Hücre Bölünmeleri

58 soru

Soru 21Soru

Aşağıdaki sol sütunda bazı canlılarda gözlenen üreme mekanizmaları veya olayları, sağ sütunda ise bu olayların ait olduğu eşeysiz üreme şekilleri verilmiştir. Sol sütundaki olaylar ile sağ sütundaki eşeysiz üreme şekillerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bira mayası hücresinde sitoplazma bölünmesinin eşit olmayan büyüklükte gerçekleşmesi ve oluşan çıkıntının ana bireye bağlı kalarak veya ayrılarak yaşamını sürdürmesi
Kara yosunu veya plazmodyum gibi canlıların, olumsuz çevre şartlarına dayanıklı, kalın bir örtüyle kaplı haploit hücreler üreterek çoğalması
Çilek bitkisinde gövdenin toprak üstünde yatay olarak ilerleyen kısımlarında bulunan boğumlardan kök gelişimi ile yeni bitkilerin meydana gelmesi
Bal arılarında kraliçe arının mayoz bölünmeyle oluşturduğu döllenmemiş yumurtadan mitoz bölünmelerle haploit kromozomlu erkek arının gelişmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bira mayasındaki tomurcuk oluşumu tomurcuklanma ile üreme; kara yosunlarındaki kalın örtülü haploit hücreler sporla üreme; çilek bitkisinde stolon yardımıyla köklenme vejetatif üreme; kraliçe arının yumurtasından erkek arı gelişimi ise partenogenez ile eşleşmelidir.
Bira mayasındaki tomurcuk oluşumu tomurcuklanma ile üreme; kara yosunlarındaki kalın örtülü haploit hücreler sporla üreme; çilek bitkisinde stolon yardımıyla köklenme vejetatif üreme; kraliçe arının yumurtasından erkek arı gelişimi ise partenogenez ile eşleşmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Bira mayasındaki üreme olayını analiz etme
Bira mayasında (Saccharomyces cerevisiaeSaccharomyces\ cerevisiae) hücre yüzeyinde oluşan çıkıntının büyüyerek yeni bir birey oluşturması, tomurcuklanma ile üremenin hücresel düzeydeki klasik bir örneğidir. Bu yüzden birinci olay tomurcuklanma ile eşleşir.
Sitoplazmanın asimetrik bölünmesi ve tomurcuk oluşumu bu üreme türünün belirleyici özelliğidir.
2
Olumsuz koşullara dayanıklı hücrelerle üreme olayını analiz etme
Kara yosunu ve plazmodyum gibi canlıların ürettiği dayanıklı haploit (nn) hücreler spordur. Bu hücrelerin çimlenmesiyle yeni bireylerin oluşması sporla üremedir. Bu yüzden ikinci olay sporla üreme ile eşleşir.
Sporların kalın çeperli yapısı ve döllenmeksizin yeni birey oluşturma yeteneği sporla üremeyi tanımlar.
3
Çilek bitkisindeki çoğalma şeklini analiz etme
Çilek bitkisinin sürünücü gövdesi (stolon) üzerindeki gözlerden yeni bitkilerin gelişmesi, bitkilerde eşeysiz üremeyi sağlayan vejetatif üreme şeklidir. Bu yüzden üçüncü olay vejetatif üreme ile eşleşir.
Gövde ve dal gibi vejetatif organlardan yeni bitki eldesi doğrudan vejetatif üremedir.
4
Bal arılarındaki erkek arı oluşumunu analiz etme
Kraliçe arının mayozla oluşturduğu yumurtanın döllenmeden doğrudan mitoz bölünmelerle yeni bir erkek arı (nn) meydana getirmesi olayı partenogenezdir. Bu yüzden dördüncü olay partenogenez ile eşleşir.
Döllenmemiş yumurtadan gelişim partenogenezin temel mekanizmasıdır.

Anahtar Kavram

Eşeysiz üreme şekilleri, gerçekleşme mekanizmaları ve ilgili canlı grupları
Soru 22Soru

Diploid (2n2n) kromozomlu bir hayvan hücresinde gerçekleşen mayoz bölünme sürecine ait aşağıdaki olayları, bölünmenin başlangıcından sonuna kadar gerçekleşme sırasına göre (ilkinden sonuncusuna doğru) sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mayoz bölünme sürecindeki olayların gerçekleşme sırası: Profaz I evresindeki krossing-over'ın tamamlanması, Metafaz I evresindeki homolog kromozom dizilimi, Anafaz I evresindeki homolog kromozom ayrılması, Metafaz II evresindeki tek sıra dizilim ve Anafaz II evresindeki kardeş kromatit ayrılması şeklindedir.
Mayoz bölünme sürecinde sırasıyla Profaz I, Metafaz I, Anafaz I evrelerinden oluşan Mayoz I ve ardından Profaz II, Metafaz II, Anafaz II evrelerinden oluşan Mayoz II gerçekleşir. Krossing-over Profaz I'de gerçekleşirken, homolog kromozom çiftlerinin karşılıklı dizilmesi Metafaz I'de, bu çiftlerin ayrılması Anafaz I'de, haploit kromozomların tek sıra halinde dizilmesi Metafaz II'de ve kardeş kromatitlerin ayrılması Anafaz II'de gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Profaz I evresindeki gen alışverişini tespit etme
Krossing-over olayının tamamlanması birinci sırada gerçekleşir.
Krossing-over, mayozun en erken aşaması olan Mayoz I'in Profaz I evresinde gerçekleşen bir çeşitlilik mekanizmasıdır.
2
Metafaz I evresindeki homolog kromozom çiftlerinin dizilimini tespit etme
Homolog kromozom çiftlerinin karşılıklı dizilmesi ikinci sırada gerçekleşir.
Profaz I evresinden sonra gelen Metafaz I evresinde homolog kromozom çiftleri yan yana değil, karşılıklı çiftler halinde ekvatoral düzleme dizilir.
3
Anafaz I evresindeki homolog kromozom ayrılmasını tespit etme
Homolog kromozomların zıt kutuplara çekilmesi üçüncü sırada gerçekleşir.
Metafaz I'den sonra gerçekleşen Anafaz I evresinde, homolog kromozomların rastgele ayrılması (bağımsız dağılım) ile kromozom sayısı yarıya iner.
4
Metafaz II evresindeki kromozom dizilimini tespit etme
Kromozomlerin yan yana tek sıra dizilmesi dördüncü sırada gerçekleşir.
Mayoz I tamamlandıktan sonra başlayan Mayoz II'nin Metafaz II evresinde, haploit kromozomlar ekvatoral düzlemde tek sıra halinde yan yana dizilir.
5
Anafaz II evresindeki kardeş kromatit ayrılmasını tespit etme
Sentromer bölünmesi ve kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi beşinci sırada gerçekleşir.
Metafaz II evresinden sonra gerçekleşen Anafaz II evresinde kardeş kromatitler birbirinden ayrılarak bağımsız tek kromatitli kromozomlar haline gelir.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünme evrelerinin sırası ve bu evrelerde gerçekleşen genetik çeşitlilik mekanizmaları (krossing-over ve homolog kromozomların bağımsız dağılımı).
Soru 23Soru

Diploid (2n2n) kromozomlu sağlıklı bir hayvan hücresinde gerçekleşen mayoz bölünme sürecindeki;

