soyut, estetik kaygısı yüksek ve bireysel temalı bir edebiyattır.

Adım Adım Çözüm

Seçeneklerde yer alan edebi özellikleri dönemlerin zihniyetleriyle karşılaştırmak

Gül ve bülbül gibi mazmunların kullanılması, aruz ölçüsü, beyit bütünlüğü (parça güzelliği), Arap-Fars edebiyatı kaynaklı nazım biçimleri ve dinî-mitolojik kaynaklar Divan edebiyatının temel taşlarıdır.

Soruda istenen, Divan edebiyatına ait olmayan özelliğin belirlenmesidir.

Edebi eserin halkı eğitme aracı olarak görülmesi ve hak, adalet, hürriyet kavramlarının işlenmesini değerlendirmek

Edebi eserin toplumsal fayda amacıyla kullanılması ve hak, adalet, hürriyet gibi kavramların edebiyata girmesi Şinasi, Namık Kemal gibi sanatçıların öncülük ettiği Tanzimat I. Dönem edebiyatının belirgin özelliğidir.

Divan edebiyatının bireysel, soyut ve 'sanat sanat içindir' ilkesine dayanan yapısıyla bu toplumsal ve faydacı anlayış çelişir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatının Genel Özellikleri ve Kaynakları

Soru 9Soru →

Divan şiiri, beslendiği kaynakların çeşitliliği ve zenginliğiyle bilinen klasik bir edebi gelenektir. Aşağıda verilen divan edebiyatı kaynaklarını, bu kaynakların şiirdeki yansımalarını gösteren açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dinî ve tasavvufi kaynaklar vahdet-i vücut anlayışı ve peygamber kıssalarıyla; mitolojik unsurlar Dahhak ve Rüstem gibi figürlerle; klasik ilimler gezegen ve bur�� adlarıyla; toplumsal ve mahallî unsurlar ise İstanbul mesire yerleri ve giyim kuşam adetleriyle eşleşmelidir.

Doğru eşleştirmede; tasavvufi düşünceler ve peygamber kıssaları dinî-tasavvufi kaynaklarla, Dahhak ve Rüstem gibi Şehname kahramanları mitolojik kaynaklarla, gök cisimleri ve burçlar klasik ilimlerle, İstanbul'un Kâğıthane semti ve sosyal yaşam unsurları ise toplumsal ve mahallî unsurlarla ilişkilendirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

Dinî ve tasavvufi kavramların tespiti

Dinî ve tasavvufi kaynaklar grubuna vahdet-i vücut anlayışı ile Hızır ve İlyas kıssaları dâhil edilir.

Bu kavramlar doğrudan İslam medeniyeti ve tasavvuf kültürüyle ilgilidir.

Mitolojik ve efsanevi şahsiyetlerin tespiti

Mitolojik unsurlar grubuna Şehname kaynaklı Dahhak ve Rüstem gibi figürler dâhil edilir.

Divan edebiyatında mitolojik birikim büyük oranda Fars mitolojisinden ve destanlarından alınmıştır.

Klasik ilimlere dair ögelerin tespiti

Klasik ilimler grubuna Zühre, Müşteri gibi gezegen adları ve astroloji (nücum) bilgisi dâhil edilir.

Orta Çağ İslam dünyasındaki bilimsel birikim ve gökbilim divan şiirinin entelektüel arka planını oluşturur.

Toplumsal ve mahallî ögelerin tespiti

Toplumsal hayat ve mahallî unsurlar grubuna İstanbul'un Kâğıthane semti, mesire yerleri ve giyim kuşam özellikleri dâhil edilir.

Bu ögeler, divan şiirinin soyut dünyasının yanında somut sosyal gerçeklikten ve yerelleşme (mahallîleşme) eğiliminden de beslendiğini kanıtlar.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatının Kaynakları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 10Soru →

Divan edebiyatında şairler, eserlerini oluştururken hem zengin bir kültürel, dinî ve mitolojik arka plandan faydalanmış hem de bu geleneğin yüzyıllar boyunca yerleşmiş estetik kurallarına bağlı kalmışlardır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi divan edebiyatının genel özellikleri veya beslendiği kaynaklar ile ilgili yanlış bir bilgidir?

Arap ve Fars edebiyatlarından alınan gazel, kaside ve mesnevi gibi nazım şekilleriyle aruz ölçüsü, bu geleneğin temel şekilsel yapısını belirlemiştir.

Kur'an ayetleri, hadisler, tasavvufi terimler, peygamberler tarihi ve Şehnâme kaynaklı mitolojik unsurlar şiirlerin düşünsel zeminini oluşturmuştur.

Toplumu eğitme ve sosyal aksaklıkları düzeltme amacı güdülmüş; vatan, hürriyet ve eşitlik gibi kavramlar şiirlerin temel izlekleri haline getirilmiştir.

Türklerin divan şiirine kazandırdığı şarkı ve tuyuğ gibi nazım şekilleri, bu köklü geleneğin yerel ögeler barındırdığını ve tamamen taklitçi olmadığını gösterir.

Dış dünya olduğu gibi yansıtılmamış; sevgilinin boyunun serviye, dişinin inciye benzetilmesi gibi kalıplaşmış mecazlar (mazmunlar) aracılığıyla soyut bir estetik kurulmuştur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplumu eğitme ve sosyal aksaklıkları düzeltme amacı güdülmüş; vatan, hürriyet ve eşitlik gibi kavramlar şiirlerin temel izlekleri haline getirilmiştir.

Cevap

Toplumu eğitme ve sosyal aksaklıkları düzeltme amacı güdülmüş; vatan, hürriyet ve eşitlik gibi kavramlar şiirlerin temel izlekleri haline getirilmiştir.

Divan edebiyatında 'sanat sanat içindir' anlayışı hâkimdir. Şairlerin toplumu eğitme, toplumsal aksaklıkları düzeltme gibi bir gayesi yoktur. Vatan, hürriyet ve eşitlik gibi kavramlar ise Türk edebiyatına ilk kez Tanzimat Dönemi'nde girmiştir. Dolayısıyla toplumu eğitmeyi amaçlayan ve vatan, hürriyet gibi konuları işleyen ifade divan edebiyatının genel özellikleriyle çelişir ve yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Soru kökünü okuyarak divan edebiyatının özellikleri ve kaynakları bakımından yanlış olan bilgiyi tespit etmek üzere odaklanılır.

Araştırılacak ana konunun divan edebiyatı genel nitelikleri ve kaynakları olduğu belirlenir.

Seçenekleri analiz etmek için ölçüt oluşturmak.

Seçeneklerdeki ifadeler tek tek incelenir; Arap/Fars biçimleri, İslami ve mitolojik kaynaklar, Türklerin kazandırdığı şarkı/tuyuğ biçimleri ve mazmunlu soyut estetik yapısının doğruluğu onaylanır.

Geriye kalan seçenekte yer alan toplumsal fayda, halkı eğitme ve vatan, hürriyet gibi konuların divan şiiriyle değil Tanzimat edebiyatıyla ilişkili olduğu görülür.

Doğru seçeneği (yani yanlış olan bilgiyi) ayırt etmek.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatının Genel Özellikleri ve Kaynakları

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 11Soru →

Divan edebiyatı, gelişim süreci boyunca hem doğu kültür havzasının ortak değerlerinden hem de toplumun sosyal ve kültürel yapısından beslenmiştir. Aşağıda sol sütunda verilen divan edebiyatı kaynakları ile sağ sütunda verilen ve bu kaynakların şiirdeki yansımalarını açıklayan ifadeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dinî ve Tasavvufi Kaynaklar ile Kur'an ayetleri, hadis-i şerifler, peygamber kıssaları ve tasavvufi düşüncenin mazmunlarla şiire aktarılması; Mitolojik ve Efsanevi Kaynaklar ile Şehname kahramanları ile klasik Doğu mitolojisine ait unsurların telmih yoluyla şiirde yer alması; Tarihî ve Sosyal Kaynaklar ile Padişahların tahta çıkışı, savaşlar, sünnet ve düğün törenleri gibi dönemin güncel ve toplumsal olaylarının şiire yansıması; Edebî ve Estetik Kaynaklar ile Arap ve Fars edebiyatından alınan aruz ölçüsü, kaside ve gazel gibi nazım biçimleri ile ortak estetik anlayışın benimsenmesi eşleşmelidir.

Divan edebiyatının kaynakları temelde dinî-tasavvufi, mitolojik-efsanevi, tarihî-sosyal ve edebî-estetik olmak üzere sınıflandırılır. Dinî-tasavvufi kaynaklar Kur'an, hadis ve tasavvufi düşünceyi; mitolojik kaynaklar Şehname kahramanlarını; tarihî-sosyal kaynaklar toplumsal hayatı ve cülus/sur gibi törenleri; edebî-estetik kaynaklar ise aruz ölçüsü ile Arap ve Fars edebiyatından alınan nazım şekillerini kapsar. Doğru eşleştirme bu temel özelliklerin bire bir karşılıklarını yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Dinî ve tasavvufi temaların divan şiirindeki yansımaları araştırılır.

Dinî ve Tasavvufi Kaynaklar ifadesinin, içinde Kur'an, hadis ve tasavvuf (vahdet-i vücud) geçen açıklama ile eşleştiği belirlenir.

Dinî ve tasavvufi terimler doğrudan inanç ve tasavvuf dünyasına aittir.

Klasik Doğu mitolojisi ve efsane unsurları aranır.

Mitolojik ve Efsanevi Kaynaklar ifadesinin, Şehname kahramanlarını ve telmih unsurlarını içeren açıklama ile eşleştiği belirlenir.

Rüstem, Cemşid gibi figürler İran mitolojisi ve Şehname kökenlidir.

Tarihsel olayların ve günlük yaşam unsurlarının şiire yansıması incelenir.

Tarihî ve Sosyal Kaynaklar ifadesinin; cülus, savaş ve sur gibi toplumsal/tarihsel olayları barındıran açıklama ile eşleştiği tespit edilir.

Cülus ve düğünler tarihsel ve sosyal hayatın doğrudan parçasıdır.

Şiirin biçimsel ve sanatsal temelleri değerlendirilir.

Edebî ve Estetik Kaynaklar ifadesinin, aruz ölçüsü ve Arap/Fars nazım şekilleri gibi biçimsel unsurları içeren açıklama ile eşleştiği görülür.

Aruz ve nazım biçimleri şiirin teknik ve estetik yapısını oluşturur.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatının Genel Özellikleri ve Kaynakları

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 12Soru →

Divan şiiri, İslam medeniyeti dairesinde şekillenmiş zengin bir kültürel birikimin ve somut hayatın izlerini taşır. Aşağıda verilen divan edebiyatının beslendiği temel kaynaklar ile bu kaynakların şiirdeki yansımalarını gösteren açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dini ve Tasavvufi Kaynaklar - Fuzuli'nin peygamber sevgisi ve Nabi'nin ahlaki öğütlerindeki dini ögelerle; İran Mitolojisi ve Şehname - Cemşid, Keyhüsrev, Rüstem gibi kahramanlarla yapılan övgülerle; Tarihî ve Efsanevi Aşk Anlatıları - Behistun Dağı'nı delme ve çölde aklını yitirme gibi klasik aşk mesnevileriyle; Mahalli Hayat ve Sosyal Unsurlar - Sadabad eğlenceleri, mesire yerleri ve somut yaşam ögeleriyle eşleşir.

Sol taraftaki kaynaklar, sağ taraftaki açıklamalarla edebiyattaki yansımaları ve şairlerin şiirlerindeki kullanım amaçları doğrultusunda bire bir eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

Dini ve tasavvufi kaynakları eşleştirme

Dini ve Tasavvufi Kaynaklar ifadesi, ayetler, hadisler ve peygamber sevgisi ile ilgili açıklamayla eşleşir.

Kutsal metinler ve tasavvuf öğretisi dini kaynakların temelidir.

Mitolojik unsurları eşleştirme

İran Mitolojisi ve Şehname ifadesi, Şehname kahramanlarını içeren açıklamayla eşleşir.

Şehname'den alınan karakterler devlet büyüklerinin övgüsünde sıklıkla kullanılır.

Aşk mesnevilerini eşleştirme

Tarihî ve Efsanevi Aşk Anlatıları ifadesi, dağ delme ve çöl motiflerinin yer aldığı açıklamayla eşleşir.

Leyla ile Mecnun, Ferhad ile Şirin aşk ıstırabının divan edebiyatındaki temel yansımalarıdır.

Sosyal çevre unsurlarını eşleştirme

Mahalli Hayat ve Sosyal Unsurlar ifadesi, saray hayatı, düğünler, mesire yerleri gibi ögelerin yer aldığı açıklamayla eşleşir.

İstanbul'un günlük yaşamı ve yerel unsurlar mahallileşme akımının yansımalarıdır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatının genel kaynakları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 13Soru →

Klasik Türk edebiyatı (Divan edebiyatı), kendine özgü estetik kuralları, dil yapısı ve zengin kaynak havuzuyla yüzyıllar boyunca varlığını sürdürmüş köklü bir gelenektir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi divan edebiyatının genel özellikleri veya beslendiği kaynaklar arasında gösterilemez?

İslam medeniyeti dairesinde gelişen bu gelenekte Kur'an ayetleri, hadisler, peygamber kıssaları ve tasavvufi inanışlar en önemli kültürel kaynaklar arasında yer almıştır.

Şiirlerde bireysel ve soyut temalar aruz ölçüsüyle işlenmiş; Arap ve Fars edebiyatından alınan gazel, kaside, mesnevi gibi nazım şekilleri kullanılmıştır.

Sanatın halkı eğitmede bir araç olarak görülmesiyle birlikte, dilde ve üslupta halkın günlük konuşma diline yakın, sade ve yalın bir anlatım biçimi benimsenmiştir.

İran mitolojisine ait efsanevi kahramanlar ve tarihî şahsiyetler telmih sanatı vasıtasıyla beyitlerde sıkça kullanılmıştır.

Dilde yabancı kuralların ve tamlamaların yoğun olduğu, kelime kadrosunun Arapça ve Farsça sözcüklerle zenginleştirildiği saray çevresi odaklı yüksek zümre edebiyatıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanatın halkı eğitmede bir araç olarak görülmesiyle birlikte, dilde ve üslupta halkın günlük konuşma diline yakın, sade ve yalın bir anlatım biçimi benimsenmiştir.

Cevap

Sanatın halkı eğitmede bir araç olarak görülmesiyle dilde sadeleşmenin savunulması ve yalın bir anlatım biçiminin benimsenmesi divan edebiyatının değil, Tanzimat I. Dönem ve Halk edebiyatının bir özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

Divan edebiyatının temel estetik anlayışını, dil özelliklerini ve hedeflenen kitleyi analiz etmek.

Divan edebiyatının bireysel konuları işleyen, aruz ölçüsü kullanan, Arapça-Farsça yüklü ağır bir dile sahip ve yüksek zümreye hitap eden bir sanat anlayışı olduğu belirlenir.

Divan şiirinin genel üslup ve sosyo-kültürel bağlamını anlamak için gereklidir.

Seçeneklerdeki ifadelerin divan edebiyatının özellikleriyle uyuşup uyuşmadığını ve diğer edebi dönemlerin özelliklerini taşıyıp taşımadığını incelemek.

Sanatın halkı eğitmek için bir araç olarak görülmesi ve dilde sadeleşmenin savunulması özelliklerinin Tanzimat edebiyatı ve Halk edebiyatı geleneklerine ait olduğu tespit edilir.

Doğru seçeneği bulmak ve bilgi yanlışını ayırt etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatının Genel Özellikleri ve Kaynakları

Divan Edebiyatının Genel Özellikleri ve Kaynakları

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar