Examkin

Mantığa Giriş ve Klasik Mantık

108 soru

Tüm türler108Çoktan seçmeli66Doğru / Yanlış13Eşleştirme24Sıralama5
Soru 21Soru →

Bir mantık dersinde ö��retmen tahtaya şu önermeyi yazmıştır:

"Bazı göçmen kuşlar yönünü yıldızlara bakarak bulabilir."

Öğretmen, öğrencilerinden bu önermeyi temel alarak sırasıyla şu adımları takip etmelerini istemiştir:

1. Bu önermenin alt karşıtını yazınız.
2. Elde ettiğiniz yeni önermenin çelişiğini yazınız.
3. Son elde ettiğiniz önermenin üst karşıtını yazınız.

Başlangıçtaki önermenin doğru olduğu bilindiğine göre, üçüncü adımda ulaşılan önermenin doğruluk değeri ve başlangıçtaki önerme ile olan ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğruluk değeri 'yanlış'tır ve başlangıç önermesinin çelişiğidir.

Cevap

Doğruluk değeri 'yanlış'tır ve başlangıç önermesinin çelişiğidir.
Üçüncü adımda ulaşılan önerme tümel olumsuzdur. Başlangıçta verilen tikel olumlu önerme doğru olduğuna göre, bu iki önerme çelişik olduğundan tümel olumsuz olan son önermenin doğruluk değeri kesin olarak 'yanlış' olur.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç önermesinin (tikel olumlu - I) alt karşıtını belirlemek ve doğruluk değerini bulmak.
Alt karşıt önerme tikel olumsuzdur (O): 'Bazı göçmen kuşlar yönünü yıldızlara bakarak bulamaz.' I önermesi doğruyken alt karşıtı O önermesinin doğruluk değeri belirsizdir.
Bir sonraki adıma geçebilmek için ilk türetilen önermeyi ve doğruluk olasılığını saptamak gerekir.
2
Elde edilen tikel olumsuz (O) önermenin çelişiğini belirlemek ve doğruluk değerini bulmak.
Çelişik önerme tümel olumludur (A): 'Bütün göçmen kuşlar yönünü yıldızlara bakarak bulabilir.' O önermesi belirsiz olduğundan çelişiği olan A önermesinin doğruluk değeri de belirsizdir.
İkinci dönüşümün sonucunu ve doğruluk değerini elde etmek.
3
Tümel olumlu (A) önermenin üst karşıtını belirlemek.
Üst karşıt önerme tümel olumsuzdur (E): 'Hiçbir göçmen kuş yönünü yıldızlara bakarak bulamaz.' Bu önerme üçüncü adımda ulaşılan son önermedir.
Son ulaşılan önermenin formunu belirlemek.
4
Üçüncü adımda ulaşılan önerme ile başlangıç önermesi arasındaki mantıksal ilişkiyi ve nihai doğruluk değerini belirlemek.
Başlangıç önermesi tikel olumlu (I), son ulaşılan önerme ise tümel olumsuzdur (E). Bu iki önerme karşı olum karesinde çelişiktir. I önermesi doğru olduğundan, çelişiği olan E önermesinin doğruluk değeri kesinlikle 'yanlış' olmalıdır.
Ara adımlardaki belirsizliklerin başlangıçtaki kesin doğru bilgiyle çözümlenerek kesin sonuca varılması.

Anahtar Kavram

Önermeler Arası İlişkiler ve Karşı Olum Karesi Doğruluk Değeri Geçişleri
Soru 22Soru →

Aşağıda verilen hatalı klasik kıyas örneklerini, doğrudan ihlal ettikleri kıyas kuralları ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

I. Her şair duyarlıdır. / Bazı yazarlar şair değildir. / O hâlde bazı yazarlar duyarlı değildir.
II. Her erdemli insan dürüsttür. / Her bilge dürüsttür. / O hâlde her bilge erdemlidir.
III. Bazı bilim insanları araştırmacıdır. / Bazı araştırmacılar ödül almıştır. / O hâlde bazı bilim insanları ödül almıştır.
IV. Hiçbir çalışkan başarısız değildir. / Bazı öğrenciler çalışkan değildir. / O hâlde bazı öğrenciler başarısızdır.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci kıyas öncüllerde dağıtılmamış olan büyük terimin sonuçta dağıtılamayacağı kuralıyla, ikinci kıyas orta terimin öncüllerin en az birinde dağıtılmış olması gerektiği kuralıyla, üçüncü kıyas iki tikel öncülden sonuç çıkarılamayacağı kuralıyla, dördüncü kıyas ise iki olumsuz öncülden sonuç çıkarılamayacağı kuralıyla eşleşmektedir.
Verilen kıyasların kurallarla doğru eşleştirilmesi, klasik mantıktaki dağıtılmışlık kuralları ile öncül nitelik/nicelik sınırlarının doğru analizine dayanır. Birinci kıyasta büyük terim olan 'duyarlı' teriminin yasadışı süreci hatası, ikinci kıyasta orta terim olan 'dürüst' teriminin dağıtılmaması hatası, üçüncü kıyasta iki tikel öncül hatası ve dördüncü kıyasta iki olumsuz öncül hatası bulunmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Kıyaslardaki öncül ve sonuç önermelerinin niteliğini (olumlu/olumsuz) ve niceliğini (tümel/tikel) belirleyin.
I. kıyada öncüller tümel olumlu ve tikel olumsuz, sonuç tikel olumsuzdur. II. kıyasta öncüller ve sonuç tümel olumludur. III. kıyasta tüm önermeler tikel olumludur. IV. kıyasta öncüller tümel olumsuz ve tikel olumsuz, sonuç ise tikel olumludur.
Önermelerin nitelik ve nicelik yapısını kavramak, kuralların uygulanmasında temel adımdır.
2
Önermelerdeki terimlerin (özne ve yüklem) dağıtılmışlık durumunu analiz edin.
Tümel önermelerin öznesi ve olumsuz önermelerin yüklemi dağıtılmıştır (tümeldir). I. kıyastaki 'duyarlı' terimi ilk öncülde (olumlu yüklem) tikel iken sonuçta (olumsuz yüklem) tümeldir. II. kıyastaki orta terim 'dürüst' her iki öncülde de olumlu yüklem olduğundan tikeldir.
Dağıtılmışlık kurallarını test etmek, terimlerin sınır aşımı ve orta terim hatalarını saptamayı sağlar.
3
Belirlenen mantıksal hataları sağdaki kurallarla eşleştirin.
I. kıyas büyük terim hatasıyla, II. kıyas dağıtılmamış orta terim hatasıyla, III. kıyas iki tikel öncül hatasıyla, IV. kıyas iki olumsuz öncül hatasıyla eşleşir.
Her hatalı kıyasın yapısı, ihlal ettiği kuralın doğrudan karşılığıdır.

Anahtar Kavram

Kıyas kuralları çerçevesinde terimlerin dağıtılmışlığı ve öncüllerin nitelik/nicelik sınırları.
Soru 23Soru →

Bir ahlak felsefesi tartışmasında savunulan şu akıl yürütmeyi inceleyelim:

'Bir eylemin ahlaki değeri ya niyetten kaynaklanır ya da eylemin sonucundan. Eğer ahlaki değer niyetten kaynaklanıyorsa, dış dünyada meydana gelen somut sonuçlar ahlaki değerlendirmede önemsizdir. Eğer ahlaki değer eylemin sonucundan kaynaklanıyorsa, failin iyi niyeti tek başına bir değer taşımaz. Ahlaki değer ya niyetten ya da eylemin sonucundan kaynaklandığına göre; ya dış dünyadaki somut sonuçlar ahlaki değerlendirmede önemsizdir ya da failin iyi niyeti tek başına bir değer taşımaz.'

Bu akıl yürütme, klasik mantıktaki kıyas çeşitleri açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Koşullu ve ayrıklı önermelerin birleştirilmesiyle oluşturulan ve iki seçeneğin de bir sonuca bağlandığı 'dilemna' (ikilem) türünde bir kıyastır.

Cevap

Koşullu ve ayrıklı önermelerin birleştirilmesiyle oluşturulan ve iki seçeneğin de bir sonuca bağlandığı 'dilemna' (ikilem) türünde bir kıyas olması.
Doğru seçenek, verilen akıl yürütmenin koşullu ve ayrıklı önermelerin birleştirilmesiyle kurulan bir dilemna (ikilem) olduğunu belirten seçenektir. Dilemna; iki koşullu önerme ile bir ayrıklı önermeden oluşan, öncüllerdeki seçeneklerin her iki durumda da kaçınılmaz olarak belli sonuçlara (veya ortak bir sonuca) ulaştığı bileşik bir kıyas çeşididir. Metindeki akıl yürütme de tam olarak bu biçimsel kalıba uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Argümanın öncüllerini ve sonuç önermesini yapısal olarak analiz etme.
Argümanın bir adet ayrıklı koşullu önerme ('ya... ya da...') ve iki adet bitişik koşullu önerme ('eğer... ise...') içerdiği belirlenir.
Kıyasın türünü tespit etmek için öncelikle onu oluşturan önermelerin niteliklerini belirlemek gerekir.
2
Öncüller ile sonuç arasındaki mantıksal eklem ilişkisini klasik mantık kuralları çerçevesinde sınıflandırma.
İki koşullu önermenin ön bileşenlerinin ayrık önermeyle seçeneğe bağlandığı ve art bileşenlerinin de sonuçta yine seçenek olarak sunulduğu (Yapıcı İkilem / Constructive Dilemma kalıbı) görülür.
Bu yapısal kombinasyon, klasik mantıkta dilemna (ikilem) adını alan özel bir kıyas çeşidine karşılık gelir.
3
Elde edilen mantıksal yapıyı diğer kıyas çeşitleriyle (entimem, sorit, epikerem) karşılaştırarak çelişen durumları eleme.
Argümanın eksik öncülü olmadığı için entimem olamayacağı, delillendirme ekleri taşımadığı için epikerem olamayacağı ve basit kıyas zinciri olmadığı için sorit olamayacağı doğrulanır.
Çeldirici seçeneklerin yapısal özelliklerinin neden bu argümana uymadığını kesinleştirmek cevabın doğruluğunu pekiştirir.

Anahtar Kavram

Kıyas Çeşitleri ve Dilemna (İkilem) Yapısı
Soru 24Soru →

Klasik mantıkta bazı kavramlar bireyler grubuna işaret eder. Bu kavramlardan grup adını gösterip grupta gerçekleşenler ile grubun üyesi olan tek tek bireylerde gerçekleşenler mantıksal yapıları bakımından birbirinden ayrılır.

Öğretmen mantık dersinde tahtaya şu iki kavram grubunu yazar:

I. Grup: Üniversite, Takım, Aile
II. Grup: Akademisyen, Sporcu, Anne

Buna göre, tahtadaki kavram grupları ve bu grupları oluşturan kavramların mantıksal özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. gruptaki kavramlar grubun bütününe işaret eden kollektif kavramlar iken, II. gruptaki kavramlar grubun üyelerinde gerçekleşen distribütif kavramlardır.

Cevap

Birinci gruptaki kavramlar grubun bütününe işaret eden kollektif kavramlar iken, ikinci gruptaki kavramlar grubun üyelerinde gerçekleşen distribütif kavramlardır.
Birinci grupta verilen üniversite, takım ve aile kavramları bireyler grubuna işaret edip grubun tüzel bütününde gerçekleşen kollektif kavramlardır. İkinci grupta verilen akademisyen, sporcu ve anne kavramları ise yine bir gruba işaret etmekle birlikte grubun her bir üyesinde tek tek gerçekleşen distribütif kavramlardır. Bu nedenle, birinci grubun kollektif, ikinci grubun distribütif olduğunu belirten ifade doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci grupta yer alan üniversite, takım ve aile kavramlarının yapısal özelliklerini incelemek.
Bu kavramların bir bireyler topluluğunu ifade ettiği ve ancak o topluluğun bütününde (okulda, takımda, ailede) anlam kazandığı görülür. Dolayısıyla bu kavramlar kollektif kavramlardır.
Kollektif kavramlar bireyler grubunu ifade edip grupta gerçekleşen kavramlardır.
2
İkinci grupta yer alan akademisyen, sporcu ve anne kavramlarının yapısal özelliklerini incelemek.
Bu kavramların bir grubu belirtmekle birlikte, o grubun her bir üyesinde tek tek gerçekleştiği (her bir üyenin akademisyen, sporcu veya anne olduğu) görülür. Dolayısıyla bu kavramlar distribütif kavramlardır.
Distribütif kavramlar bireyler grubunu ifade edip bireyde gerçekleşen kavramlardır.
3
Seçenekleri analiz ederek doğru eşleştirmeyi ve kavramsal doğruluğu tespit etmek.
Birinci grubun kollektif, ikinci grubun distribütif olduğunu belirten yargının doğru olduğu belirlenir. Diğer seçeneklerde yer alan doğruluk değeri alan kavram iddiaları ve akıl ilkeleriyle ilgili çıkarımlar mantıksal olarak hatalıdır.
Mantıkta kavramlar doğruluk değeri alamazlar, doğruluk değeri sadece önermelere aittir.

Anahtar Kavram

Kollektif ve Distribütif Kavramlar
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 25Soru →

Mantık dersinde öğretmen tahtaya aşağıdaki tabloyu çizmiş ve öğrencilerinden bu kavramları nelik, gerçeklik, kimlik ve doğruluk özellikleri bakımından analiz etmelerini istemiştir:

Kavram/İfadeYapılan Analiz
Anka KuşuDış dünyada somut bir karşılığı bulunmadığı için sadece neliğe sahiptir.
NehirZihindeki tasarımının dış dünyada somut nesnelerle eşleşmesinden dolayı gerçekliği vardır.
Fırat NehriGerçekliği olan bir kavramın belirli bir tek nesneyi işaret etmesiyle kimlik kazanmıştır.
Van GölüGerçekliği olan coğrafi bir oluşuma işaret ettiği için aynı zamanda bir doğruluk değerine sahiptir.
KediHem zihinsel bir tasarıma (nelik) hem de dış dünyada bireysel karşılıklara (gerçeklik) sahiptir.

Buna göre, tablodaki kavramlar ve yapılan analizler dikkate alındığında, hangi satırdaki değerlendirme mantıksal açıdan hatalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Van Gölü kavramının gerçekliği olan coğrafi bir oluşuma işaret ettiği için aynı zamanda bir doğruluk değerine sahip olduğunu savunan değerlendirme

Cevap

Van Gölü kavramının gerçekliği olan coğrafi bir oluşuma işaret ettiği için aynı zamanda bir doğruluk değerine sahip olduğunu savunan değerlendirme
Van Gölü bir kavram (terim) olup nelik, gerçeklik ve kimlik özelliklerine sahiptir; fakat tek başına bir önerme (yargı) olmadığı için doğruluk değerine (doğru veya yanlış olma) sahip olamaz. Doğruluk değeri yalnızca önermelere has bir niteliktir. Bu nedenle bu değerlendirme mantıksal açıdan hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Kavramların nelik, gerçeklik ve kimlik niteliklerini tanımlamak.
Nelik bir kavramın zihindeki tasarımıdır; gerçeklik bu tasarımın dış dünyada somut nesnelerle eşle��mesidir; kimlik ise gerçekliği olan kavramın belirli bir tek nesneyi göstermesidir.
Seçeneklerdeki kavramların mantıksal özelliklerini test edebilmek için temel tanımlardan hareket etmek gerekir.
2
Doğruluk değerinin mantıksal sınırlarını belirlemek.
Doğruluk değeri (doğru/yanlış), kavramlara değil, en az iki kavramdan oluşan ve bir yargı bildiren önermelere ait bir özelliktir.
Van Gölü teriminin tek başına bir kavram olduğunu ve önerme özelliği taşımadığı için doğruluk değeri alamayacağını saptamak.
3
Seçeneklerdeki analizleri karşılaştırarak hatalı değerlendirmeyi bulmak.
Van Gölü kavramına doğruluk değeri atfeden değerlendirme mantıksal olarak hatalıdır. Diğer tüm kavram analizleri (Anka Kuşu'nun sadece neliğe sahip olması, Nehir'in gerçekliği, Fırat Nehri'nin kimliği, Kedi'nin nelik ve gerçekliği) doğrudur.
Hatalı değerlendirmenin yapıldığı satırı tespit edip doğru cevaba ulaşmak.

Anahtar Kavram

Kavram ve Terim Özellikleri (Nelik, Gerçeklik, Kimlik ve Önermelerde Doğruluk Ayrımı)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 26Soru →

Klasik mantıkta kavramların nelik (zihindeki tasarım), gerçeklik (dış dünyadaki somut karşılık) ve kimlik (gerçekliği olan bir kavramın tek bir nesnede somutlaşması) gibi özellikleri bulunurken; doğruluk değeri (doğru veya yanlış olma) yalnızca yargı bildiren ��nermelere özgüdür.

Buna göre, 'bulut' kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zihinsel bir tasarıma (nelik) ve dış dünyada somut bir karşılığa (gerçeklik) sahiptir.

Cevap

Zihinsel bir tasarıma (nelik) ve dış dünyada somut bir karşılığa (gerçeklik) sahiptir.
Bulut kavramı zihinsel bir tasarıma sahip olduğu için neliği olan, aynı zamanda dış dünyada bulutlar var olduğu için gerçekliği olan genel bir kavramdır.

Adım Adım Çözüm

1
Kavramın zihindeki anlam boyutunu inceleme.
Bulut kavramı zihinde bir tasarıma sahip olduğu için neliği vardır.
Her kavramın zihinsel bir anlama (nelik) sahip olması kuralını uygulamak amacıyla.
2
Kavramın dış dünyadaki varlık durumunu sorgulama.
Bulutların dış dünyada somut karşılıkları olduğundan, bulut kavramı gerçeklik özelliğine de sahiptir.
Kavramın zihin dışındaki somut dünyada nesnelleşip nesnelleşmediğini belirlemek amacıyla.
3
Kavramın kimlik ve doğruluk yönünden durumunu netleştirme.
Bulut genel bir kavramdır, tek bir nesnede somutlaşmadığı için kimliği yoktur. Ayrıca kavramlar tek başına doğru veya yanlış olamayacağı için doğruluk değeri taşımaz.
Kavramların doğruluk ve kimlik özellikleriyle ilgili yanlış algıları düzeltmek amacıyla.

Anahtar Kavram

Kavramlarda Nelik, Gerçeklik, Kimlik ve Doğruluk Ayrımı
Soru 27Soru →

Klasik mantıkta zihnin dış dünyadaki nesneleri kavramlaştırma süreci nelik, gerçeklik ve kimlik boyutlarıyla ele alınır. Zihindeki tasarım olan nelik, her kavram için zorunludur. Dış dünyada bu tasarımın somut bir karşılığın��n bulunması gerçeklik, bu somut karşılığın hangi nesne olduğunu gösteren tekilleşmiş hali ise kimliktir. Örneğin, 'dağ' kavramının neliği ve gerçekliği varken; 'Ağrı Dağı' dendiğinde bu kavram bir kimlik kazanır.

Bu açıklamalardan hareketle nelik, gerçeklik ve kimlik ilişkisine dair aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kimliği olan bir kavramın, dış dünyada somut bir karşılığı ve zihinde bir tasarımı bulunmak zorundadır.

Cevap

Kimliği olan bir kavramın, dış dünyada somut bir karşılığı ve zihinde bir tasarımı bulunmak zorundadır.
Kimlik, gerçekliği olan genel bir kavramın belirli bir nesneye işaret ederek özelleşmiş halidir. Bu nedenle, kimliği olan her kavramın zorunlu olarak dış dünyada somut bir karşılığı (gerçekliği) ve zihinde bir tasarımı (neliği) bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Nelik, gerçeklik ve kimlik kavramlarının tanımları ile aralarındaki mantıksal ilişki incelenir.
Neliğin zihindeki tasarım, gerçekliğin dış dünyadaki somut karşılık, kimliğin ise bu somut karşılığın tekilleşmiş hali olduğu ve aralarında tümelden tikele doğru bir kapsama ilişkisi bulunduğu saptanır.
Kavramlar arasındaki hiyerarşik bağıntıyı doğru çözümlemek için.
2
Seçeneklerdeki doğruluk ve gerçeklik kavramları ayırt edilir.
Doğruluğun sadece önermelere (yargılara) ait olduğu, kavramların tek başlarına doğruluk değeri alamayacağı bilgisiyle doğruluk iddiası taşıyan seçenekler elenir.
Gerçeklik ile doğruluk arasındaki kavramsal ayrımı netleştirmek için.
3
Kimlik kavramının gerektirdiği zorunlu koşullar analiz edilir.
Bir kavramın kimlik kazanabilmesi için öncelikle bir gerçekliğinin (dış dünyada somut karşılığının) olması ve her kavram gibi bir neliğinin (zihinsel tasarımının) bulunması gerektiği belirlenir.
Doğru yargıya ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Nelik, Gerçeklik ve Kimlik İlişkisi
Soru 28Soru →

Klasik mantıkta zihindeki bir tasarıma karşılık gelen kavramın, dış dünyada somut bir karşılığının bulunup bulunmamasına göre nelik ve gerçeklik özellikleri belirlenir. Dış dünyada gerçekliği olan bir kavramın belirli bir nesnede somutlaşması ise ona kimlik kazandırır. Doğruluk ise kavramlara değil, önermelere ait bir özelliktir.

Buna göre; 'gezegen', 'Mars' ve 'Kripton (hayali gezegen)' terimleri dikkate alındığında, bu kavramların nelik, gerçeklik, kimlik ve doğruluk durumları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gezegen ve Mars kavramlarının dış dünyada somut karşılıkları olduğu için gerçekliği bulunurken, Mars aynı zamanda tek bir nesneye işaret ettiği için kimliğe sahiptir; Kripton'un ise sadece zihinsel tasarımı (neliği) vardır ve hiçbirinin tek başına doğruluk değeri yoktur.

Cevap

Gezegen ve Mars kavramlarının gerçekliği varken Mars aynı zamanda kimliğe sahiptir; Kripton'un ise sadece neliği vardır ve kavramların tek başlarına doğruluk değerleri yoktur.
Doğru cevap, kavramların nesnel dünyada karşılıklarının olup olmamasına (gerçeklik) ve tek bir nesneyi işaret edip etmemesine (kimlik) göre doğru şekilde sınıflandırıldığı ifadedir. Gezegen ve Mars'ın gerçekliği vardır, Mars'ın ayrıca kimliği vardır. Kripton ise hayal ürünü olduğundan sadece zihindedir (neliği vardır). Kavramlar tek başlarına doğruluk değerine sahip olmadıklarından hiçbirinin doğruluk değeri yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen kavramların (gezegen, Mars, Kripton) dış dünyadaki varlık durumlarını analiz etmek.
'Gezegen' ve 'Mars' kavramlarının dış dünyada fiziksel/nesnel bir karşılığı vardır (gerçeklikleri vardır). 'Kripton' ise sadece bilimkurgu/hayal ürünü olup dış dünyada karşılığı yoktur (sadece neliği vardır).
Kavramların nelik ve gerçeklik durumlarını ayırt edebilmek için dış dünyada karşılıklarının olup olmadığı belirlenmelidir.
2
Dış dünyada gerçekliği olan kavramlar arasından tek bir nesneyi temsil edeni (kimliği olanı) belirlemek.
'Gezegen' genel bir sınıfı temsil ederken, 'Mars' bu sınıfa ait tek ve belirli bir gökcismine işaret ettiği için kimliğe sahiptir.
Kimlik, gerçekliği olan bir kavramın tek bir nesnede somutlaşmış adıdır.
3
Kavramlar ile önermelerin doğruluk değeri (doğru/yanlış) alma durumlarını karşılaştırmak.
Tek başlarına 'gezegen', 'Mars' veya 'Kripton' terimleri bir yargı bildirmedikleri için hiçbir doğruluk değerine sahip olamazlar.
Doğruluk değeri ancak bir yargı bildiren önermelere ait bir özelliktir; kavramlar tek başlarına ne doğrudur ne de yanlıştır.

Anahtar Kavram

Kavramların nelik, gerçeklik ve kimlik yönleri ile doğruluk kavramından farkı
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 29Soru →

Klasik mantıkta kavramlar arasında hiyerarşik bir ilişki bulunur. Bu hiyerarşide yukarıdan aşağıya doğru inildikçe kavramların kaplamı (kapsadığı eleman sayısı) azalırken, içlemi (ortak nitelikleri) artar.

Buna göre, aşağıda verilen kavramları kaplamı en geniş olandan en dar olana (en genelden en özele) doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama en genel kavramdan en özel kavrama doğru olmalıdır: Varlık, Cisim, Taşıt, Kara Taşıtı, Otomobil.
Kavramların kaplamı en geniş olandan en dar olana doğru sıralanışı, en genel sınıftan en özel sınıfa doğru yapılan bir hiyerarşiyi gerektirir. 'Varlık' en genel kavram olarak en geniş kaplama sahiptir. Bunu sırasıyla fiziksel bir varlığı niteleyen 'Cisim', bir ulaşım aracını niteleyen 'Taşıt', hareket alanını daraltan 'Kara Taşıtı' ve en özel kategori olan 'Otomobil' takip eder.

Adım Adım Çözüm

1
Kavramların genelleyicilik derecelerini belirleyin.
Verilen kavramlardan 'Varlık' en geniş kapsama (kaplama) sahipken, 'Otomobil' en dar kapsama sahiptir.
Kaplam, bir kavramın içine aldığı eleman sayısını belirtir. En genel kavram en fazla elemanı kapsar.
2
Kavramları içlem ve kaplam kurallarına göre sıralayın.
Kaplam sırası en genişten en dara doğru: Varlık -> Cisim -> Taşıt -> Kara Taşıtı -> Otomobil şeklindedir.
Varlık tüm cisimleri, cisimler tüm taşıtları, taşıtlar tüm kara taşıtlarını, kara taşıtları da otomobilleri kapsar.
3
İstenen sıralama yönüne göre son sıralamayı oluşturun.
Kaplamı en geniş olandan en dar olana doğru sıralama: Varlık, Cisim, Taşıt, Kara Taşıtı, Otomobil şeklindedir.
Soru kaplamı en geniş olandan en dar olana doğru bir sıralama talep etmektedir.

Anahtar Kavram

İçlem-kaplam ilişkisi ve kavram hiyerarşisi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 30Soru →

Klasik mantıkta bir kavramın içine aldığı, kapsadığı birey ya da nesnelerin tümü o kavramın 'kaplamı' olarak adlandırılır. Buna göre, aşağıda karışık olarak verilen kavramları kaplamı en geniş (en genel) olandan kaplamı en dar (en özel) olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama 'Varlık - Canlı - Bitki - Papatya' şeklindedir.
Kaplam, bir kavramın kapsadığı eleman sayısını ifade eder. En genel kavram olan 'Varlık' en fazla elemanı kapsadığı için kaplamı en geniştir. Onu sırasıyla daha özel grupları belirten 'Canlı' ve 'Bitki' kavramları izler. Belirli bir çiçek türünü ifade eden 'Papatya' ise en dar kaplama sahiptir. Bu nedenle doğru sıralama 'Varlık - Canlı - Bitki - Papatya' şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Kavramların genellik ve özellik düzeylerini (kapsadıkları alanları) karşılaştırın.
Varlık en genel kavramdır; onu sırasıyla canlı, bitki ve en özel kavram olan papatya takip eder.
Kaplamı en geniş olan kavram en genel olandır. Papatya sadece bir çiçek türüyken, bitki tüm bitkileri, canlı tüm canlı organizmaları, varlık ise canlı ve cansız her şeyi kapsar.
2
Kavramları en genelden en özele doğru sıralayın.
Varlık -> Canlı -> Bitki -> Papatya
Soru kökünde sıralamanın kaplamı en geniş olandan en dar olana doğru yapılması istenmiştir.

Anahtar Kavram

İçlem ve Kaplam İlişkisi
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 31Soru →

Klasik mantıkta kavramlar arasında kaplam (bir kavramın içine aldığı bireylerin tümü) ve içlem (bir kavramın ta��ıdığı niteliklerin tümü) ilişkisi ters orantılıdır. Buna göre, aşağıdaki kavramları kaplamı en geniş olandan içlemi en geniş (kaplamı en dar) olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sıralama büyükten küçüğe doğru Varlık, Cisim, Canlı, Omurgalı ve Sürüngen şeklinde olmalıdır.
Sıralama, en yüksek kaplama (en genel sınıf olan Varlık) sahip olandan başlayıp sırasıyla daha özel sınıflara (Cisim, Canlı, Omurgalı) geçerek en dar kaplama ve dolayısıyla en zengin içleme sahip olan Sürüngen kavramına doğru ilerlemektedir. Kaplam ve içlem arasındaki ters orantı kuralına göre genelden özele gidildikçe kaplam daralır, içlem genişler.

Adım Adım Çözüm

1
Kavramların genellik derecelerini ve birbirlerini kapsama durumlarını belirleme
Varlık en genel kavramdır, onu fiziksel özellik taşıyan cisim takip eder. Cisimler içinden canlı olanlar, canlılar içinden omurgası olanlar ve omurgalılar içinden sürünerek hareket edenler birbirinin alt kümesidir.
Kaplamı en geniş olan kavramı bulmak için en kapsayıcı ve genel olan sınıftan başlanmalıdır.
2
İçlem ve kaplam arasındaki ters orantı kuralını uygulama
Yukarıdan aşağıya (genelden özele) inildikçe ortak nitelikler (içlem) artar, kapsanan birey sayısı (kaplam) azalır.
Sıralamanın yönünü (kaplamı en geniş olandan en dar olana doğru) doğru belirlemek için bu kural temel alınır.
3
Kavramları azalan kaplam sırasına göre dizme
Sıralama: Varlık -> Cisim -> Canlı -> Omurgalı -> Sürüngen şeklinde gerçekleşir.
En genelden en özele doğru yapılan bu hiyerarşik sıralama, kaplamın en genişten en dara doğru dizilimini sağlar.

Anahtar Kavram

İçlem ve Kaplam İlişkisi
Soru 32Soru →

Felsefe öğretmeni tahtaya şu iki örneği yazar:

I. Düşünmek, sadece insana özgü olan ve insanı diğer canlılardan ayıran bir özelliktir.
II. Uyumak, hem insanda hem de diğer hayvanlarda ortaklaşa bulunan bir özelliktir.

Buna göre, öğretmenin verdiği bu örnekler sırasıyla beş tümelden hangilerine karşılık gelmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özgülük - İlinti

Cevap

Özgülük - İlinti
Düşünmek eylemi sadece insan türüne özgü bir nitelik olduğundan 'özgülük'; uyumak eylemi ise insanın yanı sıra diğer canlıların da ortak olarak paylaştığı bir nitelik olduğundan 'ilinti' kavramıyla açıklanır. Bu nedenle doğru sıralama özgülük ve ilinti olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk örnek olan 'düşünmek' özelliğinin kapsamını belirlemek.
'Düşünmek' özelliğinin sadece tek bir türe (insana) ait olduğu ve onu diğerlerinden ayırdığı görülür. Bu durum beş tümel içinde 'özgülük' kavramına karşılık gelir.
Yalnızca bir türe ait olan ayırt edici özellikleri saptamak amacıyla bu adım uygulanır.
2
İkinci örnek olan 'uyumak' özelliğinin kapsamını belirlemek.
'Uyumak' özelliğinin hem insanda hem de diğer canlı türlerinde (hayvanlar) ortak olarak bulunduğu görülür. Bu durum beş tümel içinde 'ilinti' kavramına karşılık gelir.
Birden fazla türün ortaklaşa paylaştığı nitelikleri saptamak amacıyla bu adım uygulanır.
3
Bulunan iki kavramı sırasıyla bir araya getirmek.
Sıralama 'Özgülük - İlinti' olarak bulunur.
Soru kökündeki sırayla eşleştirme yapmak amacıyla bu adım uygulanır.

Anahtar Kavram

Beş tümel kavramlarından özgülük ve ilinti arasındaki fark
Tahmini Süre:45s
Soru 33Soru →

Aşağıda klasik mantıktaki beş tümel kavramı ile bu kavramlara ait örnekler verilmiştir. Bu kavramları doğru örnekleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Cins
Tür
Ayrım
Özgülük
İlinti

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Cins kavramı insana göre daha genel olan hayvan veya canlı kavramı ile; tür kavramı hayvan kavramının altında yer alan insan kavramı ile; ayrım kavramı insanı diğer canlılardan ayıran akıllı olma özelliği ile; özgülük kavramı sadece insana ait olan konuşma özelliği ile; ilinti kavramı ise insanın yanı sıra diğer canlılarda da bulunan uyuma özelliği ile eşleşir.
Mantıksal olarak beş tümel kavramları (cins, tür, ayrım, özgülük, ilinti) kendilerine ait klasik örneklerle doğru bir şekilde eşleştirilmiştir. Cins hayvan kavramıyla, tür insan kavramıyla, ayrım akıllı olma özelliğiyle, özgülük konuşma özelliğiyle, ilinti ise uyuma özelliğiyle örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cins kavramının tanımı ve örneği belirlenir.
Cins, kaplamı daha fazla olan genel kavramdır. Hayvan veya canlı, insan kavramına göre daha genel olduğu için cinstir.
Cins tanımının doğru uygulanması.
2
Tür kavramının tanımı ve örneği belirlenir.
Tür, kaplamı daha az olan özel kavramdır. Hayvan kavramının altında yer alan insan bir türdür.
Tür kavramının tespit edilmesi.
3
Ayrım kavramının tanımı ve örneği belirlenir.
Ayrım, türü cinsten ayıran temel özelliktir. İnsanı hayvan cinsinden ayıran akıllı olma özelliği ayrımdır.
Ayrım kavramının tespit edilmesi.
4
Özgülük kavramının tanımı ve örneği belirlenir.
Özgülük, yalnızca bir türe ait olan özelliktir. Konuşma sadece insana ait olduğundan özgülüktür.
Özgülük kavramının tespit edilmesi.
5
İlinti kavramının tanımı ve örneği belirlenir.
İlinti, birden fazla türün ortaklaşa paylaştığı özelliktir. Uyuma diğer canlılarda da bulunduğu için ilintidir.
İlinti kavramının tespit edilmesi.

Anahtar Kavram

Beş Tümel
Soru 34Soru →

Aşağıdaki Venn şemasında 'öğretmen' ve 'sporcu' kavramları arasındaki ilişki gösterilmiştir.

Buna göre, 'öğretmen' ve 'sporcu' kavramları arasındaki ilişki türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Eksik girişimlik

Cevap

Öğretmen ve sporcu kavramları arasındaki ilişki eksik girişimlik ilişkisidir.
Mantıkta iki kavramdan her biri diğerinin sadece bazı elemanlarını içine alıyorsa, aralarında eksik girişimlik ilişkisi vardır. Venn şemasında da iki kümenin kısmen kesiştiği gösterilmiştir. Öğretmen ve sporcu kavramları bu durumu örnekler; çünkü bazı öğretmenler sporcudur ve bazı sporcular öğretmendir.

Adım Adım Çözüm

1
Venn şemasında verilen iki kümenin ilişkisini inceleyin.
İki kümenin kısmen kesiştiği ve ortak elemanlara sahip olduğu görülmektedir.
Öğretmen ve sporcu kavramlarının bazı ortak elemanlara sahip olduğunu belirlemek için.
2
Kısmi kesişme durumunun ifade ettiği mantıksal önermeleri kurun.
'Bazı öğretmenler sporcudur' ve 'Bazı sporcular öğretmendir' yargılarına ulaşılır.
Klasik mantıktaki kavramlar arası ilişki tanımlarıyla eşleştirmek için.
3
İki kavramdan her birinin diğerinin sadece bazı elemanlarını kapsadığı bu ilişkinin adını belirleyin.
Bu ilişki klasik mantıkta 'eksik girişimlik' olarak adlandırılır.
Doğru kavrama ulaşarak soruyu çözümlemek için.

Anahtar Kavram

Eksik girişimlik ilişkisi
Tahmini Süre:45s
Soru 35Soru →

Klasik mantıkta kavramlar; zihinsel varoluşları, dış dünyadaki somut karşılıkları ve bireyler grubunu temsil etme biçimleri açısından farklı sınıflara ayrılır.

Buna göre, solda verilen kavram türleri ile sağda verilen açıklamaları ve örnekleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kollektif Kavram
Distribütif Kavram
Nelik
Gerçeklik

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kollektif Kavram - Meclis, Distribütif Kavram - Milletvekili, Nelik - Pegasus, Gerçeklik - Ağaç kavramları ile eşleşir.
Kollektif kavramlar grubu temsil eder ve grupta somutlaşırken (Meclis), distribütif kavramlar grubu temsil edip bireyde somutlaşır (Milletvekili). Nelik, bir kavramın zihinsel karşılığıyken (Pegasus), gerçeklik bu kavramın dış dünyadaki somut nesnesidir (Ağaç).

Adım Adım Çözüm

1
Kavramların birey-grup ilişkisi bakımından sınıflandırılmasını incelemek.
Grup adını gösterip grupta gerçekleşen kavramların 'kollektif' (örneğin Meclis), gruptaki bireyde gerçekleşenlerin ise 'distribütif' (örneğin Milletvekili) olduğu belirlenir.
Kollektif ve distribütif kavram ayrımını doğru şekilde yapabilmek.
2
Kavramların zihinsel ve somut varoluş durumlarını incelemek.
Bir kavramın sadece zihinde var olmasının 'nelik' (örneğin Pegasus), dış dünyada somut karşılığının bulunmasının ise 'gerçeklik' (örneğin Ağaç) olduğu belirlenir.
Nelik ve gerçeklik arasındaki farkı ortaya koymak.
3
Elde edilen tüm eşleşmeleri bir araya getirmek.
Kollektif Kavram - Meclis, Distribütif Kavram - Milletvekili, Nelik - Pegasus ve Gerçeklik - Ağaç olarak eşleşir.
Soruda istenen nihai eşleştirmeyi tamamlamak.

Anahtar Kavram

Kavram Çeşitleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 36Soru →

Klasik mantıkta, Aristotelesçi sınıflandırma sisteminin temelini oluşturan beş tümel; nesnelerin özsel ve ilintisel niteliklerini ayırt etmek için kullanılır. Geometrik şekiller dünyasındaki kavramsal ilişkileri temel alan bir mantık çalışmasında, bu tümellerin doğru örneklendirilmesi amaçlanmaktadır.

Buna göre, sol sütunda yer alan beş tümel terimlerini, sağ sütundaki üçgen kavramı ekseninde verilen doğru örnekleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Cins
Tür
Ayrım
Özgülük
İlinti

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Cins kavramı geometrik şekil tanımıyla; tür kavramı üçgen tanımıyla; ayrım kavramı üç kenarlı olma niteliğiyle; özgülük kavramı iç açılarının toplamının 180∘180^\circ olması durumuyla; ilinti kavramı ise dik açılı veya eşkenar olma niteliğiyle eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede; üst kavram olan geometrik şekil cins ile, altındaki üçgen tür ile, üçgeni kare veya daireden ayıran üç kenarlı olma özelliği ayrım ile, sadece üçgene özgü olan iç açılar toplamının 180∘180^\circ olması özgülük ile ve zorunlu olmayan dik/eşkenar olma özelliği ilinti ile eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cins ve tür ilişkisini kurmak için kavramların kapsayıcılık düzeylerini analiz edin.
"Geometrik şekil" daha üstte ve kapsayıcı olduğu için cins, "üçgen" ise onun altında sınıflanan bir kavram olduğu için tür olarak belirlenir.
Cins, türü içine alan daha genel bir kavramdır.
2
Üçgeni, üyesi olduğu geometrik şekil cinsindeki diğer üyelerden ayıran kurucu niteliği tespit edin.
"Üç kenarlı olma" niteliği üçgenin ayrımı (fasıl) olarak eşleşir.
Ayrım, bir türü kendi cinsi içindeki diğer türlerden ayıran temel özelliktir.
3
Sadece üçgen türüne ait olan ve tüm üçgenlerde zorunlu olarak bulunan matematiksel özelliği saptayın.
"İç açılarının toplamının 180∘180^\circ olması" durumu özgülük (proprium) ile eşleşir.
Özgülük, bir türe has olan ve o türün tüm bireylerinde zorunlu bulunan türetilmiş niteliktir.
4
Üçgenin özünde bulunmayan, değişebilen ve her üçgende ortak olmayan niteliği bulun.
"Dik açılı veya eşkenar olma" niteliği ilinti (accidens) ile eşleşir.
İlinti, kavramın varlığı için zorunlu olmayan, rastlantısal ve değişken özelliklerdir.

Anahtar Kavram

Beş Tümel (Cins, Tür, Ayrım, Özgülük, İlinti)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 37Soru →

Mantık dersinde öğretmen tahtaya sırasıyla 'Kafdağı', 'Dağ' ve 'Ağrı Dağı' örneklerini yazar. Öğrencilerden bu kavramları klasik mantıktaki nelik, gerçeklik ve kimlik yönünden analiz etmelerini ister. Söz alan bir öğrenci, 'Kafdağı'nın dış dünyada nesnel bir karşılığı olmadığı için doğruluk değeri yanlıştır; Ağrı Dağı ise somut olarak var olduğu için doğruluk değeri doğrudur.' yorumunda bulunur. Öğretmen ise kavramların tek başına bir yargı bildiremeyeceğini, dolayısıyla doğruluk veya yanlışlık gibi değerler alamayacağını belirterek öğrencisinin hatasını düzeltir.

Buna göre öğrenci, kavramların niteliklerini açıklarken aşağıdaki özelliklerden hangilerini birbiriyle karıştırmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gerçeklik ve doğruluk

Cevap

Gerçeklik ve doğruluk kavramlarının karıştırılması
Doğru yanıt olan gerçeklik ve doğruluk seçeneği, öğrencinin düştüğü hatayı tam olarak yansıtmaktadır. Öğrenci, 'Kafdağı' teriminin dış dünyada bir karşılığı olmamasını (gerçeklik yokluğu) yanlış bir doğruluk değeri olarak yorumlamış, benzer şekilde 'Ağrı Dağı' teriminin somut varlığını (gerçeklik varlığı) doğru bir doğruluk değeri olarak görmüştür. Oysa tek başına kavramlar (Kafdağı, Ağrı Dağı vb.) doğruluk değerine sahip olamaz; doğruluk değeri ancak bir yargı bildiren önermelere (örneğin 'Ağrı Dağı Türkiye'dedir' önermesine) ait bir özelliktir.

Adım Adım Çözüm

1
Öğrencinin tahtadaki kavramlara yönelik yaptığı açıklamayı analiz etmek.
Öğrenci, 'Kafdağı'nın dış dünyada olmamasını doğruluk değerinin yanlış olmasıyla, 'Ağrı Dağı'nın dış dünyada olmasını ise doğruluk değerinin doğru olmasıyla ilişkilendirmiştir.
Öğrencinin kavramların dış dünyadaki varlığı (gerçeklik) ile önermelerin bilgi değeri (doğruluk) arasında nasıl bir bağ kurduğunu saptamak gerekir.
2
Mantıkta kavramların ve önermelerin özelliklerini ayırt etmek.
Dış dünyada bir nesneye karşılık gelme durumu 'gerçeklik' iken; bir yargının nesnesine uygunluğu 'doğruluk' olarak tanımlanır. Kavramların doğruluk değeri olamaz, sadece önermelerin olur.
Öğrencinin kavramlara doğruluk değeri yükleyerek yaptığı hatanın temelini mantıksal kurallarla açıklamak gerekir.
3
Karıştırılan kavram ikilisini belirlemek.
Öğrencinin 'gerçeklik' ve 'doğruluk' özelliklerini birbiriyle karıştırdığı sonucuna ulaşılır.
Soruda istenen karıştırılan kavram çiftini bulmak için öğrencinin hatasının nesnel varoluş ile doğruluk değeri arasında olduğunu netleştirmek gerekir.

Anahtar Kavram

Klasik Mantıkta Kavramların Nitelikleri (Nelik, Gerçeklik, Kimlik) ve Doğruluk İlişkisi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 38Soru →

Klasik mantıkta bir kavramın içlemini belirterek onun ne olduğunu açıklamaya tanım denir. Ancak mantıksal açıdan geçerli bir tanım yapabilmek için bazı temel kurallara uyulması zorunludur.

Buna göre, "Bilim, bilim insanlarının gerçekleştirdiği araştırmaların bütünüdür." ifadesinde aşağıdaki tanım kurallarından hangisine uyulmamıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tanımda kısır döngü (dairesellik) bulunmamalıdır

Cevap

Tanımda kısır döngü (dairesellik) bulunmamalıdır
Verilen tanımda 'bilim' kavramı, kendisiyle aynı kökten türeyen ve yine bilim kavramının bilinmesini gerektiren 'bilim insanı' kelimesiyle açıklanmıştır. Mantık kurallarına göre bir kavram kendisiyle tanımlanamaz; bu durum kısır döngüye (daireselliğe) yol açar. Bu nedenle 'Tanımda kısır döngü (dairesellik) bulunmamalıdır' kuralı ihlal edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Tanımlanan ve tanımlayan ögeleri belirleme
Tanımlanan öge "bilim" kavramıdır. Tanımlayan öge ise "bilim insanlarının gerçekleştirdiği araştırmaların bütünüdür" ifadesidir.
Tanım kurallarının ihlal edilip edilmediğini anlamak için kavramlar arası ilişkiyi ortaya koymak gerekir.
2
Dairesellik durumunu kontrol etme
Tanımlayan kısımda, tanımlanan kavramın kendisinden türetilmiş olan "bilim insanı" kelimesi geçmektedir.
Bir kavramı açıklarken yine o kavramın bilinmesine bağlı başka bir kavramı kullanmak mantıkta kısır döngüye (dairesel tanıma) yol açar.

Anahtar Kavram

Tanımda kısır döngü (dairesellik) bulunmaması kuralı, bir kavramın kendisiyle veya kendisinden türeyen/aynı anlama gelen başka bir kavram aracılığıyla tanımlanamayacağını belirtir.
Soru 39Soru →

Klasik mantıkta kavramlar arası hiyerarşik ilişkileri belirleyen beş tümel (cins, tür, ayrım, özgülük, ilinti) kavramların göreli konumlarına ve taşıdıkları özelliklerin niteliğine göre şekillenir. Bir felsefe öğretmeni, bu konunun daha iyi kavranması için tahtaya aşağıdaki hiyerarşik sıralamayı yazar:

* Müzik Aleti
* Telli Çalgı
* Yaylı Çalgı
* Keman
* Çello

Öğretmen öğrencilerinden, bu hiyerarşide yer alan kavramları ve "çene altına sıkıştırılarak çalınma", "ahşaptan yapılmış olma" gibi özellikleri beş tümel açısından değerlendirmelerini ister.

Buna göre, öğrencilerin yaptığı aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi klasik mantık kurallarına göre doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: “Yaylı Çalgı” kavramı “Telli Çalgı”ya göre tür, “Keman”a göre cins konumundadır; kemanın “çene altına sıkıştırılarak çalınması” özgülük iken, “ahşaptan yapılmış olması” ilintidir.

Cevap

“Yaylı Çalgı” kavramı “Telli Çalgı”ya göre tür, “Keman”a göre cins konumundadır; kemanın “çene altına sıkıştırılarak çalınması” özgülük iken, “ahşaptan yapılmış olması” ilintidir.
Klasik mantıkta cins ve tür kavramları göreli olup, bir kavram üstündeki kavrama göre tür, altındaki kavrama göre cinstir. Buna göre 'Yaylı Çalgı', üstündeki 'Telli Çalgı'ya göre tür iken, altındaki 'Keman'a göre cinstir. Yalnızca bir türe ait olan özellikler 'özgülük' (proprium) adını alır. 'Çene altına sıkıştırılarak çalınma' özelliği sadece kemana özgü olduğu için özgülüktür. Birden fazla türe ait olabilen ortak özellikler ise 'ilinti' (accidens) olarak adlandırılır. 'Ahşaptan yapılmış olma' özelliği keman dışındaki çalgılarda da bulunabildiği için ilintidir.

Adım Adım Çözüm

1
Hiyerarşideki kavramların birbiriyle olan alt-üst ilişkilerini analiz etmek.
“Yaylı Çalgı” kavramı, üstünde yer alan “Telli Çalgı”ya göre daha özel olduğu için tür; altında yer alan “Keman”a göre daha genel olduğu için cinstir.
Cins ve tür kavramlarının mutlak değil, hiyerarşik konuma göre değişen göreli kavramlar olduğunu doğrulamak.
2
“Çene altına sıkıştırılarak çalınma” özelliğinin tümel karşılığını belirlemek.
Bu özellik sadece “Keman” türüne özgüdür ve onun özsel tanımına girmeden yalnızca ona ait bir niteliktir, dolayısıyla “özgülük”tür.
Özgülük kavramının yalnızca bir türe ait olma koşulunu test etmek.
3
“Ahşaptan yapılmış olma” özelliğinin tümel karşılığını belirlemek.
Ahşap olma özelliği sadece kemana ait değildir; çello, gitar gibi diğer birçok türde de ortak olarak bulunur, dolayısıyla “ilinti”dir.
İlinti kavramının birden fazla türe ait ortak özellik olma koşulunu doğrulamak.
4
Elde edilen sonuçları birleştirerek doğru seçeneği belirlemek.
“Yaylı Çalgı”nın tür ve cins ilişkisini, özelliklerin ise sırasıyla özgülük ve ilinti olduğunu belirten seçeneğin doğru olduğu belirlenir.
Mantıksal analizlerin klasik mantık kuralları ile tam uyumunu sağlamak.

Anahtar Kavram

Beş Tümel
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 40Soru →

Klasik mantıkta bir tanımın mantıksal açıdan geçerli kabul edilebilmesi için uyması gereken bazı kurallar vardır. Bu kurallardan biri de tanımın dairesel olmaması, yani tan��mlanan kavramın kendisiyle ya da aynı anlama gelen başka bir kavramla açıklanmaması (kısır döngüye düşülmemesi) kuralıdır.

Buna göre, aşağıdaki tanımlardan hangisinde dairesel tanım (kısır döngü) yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Adalet, adil olma durumudur.

Cevap

Adalet, adil olma durumudur.
Doğru yanıt olan tanımda, tanımlanan kavram olan 'adalet', kendisiyle doğrudan ilişkili ve aynı kökten gelen 'adil olma' sözcüğü ile açıklanmıştır. Mantık kurallarına göre bir kavram kendisinden daha az bilinen veya kendisiyle aynı düzeyde olan bir terimle tanımlanamaz. Bu durum dairesel tanım (kısır döngü) oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Mantıktaki dairesel tanım (kısır döngü) kuralının anlamını belirleyin.
Dairesel tanım, bir kavramın kendisiyle veya anlam olarak kendisinden türeyen bir kelimeyle tanımlanmasıdır.
Hangi tanım kusurunun arandığını netleştirmek gerekir.
2
Seçeneklerde verilen tanımları dairesel tanım kuralı yönünden analiz edin.
'Adalet' kelimesinin 'adil olma' ifadesiyle tanımlandığı görülür. 'Adil' kelimesi 'adalet' kökünden türediği için bu tanım kendi kendisini tekrarlamaktadır.
Dairesel tanım örneğini seçenekler arasından tespit etmek gerekir.
3
Diğer seçeneklerdeki ihlalleri belirleyerek onların dairesel tanım olmadığını teyit edin.
Diğer seçeneklerde olumsuz tanım yapılması, mecazi dil kullanımı veya yetersiz kapsayıcılık gibi farklı tanım kusurları mevcuttur.
Hatalı seçenekleri doğru gerekçelerle eleyerek cevabı doğrulamak gerekir.

Anahtar Kavram

Dairesel Tanım (Kısır Döngü)
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 2 / 6Sonraki
Mantığa Giriş ve Klasik Mantık Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Sayfa 2 | Examkin