Examkin

Edatlar (İlgeçler)

12 soru

Tüm türler12Çoktan seçmeli6Eşleştirme3Boşluk doldurma3
Soru 1Soru →

Edatlar (ilgeçler), eklendikleri sözcüklerle birlikte cümlede amaç, neden, araç, benzerlik gibi çeşitli anlam ilgileri kurarlar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "için" edatı cümleye "neden-sonuç" ilişkisi katmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kar yağışı yüzünden yollar kapandığı için köydeki okullarda eğitime ara verildi.

Cevap

"Kar yağışı yüzünden yollar kapandığı için köydeki okullarda eğitime ara verildi." cümlesinde "için" edatı cümleye neden-sonuç ilişkisi katmıştır.
"Kar yağışı yüzünden yollar kapandığı için köydeki okullarda eğitime ara verildi." cümlesinde okullarda eğitime ara verilmesinin sebebi/nedeni "yolların kapanması"dır. Yolların kapanması eylemi gerçekleşmiş bir durumdur ve sonuca yol açmıştır. Dolayısıyla cümlede neden-sonuç ilişkisi kurulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki "için" edatının yerine sırasıyla "amacıyla" ve "nedeniyle / gerekçesiyle" ifadelerini getirerek anlamı kontrol edin.
"amacıyla" kelimesinin uyum sağladığı cümleler amaç-sonuç, "nedeniyle/gerekçesiyle" kelimesinin uyum sağladığı cümle ise neden-sonuç ilişkisi bildirir.
Amaç-sonuç cümlelerinde eylem henüz gerçekleşmemiş bir hedefe yöneliktir; neden-sonuç cümlelerinde ise gerekçe durumundaki eylem çoktan gerçekleşmiştir.
2
Seçenekleri bu yöntemle analiz edin.
"kitabını tamamlamak amacıyla", "uçağa yetişmek amacıyla", "sağlıklı yaşamak amacıyla" ve "konuyu kavramak amacıyla" kullanımları anlamlıyken "yollar kapandığı amacıyla" kullanımı anlamsızdır. Doğrusu "yollar kapandığı gerekçesiyle" şeklindedir.
Edatın eklendiği kelime grubuyla kurduğu anlam ilgisini kesinleştirmek.
3
Neden-sonuç anlamı taşıyan seçeneği işaretleyin.
Okulların tatil edilmesinin sebebi yolların kapanması olduğu için doğru cevap belirlenmiş olur.
Soru kökündeki yönergeyi tamamlamak.

Anahtar Kavram

Edatların Cümleye Kattığı Anlam İlgileri (Amaç-Sonuç ve Neden-Sonuç Ayrımı)
Soru 2Soru →

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, cümleye sırasıyla 'durum' ve 'amaç' anlamı katacak şekilde tamamlamak için hangi edatlar (ilgeçler) getirilmelidir?

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Yıllardır görmediği eski dostunu büyük bir özlem kucakladı; ona olan vefasını göstermek uzak yollardan gelmişti.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci boşluğa durum anlamı kuran 'ile' edatı, ikinci boşluğa ise amaç anlamı kuran 'için' veya 'üzere' edatı getirilmelidir.
Cümledeki ilk boşluğa durum anlamı sağlamak üzere 'ile' edatı getirildiğinde 'özlem ile (özlemle)' ifadesi eylemin nasıl yapıldığını belirtir. İkinci boşluğa amaç anlamı sağlamak üzere 'için' veya 'üzere' edatı getirildiğinde ise gelme eyleminin amacı (vefasını göstermek amacıyla) ortaya konmuş olur.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci boşluğun bulunduğu cümleyi ve istenen 'durum' anlam ilişkisini analiz edin.
'Özlem' sözcüğünden sonra gelerek eylemin yapılış biçimini (durumunu) bildiren edatın 'ile' (ekleşmiş haliyle -le/-la) olduğu belirlenir.
Türkçede durum anlamı kurmak için isim soylu sözcüklerden sonra sıklıkla 'ile' edatı tercih edilir.
2
İkinci boşluğun bulunduğu cümleyi ve istenen 'amaç' anlam ilişkisini analiz edin.
'Göstermek' fiilimsisinden sonra gelerek eylemin hangi amaca yönelik yapıldığını bildiren edatın 'için' ya da 'üzere' olduğu belirlenir.
'İçin' ve 'üzere' edatları, isim-fiil eklerinden sonra gelerek cümlede amaç-sonuç ilgisi kurar.

Anahtar Kavram

Edatların (ilgeçlerin) cümleye kattığı durum ve amaç anlam ilgileri
Tahmini Süre:45s
Soru 3Soru →

Aşağıdaki cümlelerde geçen edatların (ilgeçlerin) cümlelere kattığı anlam ilgilerini belirleyiniz. Buna göre, sol sütunda verilen cümleleri sağ sütundaki anlam ilgileriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sabah erkenden yola çıkmak üzere eşyalarını hazırladı.
Fırtına koptuğu için bütün vapur seferleri iptal edildi.
Bu ağır kutuyu sadece kalın bir ip ile yukarı çekebilirsin.
Onun anlattığı hikâye de en az seninki kadar ilginçti.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle 'Amaç', ikinci cümle 'Neden (Sebep)', üçüncü cümle 'Araç' ve dördüncü cümle 'Karşılaştırma' ile eşleşmelidir.
Verilen cümlelerdeki edatlar (ilgeçler) kendilerinden önceki sözcüklerle öbekleşerek cümlelere sırasıyla amaç, neden, araç ve karşılaştırma anlamları katmıştır. 'Üzere' edatı yola çıkma amacını, 'için' edatı vapur seferlerinin iptal nedenini, 'ile' edatı kutuyu çekmek için kullanılan aracı (ip), 'kadar' edatı ise iki hikayenin ilginçlik derecesinin karşılaştırılmasını sağlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümledeki edatı bulmak ve anlamını analiz etmek.
'üzere' edatı tespit edilmiş ve eylemin amacını bildirdiği belirlenmiştir.
Amacın belirlenmesi doğru eşleştirmeyi yapmayı sağlar.
2
İkinci cümledeki edatı bulmak ve anlamını analiz etmek.
'için' edatı tespit edilmiş ve seferlerin iptal gerekçesini/nedenini bildirdiği belirlenmiştir.
Neden-sonuç ilişkisinin tespiti doğru eşleştirmeyi yapmayı sağlar.
3
Üçüncü cümledeki edatı bulmak ve anlamını analiz etmek.
'ile' edatı tespit edilmiş ve eylemin hangi araçla gerçekleştiğini bildirdiği belirlenmiştir.
Araç anlamının tespiti doğru eşleştirmeyi yapmayı sağlar.
4
Dördüncü cümledeki edatı bulmak ve anlamını analiz etmek.
'kadar' edatı tespit edilmiş ve iki durumun karşılaştırıldığını bildirdiği belirlenmiştir.
Karşılaştırma anlamının tespiti doğru eşleştirmeyi tamamlamayı sağlar.

Anahtar Kavram

Edatların Cümleye Kattığı Anlam İlgileri
Soru 4Soru →

I. Yazar, bu eserinde sıradan insanların dramını yalın bir dille aktarmaya çalışmış.
II. Şiirlerinde çocukluk günlerine duyduğu ��zlemden ötürü hüzünlü bir hava hâkimdir.
III. Fırtınaya rağmen balıkçılar sabaha karşı denize açılmaktan çekinmediler.
IV. Yeni projesini tamamlamak üzere laboratuvarda günlerce uykusuz kaldı.
V. Onun gibi yetenekli bir gencin bu alanda başarısız olması düşünülemez.

Bu cümlelerdeki edatlarla (ilgeçlerle) ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V. cümlede benzerlik anlamı kuran edat, yönelme durum ekiyle (-e) kurulmuş bir ilgeç öbeğidir.

Cevap

Beşinci cümlede benzerlik anlamı kuran edatın yönelme durum ekiyle kurulmuş bir ilgeç öbeği olduğu ifadesi yanlıştır.
Beşinci cümlede geçen 'Onun gibi' ifadesindeki 'gibi' edatı, yönelme durum ekiyle (-e) değil, ilgi (tamlayan) ekiyle (-in/-un) öbekleşmiştir. Bu yüzden benzerlik anlamı kuran edatın yönelme durum ekiyle kurulduğunu belirten yargı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümledeki edat ve işlevi belirlenir.
'yalın bir dille' ifadesinde 'dille' kelimesindeki '-le' eki 'ile' edatının ekleşmiş halidir ve araç ilgisi kurmuştur.
'ile' edatının ünlü uyumlarına uyarak ekleşebildiğini ve araç anlamı kattığını doğrulamak.
2
İkinci cümledeki edat ve kattığı anlam incelenir.
'özlemden ötürü' ifadesindeki '-den ötürü' edatının ayrılma durum ekiyle öbekleştiği ve neden-sonuç ilgisi kurduğu tespit edilir.
Edatların hal ekleriyle öbekleşme ve cümle düzeyinde neden-sonuç ilgisi kurma özelliklerini kontrol etmek.
3
Üçüncü cümledeki edat sayıları ve durum ekleri kontrol edilir.
'Fırtınaya rağmen' (-e rağmen) ve 'sabaha karşı' (-e karşı) olmak üzere yönelme durum ekiyle kurulmuş iki edat grubu belirlenir.
Yönelme hal ekiyle öbekleşen edatları ve bunların cümledeki varlığını doğrulamak.
4
Dördüncü cümledeki edatın kattığı anlam ilgisi çözümlenir.
'tamamlamak üzere' öbeğindeki 'üzere' edatının cümleye amaç-sonuç anlamı kattığı görülür.
'üzere' edatının amaç ile neden anlamı arasındaki farkı ayırt etmek.
5
Beşinci cümledeki edat öbeğinin dil bilgisel yapısı çözümlenir.
'Onun gibi' öbeğinde 'gibi' edatı 'onun' zamirine gelen ilgi (tamlayan) ekiyle öbekleşmiştir. Yönelme durum eki kullanılmamıştır.
Gibi edatının zamirlerle ilgi eki alarak öbekleşme kuralını doğrulamak ve yanlış olan seçeneği belirlemek.

Anahtar Kavram

Edatların (ilgeçlerin) cümleye kattığı anlam ilgileri ve ad durum ekleriyle öbekleşme özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru →

Sol sütunda verilen cümlelerde yer alan edatların (ilgeçlerin) cümlelere kattığı anlam ilgilerini, sağ sütundaki kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sabaha karşı aniden başlayan yoğun kar yağışı yolları tamamen ulaşıma kapattı.
Bu yapıt, edebiyatımızda doğrudan o döneme özgü kültürel dinamikleri yansıtmaktadır.
Kütüphanedeki eski el yazması eserleri incelemek üzere uzmanlardan oluşan bir kurul görevlendirildi.
Tüm uyarılara karşın tarihî köprünün üzerinden ağır vasıtaların geçişine izin verilmesi tepki çekti.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

"Sabaha karşı" zaman ilgisiyle, "o döneme özgü" özgülük (haslık) ilgisiyle, "incelemek üzere" amaç ilgisiyle, "uyarılara karşın" ise karşıtlık (rağmenlik) ilgisiyle eşleşmelidir.
Verilen cümlelerdeki edatların her biri, eklendikleri sözcüklerle birlikte sırasıyla zaman, özgülük (haslık), amaç ve karşıtlık (rağmenlik) anlam ilgileri kurmuştur. Bu doğrultuda yapılan eşleştirmeler edatların cümledeki işlevlerine tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümledeki edat grubunun ve kattığı anlamın belirlenmesi.
"Sabaha karşı" ifadesinde "-e karşı" edatının zaman ilgisi kurduğu tespit edilmiştir.
Cümledeki zaman bildiren ögeyi ve bu anlamı kuran edatı çözümlemek için.
2
İkinci cümledeki edat grubunun ve kattığı anlamın belirlenmesi.
"döneme özgü" ifadesinde "-e özgü" edatının haslık, aitlik (özgülük) anlamı kattığı belirlenmiştir.
Sözcüğün cümlede kurduğu aitlik ilgisini tespit etmek için.
3
Üçüncü cümledeki edat grubunun ve kattığı anlamın belirlenmesi.
"incelemek üzere" yapısında "üzere" edatının amaç anlamı kurduğu saptanmıştır.
Eylemin hangi amaç doğrultusunda yapıldığını açıklayan edatı belirlemek için.
4
Dördüncü cümledeki edat grubunun ve kattığı anlamın belirlenmesi.
"uyarılara karşın" yapısında "-e karşın" edatının rağmenlik, karşıtlık anlamı kattığı saptanmıştır.
Cümlede kurulan karşıt durum ilişkisini ve edatın işlevini bulmak için.

