İş ve Güç

6 soru

Soru 1Soru

Bir kargo firmasında çalışan Ahmet ve Mehmet, kütleleri eşit olan iki özdeş kutuyu şekildeki gibi yerden 3 m3\text{ m} yükseklikteki raf ünitesine sabit süratle çıkarmak istemektedir.

* Ahmet, kutuyu düşey doğrultuda yukarı doğru kaldırarak 5 saniyede5\text{ saniyede} rafa koyuyor.
* Mehmet ise kutuyu sürtünmesiz bir eğik düzlem boyunca iterek 10 saniyede10\text{ saniyede} rafa ulaştırıyor.

Buna göre;

I. Ahmet'in kutu üzerinde yaptığı fiziksel iş, Mehmet'in kutu üzerinde yaptığı işe eşittir.
II. Ahmet'in kutuyu rafa çıkarırken harcadığı ortalama güç, Mehmet'in harcadığı ortalama gücün iki katıdır.
III. Mehmet'in kutuyu iterken uyguladığı kuvvet, Ahmet'in kutuyu kaldırırken uyguladığı kuvvetten büyüktür.

yargılarından hangileri doğrudur?

(Sürtünmeler ihmal edilmektedir.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Yapılan işlerin eşit olduğunu ve Ahmet'in harcadığı ortalama gücün Mehmet'in gücünün iki katı olduğunu belirten ifade doğrudur.
Yapılan işlerin eşit olduğunu ve Ahmet'in ortalama gücünün Mehmet'inkinin iki katı olduğunu belirten seçenek doğrudur. Sürtünmesiz ortamda sabit süratle aynı yüksekliğe çıkarılan özdeş kutular üzerinde yer çekimine karşı yapılan işler sadece potansiyel enerji değişimine eşit olup birbirine eşittir. Ahmet bu işi yarı sürede (5 s5\text{ s}) tamamladığı için ortalama gücü Mehmet'in gücünün (10 s10\text{ s}) iki katı olur. Eğik düzlem kuvvetten kazanç sağladığı için Mehmet'in uyguladığı kuvvet daha küçüktür.

Adım Adım Çözüm

1
Yer çekimine karşı yapılan işlerin karşılaştırılması
Ahmet'in yaptığı iş WA=mgh=mg(3)W_A = mgh = mg(3), Mehmet'in yaptığı iş ise WM=mgh=mg(3)W_M = mgh = mg(3) olur. Dolayısıyla WA=WMW_A = W_M elde edilir.
Sürtünmesiz bir ortamda yer çekimine karşı yapılan iş, izlenen yoldan bağımsızdır; sadece cismin kütlesine, yer çekimi ivmesine ve düşey doğrultudaki yer değiştirme miktarına (yüksekliğe) bağlıdır. Her iki koli de özdeş (mm) olup aynı yüksekliğe (3 m3\text{ m}) çıkarıldığından yapılan işler eşittir. Bu nedenle I. öncül doğrudur.
2
Harcanan ortalama güçlerin hesaplanması ve oranlanması
Ahmet'in gücü PA=WAtA=mgh5P_A = \frac{W_A}{t_A} = \frac{mgh}{5}, Mehmet'in gücü ise PM=WMtM=mgh10P_M = \frac{W_M}{t_M} = \frac{mgh}{10} olur. Buradan PA=2PMP_A = 2P_M sonucu bulunur.
Güç (PP), birim zamanda yapılan iş miktarıdır ve P=WtP = \frac{W}{t} formülü ile hesaplanır. Her ikisi de aynı işi yaptığına göre, işi daha kısa sürede (5 s5\text{ s}) tamamlayan Ahmet'in harcadığı ortalama güç, işi daha uzun sürede (10 s10\text{ s}) tamamlayan Mehmet'in harcadığı ortalama gücün iki katıdır. Bu nedenle II. öncül doğrudur.
3
Uygulanan kuvvetlerin karşılaştırılması
Ahmet'in uyguladığı kuvvet FA=mgF_A = mg iken Mehmet'in uyguladığı kuvvet FM=mgsinθF_M = mg \sin\theta şeklindedir. sinθ<1\sin\theta < 1 olduğundan FM<FAF_M < F_A olur.
Ahmet kutuyu düşey doğrultuda sabit süratle kaldırdığı için ağırlığa eşit büyüklükte kuvvet uygulamıştır. Mehmet ise kutuyu sürtünmesiz bir eğik düzlemde sabit süratle itmektedir. Eğik düzlem bir basit makinedir ve kuvvetten kazanç sağlar. Dolayısıyla Mehmet'in uyguladığı kuvvet, kutunun ağırlığından ve Ahmet'in uyguladığı kuvvetten daha küçüktür. Bu nedenle III. öncül yanlıştır.

Anahtar Kavram

Yer çekimine karşı yapılan işin yoldan bağımsızlığı ve güç ile süre arasındaki ters orantı ilişkisi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru

Sürtünmeli yatay bir düzlemde durmakta olan mm kütleli bir sandığa, yola paralel olacak şekilde FF büyüklüğünde sabit bir yatay kuvvet uygulanarak sandığın xx kadar yer değiştirmesi sağlanıyor. Yolun ilk yarısında y��zey ile sandık arasındaki sürtünme katsayısı μ1\mu_1, ikinci yarısında ise μ2\mu_2 olup aralarında μ2>μ1\mu_2 > \mu_1 ilişkisi vardır.

Sandık tüm hareket boyunca durmadığına göre;

I. Uygulanan FF kuvvetinin yolun ilk yarısında yaptığı iş, ikinci yarısında yaptığı işe eşittir.
II. FF kuvvetinin yolun ilk yarısındaki ortalama gücü, ikinci yarısındakinden büyüktür.
III. Net kuvvetin yolun ilk yarısında yaptığı iş, ikinci yarısında yaptığı işten büyüktür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

I ve III
Uygulanan yatay FF kuvveti sabit olup her iki yarıda da eşit miktarda yer değiştirme gerçekleştiğinden kuvvetin yaptığı işler eşittir. Sandık ikinci yarıya belirli bir hızla girdiğinden, durgun başladığı ilk yarıya göre ortalama hızı daha büyüktür ve bu nedenle ikinci yarıyı daha kısa sürede tamamlar. Eşit iş daha kısa sürede yapıldığı için ikinci yarıdaki ortalama güç daha büyüktür. Sürtünme katsayısı ikinci yarıda daha büyük olduğundan sürtünme kuvveti artar, net kuvvet azalır ve net kuvvetin yaptığı iş ikinci yarıda daha küçük olur. Bu nedenle birinci ve üçüncü öncüller doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Uygulanan sabit FF kuvvetinin yolun ilk ve ikinci yarısında yaptığı fiziksel işlerin hesaplanması.
Yolun ilk yarısında yapılan iş W1=Fx2W_1 = F \cdot \frac{x}{2} ve ikinci yarısında yapılan iş W2=Fx2W_2 = F \cdot \frac{x}{2} olup bu iki iş birbirine eşittir (W1=W2W_1 = W_2).
Kuvvetin yaptığı iş, uygulanan kuvvet ile kuvvet doğrultusundaki yer değiştirmenin çarpımına eşittir (W=FdW = F \cdot d). Yer değiştirmeler ve uygulanan kuvvet eşit olduğundan işler de eşittir.
2
Sandığın yolun birinci ve ikinci yarılarındaki hareket sürelerinin karşılaştırılması.
Sandık ilk yarıda durgun halden (v0=0v_0 = 0) harekete geçip hızlanarak birinci yarının sonunda v1v_1 hızına ulaşır. İkinci yarıya ise v1v_1 hızıyla girip yolu tamamladığında hızı v2>0v_2 > 0 olur. İki bölgedeki ivmeli hareketler sabit olduğundan ortalama hızlar vort,1=v12v_{ort,1} = \frac{v_1}{2} ve vort,2=v1+v22v_{ort,2} = \frac{v_1 + v_2}{2} şeklindedir. Burada vort,2>vort,1v_{ort,2} > v_{ort,1} olduğundan, eşit mesafeler için ikinci yarıyı alma süresi daha kısadır (Δt2<Δt1\Delta t_2 < \Delta t_1).
Eşit yolları (x/2x/2) alan bir cismin ortalama hızı ne kadar büyükse, o yolu alma süresi o kadar kısa olur (d=vortΔtd = v_{ort} \cdot \Delta t).
3
Kuvvetin yolun ilk ve ikinci yarısındaki ortalama güçlerinin karşılaştırılması.
İlk yarıdaki ortalama güç Port,1=W1Δt1P_{ort,1} = \frac{W_1}{\Delta t_1} ve ikinci yarıdaki ortalama güç Port,2=W2Δt2P_{ort,2} = \frac{W_2}{\Delta t_2} şeklindedir. Yapılan işler eşit (W1=W2W_1 = W_2) ve süreler arasında Δt2<Δt1\Delta t_2 < \Delta t_1 ilişkisi olduğundan, ikinci yarıdaki ortalama güç daha büyüktür (Port,2>Port,1P_{ort,2} > P_{ort,1}). Bu nedenle ikinci öncül yanlıştır.
Ortalama güç, birim zamanda yapılan iş miktarıdır ve Port=WΔtP_{ort} = \frac{W}{\Delta t} bağıntısıyla bulunur.
4
Net kuvvetlerin iki bölgede yaptığı işlerin karşılaştırılması.
Sürtünme katsayıları arasındaki μ2>μ1\mu_2 > \mu_1 ilişkisinden dolayı sürtünme kuvvetleri fs2>fs1f_{s2} > f_{s1} olur. Bu durumda ilk yarıdaki net kuvvet, ikinci yarıdakinden büyüktür (Ffs1>Ffs2F - f_{s1} > F - f_{s2}). Yer değiştirmeler eşit olduğundan, net kuvvetin ilk yarıda yaptığı iş daha büyüktür (Wnet,1>Wnet,2W_{net,1} > W_{net,2}). Bu nedenle üçüncü öncül doğrudur.
Net kuvvetin yaptığı iş Wnet=FnetdW_{net} = F_{net} \cdot d olup net kuvvetin büyüklüğüyle doğru orantılıdır.

