Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç İlişkili Cümleler

27 soru

Soru 1Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yargı, bir hedef doğrultusunda gerçekleştirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazar, çocukluk yıllarında yaşadığı kasabayı daha canlı tasvir edebilmek için o bölgenin eski fotoğraflarını inceledi.

Cevap

Yazarın çocukluk yıllarında yaşadığı kasabayı daha canlı tasvir edebilmek amacıyla eski fotoğrafları incelediğini belirten seçenek doğrudur.
Eski fotoğrafların incelenmesi eyleminin hangi hedef doğrultusunda yapıldığı net bir şekilde belirtilmiştir. Yazarın amacı kasabayı daha canlı tasvir edebilmektir. Bu da cümleye amaç-sonuç anlamı katmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerin yüklemlerini ve bu yüklemlere bağlı gerçekleşen ana eylemleri belirlemek.
Ana eylemler; barajlardaki su seviyesinin düşmesi, eserlerin güncelliğini koruması, eski fotoğrafların incelenmesi, köprünün trafiğe kapatılması ve çalışmanın ertelenmesidir.
Yargıların hangi anlam ilişkisiyle (neden-sonuç, amaç-sonuç vb.) bağlandığını görebilmek için temel yargıyı saptamak gerekir.
2
Belirlenen ana eylemlere 'Hangi gerekçeyle / neden?' ve 'Hangi amaçla / hedefle?' sorularını yönelterek anlam ilişkilerini çözmek.
Fotoğrafları inceleme eylemi 'kasabayı daha canlı tasvir edebilmek amacıyla' yapılmıştır. Diğer cümlelerdeki eylemler ise bir amaca değil, bir nedene (kuraklık, titiz davranma, hasar görme, arkadaşla karşılaşma) dayanmaktadır.
Amaç-sonuç cümlelerinde eylem henüz gerçekleşmemiş bir hedefe yöneliktir; neden-sonuç cümlelerinde ise eylemin gerekçesi geçmişte veya halihazırda gerçekleşmiş bir olgudur.

Anahtar Kavram

Amaç-Sonuç cümlelerinde eylemin gerçekleşmesi henüz gerçekleşmemiş bir hedefe (amaca) bağlıyken, Neden-Sonuç cümlelerinde eylem gerçekleşmiş bir gerekçeye dayanır.
Soru 2Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin gerçekleştirilme amacı belirtilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarihî köprüyü yakından incelemek üzere arkeologlardan oluşan bir heyet ilçeye ulaştı.

Cevap

Arkeologlar heyetinin ilçeye ulaşma eyleminin 'tarihî köprüyü yakından incelemek' amacıyla yapıldığını belirten seçenek doğru cevaptır.
Heyetin ilçeye ulaşma eyleminin hangi amaçla yapıldığı 'tarihî köprüyü yakından incelemek üzere' ifadesiyle açıkça belirtilmiştir. Eylemin henüz gerçekleşmemiş olan hedefini/amacını bildirdiği için bu cümle amaç-sonuç ilişkisi taşımaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerin yüklemlerine 'Hangi amaçla?' ve 'Hangi gerekçeyle/nedenle?' soruları yöneltilir.
İlçeye ulaşma eylemine 'Hangi amaçla ulaştı?' sorusu sorulduğunda 'yakından incelemek amacıyla' cevabı alınırken, diğer cümlelerde 'Hangi gerekçeyle/nedenle?' sorularına cevap bulunur.
Amaç-sonuç cümlelerinde eylemin henüz gerçekleşmemiş hedefi (amacı), neden-sonuç cümlelerinde ise gerçekleşmiş gerekçesi (nedeni) yer alır.
2
Cümlelerdeki ek ve bağlaçların işlevleri incelenir.
'-mak üzere' edatı cümleye amaç anlamı katarken, '-diğinden', '-iş yüzünden', '-ince' ve 'sebebiyle' gibi yapılar neden-sonuç ilişkisi kurmaktadır.
Dil bilgisi unsurları anlam ilişkilerini ayırt etmede doğrudan ipucu sağlar.

Anahtar Kavram

Amaç-sonuç cümlelerinde eylemin yöneldiği henüz gerçekleşmemiş bir hedef bulunurken, neden-sonuç cümlelerinde gerçekleşmiş bir gerekçe yer alır.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 3Soru

(I) Modern insanın doğayla kurduğu yapay ilişkiyi sorgulamak amacıyla kaleme alınan çevre temalı romanlar, son yıllarda edebiyat dünyasında geniş yer bulmaktadır. (II) Yazarlar, ekolojik tahribatın boyutlarını gözler önüne sermek üzere anlatılarında kurgusal distopyalardan ve sembolik dillerden yararlanmaktadır. (III) Ancak bu tür eserlerin estetik kaygıdan uzaklaşarak salt bir bildiri metnine dönüşmesi nedeniyle, edebiyat eleştirmenleri tarafından sıkça eleştirilmektedirler. (IV) Okurda çevre bilinci uyandırmak gayesiyle yazılan bu romanlar, popüler kültürün tüketim nesnesine dönüştüğünde ise asıl işlevlerini yitirmektedir. (V) Eserlerin sanatsal niteliği arka plana atıldığından, bu romanların kalıcılık kazanması ve gelecek kuşaklara aktarılması da zorlaşmaktadır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. cümlede yargının hangi amaca yönelik ortaya konduğu belirtilmiştir.

Cevap

İkinci cümlede yargının hangi amaca yönelik ortaya konduğu belirtilmiştir.
İkinci cümlede yer alan 'sermek üzere' ifadesi, cümleye amaç-sonuç ilişkisi kazandırmaktadır. Yazarların kurgusal distopyalardan yararlanma eyleminin yöneldiği hedef (amacı) belirtilmiştir. Bu nedenle yargının hangi amaca yönelik ortaya konduğu ifadesi doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümlelerin anlam ilişkilerini belirlemek için yüklemlere sorulan 'hangi amaçla?' ve 'hangi gerekçeyle/nedenle?' soruları yöneltilir.
Birinci cümlede 'sorgulamak amacıyla' (amaç-sonuç), ikinci cümlede 'sermek üzere' (amaç-sonuç), üçüncü cümlede 'dönüşmesi nedeniyle' (neden-sonuç), dördüncü cümlede 'uyandırmak gayesiyle' (amaç-sonuç) ve beşinci cümlede 'arka plana atıldığından' (neden-sonuç) ilişkileri tespit edilir.
Amaç-sonuç cümlelerinde eylem henüz gerçekleşmemiştir ve bir hedefe yöneliktir; neden-sonuç cümlelerinde ise eylemin gerçekleşme gerekçesi geçmişte tamamlanmış bir olguya dayanır.
2
İkinci cümledeki anlam ilişkisini incelemek üzere 'Yazarlar hangi amaçla kurgusal distopyalardan yararlanmaktadır?' sorusu sorulur.
'Ekolojik tahribatın boyutlarını gözler önüne sermek amacıyla/üzere' cevabı alınır.
Bu durum, ikinci cümlenin net bir amaç-sonuç ilişkisi barındırdığını ve seçenekteki 'yargının hangi amaca yönelik ortaya konduğu' ifadesinin doğru olduğunu kanıtlar.

Anahtar Kavram

Cümleler arasındaki neden-sonuç ve amaç-sonuç ilişkilerinin ayırt edilmesi, özellikle kullanılan edatlar (-mak amacıyla, -mak üzere, gayesiyle) ve bağlayıcı eklerin (-dığından, nedeniyle) işlevsel farklarının kavranması.
Soru 4Soru

(I) Edebiyat eleştirmenlerinin dikkatini çekmek üzere kaleme aldığı ilk inceleme yazısı, dönemin prestijli dergisinde yer bulunca büyük bir özgüven kazandı. (II) Sanatçı, dilin kemikleşmiş kalıplarını kırmak amacıyla kelimeleri alışılmadık bağdaştırmalar içinde kullanmaya özen göstermiştir. (III) Klasik şiirin estetik algısını modern bir bakış açısıyla yorumladığından, gelenekçi çevrelerin sert eleştirilerine maruz kaldı. (IV) Kendi kuşağının şairlerini etkilemek üzere çıkardığı edebiyat dergisi, ekonomik yetersizlikler yüzünden kısa sürede kapanmak zorunda kaldı. (V) Toplumsal sorunlara duyarsız kalmadığını göstermek adına son yapıtında çevre kirliliği ve küresel ısınma gibi temaları ele almıştır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangilerinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve V

Cevap

II ve V
Doğru yanıt, II ve V numaralı cümlelerin yer aldığı seçenektir. II. cümlede kelimelerin alışılmadık bağdaştırmalar içinde kullanılması eyleminin amacı 'dilin kemikleşmiş kalıplarını kırmak' olarak belirtilmiştir. V. cümlede ise son yapıtta çevre kirliliği ve küresel ısınma gibi temaların ele alınması eyleminin amacı 'toplumsal sorunlara duyarsız kalınmadığını göstermek' şeklinde verilmiştir. Her iki cümlede de eylemler henüz gerçekleşmemiş veya gerçekleşmesi hedeflenen bir amaca yöneliktir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada yer alan cümlelerin ana yargılarını (yüklemlerini) ve bu yargıların hangi anlamsal ilişkilerle (neden-sonuç veya amaç-sonuç) yan yargılara ba��landığını tespit edin.
Cümlelerin ana yargıları belirlenir: I. cümlede 'özgüven kazanmak', II. cümlede 'özen göstermek', III. cümlede 'maruz kalmak', IV. cümlede 'kapanmak zorunda kalmak', V. cümlede 'temaları ele almak'.
Cümle düzeyindeki anlam ilişkileri ana yargı üzerinden kurulduğu için ilk adımda yüklemlerin tespiti gerekir.
2
Amaç-sonuç ilişkisi gösteren cümleleri ayırt etmek için eylemin hangi hedef doğrultusunda yapıldığını (henüz gerçekleşmemiş bir amaç olup olmadığını) sorgulayın.
II. cümlede özen göstermenin amacı 'kalıpları kırmak' (kırmak amacıyla); V. cümlede temaları ele almanın amacı 'duyarsız kalmadığını göstermek' (göstermek amacıyla) olarak bulunur. Bu iki cümle amaç-sonuç ilişkisi taşır.
Amaç-sonuç cümlelerinde amaçlanan durum henüz gerçekleşmemiştir, bir yönelim ve hedef bildirir.
3
Neden-sonuç ilişkisi gösteren cümleleri ayırt etmek için eylemin gerçekleşmiş bir gerekçeye dayanıp dayanmadığını kontrol edin.
I. cümlede özgüven kazanmanın nedeni yazının dergide yayımlanmasıdır (gerçekleşmiştir). III. cümlede eleştirilmenin nedeni klasik şiiri modern açıyla yorumlamasıdır (gerçekleşmiştir). IV. cümlede derginin kapanmasının nedeni ekonomik yetersizliklerdir (gerçekleşmiştir).
Neden-sonuç cümlelerinde gerekçe olan durum da sonuç olan durum da gerçekleşmiştir.
4
Elde edilen sonuçlara göre amaç-sonuç ilişkisi taşıyan cümlelerin II ve V olduğunu belirleyip doğru seçeneği işaretleyin.
II ve V numaralı cümlelerin amaç-sonuç ilişkisi taşıdığı netleşir.
Diğer seçeneklerdeki cümlelerin (I, III ve IV) ana yargıları neden-sonuç ilişkisine dayandığı için elenir.

Anahtar Kavram

Cümlede Anlam İlişkileri: Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç Cümlelerinin Ayırt Edilmesi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin gerçekleşme nedeni belirtilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uçuş seferleri iptal edildiğinden yolcular havaalanında beklemek zorunda kaldı.

Cevap

Uçuş seferleri iptal edildiğinden yolcular havaalanında beklemek zorunda kaldı.
Yolcuların havaalanında beklemek zorunda kalması eylemi, uçuş seferlerinin iptal edilmesi gibi gerçekleşmiş bir nedene bağlıdır. Cümledeki '-diğinden' eki bu neden-sonuç ilişkisini sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve bu yüklemlere bağlı gerçekleşen yargıları belirleyin.
Cümlelerde gerçekleşen eylemler (beklemek zorunda kalma, sıraya girme, sefer düzenleme, çalışma başlatma, izin verilme) tespit edilir.
Yargıların hangi anlam ilgisiyle (neden, amaç, koşul) birbirine bağlandığını çözümlemek için temel eylemleri bulmak gerekir.
2
Cümlelerdeki ek ve edatların (üzerine, amacıyla, için, -diğinden, -se) işlevlerini inceleyin.
'-diğinden' ekinin neden-sonuç; '-mak üzere', '-mak amacıyla' ve '-mak için' yapılarının amaç-sonuç; '-se' ekinin ise koşul-sonuç anlamı kurduğu belirlenir.
Türkçede bu dil bilgisi unsurları cümleler arası anlam ilişkilerini kuran temel belirleyicilerdir.
3
Eylemin gerekçesini (nedenini) bildiren cümleyi seçin.
'Uçuş seferleri iptal edildiğinden yolcular havaalanında beklemek zorunda kaldı' cümlesinde eylemin gerçekleşme nedeni (seferlerin iptal edilmesi) bildirilmiştir.
İptal edilme eylemi gerçekleşmiş bir durumdur ve beklemek eyleminin doğrudan nedenidir.

Anahtar Kavram

Neden-Sonuç İlişkili Cümleler
Soru 6Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi kurulmuştur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyretmesi nedeniyle barajlardaki su seviyesi hızla düştü.