Anahtar Kavram

Edatların (İlgeçlerin) Cümlede Kurduğu Anlam İlgileri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer alan edat (ilgeç) öbeğinin cümleye kattığı anlam veya üstlendiği görevle ilgili açıklama yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "Güneş batarken dağların arkasında beliren inci gibi bulutlar gökyüzünü süslüyordu." cümlesinde "inci gibi" edat öbeği, cümleye benzerlik ilgisi katmış ve zarf görevinde kullanılmıştır.

Cevap

"Güneş batarken dağların arkasında beliren inci gibi bulutlar gökyüzünü süslüyordu." cümlesinde "inci gibi" edat öbeği, cümleye benzerlik ilgisi katmış ve zarf görevinde kullanılmıştır.
"Güneş batarken dağların arkasında beliren inci gibi bulutlar gökyüzünü süslüyordu." cümlesinde geçen "inci gibi" edat öbeği, kendisinden sonra gelen "bulutlar" ismini benzerlik yönüyle nitelemektedir. İsimleri niteleyen söz öbekleri cümlede sıfat görevinde bulunur. Dolayısıyla bu öbeğin zarf görevinde kullanıldığını belirten açıklama yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki edat (ilgeç) öbeklerini ve bu öbeklerin birleştiği edatları belirlemek.
Edat öbekleri sırasıyla şunlardır: "inci gibi" (gibi edatı), "taramak üzere" (üzere edatı), "geçimsizlikten dolayı" (-den dolayı edatı), "olay yerine doğru" (-e doğru edatı), "Onun gibi" (gibi edatı).
Cümlelerin dil bilgisel analizini doğru edat öbekleri üzerinden yapmak.
2
Belirlenen edat öbeklerinin cümlelere kattığı anlam ilgilerini değerlendirmek.
"inci gibi" benzerlik, "taramak üzere" amaç, "geçimsizlikten dolayı" neden-sonuç, "olay yerine doğru" yönelme, "Onun gibi" benzerlik anlamı katmıştır. Anlam ilgilerine dair tüm açıklamalar doğrudur.
Anlamsal yönden bir hata olup olmadığını kontrol etmek.
3
Edat öbeklerinin cümledeki dil bilgisel görevlerini (sıfat veya zarf) incelemek.
"inci gibi" öbeği "bulutlar" ismini nitelediği için sıfat görevindedir. Ancak açıklamada zarf görevinde olduğu belirtilmiştir. Diğer seçeneklerdeki görev belirlemeleri (zarf veya sıfat) tamamen doğrudur.
Sözcük türlerinin cümledeki görevini belirleyerek yanlış açıklamayı tespit etmek.

Anahtar Kavram

Edat öbeklerinin (ilgeç gruplarının) cümleye kattığı anlam ilgileri ile cümlede sıfat veya zarf görevinde kullanılabilmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru →

Aşağıdaki metinde boş bırakılan yerlerin, cümlelerin anlam bütünlüğü ve ilgeçlerin (edatların) kattığı anlam ilgileri dikkate alınarak tamamlanması gerekmektedir. Bu doğrultuda metindeki boşluklara getirilmesi gereken edatları belirleyiniz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Sanatsal yaratım süreci, dış dünyadan alınan izlenimlerin zihinde yeniden biçimlendirilmesiyle başlar. Nitelikli bir yapıt, gerçeği olduğu gibi aktarmak yerine onu düş gücüyle yoğurarak adeta büyülü bir ayna yansıtır. Sanatçı, okuyucuyu kendi hayal dünyasına çekmek gündelik dilin sınırlarını aşan özgün bir üslup inşa eder.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci boşluğa benzerlik ve karşılaştırma anlamı katan 'gibi' veya 'kadar' edatı; ikinci boşluğa ise amaç anlamı katan 'için' veya 'üzere' edatı getirilmelidir.
İlk boşlukta eserin gerçeği yansıtma durumu ile büyülü bir ayna arasında benzerlik kurulduğundan bu boşluğa 'gibi' veya 'kadar' edatı gelmelidir. İkinci boşlukta ise sanatçının özgün üslup kurma eyleminin amacı belirtildiğinden amaç ilgisi kuran 'için' veya 'üzere' edatı getirilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Boşlukların bulunduğu cümlelerin bağlamını ve bu cümlelerde edatlar vasıtasıyla kurulmak istenen anlam ilgilerini analiz etmek.
İlk cümlede eserin gerçeği yansıtma biçiminin 'büyülü bir ayna'ya benzetildiği (benzerlik/karşılaştırma ilgisi), ikinci cümlede ise yazarın özgün bir üslup inşa etme eyleminin amacının ('okuyucuyu kendi hayal dünyasına çekmek') belirtildiği saptanmıştır.
Cümledeki boşlukların dil bilgisel ve anlamsal açıdan hangi edat gruplarını gerektirdiğini belirlemek.
2
Bu anlam ilgilerini karşılayacak uygun edatları belirleyerek boşluklara yerleştirmek.
Benzerlik ilgisi için 'gibi' veya 'kadar' edatları; amaç ilgisi için ise '-mek için' veya '-mek üzere' edatları getirilerek cümleler anlamsal ve dil bilgisel olarak tamamlanmıştır.
Belirlenen anlam ilişkilerine uygun doğru edat seçeneklerini eşleştirmek.

Anahtar Kavram

Edatların (ilgeçlerin) cümleye kattığı benzerlik ve amaç anlam ilgileri
Soru 8Soru →

Eklendiği sözcükle birlikte sıfat ya da zarf görevli öbekler oluşturan edatlar (ilgeçler), cümleye farklı anlam ilgileri de kazandırır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde edat öbeği, kendisinden sonra gelen bir adı niteleme göreviyle (sıfat olarak) kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şair, son kitabında memleketine duyduğu derin sevgiyi pamuk gibi bulutlara benzeterek dile getirmiş.

Cevap

Şairin sevgisini pamuk gibi bulutlara benzettiğini belirten cümle doğru cevaptır. Bu cümledeki 'pamuk gibi' edat öbeği 'bulutlar' ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır.
Şairin sevgisini pamuk gibi bulutlara benzettiğini belirten cümlede geçen 'pamuk gibi' edat öbeği, kendisinden sonra gelen 'bulutlar' ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır. Diğer seçeneklerdeki edat öbekleri ise eylemleri veya eylemsileri niteleyip/belirterek zarf görevinde kullanılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki edatları (ilgeçleri) ve bu edatların oluşturduğu edat öbeklerini (ilgeç gruplarını) tespit etmek.
Birinci seçenekte 'soğuğa rağmen' ve 'dikkatle'; ikinci seçenekte 'yönünden' ve 'fazlasıyla'; üçüncü seçenekte 'pamuk gibi'; dördüncü seçenekte 'geçirmek üzere' ve 'yetkililerle'; beşinci seçenekte ise 'sabaha kadar' edat öbekleri belirlenmiştir.
Edat öbeklerinin cümle içindeki görevini doğru belirleyebilmek için öncelikle öbeklerin sınırlarını çizmek gerekir.
2
Tespit edilen edat öbeklerinin hangi sözcüklerle ilişki kurduğunu ve cümledeki görevlerini (sıfat veya zarf) incelemek.
Üçüncü seçenekteki 'pamuk gibi' öbeği dışındaki tüm edat öbeklerinin eylemleri ya da eylemsileri etkileyerek zarf görevi üstlendiği görülmüştür.
Edat öbekleri bir ismi nitelediğinde veya belirttiğinde sıfat; eylem, eylemsi, sıfat ya da zarfı etkilediğinde zarf görevinde olur.
3
Üçüncü seçenekte yer alan 'pamuk gibi' edat öbeğinin ilişkili olduğu sözcüğü ve görevini netleştirmek.
'Pamuk gibi' edat öbeğinin kendisinden sonra gelen 'bulutlar' ismini nitelediği ve sıfat görevinde kullanıldığı teyit edilmiştir.
Soruda edat öbeğinin bir adı niteleme göreviyle (sıfat olarak) kullanıldığı cümle istendiği için bu analizin yapılması gerekir.

Anahtar Kavram

Edat Öbeklerinin Cümledeki Görevi (Sıfat ve Zarf Ayrımı)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan edatların (ilgeçlerin) cümleye kattığı anlam ilgilerini, sağ sütundaki kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bunca yıllık birikimini ve deneyimini gençlerin eğitimi için seferber etmişti.
Akşama doğru bastıran yoğun sis nedeniyle uçak seferleri geçici olarak iptal edildi.
Yeni projesini tamamlamak üzere kütüphanedeki eski el yazmalarını inceliyor.
Edebiyat tarihi, onun kadar akıcı yazan az sayıda sanatçı kaydetmiştir.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle özgüleme, ikinci cümle zaman, üçüncü cümle amaç ve dördüncü cümle karşılaştırma anlam ilgileriyle eşleşmektedir.
Verilen cümlelerdeki edatların ('için', '-e doğru', 'üzere', 'kadar') işlevleri sırasıyla özgüleme, zaman (yaklaşma), amaç ve karşılaştırma anlam ilgileri kurmaktadır. Bu durum doğru eşleşmeyi sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümledeki edat öbeğinin incelenmesi
"gençlerin eğitimi için" öbeğinde yer alan "için" edatı, eylemin ve birikimin gençlerin eğitimine tahsis edildiğini göstermektedir.
Edatın kattığı özgün anlam ilgisini saptamak.
2
İkinci cümledeki edat öbeğinin incelenmesi
"Akşama doğru" öbeğinde yer alan "-e doğru" edatı, eylemin zamanını yaklaşma ilgisiyle belirtmektedir.
Zaman bildiren edat öbeğini tespit etmek.
3
Üçüncü cümledeki edat öbeğinin incelenmesi
"tamamlamak üzere" öbeğindeki "üzere" edatı, cümleye amaç (tamamlamak amacıyla) anlamı katmıştır.
Amaç anlamı kuran edatı belirlemek.
4
Dördüncü cümledeki edat öbeğinin incelenmesi
"onun kadar" öbeğindeki "kadar" edatı, sanatçının akıcılığını diğerleriyle kıyaslamıştır.
Karşılaştırma anlamı kuran edatı belirlemek.

Anahtar Kavram

Edatların (ilgeçlerin) cümleye kattığı anlam ilgileri
Soru 10Soru →

Edatlar (ilgeçler), tek başlarına anlamları olmayan, cümle içinde diğer sözcüklerle öbekleşerek farklı anlam ilgileri kuran sözcüklerdir. Türkçede "için" ve "üzere" edatları kuruldukları öbeklerle cümlelere sıklıkla "neden-sonuç" ya da "amaç-sonuç" ilişkisi kazandırır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde edat öbeği, cümleye diğerlerinden farklı bir anlam ilgisi katmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yoğun kar yağışı yüzünden yollar kapandığı için tören alanına zamanında ulaşamadık.

Cevap

Yoğun kar yağışı yüzünden yollar kapandığı için tören alanına zamanında ulaşamadık.
Doğru seçenek olan yolların kapalı olmasından ötürü tören alanına ulaşılamadığını belirten cümlede, edat öbeği cümleye neden-sonuç anlam ilgisi katmıştır. Buradaki eylem (ulaşamamak) gerçekleşmiş ve bu durumun gerekçesi (yolların kapanması) ortaya konmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki edat öbeklerini tespit etmek
Cümlelerde "için" ve "üzere" edatları kullanılarak edat öbekleri oluşturulmuştur: "kapandığı için", "teslim etmek üzere", "incelemek için", "bırakmak üzere", "duyurmak için".
Soruda edat öbeklerinin cümleye kattığı anlam ilgilerinin karşılaştırılması istenmektedir.
2
Edat öbeklerinin kurduğu anlam ilgilerini incelemek
Yazarın yola çıkma amacı roman teslim etmektir (amaç-sonuç). Araştırmacının çalışmasındaki amaç belgeleri incelemektir (amaç-sonuç). Projeleri desteklemekteki amaç temiz bir dünya bırakmaktır (amaç-sonuç). Sosyal medyayı kullanmaktaki amaç fikirleri duyurmaktır (amaç-sonuç). Ancak tören alanına ulaşamama durumu yolların kapalı olmasının bir sonucudur, yani bir neden-sonuç ilişkisidir.
Amaç-sonuç cümlelerinde eylemin hangi hedefe yönelik yapıldığı belirtilirken, neden-sonuç cümlelerinde eylemin gerçekleşme gerekçesi belirtilir.
3
Farklı olan anlam ilgisine sahip cümleyi belirlemek
Diğer seçeneklerde amaç-sonuç anlam ilgisi kurulurken, yolların kapandığı için ulaşılamadığını belirten cümlede neden-sonuç (gerekçe) anlam ilgisi kurulmuştur.
Sorunun doğru yanıtına ulaşmak için farklı olan anlam ilgisini seçmek gerekir.

Anahtar Kavram

Edatların Cümleye Kattığı Anlam İlgileri (Amaç-Sonuç ve Neden-Sonuç Ayrımı)
Soru 11Soru →

Aşağ��daki cümlede boş bırakılan yerleri, belirtilen anlam ilgilerini kuracak şekilde uygun edatlarla (ilgeçlerle) tamamlayınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Sanatçı, toplumsal sorunları dile getirmek (amaç ilgisi) yazdığı bu romanda, olayları adeta bir belgeselci (benzerlik ilgisi) tarafsız ve nesnel bir bakış açısıyla ele almıştır.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Boşluklara sırasıyla amaç ilgisi kuran 'için' (veya 'üzere') edatı ile benzerlik ilgisi kuran 'gibi' edatı getirilmelidir.
Birinci boşlukta amaç ilgisi talep edildiğinden buraya '-mek için' ya da '-mek üzere' yapısını kuracak edatlar; ikinci boşlukta ise benzerlik ilgisi istendiğinden 'gibi' edatı getirilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki birinci boşluğun öncesindeki 'dile getirmek' ifadesi ile sonrasındaki eylemin yöneldiği amacı ('amaç ilgisi') analiz etme.
Mastarla (-mek/-mak) birleşerek amaç ilgisi kuran en uygun edatlar 'için' ve 'üzere' olarak belirlenir.
Türkçede amaç-sonuç ilişkileri sıklıkla '-mek için' ve '-mek üzere' edat yapılarıyla kurulur.
2
İkinci boşluğun öncesindeki 'bir belgeselci' ifadesi ile kurulan 'benzerlik' ilgisini inceleme.
Benzerlik ilgisi kuran en yaygın ve bu bağlama tam oturan edat 'gibi' olarak belirlenir.
'Gibi' edatı, eklendiği isme benzetme yönüyle anlam kazandırır.

Anahtar Kavram

Edatların (ilgeçlerin) cümleye kazandırdığı anlam ilgileri
Soru 12Soru →

Edat öbekleri (ilgeç grupları), cümlede sıfat ya da zarf görevinde kullanılabilir. İsimleri nitelediklerinde sıfat, fiilleri veya fiilimsileri nitelediklerinde ise zarf görevini üstlenirler.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gibi" edatıyla kurulan edat öbeği diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Törende yaptığı konuşma, dinleyiciler üzerinde bomba gibi bir etki bıraktı.

Cevap

Törende yaptığı konuşma, dinleyiciler üzerinde bomba gibi bir etki bıraktı.
Doğru yanıt 'Törende yaptığı konuşma, dinleyiciler üzerinde bomba gibi bir etki bıraktı.' cümlesidir. Bu cümlede 'gibi' edatı kendisinden önceki 'bomba' ismiyle öbekleşerek 'bomba gibi' edat öbeğini oluşturmuştur. Bu edat öbeği, kendisinden sonra gelen 'etki' ismini niteliği yönünden belirterek sıfat görevinde kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde ise edat öbekleri eylemleri durum yönünden niteleyerek zarf görevini üstlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerde geçen 'gibi' edatının kurduğu edat öbeklerinin sınırlarını tespit edin.
Edat öbekleri şunlardır: 'sünger gibi', 'cennet kokulu bir çiçek gibi', 'bomba gibi', 'kale gibi', 'yemyeşil bir halı gibi'.
Edat öbeklerinin görevini doğru belirleyebilmek için öncelikle hangi sözcüklerin öbekleştiğini bulmak gerekir.
2
Belirlenen edat öbeklerinin cümlede hangi sözcüğü etkilediğini ve o sözcüğün türünü analiz edin.
'sünger gibi' öbeği 'emiyordu' fiilini; 'cennet kokulu bir çiçek gibi' öbeği 'uyuyordu' fiilini; 'bomba gibi' öbeği 'etki' ismini; 'kale gibi' öbeği 'durdu' fiilini; 'yemyeşil bir halı gibi' öbeği ise 'görünüyordu' fiilini etkilemektedir.
Edat öbeğinin sıfat mı yoksa zarf mı olduğunu belirleyen temel unsur, nitelenen sözcüğün isim mi yoksa fiil mi olduğudur.
3
Sözcük türü kurallarına göre edat öbeklerinin görevlerini sınıflandırın.
'bomba gibi' öbeği ismi nitelediği için sıfat görevindedir. Diğer tüm edat öbekleri ise fiilleri nitelediği için zarf görevindedir.
İsimleri niteleyen edat öbekleri sıfat, fiilleri niteleyen edat öbekleri ise zarf görevi üstlenir.

Anahtar Kavram

Edat öbeklerinin cümlede üstlendiği sıfat ve zarf görevleri
Edatlar (İlgeçler) Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin