Bilgi Felsefesi (Epistemoloji)

İmmanuel Kant, bilgiyi açıklarken zihni dış dünyadan gelen etkileri edilgen bir şekilde alan boş bir levha olarak görmez. Ona göre zihin, dış dünyadan duyular aracılığıyla gelen ham verileri kendi doğuştan getirdiği form ve kategoriler içine yerleştirerek işleyen aktif bir yapıdır. Bu yüzden duyusuz kavramlar boş, kavramsız duyular kördür.

Buna göre Kant'ın epistemolojik yaklaşımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Aşağıda sol sütunda bilgi felsefesindeki (epistemoloji) bazı temel akımlar, sağ sütunda ise bu akımların bilginin kaynağına yönelik açıklamaları verilmiştir. Akımlar ile açıklamaları doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Septik düşünür Sextus Empiricus'a göre, nesnelerin gerçek doğasına ilişkin birbirine tamamen zıt iddialar eşit düzeyde ikna edicidir. Duyularımız ise hem kişiden kişiye hem de aynı kişide farklı zamanlarda değiştiği için bize güvenilir bir zemin sunmaz. Bu durum karşısında insan, dogmatik bir kabulün peşinden gitmek yerine yargıda bulunmaktan kaçınmalı, yani yargıyı askıya almalıdır (epokhe). Septikler, bu zihinsel duruşun insanı kararsızlığın yarattığı kaygıdan kurtaracağına ve ruh dinginliğine (ataraksiya) ulaştıracağına inanır.

Bu parçada açıklanan septik tavır doğrultusunda, yargıyı askıya almanın (epokhe) felsefi gerekçesi ve nihai sonucu aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Aşağıda sol sütunda felsefe tarihindeki önemli filozoflar, sağ sütunda ise bu filozofların bilgi felsefesindeki (epistemoloji) temel gör��şleri ve kavramları verilmiştir. Bu filozofları savundukları doğru görüşlerle eşleştiriniz.

Aşağıda sol sütunda bilgi felsefesinin (epistemoloji) temel problemleri, sağ sütunda ise bu problemlerin felsefi açıklamaları verilmiştir. Buna göre, problemleri doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Aşağıda bilgi felsefesinin (epistemoloji) temel akımları ve bu akımların bilgi edinme sürecine yönelik kuramsal iddiaları verilmiştir. Sol sütunda yer alan felsefi akımları, sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Eğer bilginin tek kaynağı deneyim olsaydı, her yeni deneyimin kendisinden önceki deneyimlerden bağımsız olarak doğrulanması ya da yanlışlanması gerekirdi. Oysa insan zihni, henüz karşılaşmadığı olgular hakkında da genelgeçer yasalar öne sürebilmekte ve doğanın düzenliliğine yönelik zorunlu kabuller yapabilmektedir. Bu durum, basit bir alışkanlıktan veya zihnin geçmiş algıları birbiriyle ilişkilendirme eğiliminden ibaret olsaydı, elde ettiğimiz bilimsel veya felsefi bilgi hiçbir zaman mantıksal bir zorunluluk taşıyamazdı. Dolayısıyla, deneyimin bize sunduğu tikel verileri aşan, onları düzenleyip anlamlı kılan ve onlara tümellik ile zorunluluk kazandıran apriori (deney öncesi) bir zihinsel ilkenin veya aklın varlığı kaçınılmazdır.

Bu parçada öne sürülen argümanlar dikkate alındığında, yazarın aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini eleştirmeyi ve hangisini temellendirmeyi amaçladığı söylenebilir?

Bilginin kaynağına yönelik tartışmalarda empirizm, zihnin doğuştan boş bir levha (tabula rasa) oldu��unu ve tüm bilgilerimizin deneyimlerimiz sayesinde oluştuğunu savunur. Diğer yandan rasyonalizm ise zihnin doğuştan birtakım akılsal ilkelerle ve kavramlarla donatıldığını, doğru bilgiye ancak akıl yoluyla ulaş��labileceğini ileri sürer. Buna göre empirizmin, rasyonalizmin bilgi anlayışına karşı çıktığı temel husus aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda bilgi felsefesinde doğru bilginin ölçütleri ve bu ölçütlerin tanımları verilmiştir. Sol sütunda yer alan ölçütleri sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Bilgi felsefesinde (epistemoloji), bir bilginin 'doğru' olarak nitelendirilebilmesi için çeşitli doğruluk ölçütleri öne sürülmüştür. Bu ölçütler sadece teorik tanımlarla sınırlı kalmayıp günlük yaşamdaki veya bilimsel alanlardaki doğrulama süreçlerinde de karşımıza çıkar.

Buna göre, sol sütunda verilen doğruluk ölçütlerini sağ sütundaki örnek senaryolarla doğru biçimde eşleştiriniz.

Dış dünyadaki bir nesneyi algıladığımızda, zihnimizde o nesneye dair birtakım tasarımlar oluşur. Örneğin, önümüzdeki masayı algılarken edindiğimiz renk, şekil ve sertlik gibi duyusal veriler zihnimizin içindeki idelerdir. Zihnimiz dışındaki fiziksel masanın kendisine doğrudan ulaşma imkânımız olmadığına göre, zihnimizdeki tasarımların dış dünyadaki gerçek nesnelerle tam bir uyum içinde olduğunu nasıl garanti edebiliriz? Bu durum, bilginin sınırlarını zihnimize yansıyan 'görünüşler' ile sınırlandırırken, nesnelerin kendi başlarına ne olduklarını bilmenin önünde aşılmaz bir engel oluşturur.

Bu parçada dile getirilen epistemolojik açmaz, bilgi felsefesinin aşağ��daki kavram çiftlerinden hangisi arasındaki ayrıma ve sınır problemine işaret etmektedir?

Gazâlî, *El-Münkızu mine'd-Dalâl* adlı eserinde bilgi arayışını anlatırken önce duyulara güvendiğini fakat duyuların kendisini yanılttığını (örneğin yıldızların gözümüze küçük görünmesine rağmen aklen çok daha büyük olduklarını) belirtir. Ardından akla yönelir; ancak aklın da duyular gibi kendi sınırları içinde bir yanılsamaya düşüp düşmediğinden emin olamaz ve derin bir şüpheye düşer. En nihayetinde bu şüphe zincirini kıran şey, aklın kendi çabası değil, Tanrı'nın kalbine akıttığı bir "nur" olur.

Bu parçaya göre Gazâlî'nin bilgi anlayışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?