I. Homolog kromozomların anafaz I evresinde zıt kutuplara rastgele çekilmesi,
II. Kardeş olmayan kromatitler arasında gen alışverişinin (krossing-over) gerçekleşmesi,
III. İnterfaz evresinde DNA'nın kendini eşlemesi (replikasyon)

olaylarından hangileri, yeni gen kombinasyonlarının (kalıtsal çeşitliliğin) oluşmasını sağlayan bir mekanizma olduğu halde her mayoz bölünmede gerçekleşmek zorunda değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız II

Cevap

Kardeş olmayan kromatitler arasında gen alışverişinin (krossing-over) gerçekleşmesi
Kardeş olmayan kromatitler arasında krossing-over gerçekleşmesi genetik çeşitliliği artıran önemli bir faktördür; ancak her mayoz bölünme sürecinde gerçekleşmesi zorunlu değildir. Hücreler krossing-over yapmadan da mayoz bölünmeyi başarıyla tamamlayabilir ve homolog kromozomların rastgele ayrılması sayesinde yine de kalıtsal çeşitliliğe sahip gametler oluşturabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Öncüllerde verilen olayların mayoz bölünmedeki rollerini ve gerçekleşme zorunluluklarını analiz etmek.
I. öncüldeki homolog kromozomların rastgele çekilmesi anafaz I evresinde gerçekleşir, kalıtsal çeşitliliğe neden olur ve her mayoz bölünmede zorunludur. II. öncüldeki krossing-over olayı profaz I'de gerçekleşir, kalıtsal çeşitliliği artırır ancak her mayozda gerçekleşmesi zorunlu değildir. III. öncüldeki DNA replikasyonu interfazda gerçekleşen zorunlu bir olaydır ancak çeşitliliğe neden olmaz.
Soruda istenen 'çeşitlilik sağlama' ve 'her mayozda zorunlu olmama' kriterlerini karşılaştırmak.
2
Kriterlere uyan öncülü belirleyerek doğru cevaba ulaşmak.
Yalnız ikinci öncüldeki krossing-over olayı belirtilen iki koşulu da (çeşitlilik sağlama ve zorunlu olmama) birlikte sağlar.
Diğer öncüller belirtilen koşulları tam olarak karşılamamaktadır.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünmede kalıtsal çeşitliliğin mekanizmaları ve krossing-over olayının isteğe bağlı doğası
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 24Soru

Hücre döngüsünün mitotik evresinde gerçekleşen bazı olaylar ile bu olayların ait olduğu evrelerin doğru bir şekilde eşleştirilmesi gerekmektedir. Aşağıdaki mitotik evre aşamaları ile bu aşamalarda gözlenen karakteristik hücresel değişimleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Profaz evresi
Metafaz evresi
Anafaz evresi
Sitokinez evresi (Gelişmiş yapılı bitki hücresi)

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Profaz evresi çekirdek zarı ve çekirdekçiğin erimesiyle; metafaz evresi kromozomların ekvatoral düzleme dizilmesiyle; anafaz evresi kardeş kromatitlerin ayrılmasıyla; bitki hücresindeki sitokinez ise ara lamel oluşumuyla eşleşir.
Profaz evresi kromatin yoğunlaşması ve çekirdek zarı erimesiyle; metafaz evresi ekvatoral düzleme dizilimle; anafaz evresi kardeş kromatitlerin ayrılması ve kromozom sayısının geçici artışıyla; sitokinez ise bitki hücrelerinde ara lamel oluşumuyla doğru biçimde eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Profaz evresinde gerçekleşen olayların belirlenmesi
Profazda kromatin iplikler yoğunlaşır ve kromozomlar görünür hale gelir. Çekirdek zarı ve çekirdekçik eriyerek kaybolur.
Bölünme sırasında kalıtım materyalinin kolayca taşınabilmesi ve çekirdek içindeki yapıların serbest kalması için bu değişimler şarttır.
2
Metafaz evresinde gerçekleşen olayların belirlenmesi
Metafazda iğ ipliklerine kinetokorlarından bağlı kromozomlar ekvatoral düzleme tek sıra halinde dizilir.
Kromozomların düzenli dizilmesi, bir sonraki evrede kromatitlerin kutuplara eşit şekilde dağıtılması için kontrol noktasından (M kontrol noktası) geçişi sağlar.
3
Anafaz evresinde gerçekleşen olayların belirlenmesi
Anafazda kardeş kromatitler zıt kutuplara çekilir ve geçici olarak kromozom sayısı iki katına çıkar.
Sentromerlerin bölünmesiyle ayrılan kromatitler artık kromozom olarak adlandırılır, bu da genetik olarak özdeş iki hücrenin oluşmasının temelidir.
4
Gelişmiş bitki hücresinde sitokinezin belirlenmesi
Sitokinez sürecinde boğumlanma yerine Golgi kökenli ara lamel oluşumu gerçekleşir.
Bitki hücrelerinde bulunan selüloz çeper esnek olmadığı için hayvan hücrelerindeki gibi mikrofilamentler yardımıyla boğumlanmaya izin vermez.

Anahtar Kavram

Mitoz bölünme evrelerindeki yapısal değişimler ve bitki hücresinde sitokinezin mekanizması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 25Soru

Sağlıklı bir hayvan hücresinde gerçekleşen mayoz bölünme sürecine ait aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru kronolojik olarak sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mayoz bölünmedeki olayların kronolojik sırası sırasıyla: kardeş olmayan kromatitler arasında krossing-over gerçekleşmesi, homolog kromozomların ekvatoral düzlemde karşılıklı dizilmesi, haploit çekirdeklerin oluşması, kromozomların tek sıra halinde dizilmesi ve kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi şeklindedir.
Mayoz bölünme sürecinde Mayoz I evreleri (Profaz I, Metafaz I, Anafaz I, Telofaz I) tamamlandıktan sonra Mayoz II evreleri (Profaz II, Metafaz II, Anafaz II, Telofaz II) gerçekleşir. Bu doğrultuda, krossing-over (Profaz I) ilk sırada, homolog kromozomların ekvatoral düzlemde karşılıklı dizilmesi (Metafaz I) ikinci sırada, haploit çekirdeklerin oluşması (Telofaz I) üçüncü sırada, kromozomların tek sıra halinde dizilmesi (Metafaz II) dördüncü sırada ve kardeş kromatitlerin ayrılması (Anafaz II) beşinci sırada gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Bölünme sürecindeki ilk evreye ait olay tespit edilir.
Profaz I evresinde gerçekleşen krossing-over olayı ilk sırada yer alır.
Profaz I, mayoz bölünmenin çekirdek bölünmesindeki ilk evresidir.
2
Mayoz I'in sonraki evreleri belirlenerek sıralama devam ettirilir.
Metafaz I evresindeki homolog kromozomların ekvatoral düzlemde çiftler halinde dizilmesi ikinci sırada, Telofaz I evresindeki haploit iki çekirdeğin oluşumu ise üçüncü sırada yer alır.
Metafaz I ve Telofaz I evreleri Mayoz I sürecine aittir ve sırasıyla Profaz I'den sonra gerçekleşir.
3
Mayoz II evrelerindeki olaylar sıralanır.
Metafaz II evresindeki kromozomların tek sıra halinde dizilmesi dördüncü sırada, Anafaz II evresindeki kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi ise beşinci sırada yer alır.
Metafaz II ve Anafaz II evreleri Mayoz II sürecine aittir, Mayoz II ise Mayoz I tamamlandıktan sonra başlar.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünme evreleri ve olayların gerçekleşme sırası
Soru 26Soru

Sağlıklı bir üreme ana hücresinin gerçekleştirdiği mayoz bölünme sürecinde, genetik çeşitliliğin ortaya çıkmasında etkili olan iki temel mekanizma bulunmaktadır:

1. Profaz I evresinde gerçekleşebilen krossing-over (gen alışverişi).
2. Anafaz I evresinde homolog kromozomların zıt kutuplara rastgele çekilmesi.

Diploid (2n=42n = 4) kromozomlu ve belirli karakterler yönüyle heterozigot olan bir üreme ana hücresinin mayoz bölünme sürecinde krossing-over gerçekleşmediği bilinmektedir.

Buna göre, bu bölünme süreci ve oluşan yeni hücreler ile ilgili;

I. Krossing-over gerçekleşmediği için oluşan hücreler arasında kalıtsal çeşitlilik gözlenmez.
II. Profaz I evresinde gözlenen tetrat sayısı, anafaz II evresinde tek bir hücrede geçici olarak bulunan kromozom sayısına eşittir.
III. Anafaz I evresindeki homolog kromozomların rastgele ayrılması, oluşan gametlerin farklı kalıtsal kombinasyonlara sahip olmasını sağlar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız III

Cevap

Yalnız III ifadesi doğrudur. Krossing-over gerçekleşmese bile homolog kromozomların bağımsız dağılımı çeşitliliği sağlar.
Krossing-over gerçekleşmeyen bir mayoz bölünmede, anafaz I evresinde homolog kromozomların kutuplara rastgele çekilmesi kalıtsal çeşitliliğin oluşmasını sağlayan temel faktördür. Bu nedenle yalnız üçüncü ifade doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Üreme ana hücresinin kromozom sayısına göre Profaz I evresindeki tetrat sayısını belirlemek.
2n=42n = 4 kromozomlu bir hücrede tetrat sayısı, haploit kromozom sayısına (nn) eşittir. Dolayısıyla tetrat sayısı n=2n = 2 olarak hesaplanır.
Mayoz bölünme sırasında homolog kromozomların yan yana gelerek oluşturduğu dörtlü kromatit gruplarına tetrat denir ve sayıları haploit kromozom sayısına eşittir.
2
Anafaz II evresinde tek bir hücrede geçici olarak bulunan kromozom sayısını analiz etmek.
Mayoz I tamamlandığında oluşan n=2n = 2 kromozomlu hücrelerin her biri mayoz II'ye girer. Anafaz II evresinde kardeş kromatitlerin ayrılmasıyla, her bir kromatit geçici olarak birer kromozom kabul edilir. Bu nedenle bu evrede tek bir hücrede geçici olarak 2×2=42 \times 2 = 4 kromozom bulunur.
Kardeş kromatitlerin kutuplara çekilmesi sürecinde sentromer ayrılması gerçekleşir ve kromatitler bağımsız kromozomlar haline gelir.
3
Krossing-over gerçekleşmeyen mayoz bölünme sürecinde kalıtsal çeşitlilik durumunu değerlendirmek.
Krossing-over gerçekleşmemiş olsa bile, Anafaz I evresinde anne ve babadan gelen homolog kromozomların zıt kutuplara rastgele dağılması (bağımsız açılım) oluşan gametlerin genetik olarak birbirinden farklı olmasını sağlar.
Homolog kromozomların bağımsız dağılımı, mayoz bölünmede çeşitliliği sağlayan ve her mayozda zorunlu olarak gerçekleşen evrensel bir mekanizmadır.
4
Elde edilen sonuçlara göre öncülleri karşılaştırıp doğru seçeneğe ulaşmak.
I. öncül yanlıştır (çeşitlilik homolog kromozom ayrılmasıyla sağlanır). II. öncül yanlıştır (tetrat sayısı 2 iken, anafaz II'deki geçici kromozom sayısı 4'tür). III. öncül doğrudur. Bu durumda doğru yanıt Yalnız III olur.
Soruda verilen öncüllerin bilimsel doğruluğu analiz edilerek doğru sonuca ulaşılmıştır.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünmede genetik varyasyonun krossing-over dışındaki mekanizmalarla da (homolog kromozomların bağımsız dağılımı) sağlanması ve bölünme evrelerindeki kromozom/kromatit davranışlarının sayısal analizi.
Soru 27Soru

Mayoz bölünme sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, bölünme sürecinin başlangıcından sonuna doğru gerçekleşme sırasına göre sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mayoz bölünme aşamalarının doğru sıralaması sırasıyla; homolog kromozomların tetrat ve sinapsis oluşturması, homolog kromozomların zıt kutuplara çekilerek ayrılması, kardeş kromatitlerin birbirinden ayrılarak zıt kutuplara çekilmesi ve son olarak haploit (nn) kromozomlu dört yeni hücrenin oluşması şeklindedir.
Mayoz bölünme, Mayoz I ve Mayoz II olmak üzere iki temel aşamadan oluşur. Tetrat ve sinapsis oluşumu Profaz I'de (Mayoz I), homolog kromozom ayrılması Anafaz I'de (Mayoz I), kardeş kromatit ayrılması Anafaz II'de (Mayoz II) gerçekleşir. Tüm bu süreçlerin sonlanmasıyla haploit dört hücre oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Mayoz I'in Profaz I evresindeki olay belirlenir.
Homolog kromozomların yan yana gelmesiyle tetratların oluşması ve sinapsis gerçekleşmesi birinci sıradadır.
Profaz I, mayoz bölünmenin en başındaki evredir.
2
Mayoz I'in sonraki evrelerindeki olay belirlenir.
Homolog kromozomların zıt kutuplara çekilmesi ikinci sıradadır.
Homolog kromozom ayrılması Anafaz I evresinde gerçekleşir ve Profaz I'i takip eder.
3
Mayoz II sürecindeki olay belirlenir.
Kardeş kromatitlerin ayrılması üçüncü sıradadır.
Kardeş kromatitlerin ayrılması Anafaz II evresinde gerçekleşir ve bu evre Mayoz I'den sonra başlar.
4
Bölünmenin sonundaki olay belirlenir.
Haploit dört yeni hücrenin oluşumu son sıradadır.
Bölünme sürecinin tamamıyla bitmesini sağlayan sitokinez aşaması en sonda yer alır.

Anahtar Kavram

Mayoz I ve Mayoz II evrelerinin kronolojik sırası ile homolog kromozom ve kardeş kromatit ayrılmasının gerçekleştiği evrelerin ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 28Soru

Mayoz bölünme geçirmekte olan diploid (2n2n) bir hücrede kalıtsal çeşitliliğin oluşmasında farklı hücresel olaylar rol oynar.

Buna göre, mayoz bölünme sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olaylardan hangisi, kalıtsal çeşitliliğin sağlanmasında her mayoz bölünmede gerçekleşmek zorunda olmayan bir olaydır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında krossing-over (parça değişimi) gerçekleşmesi

Cevap

Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında krossing-over (parça değişimi) gerçekleşmesi
Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında krossing-over (parça değişimi) gerçekleşmesi, mayoz bölünmede çeşitliliği artıran önemli bir faktördür ancak her mayozda gerçekleşmesi zorunlu değildir. Krossing-over olmasa dahi homolog kromozomların rastgele ayrılması kalıtsal çeşitliliği sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Mayoz bölünmedeki çeşitlilik mekanizmalarını belirleme.
Mayoz bölünmede kalıtsal çeşitlilik; homolog kromozomların rastgele kutuplara çekilmesi (bağımsız açılım) ve krossing-over (parça değişimi) mekanizmalarıyla sağlanır.
Kalıtsal çeşitlilik oluşturan etmenleri birbirinden ayırt etmek.
2
Olayların gerçekleşme zorunluluklarını karşılaştırma.
Krossing-over olayı her mayoz bölünmede gerçekleşmek zorunda değildir. Hücrede krossing-over olmasa dahi, anafaz I'de homolog kromozomların rastgele ayrılması kalıtsal çeşitliliğin oluşması için yeterlidir.
Çeşitliliğe neden olan ama zorunlu olmayan tek olayı tespit etmek.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünmede kalıtsal çeşitliliğin temel mekanizmaları ve krossing-overın zorunlu olmaması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 29Soru

Canlılarda gerçekleşen eşeysiz üreme şekilleri ve özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Planaryanın vücudundan kopan her bir parçanın mitoz bölünme ve hücre farklılaşmasıyla eksik kısımlarını tamamlayarak yeni bireyler oluşturması rejenerasyonla üremedir.

Cevap

Planaryanın vücudundan kopan her bir parçanın mitoz bölünme ve hücre farklılaşmasıyla eksik kısımlarını tamamlayarak yeni bireyler oluşturması rejenerasyonla üremedir.
Planarya gibi omurgasız hayvanlarda vücuttan kopan parçaların her birinin, mitoz bölünmeler ve hücre farklılaşması süreçleriyle eksik organ ve dokularını tamamlayarak yeni birer bireye dönüşmesi rejenerasyonla üremedir. Bu süreçte kalıtsal yapı korunur ve birey sayısı artışı gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde verilen üreme şekillerinin temel mekanizmalarını ve tanımlarını analiz edin.
Eşeysiz üreme çeşitlerinin (bölünerek üreme, tomurcuklanma, sporla üreme, rejenerasyonla üreme, vejetatif üreme ve partenogenez) mitoz bölünme esasına dayandığı ve döllenme içermediği belirlenir.
Soruda verilen önermelerin doğruluğunu bilimsel olarak test edebilmek için temel üreme mekanizmalarını hatırlamak gerekir.
2
Yanlış olan seçenekleri ve içerdikleri kavram yanılgılarını tespit edin.
Bakteri konjugasyonunun üreme olmadığı (sayısal artış yok), partenogenezin eşeysiz üreme olduğu (döllenme yok), tek hücreli ökaryotlarda mitozda kardeş kromatitlerin ayrıldığı (homolog kromozom değil) ve krossing overın her mayozda zorunlu olmadığı saptanır.
Çeldiricilerin hangi biyolojik hataları veya kavram yanılgılarını barındırdığını ortaya koyarak elenmelerini sağlamak hedeflenir.
3
Doğru olan ifadeyi belirleyin ve biyolojik doğruluğunu onaylayın.
Planaryadaki rejenerasyonun organizma düzeyinde gerçekleşerek üremeyi sağladığı, bu sürecin mitoz bölünme ve hücre farklılaşmasıyla yürüdüğü ve yeni bireyler oluşturduğu teyit edilir.
Seçenekler arasından bilimsel açıdan tamamen doğru ve çelişkisiz olan tek ifadeyi bularak doğru yanıta ulaşmak amaçlanır.

Anahtar Kavram

Eşeysiz üreme şekillerinin özellikleri ve temel mekanizmaları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 30Soru

Eşeyli üreme gösteren bir canlı organizmanın yaşam döngüsünde gerçekleşen aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru kronolojik olarak sıraya diziniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşeyli üremede olayların doğru sırası: Mayoz bölünme ile haploit gametlerin üretilmesi, gametlerin çekirdeklerinin kaynaşması (döllenme), diploit zigotun oluşması ve zigotun büyüme amacıyla hızlı mitoz bölünmeler geçirmesidir.
Eşeyli üreme döngüsünde ilk olarak haploit gametler mayozla üretilir, ardından döllenme ile gametler birleşerek diploit zigotu oluşturur ve son olarak zigot mitoz bölünmeler geçirerek gelişir.

Adım Adım Çözüm

1
Gamet oluşum sırasının belirlenmesi
Gametlerin mayozla oluşması ilk sırada yer alır.
Üreme hücreleri oluşmadan döllenme gerçekleşemez.
2
Döllenme olayının sırasının belirlenmesi
Gametlerin kaynaşması (döllenme) ikinci sırada yer alır.
Döllenme, gametlerin çekirdeklerinin birleşmesi sürecidir.
3
Zigot oluşum sırasının belirlenmesi
Diploit zigotun oluşması üçüncü sırada yer alır.
Döllenmenin doğrudan sonucu diploit hücre olan zigotun oluşmasıdır.
4
Gelişme basamağının belirlenmesi
Zigotun mitoz bölünmeler geçirmesi son sırada yer alır.
Zigot oluştuktan sonra çok hücreli bir organizma oluşturmak üzere mitoz bölünmelerle gelişir.

Anahtar Kavram

Eşeyli Üreme ve Döllenme Aşamaları
Soru 31Soru

İnsanda eşeyli üreme sürecinde gametogenezden döllenmenin tamamlanmasına kadar gerçekleşen bazı olaylar aşağıda karışık olarak verilmiştir. Bu olayların gerçekleşme sırasını ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İnsanda gametogenez ile başlayan süreç sırasıyla; gametlerin mayoz bölünmeyle üretilmesi, ovülasyonla ikincil oositin fallopi tüpüne geçmesi, sperm hücresinin yumurta dış örtüsü olan zona pellucidayı eritmesi, zarların kaynaşmasıyla duraklamış olan mayoz II bölünmesinin tamamlanması ve son olarak haploit çekirdeklerin kaynaşması ile diploid zigotun oluşması şeklinde gerçekleşir.
İnsanda eşeyli üreme süreci sırasıyla gametogenez, ovülasyon, sperm-yumurta teması (akrozom reaksiyonu), zarların kaynaşmasıyla oositin mayoz II'yi tamamlaması ve en nihayetinde çekirdeklerin kaynaşması (karyogami) aşamalarından oluşur. Bu olayların doğru sırası; gametlerin mayozla üretilmesi, ovülasyonla fallopi tüpüne atılması, akrozom enzimleri ile dış örtülerin eritilmesi, sperm-yumurta kaynaşmasıyla mayoz II'nin bitirilmesi ve diploid zigotun oluşması şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Gametogenez aşamasının belirlenmesi
Gametogenez ile haploit (nn) spermler erkek üreme organında, ikincil oosit ise dişi üreme organında üretilir.
Eşeyli üreme sürecinin başlayabilmesi için öncelikle mayoz bölünmeyle olgun gametlerin oluşması gerekir.
2
Ovülasyon aşamasının belirlenmesi
Metafaz II aşamasındaki ikincil oosit yumurtalıktan fallopi tüpüne geçer.
Spermin oosit ile karşılaşabilmesi için oositin döllenme kanalına salınması şarttır.
3
Akrozom reaksiyonunun belirlenmesi
Sperm, zona pellucidadaki reseptörlere tutunur ve akrozom enzimlerini salgılayarak bu tabakayı eritir.
Yumurta hücresinin zar düzeyinde döllenebilmesi için spermin dış koruyucu katmanları aşması gerekir.
4
Mayoz II bölünmesinin tamamlanmasının belirlenmesi
Hücre zarlarının kaynaşmasıyla oosit uyarılır ve yarım kalmış mayoz bölünmesini tamamlayarak haploit yumurta çekirdeğini oluşturur.
İkincil oosit ovülasyon sonrasında metafaz II'de duraklamış durumdadır ve sperm girişi tetikleyene kadar bölünmeyi tamamlayamaz.
5
Karyogami aşamasının belirlenmesi
Haploit erkek ve dişi çekirdekleri kaynaşarak diploid (2n2n) zigotu meydana getirir.
Döllenmenin son basamağı genetik materyallerin birleşmesi ve yeni bireyin diploid genomunun kurulmasıdır.