Cevap

Sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyretmesi nedeniyle barajlardaki su seviyesi hızla düştü.
Barajlardaki su seviyesinin hızla düşmesi eylemi, sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyretmesi gerekçesiyle gerçekleşmiştir. Hem neden (sıcaklıkların yüksek seyretmesi) hem de sonuç (su seviyesinin düşmesi) gerçekleşmiş durumdadır. Bu durum cümleye neden-sonuç ilişkisi kazandırmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerine eylemin gerçekleşme gerekçesini bulmak üzere 'Hangi gerekçeyle/neden?' sorusu sorulur.
Doğru seçenekteki eyleme 'Barajlardaki su seviyesi neden düştü?' sorusu yöneltildiğinde 'Sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyretmesi nedeniyle' gerekçesi elde edilir.
Neden-sonuç cümlelerinde sonucun hangi gerekçeyle gerçekleştiği bu soruyla bulunur.
2
Seçeneklerdeki gerekçe ve eylemlerin gerçekleşme durumu kontrol edilir.
Neden-sonuç cümlelerinde hem neden hem de sonuç gerçekleşmiştir. Sıcaklıklar yüksek seyretmiş ve su seviyesi düşmüştür. Diğer seçeneklerdeki amaçlar ise henüz gerçekleşmemiş hedefleri bildirir.
Neden-sonuç ile amaç-sonuç cümleleri arasındaki en temel fark, neden-sonuçta gerekçenin gerçekleşmiş bir duruma dayanmasıdır.

Anahtar Kavram

Neden-sonuç ve amaç-sonuç cümlelerinin anlamsal farkı
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 7Soru

(I) Antik yerleşim bölgelerinde yürütülen arkeobotanik kazılardan elde edilen bitki kalıntıları, geçmiş yüzyıllardaki tarım faaliyetlerinin niteliğini saptayabilmek amacıyla laboratuvar ortamında çeşitli analizlerden geçirilir. (II) Toprak altında binlerce yıl boyunca kömürleşerek korunan bu tohumlar, kimyasal yapıları bozulduğundan tarihlendirme aşamasında birtakım güçlükler ortaya çıkarmaktadır. (III) Araştırmacılar, iklimsel değişimlerin tarımsal verimliliğe etkisini daha net gözlemleyebilmek üzere farklı katmanlardan alınan örnekleri karşılaştırmalı olarak inceler. (IV) Kazı alanının nemli yapısı organik maddelerin çürümesini hızlandırdığı için bazı kültür bitkilerinin izlerine bu bölgede rastlamak neredeyse imkânsızdır. (V) Elde edilen verilerin bilimsel bir yaklaşımla değerlendirilmesi, antik toplumların beslenme alışkanlıklarını ve coğrafyayla olan etkileşimlerini anlamamızı kolaylaştıracaktır.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde sırasıyla neden-sonuç ve amaç-sonuç ilişkisi kurulmuştur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

İkinci ve üçüncü cümleler sırasıyla neden-sonuç ve amaç-sonuç ilişkisi içermektedir.
İkinci cümlede 'kimyasal yapıları bozulduğundan' ifadesiyle eylemin ortaya çıkış nedeni, yani gerçekleşmiş bir gerekçe sunulmuştur. Üçüncü cümlede ise 'iklimsel değişimlerin tarımsal verimliliğe etkisini daha net gözlemleyebilmek üzere' ifadesiyle eylemin gerçekleştirilmesindeki amaç ortaya konmuştur. Dolayısıyla bu iki cümle sırasıyla neden-sonuç ve amaç-sonuç ilişkisine sahip olup doğru cevabı oluşturmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümlelerin anlam ilişkilerini tek tek çözümlemek.
Birinci cümlede tarım faaliyetlerinin niteliğini saptamak hedeflendiği için amaç-sonuç ilişkisi; ikinci cümlede kimyasal yapıların bozulması gerçekleşmiş bir neden olduğu için neden-sonuç ilişkisi; üçüncü cümlede iklimsel değişimlerin etkisini gözlemlemek hedeflendiği için amaç-sonuç ilişkisi; dördüncü cümlede nemli yapının çürümeyi hızlandırması gerçekleşmiş bir neden olduğu için neden-sonuç ilişkisi belirlenir. Beşinci cümlede ise bu tür bir anlam ilişkisi saptanmaz.
Soruda istenen sırayı bulabilmek için her cümlenin kendi içindeki anlam ilişkisini doğru tespit etmek gerekir.
2
Soruda talep edilen 'sırasıyla neden-sonuç ve amaç-sonuç' düzenine uyan seçeneği belirlemek.
İkinci cümlede neden-sonuç (kimyasal yapıları bozulduğundan), üçüncü cümlede ise amaç-sonuç (etkisini daha net gözlemleyebilmek üzere) ilişkisi ardı ardına gelmiştir. Bu durum istenen sırayı karşılar.
Doğru seçeneğe ulaşmak için belirlenen cümlelerin sırasını kontrol etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç İlişkili Cümleler
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8Soru

(I) Yüzyıllardır kütüphane raflarında bekleyen el yazması eserler, zamanın yıkıcı etkilerine karşı koyamadıklarından fiziksel olarak yıpranmaktadır. (II) Uzmanlar, bu kıymetli eserleri gelecek nesillere sağlıklı bir şekilde aktarmak üzere hassas bir restorasyon süreci başlatmıştır. (III) Çalışmalar sırasında eserlerin özgün dokusuna zarar vermemek amacıyla kimyasal maddeler yerine doğal içerikli solüsyonlar tercih edilmektedir. (IV) Restorasyon merkezindeki nem ve sıcaklık değerleri, kâğıt liflerinin bozulmasını engellemek için sürekli olarak kontrol altında tutulmaktadır. (V) Eserlerin dijital kopyaları da alındığından araştırmacılar artık orijinal nüshalara dokunmadan çalışmalarını yürütebilmektedir.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangilerinde neden-sonuç ilişkisi vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve V

Cevap

Birinci ve beşinci cümlelerin yer aldığı seçenek doğrudur.
Birinci ve beşinci cümlelerdeki yargıların gerçekleşme gerekçesi net bir şekilde sunulmuştur. Eserlerin yıpranma nedeni zamana karşı koyamamaları, araştırmacıların orijinal nüshalara dokunmadan çalışabilmelerinin nedeni ise dijital kopyaların alınmış olmasıdır. Her iki cümle de neden-sonuç ilişkisine sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada numaralanmış cümleler tek tek incelenerek eylemlerin gerekçeye mi (neden) yoksa hedeflenen bir amaca mı (amaç) dayandığı belirlenir.
Cümlelerin anlam ilişkileri tespit edilir.
Neden-sonuç ve amaç-sonuç cümlelerini doğru ayırt edebilmek için yargıların gerçekleşme durumları incelenmelidir.
2
Birinci cümledeki 'karşı koyamadıklarından' (-dığından) ifadesi ve beşinci cümledeki 'dijital kopyaları da alındığından' ifadesi incelenir.
Her iki cümlede de eylemin gerekçesinin (nedeninin) gerçekleştiği görülür. Yıpranma nedeni zamana direnememe, orijinal nüshaya dokunmama nedeni ise dijital kopyaların alınmış olmasıdır.
Her iki yargının da gerçekleşmiş olması durumunda neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3
İkinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerdeki ekler (-mak üzere, -mak amacıyla, -mak için) incelenerek bu cümlelerin anlam yönü değerlendirilir.
Bu cümlelerin henüz gerçekleşmemiş, hedeflenen bir amacı bildirdiği tespit edilir. Dolayısıyla bu cümleler amaç-sonuç ilişkisi taşımaktadır.
Yönelinen bir hedef bildirildiğinde amaç-sonuç ilişkisi ortaya çıkar.

Anahtar Kavram

Neden-sonuç cümlelerinde yargının gerçekleşme gerekçesi belirtilirken (neden ve sonuç gerçekleşmiştir), amaç-sonuç cümlelerinde eylemin hangi hedef doğrultusunda yapıldığı (amaç henüz gerçekleşmemiştir) ifade edilir.
Soru 9Soru

(I) Klimatologlar geçmiş dönemlerdeki iklimsel değişimlerin izini sürmek amacıyla dendrokronoloji adı verilen ağaç halkası tarihlendirme yöntemine sıklıkla başvururlar. (II) Ağaçların büyüme halkalarındaki mikroskobik değişimler, o yıllardaki yağış ve sıcaklık oranlarını doğrudan yansıttığından geçmiş iklimlerin rekonstruksiyonu bu yöntemle kolaylaşır. (III) Araştırmacılar, küresel ısınmanın tarihsel seyrini daha net analiz etmek üzere dünyanın farklı bölgelerindeki asırlık ormanlardan yaş halkası örnekleri toplamaktadır. (IV) Ancak bazı bölgelerde ağaçların yangınlar ve kuraklık gibi faktörlerle zarar görmesi, kesintisiz veri elde edilmesini zorlaştırdığı için çalışmalar sekteye uğrayabilmektedir. (V) Bilim insanları bu eksikliği gidermek adına göllerin tabanındaki sediment tabakalarını da inceleyerek verileri doğrulamaya çalışmaktadır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangileri neden-sonuç ilişkisi içermektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve IV

Cevap

II ve IV numaralı cümleler neden-sonuç ilişkisi içermektedir.
II ve IV numaralı cümlelerde yargılar gerekçeleriyle birlikte verilmiştir. II. cümlede geçmiş iklimlerin rekonstruksiyonunun kolaylaşmasının nedeni büyüme halkalarındaki değişimlerin sıcaklık ve yağış oranlarını yansıtmasıdır. IV. cümlede ise çalışmaların sekteye uğramasının nedeni ağaçların zarar görerek kesintisiz veri elde edilmesini zorlaştırmasıdır. Bu iki cümle de neden-sonuç ilişkisi kurmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümlelerin yargı ve gerekçe durumlarını tek tek incelemek.
I. cümlede 'izini sürmek amacıyla' ifadesiyle eylemin hedefi (amacı) belirtilmiştir. II. cümlede '-yansıttığından' ekiyle gerekçe sunulmuştur. III. cümlede '-mek üzere' edatıyla amaç ilgisi kurulmuştur. IV. cümlede 'zorlaştırdığı için' edat öbeğiyle neden belirtilmiştir. V. cümlede 'gidermek adına' öbeğiyle amaç anlamı sağlanmıştır.
Amaç-sonuç cümlelerinde hedeflenen eylem henüz gerçekleşmemiştir; neden-sonuç cümlelerinde ise gerekçe olan durum gerçekleşmiş bir olgudur.
2
Neden-sonuç ilişkisine sahip olan cümleleri belirlemek.
II. ve IV. cümleler neden-sonuç bildirirken I, III ve V. cümleler amaç-sonuç bildirmektedir.
Sorunun kökünde bizden neden-sonuç ilişkisi içeren cümleleri bulmamız istendiği için bu ayrımı netleştirmeliyiz.
3
Doğru seçeneği belirlemek.
II ve IV seçeneği doğru cevaptır.
Hem II hem de IV. cümlelerin neden-sonuç ilişkisi içerdiği kesinleştiği için bu iki cümleyi içeren seçenek doğru kabul edilir.

Anahtar Kavram

Cümlede Anlam İlişkileri (Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 10Soru

(I) Sanatçı, bireysel yalnızlığın modern toplumdaki izlerini sürmek adına eserlerinde soyut ve kapalı bir anlatımı benimsemiştir. (II) Bu kapalı anlatım, sıradan okurun yapıta nüfuz etmesini zorlaştırdığından yazarın geniş kitlelerce tanınması engellenmiştir. (III) Kendini sadece nitelikli bir kitleye duyurmak üzere yola çıkan yazar, bu eleştirileri pek de önemsememiştir. (IV) Onun bu tavrı, edebiyat dünyasında kibirli bir duru�� olarak algılandığı için bazı çevrelerce dışlanmasına yol açmıştır. (V) Son dönem yazılarında ise okurla arasındaki mesafeyi azaltmak amacıyla üslubunda belirgin bir sadeleşmeye gitmiştir.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin anlam ilişkileriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. ve IV. cümlelerde yargılar gerekçeleriyle birlikte verilirken, V. cümlede eylemin hangi amaca yönelik yapıldığı belirtilmiştir.

Cevap

II. ve IV. cümlelerde yargıların gerekçeleriyle verildiği, V. cümlede ise eylemin hangi amaca yönelik yapıldığının belirtildiği yargıdır.
Doğru olan seçenekte belirtildiği üzere, II. cümlede yazarın geniş kitlelerce tanınmamasının gerekçesi (kapalı anlatımın okurun yapıta nüfuz etmesini zorlaştırması) verilmiştir. IV. cümlede ise yazarın dışlanmasının gerekçesi (tavrının kibirli bir duruş olarak algılanması) neden-sonuç ilişkisiyle aktarılmıştır. V. cümlede ise sadeleşmeye gitme eyleminin amacı (okurla arasındaki mesafeyi azaltmak) açıkça ifade edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümlelerin ana yargılarını (yüklemlerini) belirlemek.
I'de 'benimsemiştir', II'de 'engellenmiştir', III'te 'önemsememiştir', IV'te 'yol açmıştır', V'te 'gitmiştir' ana yargı olarak saptanmıştır.
Anlam ilişkilerinin doğru tespit edilebilmesi için cümlenin temel yargısı ile diğer ögeler arasındaki bağın incelenmesi gerekir.
2
Cümlelerdeki anlam ilgisi kuran kelime ve ekleri çözümlemek.
I'de '-mak adına' (amaç), II'de '-dığından' (neden/gerekçe), III'te sıfat fiil grubu içinde kalan '-mak üzere' (ana yargıyla amaç ilişkisi kurmaz), IV'te '-dığı için' (neden/gerekçe) ve V'te '-mak amacıyla' (amaç) yapıları saptanmıştır.
Hangi cümlelerin neden-sonuç, hangilerinin amaç-sonuç ilişkisi kurduğunu ayırt etmek.
3
Çözümleme sonuçlarını seçeneklerdeki iddialarla karşılaştırmak.
II. ve IV. cümlelerin gerekçe (neden-sonuç) bildirdiği, V. cümlenin ise eylemin amacını belirttiği tespitiyle doğru seçeneğe ulaşılmıştır.
Diğer çeldirici seçeneklerdeki kavram kargaşalarını eleyerek doğru yanıtı onaylamak.

Anahtar Kavram

Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç İlişkili Cümleler
Soru 11Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yargı, gerekçesiyle birlikte verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Trafik yoğun olduğundan toplantının ilk yarısına yetişemedi.

Cevap

Trafik yoğun olduğundan toplantının ilk yarısına yetişemedi.
Gerekçeli yargı bildiren cümlelerde yargının gerçekleşme sebebi verilir. 'Trafik yoğun olduğundan toplantının ilk yarısına yetişemedi.' cümlesinde kişinin yetişememesinin (sonuç) nedeni trafiğin yoğun olmasıdır (neden). Her iki durum da gerçekleşmiş olduğu için bu cümle neden-sonuç (gerekçeli yargı) bildirir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki yargıların gerçekleşme niteliğini ve hedeflenen amaç durumunu incelemek.
Neden-sonuç cümlelerinde hem gerekçe hem de sonuç gerçekleşmiştir. Amaç-sonuç cümlelerinde ise eylemin yöneldiği bir hedef/amaç vardır ancak bu hedefin gerçekleşip gerçekleşmediği kesin değildir.
İki cümle türü arasındaki farkı belirlemek için eylemlerin gerçekleşme durumunu kontrol etmek gerekir.
2
Cümlelerdeki edat ve eklerin (-mak üzere, -mak için, -mak amacıyla, -dığından) kurduğu anlam ilgilerini analiz etmek.
'Trafik yoğun olduğundan...' cümlesinde '-dığından' eki neden-sonuç ilişkisi kurarken diğer seçeneklerdeki yapılar amaç-sonuç ilişkisi kurmaktadır.
Dil bilgisi yapılarının kattığı anlamları saptayarak kesin sonuca ulaşmak.

Anahtar Kavram

Cümleler arası anlam ilişkilerinde neden-sonuç ve amaç-sonuç farkını ayırt etme.
Soru 12Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kardeşine okuma alışkanlığı kazandırmak üzere ona resimli masal kitapları aldı.

Cevap

Kardeşine okuma alışkanlığı kazandırmak üzere ona resimli masal kitapları aldı.
Kardeşine okuma alışkanlığı kazandırmak üzere ona resimli masal kitapları aldı cümlesinde, masal kitaplarının alınma eylemi henüz gerçekleşmemiş bir hedefe (kardeşe okuma alışkanlığı kazandırma) yöneliktir. Eylem amaç doğrultusunda yapıldığından amaç-sonuç ilişkisi kurulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve bunlara bağlı durumları belirleme.
Seçeneklerdeki temel yargılar belirlendi.
Yargılar arasındaki anlam ilişkisinin yönünü tespit etmek için önce eylemlerin kendisi incelenmelidir.
2
Eylemin gerekçesinin mi yoksa hedeflenen amacının mı bildirildiğini analiz etme.
Kardeşe okuma alışkanlığı kazandırma eyleminin henüz gerçekleşmemiş bir hedef (amaç) olduğu, diğer seçeneklerdeki gerekçelerin ise gerçekleşmiş durumlar (neden) olduğu saptandı.
Amaç-sonuç cümlelerinde amaçlanan durum henüz gerçekleşmemiştir; neden-sonuç cümlelerinde ise neden olan olay gerçekleşmiştir.

Anahtar Kavram

Amaç-sonuç cümlelerinde eylem henüz gerçekleşmemiş bir hedefe yöneliktir. Neden-sonuç cümlelerinde ise eylemin nedeni olan durum zaten gerçekleşmiştir.
Tahmini Süre:50s
Soru 13Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin yapılış gayesi belirtilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gençlerin kitaba yönelmesini sağlamak için mahallede ufak bir kütüphane açtı.

Cevap

Gençlerin kitaba yönelmesini sağlamak için mahallede ufak bir kütüphane açtı.
Doğru olan seçenekteki eylem, geleceğe yönelik bir hedefi gerçekleştirmek üzere yapılmıştır. Mahallede kütüphane açılmasının gayesi, gençlerin kitaba yönelmesini sağlamaktır. Bu hedef henüz gerçekleşmiş bir durum değildir, ulaşılmak istenen bir gayedir. Bu sebeple cümle amaç-sonuç ilişkisi taşımaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerin anlam ilişkilerini belirlemek amacıyla yargıların gerçekleşme durumlarını analiz etmek.
Amaç-sonuç cümlelerinde eylem henüz gerçekleşmemiş bir hedefe yönelik yapılırken neden-sonuç cümlelerinde eylem zaten gerçekleşmiş bir gerekçeye dayanır.
Amaç-sonuç ilişkisi ile neden-sonuç ilişkisi arasındaki temel farkı ortaya koymak.
2
Doğru seçenekte yer alan anlam ilişkisini değerlendirmek.
Mahallede kütüphane açılmasının gayesi gençlerin kitaba yönelmesini sağlamaktır. Bu hedef henüz gerçekleşmemiştir ve ulaşılmak istenen bir amacı temsil eder.
Cümledeki amaç-sonuç ilişkisini doğrulamak.

Anahtar Kavram

Amaç-Sonuç ve Neden-Sonuç Cümlelerinin Ayırt Edilmesi
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 14Soru

(I) Yüzyıllar boyunca olumsuz koşullarda muhafaza edilen el yazması eserlerin sayfaları, mikroskobik mantarların istilasına uğradığından zamanla yapısal direncini kaybetmiştir. (II) Kütüphane arşivcileri, bu yıpranmış sayfaları geleceğe güvenle aktarmak üzere son yıllarda dijital restorasyon teknolojilerinden yararlanma yoluna gitmişlerdir. (III) Restorasyon esnasında kâğıdın lif dokusuna zarar vermemek amacıyla geleneksel kimyasal çözücüler yerine lazerle temizleme teknolojisi tercih edilmektedir. (IV) Taramalar sırasında yoğun ışığa maruz kalan organik mürekkeplerde geri dönülemez renk değişimleri meydana geldiğinden uzmanlar her yazma için ayrı bir ışık frekansı belirlemektedir. (V) Hazırlanan bu özel frekanslı ışık filtreleri sayesinde eserler, zarar görmeden dijital ortama aktarılabilmiştir.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangilerinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

İkinci ve üçüncü cümlelerde amaç-sonuç ilişkisi vardır.
İkinci cümlede yer alan 'geleceğe güvenle aktarmak üzere' ve üçüncü cümlede yer alan 'kâğıdın lif dokusuna zarar vermemek amacıyla' ifadeleri, cümlelerdeki eylemlerin gerçekleştirilme amaçlarını belirtmektedir. Bu yüzden bu cümlelerde amaç-sonuç ilişkisi mevcuttur.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada yer alan tüm cümlelerin yargılarını ve bu yargıların birbirleriyle olan anlam ilişkilerini tespit edin.
Tüm cümlelerdeki eylemler ve gerekçeleri/amaçları belirlendi.
Amaç-sonuç ile neden-sonuç ilişkilerini doğru ayırt edebilmek.
2
Cümlelerdeki eylemlerin gerçekleşme amacını (hedefini) inceleyin.
İkinci cümlede 'geleceğe güvenle aktarmak üzere' ve üçüncü cümlede 'zarar vermemek amacıyla' ifadelerinin birer amaç bildirdiği görüldü.
Amaç-sonuç cümlelerinde eylemin yöneldiği bir hedefin/beklentinin bulunması gerekir.
3
Diğer cümlelerin neden-sonuç bildirip bildirmediğini kontrol edin.
Birinci cümlede 'istilasına uğradığından' (neden), dördüncü cümlede 'renk değişimleri meydana geldiğinden' (neden) ve beşinci cümlede 'filtreleri sayesinde' (neden) ifadelerinin gerçekleşmiş gerekçeleri bildirdiği saptandı.
Neden-sonuç cümlelerindeki gerekçeler gerçekleşmiş olaylara dayanır.

Anahtar Kavram

Cümleler Arasındaki Anlam İlişkileri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 15Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde temel yargı, gerçekleştirilme amacıyla birlikte verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Klasik müzik bestecisi, doğu ve batı ezgileri arasındaki tarihsel uçurumu kapatmak üzere geleneksel enstrümanları modern senfoni orkestrasının içine başarıyla dâhil etmiştir.

Cevap

Geleneksel enstrümanların modern senfoni orkestrasına dâhil edilmesinin gerekçesini değil, bu eylemin hangi amaca yönelik yapıldığını ('doğu ve batı ezgileri arasındaki tarihsel uçurumu kapatmak üzere') belirten seçenektir.
Klasik müzik bestecisinin eylemini gerçekleştirmesindeki hedefi ve gayesi doğrudan belirtilmiştir. Besteci, geleneksel enstrümanları orkestraya dâhil etme eylemini 'doğu ve batı ezgileri arasındaki tarihsel uçurumu kapatmak' amacıyla gerçekleştirmiştir. Eylemin amacı ve sonucu bir arada verildiği için amaç-sonuç ilişkisi kurulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki temel yargıların (ana yüklemlerin) belirlenmesi.
Cümlelerin ana yüklemleri sırasıyla 'fırsatı bulamadı', 'zorunda kaldı', 'dâhil etmiştir', 'hayata geçirilemedi' ve 'başladı' olarak tespit edilir.
Anlam ilişkilerinin temel yargı üzerinden kurulup kurulmadığını belirlemek için ana yüklemleri doğru tespit etmek gerekir.
2
Temel yargıların gerçekleşme gerekçelerinin (nedenlerinin) ve hedeflerinin (amaçlarının) analiz edilmesi.
Dört seçenekte de temel eylemlerin gerekçeleri (nedenleri) belirtilmiştir: izdiham yaşanması (neden), yatırımcıların olumsuz yanıt vermesi (neden), bürokratik engellere takılma (neden) ve günlüklerin yayımlanması (neden). Ancak bir seçenekte enstrümanların dâhil edilmesinin henüz gerçekleşmemiş olan amacı (uçurumu kapatmak) belirtilmiştir.
Öğrencilerin en çok düştüğü hata, sıfat-fiil grupları içindeki '-mak üzere / -mak amacıyla' ifadelerini doğrudan tüm cümlenin amaç-sonuç ilişkisi kurduğu şeklinde yorumlamalarıdır. Bunu engellemek için temel eylemin yöneldiği hedefe bakılır.
3
Doğru seçeneğin doğrulanması.
Doğu ve batı ezgileri arasındaki tarihsel uçurumu kapatmak eylemi bir amaç (hedef) bildirir ve orkestraya dâhil etme eylemi bu amaç doğrultusunda yapılmıştır.
Cevabın kesin olarak amaç-sonuç ilişkisi barındırdığından emin olunması için son kontrol yapılır.

Anahtar Kavram

Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç İlişkili Cümleler
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 16Soru

(I) Klasik Türk edebiyatı metinlerinin doğru anlaşılması adına hazırlanan şerh çalışmaları, geçmiş ile gelecek arasında köprü kurmaktadır. (II) Dönemin zihniyet dünyasını bütünüyle kavramak amacıyla kaleme alınan bu eserlerin dili oldukça ağırdır. (III) Söz dağarcığının zengin ve soyut ögelerden oluşması sebebiyle günümüz okuru bu metinleri anlamakta zorlanmaktadır. (IV) Edebiyat araştırmacıları, kelimelerin satır aralarında gizlenen yan anlamlarını gün yüzüne çıkarmak üzere yeni yöntemler geliştirmektedir. (V) Şairlerin estetik mükemmelliğe ulaşma kaygısını derinden paylaştıkları için çalışmalarını büyük bir titizlikle yürütürler.

Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V. cümlede, araştırmacıların titizlikle çalışmasının amacı ortaya konmuştur.

Cevap

Beşinci cümleyle ilgili araştırmacıların titizlikle çalışmasının amacının ortaya konduğunu savunan seçenek söylenemez. Çünkü bu cümlede amaç-sonuç ilişkisi değil, gerekçe bildiren bir neden-sonuç ilişkisi bulunmaktadır.
Doğru yanıt, beşinci cümleyle ilgili seçenektir. Bu cümlede kullanılan 'paylaştıkları için' ifadesi araştırmacıların çalışmalarını titizlikle yürütme gerekçesini (nedenini) açıklamaktadır. Cümlede araştırmacıların titizlikle çalışmasının hangi amaca yönelik olduğu belirtilmemiş, bu davranışın arkasındaki neden ortaya konmuştur. Dolayısıyla bu cümleyle ilgili yapılan tespit yanlıştır ve söylenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Par��ada yer alan numaralanmış cümlelerdeki amaç ve neden bildiren ek, kelime ve edat grupları belirlenir.
Birinci cümlede 'anlaşılması adına', ikinci cümlede 'kavramak amacıyla', üçüncü cümlede 'oluşması sebebiyle', dördüncü cümlede 'gün yüzüne çıkarmak üzere' ve beşinci cümlede 'payla��tıkları için' ifadeleri tespit edilir.
Anlam ilişkilerini doğru sınıflandırabilmek için anahtar ifadelerin bulunması gerekir.
2
Bulunan edat ve kelime gruplarının cümledeki anlam ilişkisi (neden-sonuç veya amaç-sonuç) çözümlenir.
Birinci, ikinci ve dördüncü cümlelerde eylemlerin yöneldiği hedefler (amaç) ifade edilirken; üçüncü cümlede eylemin ortaya çıkış gerekçesi (neden) verilmiştir. Beşinci cümlede ise araştırmacıların çalışmayı titizlikle yürütmelerinin nedeni (estetik mükemmellik kaygısını derinden paylaşmış olmaları) açıklanmıştır.
Amaç-sonuç ile neden-sonuç ilişkileri arasındaki temel farkı ortaya koymak gerekir.
3
Seçeneklerdeki iddialar ile cümlelerin gerçek anlam ilişkileri karşılaştırılır.
Beşinci cümleyle ilgili seçenekte, eylemin 'amacı' belirtildiği iddia edilmiştir. Ancak 'paylaştıkları için' ifadesi halihazırda var olan ve gerçekleşmiş bir durumu bildirdiğinden bu bir neden (gerekçe) ilişkisidir, amaç değildir.
Yanlış yargıyı içeren seçeneği saptayarak doğru cevaba ulaşmak hedeflenir.

Anahtar Kavram

Cümlede Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç İlişkileri
Soru 17Soru

(I) Bilim insanları, kutup bölgelerindeki buzul erimelerinin derin deniz akıntılarına etkisini gözlemlemek amacıyla Atlas Okyanusu'nda uzun soluklu bir araştırma başlattı. (II) Araştırma ekibi, zorlu kış şartlarında veri kaybı yaşamamak için okyanus tabanına yerleştirilecek ölçüm cihazlarını özel bir yalıtım malzemesiyle kapladı. (III) Bölgedeki şiddetli fırtınalar deniz trafiğini tehlikeye soktuğundan ölçüm istasyonlarının konumu kıyıya daha yakın güvenli bölgelere kaydırıldı. (IV) Toplanan verileri anlık olarak ana merkeze iletmek üzere uydularla entegre çalışan yüksek frekansl�� bir iletişim sistemi kuruldu. (V) Projenin ikinci aşamasında elde edilen bulguları uluslararası kamuoyuyla paylaşmak için geniş kapsamlı bir sempozyum düzenlenmesi planlanıyor.

Bu parçada numaralanm��ş cümlelerin hangisinde yargı, gerekçesiyle birlikte verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Üçüncü cümlede yargı gerekçesiyle birlikte verilmiştir.
Üçüncü cümlede yer alan 'Bölgedeki şiddetli fırtınalar deniz trafiğini tehlikeye soktuğundan...' ifadesinde fırtınaların deniz trafiğini tehlikeye sokması gerçekleşmiş bir olgudur ve ölçüm istasyonlarının konumunun kaydırılmasının gerekçesini (nedenini) oluşturmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada numaralanmış cümlelerdeki yargılar arası anlam ilişkilerini incelemek.
Cümlelerde 'amacıyla', 'için', '-dığından', '-mek üzere' gibi anlam ilişkisi kuran ögeler tespit edildi.
Yargıların hangi gerekçe veya amaç doğrultusunda kurulduğunu belirlemek için.
2
Amaç-sonuç ilişkisi kuran yapıları saptamak.
Birinci cümlede 'gözlemlemek amacıyla', ikinci cümlede 'yaşamamak için', dördüncü cümlede 'iletmek üzere' ve beşinci cümlede 'paylaşmak için' yapılarının birer hedef ve amaç belirttiği görüldü.
Çeldirici cümleleri elemek için.
3
Neden-sonuç (gerekçe) ilişkisi kuran yapıyı bulmak.
Üçüncü cümledeki 'tehlikeye soktuğundan' ifadesinin eylemin gerçekleşme nedenini/gerekçesini açıkladığı belirlendi.
Doğru yanıtı saptamak için.

Anahtar Kavram

Cümlede Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç İlişkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 18Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yargı, gerekçesiyle birlikte verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şairin çocukluk yıllarını geçirdiği coğrafyanın kültürel dokusu eserlerine yansıdığından şiirlerinde yerel söyleyişler ağır basmaktadır.

Cevap

Şairin çocukluk yıllarını geçirdiği coğrafyanın kültürel dokusu eserlerine yansıdığından şiirlerinde yerel söyleyişler ağır basmaktadır.
Doğru seçenekte yer alan cümlede, şiirlerde yerel söyleyişlerin ağır basması durumu bir sonuçtur. Bu sonucun ortaya çıkmasının nedeni yani gerekçesi ise şairin çocukluğunun geçtiği coğrafyanın kültürel dokusunun eserlerine yansımasıdır. Yargı, gerçekleşmiş gerekçesiyle birlikte verildiği için doğru yanıttır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde yer alan cümlelerin yüklemlerini ve bu yüklemlere bağlı yargıların anlam ilişkilerini belirlemek.
Cümlelerin hangilerinde amaç-sonuç, hangilerinde neden-sonuç ve koşul-sonuç ilişkileri kurulduğu incelenir.
Yargının gerekçesiyle birlikte verilmesi ifadesi, dil bilgisinde neden-sonuç ilişkisini ifade eder.
2
Amaç-sonuç ilişkisi barındıran cümleleri elemek.
Yönetmen, yazar ve araştırmacı ile ilgili verilen cümlelerde eylemlerin henüz gerçekleşmemiş bir hedefe yönelik yapıldığı (-mek üzere, -mek amacıyla, -mak için ifadeleriyle) tespit edilir ve bu seçenekler elenir.
Amaç-sonuç cümleleri eylemin gerekçesini değil, yöneldiği hedefi bildirir.
3
Koşul-sonuç ilişkisi barındıran cümleyi elemek.
Eleştirmen ile ilgili kurulan cümlede rehberlik etmenin bir şarta bağlandığı (-diği takdirde ifadesiyle) görülür ve bu seçenek elenir.
Şarta bağlılık bildiren yargılar neden-sonuç ilişkisi kurmaz.
4
Neden-sonuç (gerekçe) bildiren doğru cümleyi saptamak.
Şair ile ilgili kurulan cümlede yerel söyleyişlerin ağır basması durumunun gerekçesinin, şairin çocukluğunun geçtiği coğrafyanın izlerinin eserlerine yansıması olduğu görülür. Bu durum gerçekleşmiş bir gerçektir ve '-dığından' ekiyle bağlanmıştır.
Eylemin veya durumun gerçekleşme nedeni açıkça ortaya konmuştur.

Anahtar Kavram

Cümlede Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç İlişkileri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 19Soru

(I) Bilim insanları, okyanus taban��ndaki yüksek basınçlı ekosistemleri daha yakından gözlemlemek üzere özel tasarlanmış derin deniz araçları geliştiriyor. (II) Bu araçların gövdesinde basınca dayanıklı titanyum alaşımlar kullanılıyor çünkü en ufak bir yapısal hata tonlarca ağırlıktaki suyun altında büyük bir felakete yol açabilir. (III) Son yıllarda geliştirilen yeni nesil sonar cihazları, deniz haritalama çalışmalarında daha önce ulaşılamayan çözünürlükte veriler elde edilmesini sağladı. (IV) Işık almayan bu karanlık bölgelerde yaşayan bazı organizmalar, avcılarından korunabilmek amacıyla vücutlarındaki kimyasal tepkimelerle biyolüminesans ışığı üretir. (V) Güneş ışığının ulaşmadığı okyanus derinliklerindeki bu zorlu ortam, fotosentez yerine kemosentez yapan canlıların evrimsel süreçlerini kavramamızda önemli bir rol oynamaktadır.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde sırasıyla 'amaç-sonuç' ve 'neden-sonuç' ilişkisi kurulmuştur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II
Birinci cümlede geçen '-mek üzere' edatı cümleye amaç anlamı katmıştır. Bilim insanlarının derin deniz araçları geliştirmesindeki amaç, okyanus tabanındaki yüksek basınçlı ekosistemleri daha yakından gözlemlemek olarak ifade edilmiştir. İkinci cümlede yer alan 'çünkü' bağlacı ise cümleye gerekçe (neden) anlamı kazandırmıştır. Derin deniz araçlarında titanyum alaşımların kullanılmasının gerekçesi (nedeni), en ufak bir yapısal hatanın su altında felakete yol açabilme ihtimalidir. Bu durum, 'I ve II' numaralı cümlelerde sırasıyla amaç-sonuç ve neden-sonuç ilişkisinin kurulduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümlelerin yargılarını ve bu yargılar arasındaki anlam ilişkilerini belirlemek için yüklemlere 'hangi amaçla' ve 'hangi gerekçeyle/nedenle' soruları yöneltilir.
Cümlelerin amaç-sonuç veya neden-sonuç bildirme durumları tespit edilir.
Amaç-sonuç ile neden-sonuç cümlelerini birbirinden ayırt etmek için cümlenin hangi soruya yanıt verdiğini saptamak gerekir.
2
Birinci cümledeki '-mek üzere' edatının işlevi incelenir.
Araç geliştirmenin amacının 'gözlemlemek' olduğu görülür, yani amaç-sonuç ilişkisi vardır.
Eylemin hangi amaçla gerçekleştirildiğini belirlemek için.
3
İnceleme konusu olan ikinci cümledeki 'çünkü' bağlacının kurduğu anlam ilgisi incelenir.
Titanyum alaşımlar kullanılmasının gerekçesi açıklandığı için neden-sonuç ilişkisi tespit edilir.
Eylemin yapılma gerekçesini ortaya koymak için.

Anahtar Kavram

Cümlede Anlam İlişkileri (Amaç-Sonuç ve Neden-Sonuç)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 20Soru

(I) Doğadaki benzersiz tasarımları insan yapımı sistemlere uyarlama disiplini olan biyomimikri, son yıllarda sürdürülebilir mühendisliğin temel taşlarından biri hâline gelmiştir. (II) Araştırmacılar, hızlı trenlerin tünellerden geçerken çıkardığı yüksek gürültüyü azaltabilmek amacıyla yalıçapkını kuşlarının gaga yapısını modellemişlerdir. (III) Kuşun suya dalarken gösterdiği aerodinamik uyum, trenin hava direncini asgariye indirerek enerji verimliliğini artmıştır. (IV) Yeni nesil trenler, doğadan ödünç alınan bu aerodinamik form sayesinde tünel çıkışlarında oluşan yüksek basınç dalgalarını engellemektedir. (V) Doğa, milyarlarca yıllık deneme yanılma süreciyle mükemmelleştirdiği tasarımları barındırdığından bilim insanları için tükenmez bir laboratuvar vazifesi görmektedir.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde sırasıyla "amaç-sonuç" ve "neden-sonuç" ilişkisi bulunmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve V

Cevap

İkinci ve beşinci cümlelerin sırasıyla amaç-sonuç ve neden-sonuç ilişkisi barındırdığını belirten seçenek doğrudur.
İkinci cümlede modelleme eyleminin yapılma amacı 'gürültüyü azaltabilmek' olarak belirtilmiş ve bu amaç henüz gerçekleşmemiştir. Beşinci cümlede ise bilim insanları için doğanın bir laboratuvar olması, doğanın bu tasarımları 'barındırması' nedeniyle gerekçelendirilmiştir. Bu iki cümle sırasıyla amaç-sonuç ve neden-sonuç ilişkisine sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümleler tek tek okunarak yargıların gerçekleşme durumları ve gerekçeleri analiz edilir.
Cümlelerin taşıdığı anlam ilişkileri tespit edilir.
Hangi cümlelerin gerekçe veya amaç barındırdığını saptayabilmek için ilk inceleme adımıdır.
2
İkinci cümledeki eylemin yapılma gayesi incelenir.
İkinci cümlede yer alan 'azaltabilmek amacıyla' ifadesinin, henüz gerçekleşmemiş ve yönelinen bir hedefi (amacı) gösterdiği belirlenir.
Amaç-sonuç cümlelerinde sonucun hangi hedefe yönelik yapıldığının belirlenmesi gerekir.
3
Beşinci cümledeki yargının gerçekleşme gerekçesi incelenir.
Beşinci cümledeki '-dığından' ekinin, gerçekleşmiş bir durumu (doğanın tasarımları barındırmasını) gerekçe göstererek neden-sonuç ilişkisi kurduğu saptanır.
Neden-sonuç cümlelerinde neden bölümündeki eylemin veya durumun gerçekleşmiş olması şarttır.

Anahtar Kavram

Amaç-sonuç ve neden-sonuç cümlelerinin ayırt edilmesinde gerekçenin gerçekleşme durumu belirleyicidir. Amaç-sonuç ilişkisinde eylem henüz gerçekleşmemiş bir hedefe yönelikken neden-sonuç ilişkisinde gerekçe gerçekleşmiş bir olgudur.
Tahmini Süre:1m 30s
Sayfa 1 / 2Sonraki
Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç İlişkili Cümleler Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin