Atmosfer ve İklim Bilgisi

Aşağıda sol sütunda verilen atmosfer ve iklim bilgisine ait kavramları, sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Aşağıda gerçek sıcaklıkları ve yükseltileri verilen merkezleri, deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık değerlerine göre en sıcaktan en soğuğa doğru sıralayınız.

Türkiye'de sıcaklığın enlem (mutlak konum) etkisine bağlı olarak güneyden kuzeye doğru düzenli bir şekilde azalması beklenir. Ancak bazı durumlarda bu genel kurala uymayan sıcaklık özellikleri görülmektedir.

Buna göre, aşağıdaki gözlemlerden hangileri Türkiye'deki sıcaklık dağılışının enlem etkisiyle açıklanamayacağına örnek gösterilebilir?

I. Kış mevsiminde Mersin'in sıcaklık ortalamasının Samsun'dan yüksek olması
II. Yaklaşık aynı enlemde yer alan İzmir ve Van'ın ocak ayı sıcaklık ortalamalarının birbirinden farklı olması
III. Ocak ayında kuzeyde yer alan Sinop'un sıcaklık ortalamasının, daha güneyde yer alan Konya'dan yüksek olması

Aşağıdaki tabloda, Kuzey Yarım Küre'de yer alan beş farklı merkezin enlem dereceleri, yükseltileri ve ocak ayı ortalama gerçek sıcaklıkları verilmiştir.

Buna göre, tablodaki veriler dikkate alındığında bu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Yerçekimi ve gazların yoğunluğu gibi faktörlere bağlı olarak dikey yönde dizilen atmosfer katmanlarını, yeryüzünden (yerden) dış uzaya doğru yükseldikçe karşılaşılan sıraya göre en alttan en üste doğru sıralayınız.

Yerçekimi, sıcaklık ve çizgisel hız gibi faktörlerin etkisiyle kalınlığı Ekvator'dan kutuplara doğru değişen troposferin hemen üzerinde yer alan stratosfer katmanında, dikey yönlü hava hareketleri görülmezken jet rüzgarları adı verilen çok güçlü yatay hava akımları etkili olmaktadır.

Stratosfer katmanında dikey yönlü hava hareketlerinin gerçekleşmemesi, bu katmanın aşağıdaki özelliklerinden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

Dünya genelinde sıcaklığın dağılışını etkileyen faktörler göz önüne alındığında, ocak ayı izoterm haritasında Kuzey Yarım Küre'deki izoterm eğrilerinin karalar üzerinde güneye (ekvatora), okyanuslar üzerinde ise kuzeye (kutuplara) doğru belirgin bir sapma gösterdiği görülür.

Buna göre, ocak ayında gerçekleşen bu sapmalarda;

I. karaların denizlere göre daha hızlı ve fazla soğuması,
II. okyanus akıntılarının sıcaklık üzerindeki etkisi,
III. enlem derecesine bağlı olarak güneş ışınlarının düşme açısının değişmesi

faktörlerinden hangileri doğrudan etkili olmuştur?

Aşağıda verilen büyük iklim tiplerini, karşılarında yer alan yağış, sıcaklık, toprak ve bitki örtüsü gibi belirleyici özellikleri içeren tanımlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Meteorolojik gözlemler yapmak amacıyla yeryüzünden gökyüzüne doğru dikey doğrultuda fırlatılan bir araştırma balonunun kaydettiği sıcaklık değerlerinin, yaklaşık $12$ kilometre yüksekliğe kadar düzenli olarak azaldığı; bu seviyeden sonra ise yeniden artış eğilimine girdiği tespit edilmiştir.

Araştırma balonunun yükselirken kaydettiği sıcaklık seyrinde gözlenen bu değişimin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağ��daki şemada, deniz seviyesinden yükselen nemli bir hava kütlesinin bir dağ sırasını aşarak diğer yamaçta fön rüzgarına dönüşüm süreci gösterilmiştir.

Bu hava kütlesi $20^\circ\text{C}$ sıcaklıkla deniz kıyısından ($0\text{ m}$) harekete başlamış, $1000\text{ m}$ yükseltide yoğuşarak yağış bırakmaya başlamış ve $3000\text{ m}$ yükseltideki dağın zirvesini aşarak arka yamaçtaki $500\text{ m}$ yükseltide bulunan düzlüğe fön rüzgarı olarak ulaşmıştır. (Yoğuşma seviyesinden sonraki adiyabatik soğuma oranı $0.5^\circ\text{C}/100\text{m}$, kuru adiyabatik sıcaklık değişim oranı ise $1^\circ\text{C}/100\text{m}$ olarak alınacaktır.)

Buna göre, şemada gösterilen hava hareketi ve bu süreçte meydana gelen termodinamik değişimlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlış bir değerlendirmedir?

A, B ve C merkezlerinin yükselti ve sıcaklık özelliklerine dair bazı bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Bu merkezlerin sıcaklık ve yükselti ilişkileriyle ilgili şunlar bilinmektedir:
* A merkezinin indirgenmiş sıcaklığı ile gerçek sıcaklığı arasındaki fark $4^{\circ}\text{C}$'dir.
* B merkezinin yükseltisi ($H_B$), A merkezinin yükseltisinin ($H_A$) $1,5$ katıdır.
* B merkezinin gerçek sıcaklığı ($T_{\text{gerçek}, B}$), A merkezinin gerçek sıcaklığından $3^{\circ}\text{C}$ daha düşüktür.
* C merkezinin yükseltisi ($H_C$), A ve B merkezlerinin yükseltileri toplamının yarısı kadardır.
* C merkezinin indirgenmiş sıcaklığı ($T_{\text{ind}, C}$), B merkezinin indirgenmiş sıcaklığından ($T_{\text{ind}, B}$) $2^{\circ}\text{C}$ daha fazladır.

Buna göre, tablodaki soru işareti (?) ile gösterilen C merkezinin gerçek sıcaklığı kaç $^{\circ}\text{C}$'dir?

Atmosferin en alt katmanı olan ve iklim olaylarının neredeyse tamamının gerçekleştiği troposferin kalınlığı, Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe azalmaktadır. Troposferin kalınlığı Ekvator üzerinde yaklaşık $16-17\text{ km}$ iken, kutup bölgelerinde bu kalınlık $8-9\text{ km}$ civarındadır.

Buna göre, troposferin kalınlığının Ekvator'dan kutuplara doğru azalmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi bulunmaz?

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de yer alan beş farklı merkezin enlem dereceleri, ortalama yükseltileri ile ocak ve temmuz ayları ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

Buna göre, tabloda verilen bilgilerden yola çıkılarak bu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Atmosferi oluşturan katmanların her birinin kendine özgü fiziksel ve kimyasal özellikleri bulunmaktadır. Bu katmanlar arasında yer alan troposfer, canlı yaşamı ve iklim olayları açısından hayati bir öneme sahiptir.

Buna göre; yağış, bulutlanma ve sis gibi hava olaylarının yalnızca troposfer katmanında meydana gelmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Ekvatoral ve kutup kuşaklarındaki bölgelerde günlük hava durumunda yıl boyunca görülen değişkenliğin düşük olması, bu bölgelerde günlük hava durumu koşulları ile uzun süreli iklim özelliklerinin büyük oranda benzerlik göstermesini sağlar.

Bir merkezin gerçek sıcaklığı ile deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark doğrudan yükseltiyle ilgilidir. Yeryüzünde yükseldikçe sıcaklık her $200$ metrede $1^\circ C$ azalırken, deniz seviyesine doğru inildikçe her $200$ metrede $1^\circ C$ artar. Yükseltisi $1600$ metre olan bir merkezin gerçek sıcaklığı $5^\circ C$ olarak ölçülmüştür. Buna göre, bu merkezin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı kaç $^\circ C$'dir?

Türkiye'de kış mevsiminde yaşanan sıcaklık deği��imlerini inceleyen bir araştırmacı, harita üzerinde belirlediği üç farklı rota boyunca şu tespitleri yapmıştır:

* I. Rota (Mersin - Samsun): Yükseltileri benzer olan iki kıyı şehri arasında, güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklığın düzenli olarak azaldığı görülmüştür.
* II. Rota (İzmir - Afyonkarahisar): Yaklaşık aynı enlem üzerinde batıdan doğuya doğru hareket edildiğinde, sıcaklık değerlerinin belirgin şekilde düştüğü tespit edilmiştir.
* III. Rota (Trabzon - Erzurum): Kuzeyden güneye doğru seyahat edildiğinde, güneş ışınlarının düşme açısı büyümesine rağmen s��caklığın azaldığı gözlenmiştir.

Bu rotalardaki sıcaklık değişimleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Yükseltisi $1400\text{ metre}$ olan bir merkezin gerçek sıcaklığı $8^\circ\text{C}$ olarak ölçülmüştür.

Buna göre, bu merkezin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı kaç $^\circ\text{C}$'dir?

Türkiye'de sıcaklık ve yükselti ilişkisini analiz eden bir araştırmacı, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan K ve L merkezlerine ait şu verileri tespit etmiştir:

* K merkezinin yükseltisi $1600\text{ m}$ olup, Ocak ayı ortalama gerçek sıcaklığı $-4\text{ }^\circ\text{C}$'dir.
* L merkezinin Ocak ayı ortalama gerçek sıcaklığı $5\text{ }^\circ\text{C}$'dir.
* Enlem ve denizellik gibi faktörlerin etkisiyle L merkezinin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı, K merkezinin indirgenmiş sıcaklığından $3\text{ }^\circ\text{C}$ daha fazladır.

Buna göre, araştırmacının incelediği L merkezinin yükseltisi kaç metredir?

Yeryüzündeki sürekli basınç merkezlerinin oluşumunda Dünya'nın şekli (sıcaklık/termik etkenler) ve günlük hareketi (dinamik etkenler) temel rol oynar. Aşağıdaki sol sütunda verilen basınç kuşaklarını, sağ sütunda verilen doğru oluşum nedenleriyle eşleştiriniz.