Examkin

Atmosfer ve İklim Bilgisi

60 soru

Tüm türler60Çoktan seçmeli34Doğru / Yanlış2Sayısal4Eşleştirme11Sıralama9
Soru 21Soru →

Aşağıda atmosferin katmanlarına ait bazı özellikler ve bu katmanların ortalama sınır yükseklikleri verilmiştir:

* I. Katman: Kutup ışıklarının (aurora) oluştuğu ve gazların iyonlaştığı katman (80−640 km80 - 640\text{ km} arası)
* II. Katman: Ozon tabakasının yer aldığı ve dikey hava hareketlerinin görülmediği katman (12−50 km12 - 50\text{ km} arası)
* III. Katman: İklim olaylarının yaşandığı ve su buharının tamamına yakınının bulunduğu katman (0−12 km0 - 12\text{ km} arası)
* IV. Katman: Gök taşlarının sürtünmeyle par��alandığı katman (50−80 km50 - 80\text{ km} arası)

Bu katmanları, ortalama dikey kalınlıkları en az olandan en fazla olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Atmosfer katmanlarının ortalama dikey kalınlıkları en az olandan en fazla olana doğru sırasıyla Troposfer (III), Mezosfer (IV), Stratosfer (II) ve Termosfer (I) şeklindedir.
Her katmanın kalınlığı üst sınırından alt sınırı çıkarılarak bulunur. Bu durumda Troposfer 12−0=12 km12 - 0 = 12\text{ km}, Mezosfer 80−50=30 km80 - 50 = 30\text{ km}, Stratosfer 50−12=38 km50 - 12 = 38\text{ km}, Termosfer ise 640−80=560 km640 - 80 = 560\text{ km} kalınlığa sahiptir. Dolayısıyla küçükten büyüğe sıralama Troposfer, Mezosfer, Stratosfer ve Termosfer şeklinde olur.

Adım Adım Çözüm

1
Troposfer katmanının ortalama sınır değerlerini belirleme ve kalınlığını hesaplama
Troposfer yer yüzeyinden (0 km0\text{ km}) başlayıp yaklaşık 12 km12\text{ km} yüksekliğe kadar uzanır. Kalınlığı: 12−0=12 km12 - 0 = 12\text{ km}'dir.
Troposfer'in kalınlığını bulmak için üst ve alt sınırlarının farkını alırız.
2
Mezosfer katmanının ortalama sınır değerlerini belirleme ve kalınlığını hesaplama
Mezosfer 50 km50\text{ km} ile 80 km80\text{ km} sınırları arasındadır. Kalınlığı: 80−50=30 km80 - 50 = 30\text{ km}'dir.
Mezosfer'in kalınlığını bulmak için üst ve alt sınırlarının farkını alırız.
3
Stratosfer katmanının ortalama sınır değerlerini belirleme ve kalınlığını hesaplama
Stratosfer 12 km12\text{ km} ile 50 km50\text{ km} sınırları arasındadır. Kalınlığı: 50−12=38 km50 - 12 = 38\text{ km}'dir.
Stratosfer'in kalınlığını bulmak için üst ve alt sınırlarının farkını alırız.
4
Termosfer katmanının ortalama sınır değerlerini belirleme ve kalınlığını hesaplama
Termosfer 80 km80\text{ km} ile 640 km640\text{ km} sınırları arasındadır. Kalınlığı: 640−80=560 km640 - 80 = 560\text{ km}'dir.
Termosfer'in kalınlığını bulmak için üst ve alt sınırlarının farkını alırız.
5
Elde edilen kalınlık değerlerini en az olandan en fazla olana doğru sıralama
Troposfer (12 km12\text{ km}) < Mezosfer (30 km30\text{ km}) < Stratosfer (38 km38\text{ km}) < Termosfer (560 km560\text{ km}) olduğundan doğru sıralama III - IV - II - I şeklindedir.
Kalınlığı en küçük olan katmandan en büyük olan katmana doğru sıralama yapmak sorunun çözümünü tamamlar.

Anahtar Kavram

Atmosfer katmanlarının sınırları ve dikey kalınlıkları

Alternatif Yöntem

Katmanların kalınlıkları tahmin edilirken, yer seviyesine en yakın olan troposferin çok ince bir tabaka olduğu, en dıştaki termosferin ise uzay sınırına kadar uzandığı için en kalın katman olduğu bilgisiyle uç noktalar belirlenebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 22Soru →

Atmosfer basıncı; sıcaklık, yükselti, yer çekimi ve dinamik etkenler (Dünya'nın günlük hareketi) gibi faktörlere bağlı olarak yeryüzünde alansal değişimler gösterir.

Buna göre, aşağıda coğrafi özellikleri belirtilen merkezlerin yıllık ortalama atmosfer basınç değerlerinin en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

IV. Merkez > II. Merkez > I. Merkez > III. Merkez
Yeryüzünde basınç dağılışını en çok etkileyen faktör yükseltidir. Yükseldikçe hava yoğunluğu ve yer çekimi azaldığı için basınç hızla düşer; bu durum 2000 m2000\text{ m} yükseltideki III. Merkez'in basıncını en düşük yapar. Deniz seviyesindeki diğer merkezler kıyaslandığında; 90∘90^\circ enlemindeki IV. Merkez hem aşırı soğuma hem de maksimum yer çekimi ile en yüksek basınca sahiptir. 30∘30^\circ enlemindeki II. Merkez alçalıcı hava hareketleriyle yüksek basınç (DYB) alanı iken, Ekvator üzerindeki I. Merkez sıcak havanın yükselmesi nedeniyle alçak basınç (TAB) alanıdır. Buna göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralama IV > II > I > III şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Yükselti faktörünün basınç üzerindeki belirleyici rolünün incelenmesi
III. Merkez 2000 m2000\text{ m} yükseltide yer aldığı için, gaz yoğunluğu ve yer çekiminin azalmasına bağlı olarak en düşük basınca sahip merkez olarak belirlenir.
Atmosfer basıncını etkileyen faktörler arasında yükselti, basıncı en hızlı ve en belirgin şekilde düşüren etkendir. Bu nedenle, yüksek yerlerdeki basınç, deniz seviyesindeki alçak basınç kuşağından bile daha düşüktür.
2
Kutup noktasındaki (IV. Merkez) basınç koşullarının çözümlenmesi
IV. Merkez'in hem çok soğuk olması (termik yüksek basınç) hem de yer çekiminin en fazla olduğu kutup noktasında bulunması nedeniyle en yüksek basınca sahip olduğu saptanır.
Sıcaklığın aşırı düşük olması havanın büzüşüp ağırlaşmasına, yer çekimi ise gazların yeryüzüne daha fazla çekilmesine sebep olarak basıncı maksimum düzeye çıkarır.
3
Deniz seviyesindeki diğer iki merkezin (I. ve II. Merkezler) karşılaştırılması
II. Merkez dinamik yüksek basınç (DYB) alanında yer aldığından basıncı yüksektir. I. Merkez ise termik alçak basınç (TAB) alanında bulunduğundan basıncı düşüktür. Dolayısıyla II. Merkez'deki basınç I. Merkez'den daha fazladır.
Dünya'nın günlük hareketine bağlı olarak 30∘30^\circ enlemlerinde alçalan hava kütleleri sıkışarak yüksek basınç oluştururken, Ekvator'da ısınan hava yükselerek alçak basınç oluşturur.
4
Tüm merkezlerin büyükten küçüğe doğru sıralanması
Sıralama IV. Merkez > II. Merkez > I. Merkez > III. Merkez şeklinde gerçekleşir.
Kutup termik yüksek basıncı (IV) > 30∘30^\circ enlemi dinamik yüksek basıncı (II) > Ekvator termik alçak basıncı (I) > 2000 m2000\text{ m} yükseltideki alan (III).