Anahtar Kavram

Sabit bir kuvvetin yaptığı işin yer değiştirmeye bağlılığı, ortalama gücün iş ve zaman ilişkisiyle belirlenmesi, net kuvvetin yaptığı işin sürtünme kuvvetiyle olan ilişkisi.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 3Soru

Bir inşaatta 30 kg30\text{ kg} kütleli bir yük, bir elektrik motoru yardımıyla sabit hızla 8 metre8\text{ metre} yüksekliğe 6 saniyede6\text{ saniyede} çıkarılmaktadır.

Buna göre, motorun yükü yukarı çıkarırken harcadığı güç en az kaç watt\text{watt}'tır? (Yer çekimi ivmesini g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 alınız; sürtünmeler ve makara ağırlıkları önemsizdir.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 400

Cevap

Motorun harcadığı güç en az 400 Watt'tır.
Motorun yükü sabit hızla yukarı taşıması için ağırlığa eşit büyüklükte bir kuvvet uygulaması gerekir. Yapılan iş yer çekimi potansiyel enerjisi değişimine eşittir: W=mgh=30108=2400 JW = m \cdot g \cdot h = 30 \cdot 10 \cdot 8 = 2400 \text{ J}. Güç birim zamandaki iş olduğundan, P=Wt=24006=400 WP = \frac{W}{t} = \frac{2400}{6} = 400 \text{ W} olarak bulunur. Dolayısıyla 400 Watt olan seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Yükün yukarı çıkarılması sırasında yer çekimine karşı yapılan işi hesaplamak
W=mgh=30 kg10 m/s28 m=2400 JouleW = m \cdot g \cdot h = 30 \text{ kg} \cdot 10 \text{ m/s}^2 \cdot 8 \text{ m} = 2400 \text{ Joule}
Sabit hızla yukarı çıkarılan bir cisme uygulanan kuvvet, cismin ağırlığına eşit olmalıdır. Yapılan iş, potansiyel enerji değişimine eşittir.
2
Yapılan işi geçen süreye bölerek motorun gücünü bulmak
P=Wt=2400 J6 s=400 WattP = \frac{W}{t} = \frac{2400 \text{ J}}{6 \text{ s}} = 400 \text{ Watt}
Güç, birim zamanda yapılan iş olarak tanımlanır.

Anahtar Kavram

Güç, birim zamanda yapılan iş veya harcanan enerjidir. P=WtP = \frac{W}{t} formülüyle hesaplanır.
Tahmini Süre:45s
Soru 4Soru

Yatay zeminde durmakta olan eşit kütleli KK ve LL paletleri, sırasıyla sabit PP ve 2P2P güçleri üreten vinçler yardımıyla düşey doğrultuda yukarı doğru çekilmektedir.

* KK paleti, PP gücüyle çalışan vinçle 2t2t sürede yerden hh yüksekliğine çıkarılıyor.
* LL paleti, 2P2P gücüyle çalışan vinçle tt sürede yerden 2h2h yüksekliğine çıkarılıyor.

Buna göre, bu süreçlerin sonunda;

I. Vinçlerin paletler üzerinde yaptıkları fiziksel işler eşittir.
II. Yer çekimi kuvvetine karşı yapılan işler eşittir.
III. KK paletinin kinetik enerjisi, LL paletinin kinetik enerjisinden büyüktür.

yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur? (Hava sürtünmesi ve vinçlerin mekanik kayıpları önemsizdir.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Vinçlerin paletler üzerinde yaptıkları fiziksel işlerin eşit olduğunu ve birinci paletin son kinetik enerjisinin ikinci paletinkinden daha büyük olduğunu ifade eden seçenek doğrudur.
Vinçlerin yaptığı toplam işler güç ve zamanın çarpımı olan 2Pt2Pt değerine eşittir. Yer çekimine karşı yapılan işler ise cisimlerin ulaştığı yükseklikler farklı (hh ve 2h2h) olduğu için farklıdır. Yapılan toplam işten yer çekimine karşı yapılan iş çıkarıldığında kalan miktar kinetik enerjiye dönüşeceğinden, daha az potansiyel enerji kazanan birinci paletin kinetik enerjisi daha büyük olur.

Adım Adım Çözüm

1
Vinçlerin paletler üzerinde yaptıkları işleri güç ve zaman cinsinden hesaplama.
WK=P2t=2PtW_K = P \cdot 2t = 2Pt ve WL=2Pt=2PtW_L = 2P \cdot t = 2Pt olarak bulunur. Dolayısıyla yapılan fiziksel işler eşittir (WK=WLW_K = W_L).
Mekanik güç, birim zamanda yapılan işe eşittir (P=W/tP = W/t). Buradan yapılan toplam iş W=PtW = P \cdot t bağıntısıyla bulunur.
2
Yer çekimi kuvvetine karşı yapılan işleri yükseklik ve kütle cinsinden karşılaştırma.
Wg,K=mghW_{g,K} = mgh ve Wg,L=mg(2h)=2mghW_{g,L} = mg(2h) = 2mgh olarak bulunur. Yükseklikler farklı olduğundan yer çekimine karşı yapılan işler eşit değildir (Wg,L=2Wg,KW_{g,L} = 2W_{g,K}).
Yer çekimine karşı yapılan iş, cismin kazandığı potansiyel enerjideki değişime (Ep=mghE_p = mgh) eşittir.
3
İş-enerji teoremini kullanarak paletlerin son kinetik enerjilerini karşılaştırma.
Vinçlerin yaptığı iş, yer çekimi potansiyel enerjisine ve kinetik enerjiye dönüşür (Wvinc\c=Wg+EkW_{vinç} = W_g + E_k). Paletler başlangıçta durduğu için son kinetik enerjiler sırasıyla Ek,K=2PtmghE_{k,K} = 2Pt - mgh ve Ek,L=2Pt2mghE_{k,L} = 2Pt - 2mgh olur. Buradan Ek,K>Ek,LE_{k,K} > E_{k,L} sonucu elde edilir.
Net iş teoremi uyarınca, dış kuvvetin yaptığı iş ile yer çekimine karşı yapılan işın farkı cismin kinetik enerjisindeki değişime eşittir.

Anahtar Kavram

Güç ile iş arasındaki ilişki ve iş-enerji teoremi.
Soru 5Soru

Bir bahçe sulama sistemi için kullanılan elektrikli su pompası, derinliği 10 metre10\text{ metre} olan bir su kuyusundan dakikada 120 litre120\text{ litre} suyu sabit hızla çekerek yer seviyesine ulaştırmaktadır.

Buna göre, su pompasının bu işlem sırasında harcadığı minimum mekanik güç kaç watt\text{watt} (WW) değerindedir?

(g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 alınız. 1 litre1\text{ litre} suyun kütlesini 1 kg1\text{ kg} kabul ediniz.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200

Cevap

Su pompasının harcadığı minimum mekanik güç 200 W200\text{ W}'tır.
Pompanın suyu 10 m10\text{ m} yüksekliğe sabit hızla çıkarması için yapması gereken iş, suyun kazandığı yer çekimi potansiyel enerjisine (Ep=mghE_p = m \cdot g \cdot h) eşittir. 120 kg120\text{ kg} kütleli suyun kazandığı potansiyel enerji 12000 J12000\text{ J}'dur. Güç ise birim zamanda yapılan iş olduğundan, 12000 J12000\text{ J}'lük iş 60 saniye60\text{ saniye} ye bölündüğünde güç 200 W200\text{ W} olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Suyun kütlesini belirleme
m=120 kgm = 120\text{ kg}
Güç ve iş hesaplamalarında kütle birimi olarak kilogram (kg) kullanılmalıdır. 1 L1\text{ L} su 1 kg1\text{ kg} olduğundan 120 L120\text{ L} su 120 kg120\text{ kg} kütleye sahiptir.
2
Zamanı saniyeye çevirme
t=60 st = 60\text{ s}
SI birim sisteminde güç watt (W = J/s) cinsinden hesaplanırken zaman birimi saniye (s) olmalıdır. 1 dakika=60 s1\text{ dakika} = 60\text{ s} olarak alınır.
3
Yapılan mekanik işi hesaplama
W=12000 JW = 12000\text{ J}
Suyu sabit hızla yükseltmek için yer çekimi kuvvetine karşı yapılan iş, suyun kazandığı potansiyel enerjiye eşittir: W=mghW = m \cdot g \cdot h.
4
Mekanik gücü hesaplama
P=200 WP = 200\text{ W}
Güç, birim zamanda yapılan iş miktarıdır ve P=WtP = \frac{W}{t} bağıntısıyla hesaplanır.

Anahtar Kavram

Güç, birim zamanda yapılan iş veya aktarılan enerjidir.
Soru 6Soru

Sürtünmesiz yatay düzlemde durmakta olan özdeş üç kutuya uygulanan kuvvetler ve bu kutuların yatayda gerçekleştirdikleri yer değiştirmeler ile ilgili bilgiler verilmiştir:

* I. kutu: Yatayla 6060^\circ lik açı yapan 3F3F büyüklüğündeki kuvvetin etkisinde yatay doğrultuda 2x2x kadar yer değiştiriyor (cos60=0,5\cos 60^\circ = 0,5).
* II. kutu: Yatay doğrultudaki 2F2F büyüklüğündeki kuvvetin etkisinde yatay doğrultuda 2x2x kadar yer değiştiriyor.
* III. kutu: Yatay doğrultudaki 5F5F büyüklüğündeki kuvvetin etkisinde yatay doğrultuda xx kadar yer değiştiriyor.

Buna göre, bu kuvvetlerin kutular üzerinde yaptıkları fiziksel işlerin (WIW_I, WIIW_{II} ve WIIIW_{III}) büyüklüklerini küçükten büyüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Yapılan fiziksel işlerin büyüklük sıralaması küçükten büyüğe doğru WI<WII<WIIIW_I < W_{II} < W_{III} şeklindedir.
I. kutu için yatay bileşen 3Fcos60=1,5F3F \cdot \cos 60^\circ = 1,5F olup yapılan iş WI=1,5F2x=3FxW_I = 1,5F \cdot 2x = 3Fx'tir. II. kutu için kuvvet yatay olup yapılan iş WII=2F2x=4FxW_{II} = 2F \cdot 2x = 4Fx'tir. III. kutu için kuvvet yatay olup yapılan iş WIII=5Fx=5FxW_{III} = 5F \cdot x = 5Fx'tir. Bu değerlerin küçükten büyüğe sıralaması WI<WII<WIIIW_I < W_{II} < W_{III} şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Kutular üzerine etki eden kuvvetlerin hareket doğrultusundaki (yatay) bileşenleri belirlenir.
I. kutu için yatay kuvvet bileşeni F1x=3Fcos60=1,5FF_{1x} = 3F \cdot \cos 60^\circ = 1,5F'dir. II. ve III. kutularda kuvvetler zaten tamamen yatay doğrultuda olduğundan kuvvet değerleri sırasıyla 2F2F ve 5F5F olarak alınır.
Bir kuvvetin fiziksel iş yapabilmesi için hareket doğrultusuna paralel bir bileşeninin olması gerekir.
2
Her bir kutu üzerinde yapılan iş W=FparalelΔxW = F_{paralel} \cdot \Delta x formülü kullanılarak hesaplanır.
I. kutu için yapılan iş WI=1,5F2x=3FxW_I = 1,5F \cdot 2x = 3Fx olarak; II. kutu için yapılan iş WII=2F2x=4FxW_{II} = 2F \cdot 2x = 4Fx olarak; III. kutu için yapılan iş WIII=5Fx=5FxW_{III} = 5F \cdot x = 5Fx olarak hesaplanır.
İş, hareket doğrultusundaki net kuvvet bileşeni ile yer değiştirme miktarının çarpımına eşittir.
3
Elde edilen iş değerleri birbiriyle karşılaştırılarak küçükten büyüğe doğru sıralanır.
3Fx<4Fx<5Fx3Fx < 4Fx < 5Fx olduğundan, yapılan işler WI<WII<WIIIW_I < W_{II} < W_{III} şeklinde sıralanır.
Matematiksel olarak 3<4<53 < 4 < 5 olduğundan iş değerleri bu sırayla dizilir.

Anahtar Kavram

Fiziksel anlamda iş, bir cisme uygulanan kuvvetin hareket doğrultusundaki bileşeni ile cismin yer değiştirme miktarının çarpımıdır (W=FΔxcosθW = F \cdot \Delta x \cdot \cos\theta).
İş ve Güç Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin