Examkin

Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

26 soru

Tüm türler26Çoktan seçmeli14Eşleştirme7Sıralama5
Soru 21Soru →

Türkiye'nin en kuzey noktası olan Sinop'ta (42∘ K42^\circ\text{ K}) ve Güney Afrika Cumhuriyeti'nin başkenti Pretoria'da (25∘ G25^\circ\text{ G}) yıllık hava hareketleri ile gece-gündüz süreleri takip edilmektedir.

Buna göre, bu iki merkezde gerçekleşen yıllık değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2121 Haziran'da Sinop'ta yaşanan gündüz süresi, 2121 Aralık'ta Pretoria'da yaşanan gündüz süresinden daha uzundur.

Cevap

2121 Haziran'da Sinop'ta yaşanan gündüz süresinin, 2121 Aralık'ta Pretoria'da yaşanan gündüz süresinden daha uzun olması
Enlem derecesi arttıkça (kutuplara gidildikçe) yaz mevsiminde yaşanan gündüz süresi uzar. Sinop'un enlem derecesi (42∘ K42^\circ\text{ K}) Pretoria'nın enlem derecesinden (25∘ G25^\circ\text{ G}) büyük olduğu için Sinop kendi yaz mevsiminin başlangıcı olan 2121 Haziran'da, Pretoria'nın kendi yaz başlangıcı olan 2121 Aralık'ta yaşadığı gündüz süresinden daha uzun bir gündüz yaşar.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin coğrafi konumlarını ve enlem derecelerini analiz edin.
Sinop 42∘42^\circ Kuzey enleminde, Pretoria ise 25∘25^\circ Güney enleminde yer almaktadır.
Yıllık gece-gündüz süresi değişimlerini karşılaştırmak için merkezlerin hangi yarım kürede ve Ekvator'dan ne kadar uzaklıkta olduğunu bilmemiz gerekir.
2
Eksen eğikliğine bağlı olarak yaz solstislerindeki gündüz süresi kuralını uygulayın.
Yaz mevsiminin yaşandığı gün d��nümlerinde Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe gündüz süresi artar. Ekvator'da her zaman 1212 saat gündüz yaşanırken, kutup dairelerinde (66∘  33′66^\circ\;33') bu süre 2424 saate ulaşır.
Eksen eğikliği nedeniyle aydınlanma çemberi kutup noktaları ile kutup daireleri arasında yer değiştirir ve yüksek enlemlerde yazın gündüz süresi daha uzun olur.
3
İki merkezdeki maksimum gündüz sürelerini enlem derecelerine göre karşılaştırın.
42∘ K42^\circ\text{ K} enlemindeki Sinop'un 2121 Haziran'daki gündüz süresi (yaklaşık 1515 saat), 25∘ G25^\circ\text{ G} enlemindeki Pretoria'nın 2121 Aralık'taki gündüz süresinden (yaklaşık 13.513.5 saat) daha uzundur.
Sinop'un enlem derecesi Pretoria'ya göre daha büyük (kutuplara daha yakın) olduğu için kendi yaz gün dönümünde daha uzun gündüz yaşar.

Anahtar Kavram

Eksen Eğikliği ve Enlem Derecesinin Gece-Gündüz Süre Değişimine Etkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 22Soru →

Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki yıllık hareketine bağlı olarak, bir yerde yaşanan gece ile gündüz süreleri arasındaki fark enlem derecesine göre değişiklik gösterir. Buna göre, aşağıda coğrafi enlemleri belirtilen merkezleri, yıl içinde yaşanan en uzun gündüz ile en uzun gece süreleri arasındaki farkın en az olandan en fazla olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Quito, Muskat, Paris, Rovaniemi
Dünya'nın eksen eğikliği ve yıllık hareketi nedeniyle aydınlanma çemberi kutup daireleri ile kutup noktaları arasında yıl boyunca hareket eder. Bu durum enlem derecesine bağlı olarak gece ile gündüz süreleri arasındaki farkın Ekvator'dan kutuplara doğru artmasına neden olur. Ekvator üzerindeki Quito'da fark 00 saat iken, en yüksek enlemli Rovaniemi'de fark 2424 saattir. Bu nedenle sıralama enlem derecelerinin küçükten büyüğe sıralanışı ile paraleldir.

Adım Adım Çözüm

1
Enlem derecelerinin belirlenmesi ve Ekvator'a olan uzaklıklarının karşılaştırılması.
Quito (0∘0^\circ) en yakındır; sırasıyla Muskat (23∘27′ K23^\circ 27'\text{ K}), Paris (48∘ K48^\circ\text{ K}) ve Rovaniemi (66∘33′ K66^\circ 33'\text{ K}) kutuplara doğru uzaklaşmaktadır.
Eksen eğikliği nedeniyle gece ve gündüz süre farkı Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe artış gösterir.
2
Her bir merkez için yıl içindeki maksimum gece-gündüz süre farkının belirlenmesi.
Quito'da 00 saat, Muskat'ta yaklaşık 33 saat, Paris'te yaklaşık 88 saat, Rovaniemi'de ise 2424 saattir.
Kutup dairelerine yaklaşıldıkça aydınlanma çemberinin yer değiştirme genliği arttığından gün uzunluğu değişimi de daha belirgin hale gelir.
3
Süre farkının en az olandan en fazla olana doğru sıralanması.
Sıralama Quito, Muskat, Paris ve Rovaniemi şeklinde gerçekleşir.
Gece-gündüz süre farkının en az olduğu yer Ekvator (Quito), en fazla olduğu yer ise Kutup Dairesi'dir (Rovaniemi).

Anahtar Kavram

Gece ve gündüz sürelerinin yıl boyunca değişmesi ve bu değişimin enleme bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru artması.
Soru 23Soru →

Dünya'nın Güneş etrafındaki yıllık hareketi ve eksen eğikliğine bağlı olarak, Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı ve öğle vakti gölge yönleri yıl boyunca değişiklik gösterir. Bir coğrafi araştırmada, KK merkezinde yıl boyunca öğle vaktinde cisimlerin gölge yönünün hem kuzeye hem de güneye düştüğü, yılın iki gününde ise gölgenin oluşmadığı gözlemlenmiştir.

Buna göre, KK merkezinin coğrafi konumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi kesin olarak doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzey ve Güney dönenceleri arasında (tropikal kuşakta) yer almaktadır.

Cevap

Kuzey ve Güney dönenceleri arasında (tropikal kuşakta) yer almaktadır.
Cisimlerin öğle vaktindeki gölgesinin yıl içinde hem kuzeye hem de güneye düşmesi ve yılda iki kez gölge boyunun sıfır olması, Güneş'in öğle vakti gökyüzündeki konumunun bu merkezin hem kuzeyine hem de güneyine geçtiğini ve yılda iki kez tam tepeden (90∘90^\circ açıyla) geldiğini gösterir. Bu durum, yalnızca dönenceler arasında yer alan enlemlerde gerçekleşir. Bu nedenle merkezin Kuzey ve Güney dönenceleri arasında yer aldığı kesinlikle doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Gölgenin yılda iki kez oluşmaması (sıfır olması) durumunu analiz etmek.
Gölge boyunun sıfır olması, Güneş ışınlarının ��ğle vakti 90∘90^\circ dik açıyla geldiğini gösterir. Eksen eğikliğine bağlı olarak Güneş ışınları dönencelere yılda bir kez, dönenceler arasına ise yılda iki kez dik açıyla düşer. Dönenceler dışına ise hiçbir zaman dik açıyla düşmez.
Güneş ışınlarının dik düştüğü enlemlerin yıl içindeki hareket sınırları 23∘27′23^\circ 27' Kuzey (Yengeç) ve Güney (Oğlak) dönenceleridir.
2
Gölge yönünün yıl içinde hem kuzeye hem güneye düşmesini değerlendirmek.
Bir merkezde öğle vaktinde gölge yönünün değişebilmesi, Güneş'in öğle vakti bazen merkezin kuzeyinde bazen de güneyinde kaldığını gösterir. Bu durum sadece dönenceler arasındaki enlemlerde yaşanır.
Dönenceler dışındaki merkezlerde (örneğin orta kuşakta) Güneş her zaman Ekvator yönünde kalacağı için gölge yönü yıl boyunca hiç değişmez.
3
Ekvator seçeneği ile dönenceler arası seçeneğini karşılaştırarak kesinliği test etmek.
Gölgenin yılda iki kez sıfır olması ve yönünün değişmesi sadece Ekvator'da değil, örneğin 10∘10^\circ Kuzey enleminde de gerçekleşir. Bu yüzden kesin olan durum Ekvator üzerinde olması değil, dönenceler arasında olmasıdır.
Ekvator bu aralıktaki özel bir çizgidir, ancak kesinlik arandığı için daha geniş ve kesin olan sınır tanımlanmalıdır.

Anahtar Kavram

Eksen Eğikliği ve Yıllık Hareketin Gölge Boyu ve Gölge Yönü Üzerindeki Etkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 24Soru →

Türkiye'de yer alan aşağıdaki merkezleri, 2121 Haziran tarihinde yaşanan gündüz sürelerinin en uzundan en kısaya doğru sıralanışına göre düzenleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Türkiye'nin en kuzey ucundaki topraklarında yer alan il merkezi, İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve ülkenin başkenti konumundaki il merkezi, Ege Bölgesi'nin güney kesiminde yer alan turistik kıyı kenti Muğla il merkezi, Türkiye'nin en güney sınır kuşağında yer alan Hatay il merkezi
Kuzey Yarım Küre'de yer alan Türkiye'de 2121 Haziran tarihinde kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. Bu doğrultuda, verilen merkezler en kuzeyden en güneye doğru sırasıyla; en kuzey uçtaki il merkezi, Ankara, Muğla ve Hatay şeklinde yer alır. Dolayısıyla gündüz süreleri en uzundan en kısaya doğru bu sıralamayı takip eder.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin enlem derecelerine göre kuzeyden güneye doğru konumlarını belirlemek.
Merkezlerin kuzeyden güneye enlem sıralaması: En kuzeydeki uç nokta (yaklaşık 42∘ Kuzey42^\circ\text{ Kuzey}) > Ankara (yaklaşık 40∘ Kuzey40^\circ\text{ Kuzey}) > Muğla (yaklaşık 37∘ Kuzey37^\circ\text{ Kuzey}) > Hatay (yaklaşık 36∘ Kuzey36^\circ\text{ Kuzey}) şeklindedir.
Gündüz süresi değişimi enleme bağlı olduğu için öncelikle merkezlerin enlem ilişkisi tespit edilmelidir.
2
Güneş ışınlarının geliş açısı ve aydınlanma sınırına bağlı olarak gündüz süresi değişim kuralını uygulamak.
2121 Haziran solstisinde Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar.
Yaz gün dönümünde güneş ışınlarının Yengeç Dönencesi'ne dik gelmesiyle aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer ve kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresi artar.
3
Kuzeye doğru gündüz süresinin uzaması kuralına göre merkezleri en uzundan en kısaya doğru sıralamak.
Gündüz süresi en uzun olandan en kısa olana sıralama: En kuzeydeki il merkezi > Ankara > Muğla > Hatay şeklinde gerçekleşir.
2121 Haziran'da daha kuzeydeki merkezlerde gündüz süresi daha uzun olacağı için kuzeyden güneye sıralama aynı zamanda gündüz süresi sıralamasını verir.

Anahtar Kavram

2121 Haziran solstisinde Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresinin uzaması ve Türkiye'nin enlem değerlerine göre merkezlerin konum analizi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 25Soru →

2121 Aralık tarihinde Dünya genelinde ve Türkiye'de gece ile gündüz sürelerinde belirgin değişimler yaşanır. Türkiye'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe bu tarihte gündüz sürelerinin kısaldığı, gece sürelerinin ise uzadığı bilinmektedir.

Aşağıdaki tabloda, Türkiye sınırları içerisinde yer alan K, L, M ve N merkezlerinin 2121 Aralık günü ölçülen gündüz süreleri verilmiştir:

MerkezGündüz Süresi
K99 saat 3535 dakika
L99 saat 1414 dakika
M99 saat 2727 dakika
N99 saat 2121 dakika

Bu bilgilere göre, K, L, M ve N merkezlerinin Ekvator'a en yakın olandan en uzak olana doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K - M - N - L

Cevap

K - M - N - L
Türkiye, Kuzey Yarım Küre'nin orta kuşağında yer almaktadır. 21 Aralık tarihinde (kış solstisi) Kuzey Yarım Küre'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe gündüz süreleri kısalır, gece süreleri ise uzar. Bu durum, Ekvator'a yakın olan (güneydeki) merkezlerin gündüz süresinin daha uzun, Ekvator'a uzak olan (kuzeydeki) merkezlerin gündüz süresinin ise daha kısa olmasına neden olur. Tablodaki gündüz süreleri incelendiğinde; gündüz süresi en uzun olan K merkezi (99 saat 3535 dakika) en güneyde (Ekvator'a en yakın), gündüz süresi en kısa olan L merkezi (99 saat 1414 dakika) ise en kuzeydedir (Ekvator'a en uzak). Bu doğrultuda merkezler gündüz sürelerinin uzunluğuna göre büyükten küçüğe doğru sıralandığında Ekvator'a en yakın olandan en uzak olana doğru 'K - M - N - L' sırası elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
21 Aralık tarihinde Türkiye'de enlemlere göre gündüz süresi değişim kuralı hatırlanır.
21 Aralık'ta Kuzey Yarım Küre'de (dolayısıyla Türkiye'de) güneyden kuzeye gidildikçe gündüz süreleri kısalır.
Verilen gündüz sürelerini coğrafi konumla (enlem) doğru şekilde ilişkilendirmek için temel coğrafi kuralın belirlenmesi gerekir.
2
Verilen merkezlerin gündüz süreleri uzunluklarına göre büyükten küçüğe doğru sıralanır.
K (99 saat 3535 dakika) > M (99 saat 2727 dakika) > N (99 saat 2121 dakika) > L (99 saat 1414 dakika) şeklinde bir sıralama elde edilir.
Gündüz süresi en uzun olan merkezin en güneyde (Ekvator'a en yakın), en kısa olan merkezin ise en kuzeyde (Ekvator'a en uzak) olduğunu tespit etmek amacıyla süreler karşılaştırılır.
3
Sıralama Ekvator'a en yakın olandan en uzak olana doğru düzenlenir.
Ekvator'a en yakın olan merkez K, ardından sırasıyla M, N ve en uzak olan L merkezidir. Sıralama K - M - N - L şeklindedir.
Soru kökündeki yönelim talebine (yakından uzağa) uygun olarak doğru dizilim tamamlanır.

Anahtar Kavram

Solstislerde (gün dönümlerinde) enlem derecesine göre gece ve gündüz sürelerinin değişimi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 26Soru →

Dünya'nın Güneş etrafındaki yıllık hareketi ve eksen eğikliğine bağlı olarak aydınlanma çemberinin sınırları yıl içinde sürekli yer değiştirir. Bu yer değiştirme, gece ve gündüz sürelerinin de değişmesine neden olur.

Aşağıda verilen aydınlanma çemberi konumları ile bu konumlarda gerçekleşen durumları doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Aydınlanma çemberinin kutup noktalarından (90∘90^\circ) geçmesi
Aydınlanma çemberinin Kuzey Kutup Dairesi'nin (66∘33′66^\circ 33' K) tamamını aydınlıkta bırakacak şekilde kutup dairelerine teğet geçmesi
Aydınlanma çemberinin Güney Kutup Dairesi'nin (66∘33′66^\circ 33' G) tamamını aydınlıkta bırakacak şekilde kutup dairelerine teğet geçmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Aydınlanma çemberinin kutup noktalarından geçmesi ekinoks tarihlerindeki eşitlikle; Kuzey Kutup Dairesi'ni aydınlıkta bırakarak teğet geçmesi 21 Haziran tarihindeki Kuzey Yarım Küre en uzun gündüzüyle; Güney Kutup Dairesi'ni aydınlıkta bırakarak teğet geçmesi ise 21 Aralık tarihindeki Güney Yarım Küre en uzun gündüzüyle eşleşir.
Aydınlanma çemberinin kutup noktalarından (90∘90^\circ) geçtiği ekinoks dönemlerinde (2121 Mart, 2323 Eylül) tüm dünyada gece ve gündüz süreleri eşittir. Aydınlanma sınırının kutup dairelerine (66∘33′66^\circ 33') teğet geçmesi ise solstis tarihlerinde (2121 Haziran, 2121 Aralık) gerçekleşir. Kuzey Kutup Dairesi'nin tamamının aydınlık kalması 2121 Haziran yaz solstisine (Kuzey Yarım Küre'de en uzun gündüz), Güney Kutup Dairesi'nin tamamının aydınlık kalması ise 2121 Aralık kış solstisine (Güney Yarım Küre'de en uzun gündüz) karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Aydınlanma çemberinin kutup noktalarından geçtiği konumu analiz etmek.
Bu konumda aydınlanma sınırının kutup noktalarından (90∘90^\circ) geçtiği, yani Ekvator'un dik geldiği ekinoks tarihleri (2121 Mart - 2323 Eylül) olduğu ve Dünya genelinde 1212 saat gece-gündüz eşitliği sağlandığı belirlenir.
Ekinoks tarihlerinde aydınlanma çemberi kutup noktalarından geçerek gece ve gündüzü tam yarıya böler.
2
Aydınlanma çemberinin Kuzey Kutup Dairesi'nin tamamını aydınlıkta bıraktığı konumu analiz etmek.
Kuzey Kutup Dairesi'nin (66∘33′66^\circ 33' K) tamamen aydınlık alanda kalması, Kuzey Yarım Küre'nin Güneş ışınlarını daha dik açıyla aldığını ve 2121 Haziran yaz solstisine ulaşıldığını gösterir. Bu durumda Kuzey Yarım Küre'de en uzun gündüz yaşanır.
2121 Haziran tarihinde aydınlanma çizgisi kutup dairelerine teğet geçerken Kuzey Kutup Dairesi tamamen aydınlık taraftadır.
3
Aydınlanma çemberinin Güney Kutup Dairesi'nin tamamını aydınlıkta bıraktığı konumu analiz etmek.
Güney Kutup Dairesi'nin (66∘33′66^\circ 33' G) tamamen aydınlık alanda kalması, Güney Yarım Küre'nin Güneş ışınlarını daha dik açıyla aldığını ve 2121 Aralık kış solstisine ulaşıldığını gösterir. Bu durumda Güney Yarım Küre'de en uzun gündüz yaşanır.
2121 Aralık tarihinde aydınlanma çizgisi kutup dairelerine teğet geçerken Güney Kutup Dairesi tamamen aydınlık taraftadır.

Anahtar Kavram

Aydınlanma çemberinin kutup noktaları ile kutup daireleri arasındaki yıllık salınımı ve bunun gece-gündüz sürelerine etkisi.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 2 / 2
Dünya'nın Şekli ve Hareketleri Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Sayfa 2 | Examkin