Anahtar Kavram

Atmosfer basıncının dağılışında yükselti, enlem (yer çekimi), sıcaklık ve Dünya'nın günlük hareketinin (dinamik etkenler) birleşik etkisi.
Soru 23Soru →

Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki günlük dönüşü, rüzgarların esiş yönlerinde sapmalara neden olmaktadır.

Buna göre, Kuzey Yarım Küre'de yer alan bir yüksek basınç merkezinden çevreye doğru esen rüzgarların sapma yönü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Coriolis (sapma) kuvvetinin etkisiyle hareket yönlerinin sağına doğru saparak 'S' şeklinde dağılırlar.

Cevap

Coriolis (sapma) kuvvetinin etkisiyle hareket yönlerinin sağına doğru saparak 'S' şeklinde dağılırlar.
Dünya'nın günlük hareketine bağlı olarak oluşan Coriolis kuvveti nedeniyle rüzgarlar Kuzey Yarım Küre'de esiş yönünün sağına saparlar. Yüksek basınç merkezlerinde hava hareketi merkezden çevreye doğru olduğundan, dışarıya doğru esen rüzgarlar sağa saparak saat yönünde bir dönüş sergiler ve 'S' harfine benzer bir desen oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Kuzey Yarım Küre'deki rüzgarların sapma yönü kuralını belirlemek.
Dünya'nın günlük hareketine bağlı olarak, rüzgarlar Kuzey Yarım Küre'de hareket yönlerinin sağına doğru saparlar.
Coriolis kuvvetinin Kuzey Yarım Küre'deki etkisi rüzgarları sağa saptırır.
2
Yüksek basınç merkezlerindeki hava hareketinin yönünü belirlemek.
Yüksek basınç merkezlerinde hava hareketi merkezden çevreye doğrudur.
Yüksek basınç alanlarında alçalıcı hava hareketine bağlı olarak hava merkezden dışarıya doğru yayılır.
3
Bu iki kuralı birleştirerek merkezdeki sapma şeklini tespit etmek.
Merkezden çevreye doğru esen rüzgarlar sağa saptığı için saat yönünde bir dönüş (S harfi şeklinde) oluşur.
Kuzey Yarım Küre yüksek basınç alanlarındaki bu hareket, S şeklinde bir rüzgar gülü oluşturur.

Anahtar Kavram

İklim Elemanları: Rüzgarlar ve Coriolis Kuvveti
Soru 24Soru →

Yer şekillerinin uzanış doğrultusu ile rüzgarların esme sıklığı arasında doğrudan bir ilişki vardır. Rüzgarlar, genellikle boğazlar, vadiler veya düzlükler boyunca daha kolay ve sık eserken, y��ksek dağ sıralarının bulunduğu yönlerde esiş sıklığı azalır. Ayrıca rüzgarlar estikleri yönün coğrafi özelliklerini (denizellik, karasallık vb.) ulaştıkları yerlere taşırlar.

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de yer alan iki farklı meteoroloji istasyonunun yıllık rüzgar frekans güllerine ait yönlere göre esme sayıları verilmiştir:

İstasyonKuzeyKuzeydoğuDoğuGüneydoğuGüneyGüneybatıBatıKuzeybatı
K12018501801101301920190115
L15018021001601401702350190

Bu istasyonların coğrafi özellikleri ve etkili olan rüzgar sistemleri dikkate alındığında;

I. K istasyonu, Çanakkale veya İstanbul Boğazı gibi Kuzeydoğu-Güneybatı uzanışlı bir su geçidinde yer alıyor olabilir.
II. L istasyonuna doğu yönünden esen rüzgarların sıcaklık üzerindeki düşürücü etkisi, batı yönünden esenlere göre her mevsim daha fazladır.
III. K istasyonunda güneybatı yönünden esen rüzgar kışın sıcaklığı artırarak kar erimelerine yol açarken, L istasyonuna batı yönünden esen rüzgar nem taşıyarak yağış ihtimalini artırır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Birinci ve üçüncü öncüllerin yer aldığı seçenek doğrudur.
Hakim rüzgar yönü ile yer şekillerinin doğrultusu paralellik gösterir. Tablodaki verilere göre K istasyonu Kuzeydoğu-Güneybatı, L istasyonu ise Doğu-Batı yönlü bir olukta yer almaktadır. K istasyonunda güneybatıdan esen rüzgar Lodos olup kışın sıcaklığı artırır. L istasyonuna batıdan esen rüzgar ise deniz üzerinden geldiği için nem taşır ve yağış ihtimalini artırır. Dolayısıyla birinci ve üçüncü öncüller doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
K istasyonunun rüzgar esme sayıları incelenerek hakim rüzgar yönü belirlenir.
K istasyonunda rüzgarın en sık Kuzeydoğu (1850) ve Güneybatı (1920) yönlerinden estiği görülür. Bu durum, istasyonun Kuzeydoğu-Güneybatı uzanışlı İstanbul veya Çanakkale Boğazı gibi bir su geçidinde yer aldığını doğrular. Dolayısıyla I. öncül doğrudur.
Yer şekillerinin uzanış doğrultusunun rüzgarın esme sıklığı üzerindeki etkisini tespit etmek.
2
L istasyonunun hakim rüzgar yönü ve doğu rüzgarının sıcaklık etkisi analiz edilir.
L istasyonunda rüzgarlar en sık Doğu (2100) ve Batı (2350) yönlerinden esmektedir. Doğu yönünden esen rüzgarlar iç kesimlerden (karasal) geldiği için kışın soğutucu, yazın ise ısıtıcı etki yapar. Bu nedenle her mevsim sıcaklığı düşürücü etki yapması beklenemez. Dolayısıyla II. öncül yanlıştır.
Estikleri yönün coğrafi karakterinin (karasallık/denizellik) rüzgarların sıcaklık üzerindeki mevsimsel etkilerini belirlemek.
3
Üçüncü öncülde verilen rüzgarların klimatolojik etkileri değerlendirilir.
K istasyonunda güneybatıdan esen rüzgar Lodos olup kışın sıcaklığı artırarak kar erimelerine neden olur. L istasyonunda batıdan esen rüzgar ise deniz üzerinden geldiği için nem taşır ve yağış ihtimalini artırır. Dolayısıyla III. öncül doğrudur.
Rüzgarların köken alanlarına göre nem ve sıcaklık taşıma özelliklerini analiz etmek.

Anahtar Kavram

Rüzgarların esme sıklığı ve yönü üzerinde yer şekillerinin uzanış doğrultusu etkilidir. Ayrıca rüzgarlar geldikleri bölgelerin sıcaklık ve nem özelliklerini ulaştıkları yerlere taşırlar.
Soru 25Soru →

Atmosferin farklı katmanları, içerdikleri gazlar ve fiziksel koşullar nedeniyle kendilerine özgü özelliklere sahiptir. Aşağıda verilen atmosfer katmanlarını, bu katmanlarda gerçekleşen temel olaylar veya özelliklerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Troposfer
Stratosfer
Mezosfer
Termosfer

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Troposfer - Su buharının tamamına yakınının bu katmanda bulunması nedeniyle iklim olaylarının gerçekleşmesi; Stratosfer - Güneş'ten gelen ultraviyole ışınlarının büyük kısmının emilmesiyle sıcaklığın yükselmesi; Mezosfer - Uzaydan gelen gök taşlarının sürtünme etkisiyle yanarak parçalanması; Termosfer - Gazların iyonlaşmış halde bulunması sayesinde radyo dalgalarını yansıtması.
Doğru eşleştirmede, troposfer su buharı ve iklim olaylarıyla; stratosfer ozon tabakası, ultraviyole ışınlarının emilimi ve dikey hava hareketlerinin olmamasıyla; mezosfer gök taşlarının parçalanmasıyla; termosfer ise iyonlaşma, kutup ışıkları ve radyo dalgalarının yansımasıyla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Troposfer katmanının temel özelliğini belirlemek
Troposfer, su buharını bulunduran tek katman olduğu için iklim olaylarının yaşandığı katmandır.
Su buharının büyük bir kısmı yer çekiminin etkisiyle troposferde toplanmıştır.
2
Stratosfer katmanının özelliklerini incelemek
Stratosfer, ozon tabakasına ev sahipliği yapar ve ultraviyole ışınlarını süzerek dikey hava hareketlerinin oluşmasını engeller.
Ozon gazı ultraviyole ışınlarını emerek katmanda sıcaklık terselmesine ve kararlılığa yol açar.
3
Mezosfer katmanının koruyucu işlevini belirlemek
Mezosfer, Dünya'ya yönelen gök taşlarını sürtünmeyle yakarak parçalar.
Bu katmandaki gaz yoğunluğu, uzaydan gelen hızlı cisimleri yakacak seviyede sürtünme oluşturur.
4
Termosfer katmanının elektriksel özelliklerini belirlemek
Termosfer gazların iyonlaşmasıyla radyo dalgalarını yansıtar ve kutup ışıklarını oluşturur.
Seyreltik gazlar Güneş'ten gelen yüksek enerjili ışınlarla iyonlarına ayrışır.

Anahtar Kavram

Atmosferin her katmanının kendine özgü fiziksel ve kimyasal özellikleri bulunması ve bu özelliklerin coğrafi olayları doğrudan etkilemesi.
Soru 26Soru →

Aşağıda verilen yoğunlaşma türlerini, bu yoğunlaşma türlerinin gerçekleşme koşulları ve biçimleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Çiy
Kırağı
Sis

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Çiy kavramı su damlacıklarının birikmesiyle, kırağı buz kristallerinin oluşmasıyla, sis ise havada asılı kalan mikroskobik damlacıklarla eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede çiy kavramı sıvı formdaki su damlacıklarıyla, kırağı kavramı sıfır derecenin altında oluşan buz kristalleriyle, sis kavramı ise yerle temas eden havada asılı kalan bulut benzeri damlacıklarla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcaklık azaldıkça maksimum nemin azaldığını ve mutlak nem sabitken bağıl nemin artarak yoğunlaşmanın başladığını analiz edin.
Sıcaklığın düşmesiyle havanın neme doyma oranı (bağıl nem) %100'e ulaşır ve havadaki su buharı sıvı veya katı fazda yoğuşmaya başlar.
Yoğunlaşma türlerinin oluşabilmesi için havanın soğuyarak neme doyması (maksimum nemin küçülmesi ve bağıl nemin yükselmesi) gereklidir.
2
Verilen yoğunlaşma türlerinin sıcaklık ve fiziksel hal özelliklerini belirleyin.
Çiy sıvı haldedir ve 0∘C0^\circ\text{C}'nin üzerinde oluşur. Kırağı katı haldedir ve 0∘C0^\circ\text{C}'nin altında oluşur. Sis ise havada asılı kalan mikroskobik damlacıklardan oluşur.
Yoğunlaşma ürünlerinin ayırt edilmesinde sıcaklık sınırları ve yoğuşmanın nerede gerçekleştiği belirleyicidir.
3
Yoğunlaşma türlerini tanımlarıyla karşılaştırın.
Çiy su damlacıkları birikmesiyle, kırağı buz kristalleriyle, sis ise yerle temas eden havada asılı kalma tanımıyla eşleşir.
Tanımlardaki buz kristalleri, su damlacıkları, havada asılı kalma gibi ayırt edici ifadeler doğru eşleşmeyi sağlar.

Anahtar Kavram

Yoğunlaşma Türleri ve Oluşum Koşulları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 27Soru →

Hava durumu, belirli bir yerde kısa süre içinde etkili olan değişken atmosfer koşullarını ifade ederken; iklim, oldukça geniş bir alanda uzun yıllar boyunca (en az 30−4030-40 yıl) kaydedilen hava durumlarının ortalama özelliklerini ve bunların uç değerlerini kapsar. Bu iki kavramın özellikleri ve etki alanları birbirinden farklıdır.

Buna göre, aşağıdaki coğrafi durumların hangisinde iklim özelliklerinin etkisi diğerlerine göre daha belirgin ve uzun sürelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konya Ovası'nda yıllık ortalama yağış miktarının 350 mm350\text{ mm} civarında olmasına bağlı olarak kurakçıl tarım yöntemlerinin tercih edilmesi

Cevap

Konya Ovası'nda yıllık ortalama yağış miktarının 350 mm350\text{ mm} civarında olmasına bağlı olarak kurakçıl tarım yöntemlerinin tercih edilmesi
Konya Ovası'nda yıllık ortalama yağış miktarının 350 mm350\text{ mm} civarında olması durumu, çok uzun yıllar boyunca toplanan meteorolojik verilerin ortalamasını (iklimi) yansıtır ve bu durum tarımsal faaliyetlerde kurakçıl ürünlerin tercih edilmesi gibi uzun vadeli beşeri kararları etkiler. Bu nedenle bu durum doğrudan iklim özelliklerinin etkisine örnektir.

Adım Adım Çözüm

1
Hava durumu ile iklim kavramlarının tanımını ve temel farklarını (süre ve alan) ayırt edin.
Hava durumu kısa süreli ve dar alanlı atmosfer olaylarını, iklim ise uzun süreli (en az 30−4030-40 yıl) ve geniş alanlı atmosfer olaylarının ortalamasını ifade eder.
Soruda bizden iklim özelliklerinin etkisinin arandığı seçeneği bulmamız istenmektedir.
2
Seçeneklerde verilen durumların sürekliliğini ve zaman dilimlerini inceleyin.
Fırtına, bir haftalık yağış, sabah sisi ve birkaç günlük sıcaklık artışı kısa vadeli hava durumlarıdır. Konya'daki yıllık ortalama yağış ise uzun vadeli bir iklim ortalamasıdır.
İklim ve hava durumu olaylarının zaman ölçeğini karşılaştırarak doğru seçeneğe ulaşmak gerekir.

Anahtar Kavram

Hava durumu ile iklim arasındaki süre, ölçek ve değişkenlik farkları.
Soru 28Soru →

Sıcaklığı artan bir hava kütlesinin, bünyesindeki su buharı miktarı (mutlak nem) sabit kalmak şartıyla, maksimum nem kapasitesi ve bağıl nem oranında meydana gelecek değişim aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Maksimum nem artar, bağıl nem azalır.

Cevap

Maksimum nem artar, bağıl nem azalır.
Doğru olan seçenekte ifade edildiği gibi, sıcaklığın artması havanın genişlemesine ve maksimum nem kapasitesinin artmasına yol açar. Mutlak nem yani mevcut su buharı miktarı sabit kaldığı için, genişleyen hava kütlesinin neme doyma oranı (bağıl nem) azalır.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcaklık ile maksimum nem arasındaki ilişkiyi analiz etme.
Sıcaklık arttıkça havanın hacmi genişlediği için nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) artar.
Maksimum nem ile sıcaklık doğru orantılıdır.
2
Mutlak nem sabitken bağıl nemdeki değişimi hesaplama.
Bağıl nem formülü (Mutlak Nem / Maksimum Nem) * 100 olduğundan, payda (maksimum nem) büyüdükçe oran (bağıl nem) küçülür.
Maksimum nemin artması, havanın nem doygunluğundan uzaklaşmasına yani bağıl nemin düşmesine neden olur.

Anahtar Kavram

Sıcaklık arttıkça havanın nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) artar, mutlak nem sabitken bu durum bağıl nemin azalmasına yol açar.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 29Soru →

Aşağıdaki tabloda, aynı gün içerisinde Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde yer alan beş farklı merkeze ait sıcaklık ve mutlak nem değerleri verilmiştir:

MerkezSıcaklık (∘C^\circ\text{C})Mutlak Nem (g/m3\text{g/m}^3)
K (Doğu Karadeniz Kıyısı)10108,28,2
L (İç Anadolu Platosu)10103,53,5
M (Güneydoğu Anadolu)25256,06,0
N (Akdeniz Kıyısı)202013,513,5
P (Doğu Anadolu Platosu)−5-52,82,8

Buna g��re, merkezlerin nem ve sıcaklık özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: P merkezinde sıcaklığın düşük olması maksimum nem kapasitesini sınırlandırdığı için, mutlak nem miktarı L merkezinden az olmasına rağmen bağıl nem oranı L merkezinden daha yüksektir.

Cevap

P merkezinde sıcaklığın düşük olması maksimum nem kapasitesini sınırlandırdığı için, mutlak nem miktarı L merkezinden az olmasına rağmen bağıl nem oranı L merkezinden daha yüksektir.
P merkezinin sıcaklığı −5∘C-5^\circ\text{C} olup hava kütlesinin nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) çok küçüktür. Bu nedenle havada bulunan 2,8 g/m32,8\text{ g/m}^3 oranındaki az miktardaki mutlak nem bile havayı doyma noktasına yaklaştırarak bağıl nem oranını yaklaşık %82\%82'ye ulaştırmıştır. Buna karşılık sıcaklığı 10∘C10^\circ\text{C} olan L merkezinde nem taşıma kapasitesi daha yüksek olduğundan, 3,5 g/m33,5\text{ g/m}^3 mutlak nem bulunmasına rağmen bağıl nem oranı yaklaşık %37\%37 seviyesinde kalmıştır. Bu durum, mutlak nemi daha az olan soğuk bir merkezin, mutlak nemi daha fazla olan ılık bir merkeze göre daha yüksek bağıl neme sahip olabileceğini gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcaklık ve maksimum nem kapasitesi arasındaki ilişkiyi kurma.
Sıcaklık ile maksimum nem (havanın nem taşıma kapasitesi) doğru orantılıdır. Sıcaklık azaldıkça maksimum nem azalır. Tabloda en soğuk merkez −5∘C-5^\circ\text{C} ile P, en sıcak merkez ise 25∘C25^\circ\text{C} ile M merkezidir.
Bağıl nem ve nem açığı hesaplamaları için öncelikle sıcaklığa bağlı olarak değişen maksimum nem kapasitelerinin yorumlanması gerekir.
2
İstasyonların bağıl nem oranlarını mutlak nem ve sıcaklık ilişkisine göre değerlendirme.
P merkezinde sıcaklık çok düşük (−5∘C-5^\circ\text{C}) olduğundan maksimum nem kapasitesi oldukça düşüktür (yaklaşık 3,4 g/m33,4\text{ g/m}^3). Mutlak nemi 2,8 g/m32,8\text{ g/m}^3 olduğu için bağıl nemi yaklaşık %82.4\%82.4'tür. L merkezinde ise sıcaklık 10∘C10^\circ\text{C} olup maksimum nem kapasitesi yaklaşık 9,4 g/m39,4\text{ g/m}^3'tür. Mutlak nemi 3,5 g/m33,5\text{ g/m}^3 olduğundan bağıl nemi yaklaşık %37.2\%37.2 civarındadır.
Mutlak nem miktarı tek başına bağıl nemi belirlemez; sıcaklığın belirlediği maksimum nem kapasitesiyle olan oranı (bağıl nem) bulunmalıdır.
3
Elde edilen sonuçlar doğrultusunda seçenekleri analiz ederek doğru yargıyı belirleme.
P merkezinin mutlak nemi (2,8 g/m32,8\text{ g/m}^3) L merkezinden (3,5 g/m33,5\text{ g/m}^3) daha az olmasına rağmen, P'deki bağıl nem oranı (%82.4\%82.4), L'deki bağıl nem oranından (%37.2\%37.2) belirgin şekilde daha yüksektir.
Düşük sıcaklıkların maksimum nem kapasitesini daraltarak bağıl nemi artırdığı ilkesini doğrulamak.

Anahtar Kavram

Bağıl nem oranı, mutlak nemin maksimum nem kapasitesine oranıdır. Sıcaklık azaldıkça maksimum nem kapasitesi daralır, bu durum mutlak nem sabit veya az olsa bile bağıl nem oranını (yağış ihtimalini) artırır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 30Soru →

Bir bölgede yetiştirilecek tarım ürünlerinin çeşitliliğinin belirlenmesi ve kurulacak hidroelektrik santrallerinin baraj kapasitelerinin planlanması çalışmalarında, meteoroloji istasyonlarından elde edilen günlük hava durumu raporları yerine, o bölgenin uzun yıllar boyunca kaydedilen iklim verilerinin temel alınması bilimsel açıdan doğru bir yaklaşım mıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Uzun vadeli tarımsal planlamalar ve baraj kapasitesi tasarımı gibi faaliyetlerde, anlık veya günlük hava olayları yerine geniş zaman dilimini kapsayan iklim verilerinin kullanılması bilimsel olarak doğrudur.
Tarım ve enerji yatırımları uzun vadeli iklim koşullarına dayanır; hava durumu anlık ve değişken olduğundan bu planlamalarda temel alınamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Hava durumu ile iklim arasındaki farkları analiz edin.
Hava durumu belirli bir yerde kısa süreli atmosfer koşullarını ifade ederken, iklim geniş bir alanda uzun yıllar boyunca (en az 30-35 yıl) gözlenen hava durumlarının ortalamasıdır.
Soruda geçen günlük raporlar ile uzun yıllara ait verilerin hangi coğrafi kavramlara karşılık geldiğini netleştirmek gerekir.
2
Tarımsal ürün seçimi ve baraj kapasitesi planlamasının niteliğini değerlendirin.
Her iki faaliyet de uzun vadeli yatırımlar ve coğrafi uyum gerektirir. Kısa süreli hava dalgalanmalarına göre değil, bölgenin kararlı iklim koşullarına göre şekillenmelidir.
İlgili insan faaliyetlerinin hava durumu ile mi yoksa iklim ile mi doğrudan ilişkili olduğunu belirlemek çözüm için zorunludur.

Anahtar Kavram

Hava durumu kısa süreli atmosfer olaylarını incelerken, iklim uzun süreli ve geniş alanlardaki atmosfer koşullarının ortalamasını inceler.
Soru 31Soru →

Bir tarım uzmanı, İç Anadolu Bölgesi'nde yeni bir tarım ürünü yetiştirmeyi planlayan yatırımcılar için bir rapor hazırlamaktadır. Raporda şu maddeler yer almaktadır:

I. Bölgede ilkbahar aylarında görülen don olayları, meyve ağaçlarının çiçek açma döneminde ciddi risk oluşturmaktadır.
II. Geçen hafta sonu meydana gelen aşırı sıcaklar, ekili alanlarda lokal kurumalara neden olmuştur.
III. Son 40 yıllık rasat verilerine göre yaz aylarındaki buharlaşma şiddeti oldukça yüksektir.
IV. Yarın öğle saatlerinde beklenen sağanak yağış nedeniyle ilaçlama faaliyetlerinin ertelenmesi önerilmektedir.

Rapordaki bu maddelerden hangileri, bölgenin 'iklim' özelliklerini yansıttığı için uzun vadeli tarımsal planlamalarda temel veri olarak kullanılmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

İlkbahar aylarında görülen don olayları ve son 40 yıllık rasat verilerine dayanan yaz buharlaşması bölgenin uzun vadeli iklim özelliklerini yansıttığı için doğru yanıt I ve III öncüllerini içeren seçenektir.
Tarımsal yatırımlar gibi uzun vadeli planlamalarda bölgenin genel iklim özellikleri temel veri olarak kullanılır. İlkbahar aylarında görülen don olayları (I) ve son 40 yıllık rasat verilerine dayanan yaz buharlaşması (III) bölgenin uzun yıllar boyunca tekrarlayan klimatolojik karakterini yansıtır. Geçen hafta sonu yaşanan aşırı sıcaklar ile yarınki sağanak yağış tahmini ise anlık hava durumuna örnek olup kısa vadeli operasyonlarda önem taşır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen maddelerin kapsadığı zaman dilimlerini hava durumu ve iklim kavramları açısından analiz etmek.
I ve III numaralı maddelerin uzun yılları kapsayan genel atmosfer karakterini; II ve IV numaralı maddelerin ise gün veya hafta gibi kısa süreli anlık hava olaylarını ifade ettiğini belirlemek.
Hava durumu dar bir alanda kısa sürede değişebilen atmosfer olaylarını, iklim ise geniş bir alanda uzun yıllar boyunca (en az 30-40 yıl) değişmeyen ortalama hava koşullarını ifade eder.
2
Tarımsal planlama açısından hangi maddelerin uzun vadeli veri niteliği taşıdığını belirlemek.
Uzun vadeli tarımsal yatırımlarda anlık hava durumları (II ve IV) yerine kalıcı ve genel iklim özelliklerinin (I ve III) temel veri olarak kullanılması gerektiğini saptamak.
Tarımsal ürün seçimi ve yatırım kararları gibi uzun vadeli planlamalar, kısa vadeli hava değişimlerine değil, bölgenin genel iklim karakterine göre şekillenir.

Anahtar Kavram

Hava durumu ile iklim arasındaki süre, ölçek ve çalışma alanı farkları
Soru 32Soru →

Büyük iklim tiplerinin sıcaklık özellikleri üzerinde enlem, karasallık ve nemlilik gibi faktörler etkilidir. Buna bağlı olarak iklim tiplerinin yıllık sıcaklık farkları belirgin değişiklikler gösterir.

Buna göre, aşağıda verilen iklim tiplerini yıllık sıcaklık farkı en az olandan en fazla olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Yıllık sıcaklık farkı en az olandan en fazla olana doğru sıralama: Ekvatoral İklim, Akdeniz İklimi ve Sert Karasal İklim şeklindedir.
Doğru sıralama yıllık sıcaklık farkı en az olandan en fazla olana doğru sırasıyla; Ekvatoral İklim (nemlilik ve güneş ışınlarının geliş açısının kararlılığı nedeniyle en az), Akdeniz İklimi (orta kuşak denizel etki) ve Sert Karasal İklim (şiddetli karasallık ve enlem etkisi nedeniyle en fazla) şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
İklim tiplerinin nemlilik ve güneş ışınlarının geliş açısı özelliklerini belirlemek.
Ekvatoral iklimde yüksek nem ve dik açı nedeniyle sıcaklık farkı çok azdır. Akdeniz iklimi orta kuşakta denizel etkiyle ılımandır. Sert karasal iklim ise şiddetli karasallık nedeniyle aşırı sıcaklık farklarına sahiptir.
Sıcaklık farklarını etkileyen temel coğrafi faktörleri analiz etmek sıralamanın ilk adımıdır.
2
Belirlenen sıcaklık farkı değerlerine göre sıralama yapmak.
En az sıcaklık farkı Ekvatoral iklimde (2-3 °C), ardından Akdeniz ikliminde (15-18 °C) ve en fazla sıcaklık farkı ise Sert Karasal iklimdedir (30 °C üzeri).
İklimlerin sıcaklık değerlerini karşılaştırarak doğru sıralamayı oluşturmak.

Anahtar Kavram

Büyük İklim Tiplerinin Yıllık Sıcaklık Farkı Özellikleri
Soru 33Soru →

Aşağıdaki sol sütunda farklı hava kütlelerinin hareket durumları, sağ sütunda ise bu hareketlerin sonucunda meydana gelen nem ve yağış koşullarındaki değişimler verilmiştir. Sol sütundaki her bir hava kütlesi hareketini, sağ sütundaki en uygun nem ve yağış değişimi açıklamasıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Deniz üzerinden gelen nemli bir hava kütlesinin, kıyı çizgisine paralel uzanan yüksek bir dağ sırası boyunca yükselmesi
Dağ zirvesini aşarak diğer yamaç boyunca aşağıya doğru hızlı bir şekilde süzülen kuru bir hava kütlesi
Sıcak deniz yüzeyinden nem kazanmış ılık bir hava kütlesinin, kış mevsiminde karla kaplı soğuk bir kara üzerine doğru ilerlemesi
Güneş ışınlarının etkisiyle ısınan nemli havanın dikey yönde hızla yükselerek atmosferin üst katmanlarına doğru hareket etmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Dağ yamacı boyunca yükselen hava kütlesi orografik yağışlarla (Sol 1 - Sağ 3), zirveyi aşarak alçalan hava fön etkisiyle bağıl nemin düşmesiyle (Sol 2 - Sağ 4), soğuk zemin üzerine yatay hareket eden hava sis oluşumuyla (Sol 3 - Sağ 2) ve dikey yönde yükselen hava konveksiyonel yağışlarla (Sol 4 - Sağ 1) eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmeler, hava kütlelerinin hareket biçimlerinin sıcaklık üzerindeki etkisine dayanır. Dağ yamacı boyunca yükselen hava soğuyarak orografik yağış bırakır; yamaçtan aşağı inen hava fön etkisiyle ısınır ve bağıl nemi düşer; soğuk zemin üzerine hareket eden ılık hava alttan soğuyarak sis oluşturur; dikey yükselen sıcak hava ise yükselim yağışlarına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Hava kütlelerinin hareket yönü ve karşılaştığı zemin özelliklerine göre sıcaklık değişimlerini belirlemek.
Dağ yamacı boyunca yükselen (Sol 1) ve dikey yükselen (Sol 4) hava kütleleri soğur. Dağdan aşağı inen (Sol 2) hava ısınır. Soğuk zemin ��zerine hareket eden (Sol 3) hava alttan soğur.
Sıcaklık değişimi, havanın nem taşıma kapasitesini belirleyen en temel fiziksel faktördür.
2
Sıcaklık değişimlerinin maksimum nem kapasitesi ve bağıl nem üzerindeki etkisini analiz etmek.
Soğuyan hava kütlelerinde maksimum nem azalır ve bağıl nem doyma noktasına yaklaşır. Isınan hava kütlesinde ise maksimum nem artar ve bağıl nem düşer.
Sıcaklık ile maksimum nem doğru orantılıyken, bağıl nem maksimum nem ile ters orantılıdır.
3
Her bir hava hareketinin oluşturacağı yoğuşma veya yağış türünü eşleştirmek.
Yükselen nemli hava orografik yağışa (Sol 1 - Sağ 3); alçalan hava fön rüzgarına (Sol 2 - Sağ 4); soğuk zemine çarpan hava sise (Sol 3 - Sağ 2); dikey yükselen hava ise konveksiyonel yağışa (Sol 4 - Sağ 1) dönüşür.
Nem ve sıcaklık koşullarındaki değişimler, havanın yoğuşma biçimini ve yağış oluşum mekanizmasını doğrudan belirler.

Anahtar Kavram

Hava kütlelerinin dikey veya yatay hareketlerine bağlı olarak sıcaklıklarının değişmesi, buna paralel olarak maksimum nem kapasitesi ve bağıl nem oranlarının değişmesiyle farklı yağış/yoğuşma türlerinin oluşması.
Soru 34Soru →

Büyük iklim tiplerinden biri olan Akdeniz ikliminde, yaz aylarında sıcaklığın belirgin şekilde artmasına rağmen yağış miktarının oldukça düştüğü ve kurak bir dönemin yaşandığı görülür. Havadaki su buharı miktarının (mutlak nem) değişmediği kabul edildiğinde;

Akdeniz iklim bölgesinde yaz aylarında yağış oluşmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sıcaklık artışına bağlı olarak havanın genleşmesi ve bağıl nemin düşmesi

Cevap

Sıcaklık artışına bağlı olarak havanın genleşmesi ve bağıl nemin düşmesi
Sıcaklık arttıkça havanın hacmi genişler ve dolayısıyla maksimum nem (havanın nem taşıma kapasitesi) artar. Havadaki mevcut su buharı (mutlak nem) sabit olduğundan, kapasitenin artması havanın doluluk oranını yani bağıl nemini düşürür. Bu durum yağış ihtimalini azaltarak kuraklığa yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcaklık ile havanın nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) arasındaki ilişkiyi belirleme
Sıcaklık arttıkça hava molekülleri genleşir ve havanın hacmi büyür. Bu durum, havanın nem taşıma kapasitesinin (maksimum nem) artmasına neden olur.
Sıcaklık ile maksimum nem doğru orantılıdır.
2
Sabit mutlak nem durumunda bağıl nemin nasıl değişeceğini hesaplama
Bağıl nem = (Mutlak Nem / Maksimum Nem) x 100 formülüne göre, payda (maksimum nem) büyürken pay (mutlak nem) sabit kaldığı için bağıl nem oranı azalır.
Bağıl nem ile sıcaklık ters orantılı bir ilişki gösterir.
3
Bağıl nemin azalmasının yağış oluşumu üzerindeki etkisini yorumlama
Bağıl nem oranı azaldıkça hava doyma noktasından uzaklaşır. Bu durum nem açığını büyüterek yağış oluşma ihtimalini ortadan kaldırır ve yaz kuraklığına neden olur.
Yağışın oluşabilmesi için bağıl nemin %100'e ulaşıp aşması gerekir.

Anahtar Kavram

Akdeniz İkliminde Sıcaklık ve Nem İlişkisi
Soru 35Soru →

Aşağıdaki tabloda A ve B istasyonlarına ait yükselti ve sıcaklık bilgileri verilmiştir:

İstasyonYükselti (m)Gerçek Sıcaklık (°C)İndirgenmiş Sıcaklık (°C)
A6006001515Hesaplanacak
B16001600Hesaplanacak2121

Buna göre, A istasyonunun deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı ile B istasyonunun gerçek sıcaklığı arasındaki fark kaç ∘C^\circ\text{C}'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5

Cevap

A istasyonunun indirgenmiş sıcaklığı (18∘C18^\circ\text{C}) ile B istasyonunun gerçek sıcaklığı (13∘C13^\circ\text{C}) arasındaki fark 5∘C5^\circ\text{C}'dir.
A istasyonunun deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı 18∘C18^\circ\text{C} (15+315 + 3), B istasyonunun gerçek sıcaklığı ise 13∘C13^\circ\text{C} (21−821 - 8) olarak hesaplanır. Bu iki değer arasındaki fark 5∘C5^\circ\text{C} (18−1318 - 13) olur.

Adım Adım Çözüm

1
A istasyonunun deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığının hesaplanması
18∘C18^\circ\text{C}
Her 200 m200\text{ m} yükseldikçe sıcaklık 1∘C1^\circ\text{C} azalır. Deniz seviyesine inildikçe sıcaklık artacağı için 600 m600\text{ m} yükselti farkına karşılık gelen 3∘C3^\circ\text{C} (600/200600 / 200) sıcaklık farkı gerçek sıcaklığa eklenir: 15+3=18∘C15 + 3 = 18^\circ\text{C}.
2
B istasyonunun gerçek sıcaklığının hesaplanması
13∘C13^\circ\text{C}
B istasyonunun yükseltisi 1600 m1600\text{ m} olup, bu yükseklik 8∘C8^\circ\text{C} (1600/2001600 / 200) sıcaklık farkı yaratır. Yükseldikçe sıcaklık azalacağından gerçek sıcaklık değeri, deniz seviyesindeki indirgenmiş sıcaklıktan bu fark kadar çıkarılarak bulunur: 21−8=13∘C21 - 8 = 13^\circ\text{C}.
3
Elde edilen iki sıcaklık değeri arasındaki farkın bulunması
5∘C5^\circ\text{C}
A istasyonunun indirgenmiş sıcaklığı olan 18∘C18^\circ\text{C}'den B istasyonunun gerçek sıcaklığı olan 13∘C13^\circ\text{C} çıkarılır: 18−13=5∘C18 - 13 = 5^\circ\text{C}.

Anahtar Kavram

Yükselti ile sıcaklık arasındaki ilişki ve deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık hesaplaması.
Soru 36Soru →

Aşağıda verilen büyük iklim tipleri ile bu iklim tiplerinin karakteristik bitki örtüsü özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Akdeniz İklimi
Ekvatoral İklim
Sert Karasal İklim
Tundra İklimi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Akdeniz İklimi yaz kuraklığına dayanıklı bodur ağaç ve çalılıklarla; Ekvatoral İklim her mevsimi sıcak ve yağışlı geçen gür ormanlarla; Sert Karasal İklim iğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlarla; Tundra İklimi ise donmuş toprağın çözülmesiyle ortaya çıkan liken ve yosunlarla eşleşir.
Büyük iklim tiplerinin sıcaklık ve yağış rejimleri, üzerlerinde gelişen karakteristik bitki topluluklarını doğrudan belirler. Akdeniz iklimi maki ile, Ekvatoral iklim yağmur ormanları ile, sert karasal iklim tayga ormanları ile, tundra iklimi ise tundra bitki örtüsüyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Akdeniz ikliminin özelliklerini ve bitki örtüsünü analiz etmek.
Akdeniz iklimi yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen bir rejime sahiptir. Bu rejime uyum sağlayan karakteristik bitki örtüsü makidir (bodur ağaç ve çalılıklar). Bu durum ikinci açıklama ile eşleşir.
İlk iklim tipinin karakteristik bitki örtüsünü belirlemek için.
2
Ekvatoral iklimin özelliklerini ve bitki örtüsünü analiz etmek.
Ekvatoral iklim her mevsim sıcak ve bol yağışlıdır. Bu sürekli nemli ve sıcak ortamda her dem yeşil kalan geniş yapraklı yağmur ormanları yetişir. Bu durum ilk açıklama ile eşleşir.
İkinci iklim tipinin karakteristik bitki örtüsünü belirlemek için.
3
Sert karasal iklimin özelliklerini ve bitki örtüsünü analiz etmek.
Sert karasal iklimde kışlar çok soğuk geçer ve yazlar serindir. Bu iklimin nemli yüksek enlem alanlarında soğuğa dayanıklı iğne yapraklı ormanlar (tayga) yaygındır. Bu durum üçüncü açıklama ile eşleşir.
Üçüncü iklim tipinin karakteristik bitki örtüsünü belirlemek için.
4
Tundra ikliminin özelliklerini ve bitki örtüsünü analiz etmek.
Tundra ikliminde sıcaklıklar yılın büyük bölümünde sıfır derecenin altındadır ve toprak donmuştur. Yazın sıcaklığın hafifçe artmasıyla çözünen bataklık alanlarda liken ve yosunlar oluşur. Bu durum dördüncü açıklama ile eşleşir.
Son iklim tipinin karakteristik bitki örtüsünü belirlemek için.

Anahtar Kavram

Büyük iklim tiplerinin iklim özellikleri ile bitki örtüsü ilişkisi
Soru 37Soru →

Aşağıdaki tabloda, aynı yarım kürede yer alan üç farklı merkezin enlem, yükselti ve yıllık ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

MerkezEnlemYükselti (m)Yıllık Ortalama Sıcaklık (°C)
K37∘ Kuzey37^\circ\text{ Kuzey}1001001818
L41∘ Kuzey41^\circ\text{ Kuzey}1001001414
M37∘ Kuzey37^\circ\text{ Kuzey}1100110077

Tablodaki bilgilere göre, bu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K ve M merkezleri arasındaki sıcaklık farkının yükselti farkından dolayı beklenen değerden (5∘C5^\circ\text{C}) fazla olması, denizellik ve karasallık etkisiyle açıklanır.

Cevap

K ve M merkezleri arasındaki sıcaklık farkının yükselti farkından dolayı beklenen değerden (5∘C5^\circ\text{C}) fazla olması, denizellik ve karasallık etkisiyle açıklanır.
K ve M merkezleri aynı enlemde (37∘ Kuzey37^\circ\text{ Kuzey}) yer aldıkları için güneş ışınlarını benzer açılarla alırlar. İki merkez arasındaki yükselti farkı 1100−100=1000 metre1100 - 100 = 1000\text{ metre} olup, sadece yükselti farkından dolayı M merkezinin K merkezinden 1000/200=5∘C1000 / 200 = 5^\circ\text{C} daha soğuk olması beklenir. Ancak iki merkez arasındaki gerçek sıcaklık farkı 18−7=11∘C18 - 7 = 11^\circ\text{C}'dir. Beklenenden daha fazla olan bu 6∘C6^\circ\text{C}'lik sıcaklık farkı, K merkezinin deniz kenarında nemli (denizel) bir konumda bulunması ve M merkezinin ise iç kesimlerde nemsiz (karasal) bir alanda yer alması ile açıklanır. Bu nedenle, iki merkez arasındaki sıcaklık farkının yükselti farkından dolayı beklenen değerden fazla olması, denizellik ve karasallık etkisiyle açıklanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
K ve L merkezleri arasındaki sıcaklık ilişkisini enlem bazında analiz etmek.
K (37∘ Kuzey37^\circ\text{ Kuzey}, 18∘C18^\circ\text{C}) ve L (41∘ Kuzey41^\circ\text{ Kuzey}, 14∘C14^\circ\text{C}) merkezlerinin yükseltileri aynıdır (100 m100\text{ m}). Ekvator'a yakın olan K'nin sıcaklığının daha fazla olması enlem-sıcaklık ilişkisine uygundur.
Enlem-sıcaklık ilişkisinin doğruluğunu test etmek.
2
L merkezinin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığını hesaplamak.
L merkezinin indirgenmiş sıcaklığı: 14∘C+(100 m/200 m)=14.5∘C14^\circ\text{C} + (100\text{ m} / 200\text{ m}) = 14.5^\circ\text{C}'dir.
İndirgenmiş sıcaklık değerinin aritmetik doğruluğunu kontrol etmek.
3
K ve M merkezleri arasındaki sıcaklık farkını yükselti ve karasallık-denizellik açısından karşılaştırmak.
K ve M aynı enlemdedir (37∘ Kuzey37^\circ\text{ Kuzey}). Yükselti fark�� 1100−100=1000 m1100 - 100 = 1000\text{ m}'dir. Yükseltiden dolayı beklenen sıcaklık farkı 1000/200=5∘C1000 / 200 = 5^\circ\text{C}'dir. Ancak gerçek sıcaklık farkı 18−7=11∘C18 - 7 = 11^\circ\text{C}'dir. Bu durum, aradaki farkın sadece yükseltiyle değil, aynı zamanda denizel ve karasal konum farkıyla da (nem farkıyla) ilişkili olduğunu gösterir.
Sıcaklık dağılışında enlem, yükselti ve karasallık-denizellik etkilerini ayırt etmek.

Anahtar Kavram

İklim Elemanları: Sıcaklık
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 38Soru →

Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak sıcaklıkların genel olarak azalması beklenir. Ancak kış mevsiminde Karadeniz kıyısındaki Samsun'un ortalama sıcaklığının, İç Anadolu'da yer alan ve daha güneyde bulunan Ankara'dan daha yüksek olduğu görülür.

Samsun'un Ankara'ya göre daha kuzeyde yer almasına rağmen kışın daha sıcak olması, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Samsun'un deniz kıyısında yer alması ve nemliliğin sıcaklığı dengelemesi

Cevap

Samsun'un deniz kıyısında yer alması ve nemliliğin sıcaklığı dengelemesi
Samsun'un deniz kıyısında yer alması ve nemliliğin sıcaklığı dengelemesi ifadesi doğrudur. Samsun, deniz kıyısında yer aldığı için nem oranı yüksektir. Nemlilik havanın aşırı soğumasını önler. Ankara ise deniz etkisinden uzak, karasal ve yüksek bir konumda yer aldığı için kışın çok daha fazla soğur. Bu sebeple Samsun, enlem olarak daha kuzeyde yer almasına rağmen kış mevsiminde Ankara'dan daha sıcaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Enlem ve sıcaklık ilişkisini değerlendirmek
Normalde enlem etkisine göre daha güneydeki Ankara'nın kışın Samsun'dan daha sıcak olması beklenir.
Güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı daralır.
2
Göreceli konum faktörlerini analiz etmek
Samsun'un deniz kıyısında olması (0 m0\text{ m}) ve Ankara'nın karasal ve yüksekte (900 m900\text{ m}) bulunması sıcaklık farkını oluşturur.
Denizler nem oranı nedeniyle kışın yavaş soğur, karalar ise hızlı soğur.
3
Doğru seçeneği belirlemek
Samsun'un Ankara'dan sıcak olmasının temel sebebi denizelliktir.
Denizellik ve nemlilik, kışın sıcaklığın çok fazla düşmesini engeller.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Sıcaklık Dağılışı Üzerinde Mutlak ve Göreceli Konumun Etkileri
Soru 39Soru →

Bir bölgede yer alan üç farklı istasyona ait yükselti ve aynı dönemde ölçülen gerçek sıcaklık değerleri tespit edilmiştir. Buna göre; aşağıda özellikleri verilen merkezleri, deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık değerlerine göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Merkezlerin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıklarına göre en yüksekten en düşüğe doğru doğru s��ralaması Y İstasyonu (16∘C16^\circ\text{C}), X İstasyonu (15∘C15^\circ\text{C}) ve Z İstasyonu (13∘C13^\circ\text{C}) şeklindedir.
Merkezlerin yükseltileri sırasıyla hesaba katıldığında deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıkları Y istasyonu için 16∘C16^\circ\text{C}, X istasyonu için 15∘C15^\circ\text{C} ve Z istasyonu için 13∘C13^\circ\text{C} olarak bulunur. En yüksekten en düşüğe yapılan sıralama Y, X, Z şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Yükselti ve sıcaklık arasındaki matematiksel ilişkinin kurulması.
Troposferde yükseldikçe her 200 metre200\text{ metre} yükseltide sıcaklık 1∘C1^\circ\text{C} azalır. Bir merkezin indirgenmiş sıcaklığını bulmak için gerçek sıcaklığına, yükseltisinden kaynaklanan sıcaklık kaybı eklenmelidir. Formül: I˙ndirgenmis¸ Sıcaklık=Gerc¸ek Sıcaklık+Yu¨kselti200\text{İndirgenmiş Sıcaklık} = \text{Gerçek Sıcaklık} + \frac{\text{Yükselti}}{200}
Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki geçişi doğru hesaplamak için coğrafi kuralı uygulamak gerekir.
2
Her bir merkez için indirgenmiş sıcaklık değerlerinin hesaplanması.
X Merkezi: 7∘C+(1600/200)=15∘C7^\circ\text{C} + (1600 / 200) = 15^\circ\text{C}
Y Merkezi: 12∘C+(800/200)=16∘C12^\circ\text{C} + (800 / 200) = 16^\circ\text{C}
Z Merkezi: 1∘C+(2400/200)=13∘C1^\circ\text{C} + (2400 / 200) = 13^\circ\text{C}
Her merkezin yükselti farkı ortadan kaldırılarak sıcaklık değerlerini karşılaştırılabilir kılmak için.
3
Elde edilen indirgenmiş sıcaklık değerlerinin en yüksekten en düşüğe sıralanması.
16∘C>15∘C>13∘C16^\circ\text{C} > 15^\circ\text{C} > 13^\circ\text{C} olduğundan sıralama Y İstasyonu, X İstasyonu ve Z İstasyonu olarak gerçekleşir.
Soru kökündeki sıralama yönlendiricisine göre sıralamayı tamamlamak için.

Anahtar Kavram

İndirgenmiş sıcaklık, yeryüzündeki yükseltilerin sıcaklık üzerindeki etkisini ortadan kaldırarak sıcaklık dağılışını enlem ve karasallık gibi diğer faktörlerle analiz etmeyi sağlayan bir yöntemdir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 40Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen büyük iklim tiplerini, sağ sütundaki oluşum kökenleri ile sıcaklık, yağış ve toprak özellikleri dikkate alındığında doğru olan açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Savan İklimi
Muson İklimi
Akdeniz İklimi
Tundra İklimi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Savan İklimi - Konveksiyonel yağış ve kış kuraklığı; Muson İklimi - Mevsimlik rüzgarlar ve teak ormanları; Akdeniz İklimi - Cephesel yağışlar ve terra rossa toprağı; Tundra İklimi - Permafrost topraklar ve likenler.
Büyük iklim tiplerinin her birinin yağış oluşum mekanizmaları (cephesel, konveksiyonel, yamaç), yıllık sıcaklık rejimleri ve zonal toprak türleri (lateritleşmiş savan toprakları, terra rossa, permafrost vb.) farklılık gösterir. Bu farklılıklar doğrultusunda Savan iklimi konveksiyonel köken ve kış kuraklığıyla; Muson iklimi mevsimlik rüzgarlar ve teak ormanlarıyla; Akdeniz iklimi cephesel yağışlar ve terra rossa toprağıyla; Tundra iklimi ise permafrost topraklar ve liken örtüsüyle birebir örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Savan ikliminin yaz aylarındaki konveksiyonel yağış mekanizmasını ve kış aylarında dinamik yüksek basıncın alçalıcı hava hareketlerine bağlı olarak yaşanan kuraklığı belirlemek.
Savan İklimi ile birinci açıklama eşleşir.
Savan iklimi 10°-20° enlemleri arasında yer alır ve tropikal sirkülasyona bağlı olarak yağış alır.
2
Muson ikliminin oluşumunda temel etken olan kara ve denizlerin farklı ısınmasına bağlı mevsimlik muson rüzgarlarını ve buna bağlı yamaç yağışları ile tipik teak ağaçlarını analiz etmek.
Muson İklimi ile ikinci açıklama eşleşir.
Asya muson bölgesinin karakteristik rüzgar yön değişimi ve bitki örtüsü bu eşleşmeyi doğrular.
3
Akdeniz ikliminin kışın polar cephe sistemlerinin etkisiyle cephesel yağışlar almasını, yazın ise subtropikal yüksek basınç nedeniyle kurak geçmesini ve terra rossa toprağını saptamak.
Akdeniz İklimi ile üçüncü açıklama eşleşir.
Akdeniz havzası ve benzer enlemlerdeki bu karakteristik özellikler Akdeniz iklimine özgüdür.
4
Tundra ikliminde düşük sıcaklıklar nedeniyle yılın en az 9 ayı donmuş halde bulunan permafrost toprakları ve çok kısa yaz aylarında çözünen bataklık alanlar ile likenleri tespit etmek.
Tundra İklimi ile dördüncü açıklama eşleşir.
Kutup altı kuşağının bu ekstrem toprak ve bitki koşulları tundraya özgüdür.

Anahtar Kavram

Büyük İklim Tipleri ve Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
ÖncekiSayfa 2 / 3Sonraki
Atmosfer ve İklim Bilgisi Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Sayfa 2 | Examkin