Anahtar Kavram

İnsanda gametogenez ve döllenme olaylarının hücresel düzeyde gerçekleşme sırası
Soru 32Soru

Doğada farklı canlı gruplarında gözlenen çeşitli eşeysiz üreme olayları aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki üreme olayları ile sağ sütundaki eşeysiz üreme şekillerini doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Paramesyumun sitoplazmasını enine ikiye bölerek ata bireyle aynı kalıtsal yapıda iki yeni hücre oluşturması
Kara yosunlarında, kalın çeperli nn kromozomlu hücrelerin çevre koşullarına dayanıklılık gösterip çimlenerek yeni bireyler oluşturması
Çilek bitkisinin toprak üstünde ilerleyen sürünücü gövdelerindeki nodyumlardan köklenerek yeni çilek bitkileri oluşturması
Kamçı kuyruklu kertenkelelerde, döllenmemiş yumurta hücresinin geli��erek yeni bir ergin birey meydana getirmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Paramesyumun bölünmesi bölünerek üreme ile, kara yosunundaki spor oluşumu sporla üreme ile, çilekte sürünücü gövdeden gelişme vejetatif üreme ile, kamçı kuyruklu kertenkeledeki döllenmemiş yumurta gelişimi ise partenogenez ile eşleşmektedir.
Paramesyum bölünerek üreme, kara yosunu sporla üreme, çilek vejetatif üreme ve kamçı kuyruklu kertenkele ise partenogenez ile eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Paramesyumun üreme olayını analiz etme
Paramesyum enine bölünme ile çoğalır, bu durum bölünerek üreme ile eşleşir.
Enine sitoplazma bölünmesi paramesyuma özgü bir bölünerek üreme şeklidir.
2
Kara yosununun üreme olayını analiz etme
Kara yosununda n kromozomlu kalın çeperli yapılar sporlardır ve sporla üreme ile eşleşir.
Zorlu çevre şartlarına dayanıklı sporların çimlenmesi sporla üreme tanımına uyar.
3
Çilek bitkisinin üreme olayını analiz etme
Sürünücü gövdeden yeni bitki gelişimi, vejetatif üreme ile eşleşir.
Sürünücü gövde (stolon) ile üreme, bitkilere özgü bir vejetatif üreme şeklidir.
4
Kamçı kuyruklu kertenkelenin üreme olayını analiz etme
Döllenmemiş yumurtadan yeni kertenkele oluşması partenogenez ile eşleşir.
Döllenmemiş yumurtanın mitoz benzeri mekanizmalarla ergin birey oluşturması partenogenezdir.

Anahtar Kavram

Eşeysiz üreme şekillerinin canlı grupları üzerindeki ayırt edici özellikleri ve örnekleri.
Soru 33Soru

Eşeyli üreme sürecinde kalıtsal çeşitliliğe neden olan faktörlerle ilgili çalışma yapan bir öğrenci, mayoz bölünmede gerçekleşen olayları incelemektedir. Buna göre, öğrencinin incelediği aşağıdaki olaylardan hangisi, mayoz bölünme geçiren bir hücrede her zaman gerçekleşmek zorunda olmayıp, gerçekleştiğinde oluşan gametlerdeki kalıtsal çeşitlilik oranını daha da artıran bir faktördür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında gen alışverişinin (krossing-over) gerçekleşmesi

Cevap

Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında gen alışverişinin (krossing-over) gerçekleşmesi
Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasındaki krossing-over (gen alışverişi), mayoz bölünmede gerçekleşmesi zorunlu olmayan bir olaydır. Ancak gerçekleştiğinde kromatitler üzerindeki gen dizilimini değiştirerek gamet çeşitliliğini ve dolayısıyla kalıtsal çeşitliliği artırır.

Adım Adım Çözüm

1
Adım 1: Mayoz böl��nmede kalıtsal çeşitliliği sağlayan temel mekanizmaları (krossing-over ve homolog kromozomların bağımsız dağılımı) belirlemek.
Sonuç: Homolog kromozomların bağımsız dağılımı her mayoz bölünmede zorunlu olarak gerçekleşirken, krossing-over her mayozda gerçekleşmeyebilir.
Neden: Soruda istenen 'her zaman gerçekleşmek zorunda olmayan' koşulunu test etmek.
2
Adım 2: Seçeneklerdeki olayları analiz ederek her mayozda zorunlu olup olmadığını ve mayoz bölünmeye ait olup olmadığını incelemek.
Sonuç: Krossing-over dışındaki mayoz seçenekleri zorunludur, bakteri konjugasyonu ve erkek arının sperm üretimi ise mayoz bölünmeye dahil değildir.
Neden: Doğru seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

Eşeyli üremede çeşitliliği sağlayan krossing-over ve homolog kromozomların bağımsız dağılımı olaylarının özellikleri
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 34Soru

Sağlıklı bir hayvanın 2n=82n = 8 kromozomlu diploid vücut hücrelerinde gerçekleşen mitoz ve mayoz bölünme süreçlerindeki bazı evreler ile bu evrelerdeki hücrelerin içerdiği kromozom ve kromatit sayılarını gösteren aşağıdaki ifadeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

2n=82n = 8 kromozomlu bir hayvan hücresinin mitoz bölünmesinin anafaz evresi
2n=82n = 8 kromozomlu bir hayvan hücresinin mayoz bölünmesinin anafaz I evresi
2n=82n = 8 kromozomlu bir hayvan hücresinin mayoz bölünmesinin anafaz II evresi
2n=82n = 8 kromozomlu bir hayvan hücresinin mayoz bölünmesinin metafaz II evresi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru eşleştirme şu şekildedir:
- 2n=82n = 8 kromozomlu hücrenin mitoz anafaz evresi \rightarrow 1616 kromozom ve 1616 kromatit
- 2n=82n = 8 kromozomlu hücrenin mayoz anafaz I evresi \rightarrow 88 kromozom ve 1616 kromatit
- 2n=82n = 8 kromozomlu hücrenin mayoz anafaz II evresi \rightarrow 88 kromozom ve 88 kromatit
- 2n=82n = 8 kromozomlu hücrenin mayoz metafaz II evresi \rightarrow 44 kromozom ve 88 kromatit
Eşleştirme sürecinde hücrelerin bölünme evrelerindeki kromozom ve kromatit sayıları şu mantık çerçevesinde hesaplanır:
1. 2n=82n = 8 kromozomlu hücrenin mitoz anafaz evresinde, kardeş kromatitlerin ayrılmasıyla kromozom sayısı geçici olarak iki katına çıkar. Bu nedenle hücrede 1616 kromozom ve 1616 kromatit bulunur.
2. Mayoz anafaz I evresinde, homolog kromozomlar ayrılıp zıt kutuplara çekilir ancak henüz sitokinez gerçekleşmediği için hücre bir bütündür ve 88 kromozom ile 1616 kromatit (her kromozom iki kromatitli) içerir.
3. Mayoz I tamamlandığında n=4n = 4 kromozomlu hücreler oluşur. Mayoz anafaz II evresinde, bu 44 kromozomun kardeş kromatitleri ayrılır ve kromozom sayısı geçici olarak iki katına çıkararak 88 kromozom ve 88 kromatit olur.
4. Mayoz metafaz II evresinde, mayoz I sonunda oluşan n=4n = 4 kromozomlu hücrenin kromozomları ekvatoral düzleme tek sıra halinde dizilir. Her bir kromozom çift kromatitli olduğundan hücrede 44 kromozom ve 88 kromatit bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Mitoz anafaz evresindeki kromozom ve kromatit sayısını belirleme.
Mitoz anafazında kardeş kromatitler ayrıldığından kromozom sayısı geçici olarak 1616'ya çıkar; kromatit sayısı ise 1616'dır.
Mitoz bölünmede kromozom sayısının ve kromatit ilişkisinin anafaz evresindeki davranışını analiz etmek.
2
Mayoz anafaz I evresindeki kromozom ve kromatit sayısını belirleme.
Mayoz anafaz I'de homolog kromozomlar ayrılır. Hücre ikiye bölünmediği için kromozom sayısı 88, kromatit sayısı 1616'dır.
Homolog kromozom ayrılmasının hücrenin kromozom sayısı üzerindeki etkisini değerlendirmek.
3
Mayoz anafaz II evresindeki kromozom ve kromatit sayısını belirleme.
Mayoz anafaz II'de kardeş kromatitler ayrıldığından, n=4n = 4 olan kromozom sayısı geçici olarak 88'e yükselir; kromatit sayısı da 88'dir.
Mayoz II'deki kardeş kromatit ayrılması mekanizmasını anlamak.
4
Mayoz metafaz II evresindeki kromozom ve kromatit sayısını belirleme.
Mayoz metafaz II'de kromozomlar ekvatorda tek sıra halinde dizilir. Kromozom sayısı n=4n = 4, kromatit sayısı 88'dir.
Mayoz I sonrası kromozom ve kromatit durumunun metafaz II'deki görünümünü analiz etmek.

Anahtar Kavram

Mitoz ve mayoz bölünme evrelerindeki kromozom ve DNA (kromatit) sayısı değişimlerinin karşılaştırılması.

Alternatif Yöntem

Kromozom ve kromatit sayılarını formüle ederek de bulabilirsiniz. Hücrenin başlangıçtaki diploid kromozom sayısı 2n2n olsun. Mayoz I tamamlandığında kromozom sayısı yarıya iner (nn). Anafaz evrelerinde kardeş kromatitler ayrıldığında kromozom sayısı o evre için geçici olarak iki katına çıkar (2n2n veya 2×n2 \times n). Kromatit sayısı ise DNA eşlenmesinden (İnterfaz) sonra mayoz I sonuna kadar 4n4n, mayoz II sonuna kadar ise her hücre için 2n2n olarak korunur.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 35Soru

Hermafroditizm ve eşeyli üreme süreçleriyle ilgili çalışma yapan bir araştırmacı, aynı türe ait iki hermafrodit bireyden X bireyinin kendi kendini döllediğini, Y ve Z bireylerinin ise karşılıklı (yabancı) dölleme gerçekleştirdiğini gözlemlemiştir.

Bu gözlemler ve eşeyli üreme mekanizmaları dikkate alındığında;

I. X bireyinin kendi kendini döllemesiyle oluşan yavruların atasal bireyden farklı kalıtsal özelliklere sahip olmasında, gamet oluşumu sırasındaki mayoz bölünme etkilidir.
II. Y ve Z bireylerinin karşılıklı dölleme yapması, bu üreme sürecinde popülasyonda yeni alellerin ortaya çıkmasını sağlayarak çeşitliliği artırır.
III. X bireyinin gametogenez sürecinde krossing-over gerçekleşmemiş olsa dahi, homolog kromozomların bağımsız dağılımı ve döllenme olayları yavrular arasında kalıtsal varyasyona yol açar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

I ve III ifadelerinin doğru olduğunu belirten seçenek
Kendi kendini dölleyen hermafrodit canlılarda gametler mayozla üretildiği için yavrular arasında kalıtsal çeşitlilik görülür. Krossing-over olmasa dahi mayoz I'deki bağımsız dağılım ve döllenme varyasyon için yeterlidir. Karşılıklı dölleme ise çeşitliliği artırsa da yeni alel oluşturamaz; yeni aleller yalnızca mutasyonla oluşur. Bu yüzden I ve III ifadelerini içeren seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kendi kendini döllemede kalıtsal çeşitlilik oluşma mekanizmasını analiz etme.
X bireyinin kendi kendini döllemesi sırasında gametler mayoz bölünmeyle üretilir. Mayozda homolog kromozomların rastgele ayrılması ve krossing-over olayları gerçekleştiğinden, üretilen gametlerin genetik yapısı atasal bireyden ve birbirinden farklı olur. Dolayısıyla I. öncül doğrudur.
Hermafrodit bireylerin kendi kendini döllemesiyle oluşan yavruların genetik olarak birebir aynı olacağı yanılgısını düzeltmek.
2
Yabancı döllemenin popülasyon genetiği üzerindeki etkisini değerlendirme.
Y ve Z bireylerinin karşılıklı dölleme yapması genetik çeşitliliği artırır ancak popülasyonun gen havuzunda yeni alellerin (gen çeşitlerinin) ortaya çıkmasını sağlamaz. Yeni aleller sadece mutasyon mekanizması ile oluşabilir. Bu nedenle II. öncül yanlıştır.
Döllenme ve rekombinasyonun mevcut alelleri yeni kombinasyonlarda bir araya getirdiğini, yeni alel üretemediğini belirlemek.
3
Krossing-over olmaksızın kalıtsal çeşitlilik oluşma durumunu inceleme.
Mayoz bölünmede krossing-over gerçekleşmese bile anafaz I evresinde homolog kromozomların kutuplara rastgele çekilmesi (bağımsız dağılımı) ve döllenme olayı tek başına kalıtsal varyasyon oluşturmak için yeterlidir. Dolayısıyla III. öncül doğrudur.
Krossing-overın kalıtsal çeşitlilik için zorunlu bir şart olmadığını, bağımsız dağılımın da çeşitlilik sağladığını doğrulamak.

Anahtar Kavram

Eşeyli Üreme ve Döllenmede Kalıtsal Varyasyon Mekanizmaları
Soru 36Soru

Hücre bölünmeleri sırasında gerçekleşen bazı olaylar, bölünmenin mitoz veya mayoz olmasına göre farklılık gösterir. Buna göre, diploid (2n2n) kromozomlu sağl��klı bir hayvan hücresinde gerçekleşen mitoz ve mayoz bölünme süreçlerinde aşağıdakilerden hangisi ortak olarak gerçekleşir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kardeş kromatitlerin ayrılması ve sentromer bölünmesinin gerçekleşmesi

Cevap

Kardeş kromatitlerin ayrılması ve sentromer bölünmesinin gerçekleşmesi
Kardeş kromatitlerin ayrılması ve buna bağlı olarak sentromerlerin bölünmesi olayı, mitoz bölünmenin anafaz evresinde ve mayoz bölünmenin anafaz II evresinde ortak olarak gerçekleşen bir süreçtir.

Adım Adım Çözüm

1
Mitoz ve mayoz bölünme süreçlerindeki karyokinez (çekirdek bölünmesi) evrelerini ve bu evrelerde gerçekleşen olayları karşılaştırın.
Mitoz tek aşamalıdır ve anafaz evresinde kardeş kromatitler ayrılır. Mayoz ise mayoz I ve mayoz II olmak üzere iki aşamalıdır. Mayoz I'de homolog kromozomlar, mayoz II'nin anafaz II evresinde ise kardeş kromatitler ayrılır.
Her iki bölünmedeki kromatit ve kromozom hareketlerinin ortak olanlarını belirlemek için evrelerin ayrıntılarını bilmek gerekir.
2
Kardeş kromatitlerin ayrıldığı evrelerdeki sentromer bölünmesi durumunu analiz edin.
Mitozun anafaz evresinde ve mayoz II'nin anafaz II evresinde kardeş kromatitleri bir arada tutan sentromerler bölünür. Bu durum her iki bölünme tipi için de ortaktır.
Seçeneklerde verilen sentromer bölünmesi olayının ortaklığını doğrulamak için.
3
Diğer seçeneklerde verilen olayların (homolog kromozom ayrılması, tetrat/sinapsis oluşumu, haploid hücre oluşumu ve DNA'nın iki kez eşlenmesi) bölünmelerdeki özel durumlarını inceleyin.
Bu olaylar ya sadece mayoza özgüdür ya da biyolojik olarak gerçekleşmeyen (DNA'nın iki kez eşlenmesi gibi) durumlardır.
Çeldirici seçeneklerin neden yanlış olduğunu netleştirmek için.

Anahtar Kavram

Mitoz ve Mayoz Bölünmenin Karşılaştırılması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 37Soru

Biyoloji dersinde eşeysiz üreme şekilleri konusunu araştıran bir öğrenci; ikiye bölünme, tomurcuklanma, rejenerasyon ve partenogenez olaylarını incelemiştir. Öğrenci, bu üreme şekillerinin gerçekleşme mekanizmaları ile kalıtsal çeşitlilik üzerindeki etkilerini karşılaştıran bir çalışma raporu hazırlamaktadır.

Bu öğrencinin raporunda yer alan aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bal arılarında partenogenez ile erkek arının (nn) gelişimi sürecinde hücre bölünmeleri mitozla gerçekleşirken, bu sürece kaynaklık eden yumurtalar dişi kraliçe arı (2n2n) tarafından mayoz bölünmeyle üretilir.

Cevap

Bal arılarında partenogenez ile erkek arının gelişimi sürecinde hücre bölünmeleri mitozla gerçekleşirken, bu sürece kaynaklık eden yumurtaların dişi kraliçe arı tarafından mayoz bölünmeyle üretildiğini ifade eden seçenek doğrudur.
Bal arılarında partenogenez süreci döllenmemiş bir yumurtanın gelişimiyle başlar. Kraliçe arı 2n2n kromozomludur ve yumurtalarını (nn) mayoz bölünmeyle üretir. Bu yumurtaların döllenme olmaksızın mitoz bölünmeler ve hücre farklılaşmasıyla gelişmesi sonucu erkek arı (nn) oluşur. Dolayısıyla gelişim mitozla olurken, yumurtalar mayozla oluştuğu için doğru olan ifade budur.

Adım Adım Çözüm

1
Eşeysiz üreme biçimlerinin temel mekanizmaları ve tanımları hatırlanır.
Bakteri konjugasyonunun üreme olmadığı, rejenerasyonun mitoza dayandığı, partenogenezde yumurta oluşumunun mayozla yapıldığı belirlenir.
Her seçeneğin bilimsel doğruluk derecesini kontrol etmek için temel kavramların netleştirilmesi gerekir.
2
Konjugasyon ve ikiye bölünme arasındaki ilişki değerlendirilir.
Bakteri konjugasyonunun bir üreme şekli olmadığı, gen transferi yöntemi olduğu saptanır.
Birey sayısı artışına yol açmayan konjugasyon olayını üreme kabul eden yanılgı elenir.
3
Partenogenezin genel sınıflandırması ve kalıtsal temeli incelenir.
Partenogenezin eşeysiz üreme olduğu, ancak erkek arıların kraliçe arıdan mayozla oluşan yumurtalardan geliştiği için kendi aralarında genetik olarak farklı olduğu görülür.
Çeşitliliğe neden olan mayoz bölünmenin partenogenezi eşeyli üreme yapmadığı ayırt edilir.
4
Rejenerasyonla üremedeki bölünme tipi incelenir.
Rejenerasyonun mitoza dayalı olduğu ve mitozda homolog kromozom değil kardeş kromatit ayrılması görüldüğü belirlenir.
Mitoz ve mayoz bölünme evrelerindeki kromozom davranışlarının karıştırılması önlenir.
5
Tek hücrelilerde bölünme öncesi interfaz evresi kontrol edilir.
İnterfazda DNA replikasyonu ile DNA miktarının iki katına çıktığı doğrulanır.
Bölünme hazırlığında DNA miktarının azaldığına dair hatalı bilgi elenir.

Anahtar Kavram

Eşeysiz üreme çeşitlerinin hücresel temelleri ve bal arılarında partenogenez mekanizması
Soru 38Soru

Aşağıda bazı canlı gruplarında gerçekleşen üreme faaliyetleri ile bu faaliyetlerin dahil olduğu eşeysiz üreme şekilleri karışık olarak verilmiştir. Bu üreme faaliyetlerini ilgili eşeysiz üreme şekilleriyle doğru olacak biçimde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bakterilerin replikasyon sonrası hücre zarı ve çeperini içe doğru büyüterek iki yeni yavru hücre oluşturması
Gözyaşı otunun (Kalanchoe) yaprak girintilerinde gelişen küçük bitkiciklerin dökülerek yeni bitkiler meydana getirmesi
Mercan poliplerinde vücut çıkıntısının büyümesi ve ana canlıya bağlı kalıp koloni oluşturması
Kraliçe arının mayoz bölünmeyle ürettiği döllenmemiş yumurtalardan mitoz bölünmelerle erkek arıların gelişmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bakterilerin bölünmesi ikiye bölünmeyle, gözyaşı otunun dökülen yaprak tomurcuklarından çoğalması vejetatif üremeyle, mercanların çıkıntı oluşturarak çoğalması tomurcuklanmayla, kraliçe arının döllenmemiş yumurtalarından erkek arı gelişimi ise partenogenezle eşleşir.
Verilen üreme biçimleri incelendiğinde; bakterilerin bölünmesi ikiye bölünme, gözyaşı otunun yaprak tomurcuklarından gelişimi vejetatif üreme, mercanların vücut çıkıntısı ile çoğalması tomurcuklanma ve döllenmemiş yumurtadan erkek arı gelişimi partenogenez ile doğru şekilde eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Bakterilerin çoğalma sürecini analiz etmek
Bakteriler prokaryot oldukları için mitoz geçirmeden doğrudan ikiye bölünmeyle çoğalırlar.
Bakterilerdeki temel üreme biçimini tanımlamak için.
2
Gözyaşı otunun üreme sürecini incelemek
Gözyaşı otunda yapraktan yeni bitkiler gelişmesi, bitkilere özgü vejetatif üreme yöntemidir.
Çiçekli bitkilerdeki bu özel çoğalma şeklini belirlemek için.
3
Mercan polipinin çoğalmasını incelemek
Mercan polipinde mitoz bölünmelerle vücut yüzeyinde tomurcuk benzeri yapılar oluşur; bu durum tomurcuklanma ile üremedir.
Sölenterlerdeki bu yaygın eşeysiz üreme tipini saptamak için.
4
Arılardaki erkek arı gelişimini değerlendirmek
Kraliçe arının ürettiği döllenmemiş yumurtaların mitozla gelişerek erkek arıları oluşturması partenogenezdir.
Döllenmesiz gelişim mekanizmasının adını belirlemek için.

Anahtar Kavram

Canlılarda görülen farklı eşeysiz üreme şekilleri ve bunların hücresel/genetik mekanizmaları.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 39Soru

Aşağıda hücre bölünmeleri sürecinde gerçekleşen bazı olaylar ile bu olayların gözlendiği bölünme tipleri ve evreleri verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki olayları sağ sütundaki en uygun bölünme tipi ve evresi açıklamasıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kardeş kromatitlerin ayrılması
Homolog kromozomların ayrılması
Tetrat ve sinapsis oluşumu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Kardeş kromatitlerin ayrılması hem mitoz hem de mayoz II evrelerinde gerçekleşir. Homolog kromozomların ayrılması sadece mayoz I (anafaz I) evresine özgüdür. Tetrat ve sinapsis oluşumu ise sadece mayoz I (profaz I) evresinde gerçekleşir.
Doğru eşleştirmede hücre bölünmelerine ait temel olaylar gerçekleştikleri bölünme tipleri ve evreleriyle doğru bir şekilde eşleştirilmiştir. Kardeş kromatitlerin ayrılması sentromer bölünmesini içerir ve hem mitozun anafazında hem de mayoz II'nin anafaz II evresinde gerçekleşir. Homolog kromozomların ayrılması mayoz I'in anafaz I evresine, tetrat ve sinapsis oluşumu ise mayoz I'in profaz I evresine özgüdür.

Adım Adım Çözüm

1
Kardeş kromatitlerin ayrılmasının gerçekleştiği bölünmeleri belirleme
Kardeş kromatitlerin ayrılması sentromer bölünmesi ile gerçekleşir. Bu olay hem mitoz bölünmenin anafaz evresinde hem de mayoz II bölünmesinin anafaz II evresinde ortak olarak gözlenir.
Mitoz ve mayoz II evrelerinde kromozom yapısını oluşturan kromatitler birbirinden ayrılarak zıt kutuplara çekilir.
2
Homolog kromozomların ayrılmasının gerçekleştiği evreyi belirleme
Homolog kromozomların ayrılması yalnızca mayoz I bölünmesinin anafaz I evresinde gerçekleşir. Mitoz bölünmede homolog kromozom ayrılması gerçekleşmez.
Mayoz bölünmede diploid (2n) olan kromozom sayısının haploid (n) sayıya inmesini sağlayan temel mekanizma homolog kromozomların bağımsız olarak zıt kutuplara çekilmesidir.
3
Tetrat ve sinapsis oluşumunun gerçekleştiği evreyi belirleme
Tetrat ve sinapsis oluşumu yalnızca mayoz I bölünmesinin profaz I evresinde gerçekleşir.
Krossing-over öncesinde homolog kromozomların yan yana gelerek birbirine sarılması (sinapsis) ve oluşturdukları dörtlü kromatit yapısı (tetrat) sadece mayoz bölünmeye has çeşitlilik sağlayan olayların hazırlığıdır.

Anahtar Kavram

Mitoz ve Mayoz Bölünmelerinin Karşılaştırılması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 40Soru

Sağlıklı diploid (2n2n) bir hayvan hücresinin gerçekleştirdiği mayoz bölünme sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, bölünmenin başlangıcından tamamlanmasına kadar geçen süreçteki kronolojik gerçekleşme sırasına göre ilkten sona doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mayoz bölünmedeki olayların doğru kronolojik sıralaması: sinapsis ve tetrat oluşumu (Profaz I), homolog kromozomların ekvatoral düzlemde çift sıra dizilmesi (Metafaz I), homolog kromozomların kutuplara çekilmesi (Anafaz I), kardeş kromatitlerin ayrılması (Anafaz II) ve nihai olarak haploit dört yeni hücrenin oluşması (Telofaz II/Sitokinez II) şeklindedir.
Mayoz bölünme sırasıyla Mayoz I (Profaz I, Metafaz I, Anafaz I, Telofaz I) ve Mayoz II (Profaz II, Metafaz II, Anafaz II, Telofaz II) olmak üzere birbirini takip eden iki ana bölünmeden oluşur. Sinapsis ve tetrat oluşumu Profaz I'de, homolog kromozomların dizilmesi Metafaz I'de, homolog kromozomların kutuplara çekilmesi Anafaz I'de, kardeş kromatit ayrılması Anafaz II'de ve dört yeni hücrenin oluşumu Telofaz II/Sitokinez II sonunda gerçekleştiği için doğru kronolojik sıra bu şekildedir.

Adım Adım Çözüm

1
Mayoz I evrelerinin başlangıcındaki olay belirlenir.
Sinapsis ve tetrat oluşumu Profaz I evresinde gerçekleştiği için ilk sıradadır.
Profaz I, mayoz bölünmenin ilk karyokinez evresidir.
2
Kromozomların hücre merkezinde çiftler halinde dizildiği evre belirlenir.
Homolog kromozomların ekvatoral düzlemde çift sıra halinde dizilmesi Metafaz I evresine aittir.
Profaz I evresini Metafaz I takip eder.
3
Kromozom sayısının yarıya inmesini sağlayan homolog kromozom ayrılması evresi belirlenir.
Homolog kromozomların zıt kutuplara çekilmesi Anafaz I evresinde gerçekleşir.
Metafaz I evresini takip eden ayrılma evresi Anafaz I'dir.
4
Mayoz II'deki kromatit ayrılması evresi belirlenir.
Sentromerlerin bölünmesi ve kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi Anafaz II evresinde gerçekleşir.
Kardeş kromatit ayrılması Mayoz II karyokinezinin anafaz aşamasında meydana gelir.
5
Bölünmenin sonlanarak yeni hücrelerin oluştuğu evre belirlenir.
Haploit kromozomlu dört yeni hücrenin oluşması Telofaz II ve Sitokinez II aşamalarıyla gerçekleşir.
Bölünmenin sitoplazma bölünmesi ile tamamen sonlandığı evre Telofaz II ve Sitokinez II'dir.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünmenin karyokinez ve sitokinez evrelerinin sırası ile homolog kromozom ve kardeş kromatit ayrılması farkı.
ÖncekiSayfa 2 / 3Sonraki
Hücre Bölünmeleri Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Sayfa 2 | Examkin