Examkin

Yapı Bakımından Sözcükler: Birleşik Sözcükler ve Oluşum Yolları

6 soru

Soru 1Soru →

Birleşik sözcükler; iki ismin, bir isimle bir fiilin ya da iki fiilin birleşmesi gibi farklı yollarla oluşabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer alan birleşik sözcük, oluşum yolu bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çevresinde dönen dedikodulara kulak asmadan işine odaklanmaya çalışıyordu.

Cevap

Çevresinde dönen dedikodulara kulak asmadan işine odaklanmaya çalışıyordu.
'dedikodu' sözcüğünün geçtiği cümle doğru cevaptır. Çünkü bu sözcük 'dedi' (fiil) ve 'kodu' (fiil) olmak üzere iki çekimli fiilin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Diğer seçeneklerdeki birleşik sözcükler ise bir isim ile bir fiilin birleşmesiyle kurulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen birleşik sözcükleri tespit etme
Belirlenen birleşik sözcükler şunlardır: 'dedikodu', 'mirasyedi', 'gecekondu', 'ateşkes', 'vatansever'.
Soruyu çözebilmek için öncelikle cümlelerdeki birleşik kelimeleri doğru şekilde bulmamız gerekir.
2
Sözcüklerin kurucu unsurlarını ve sözcük türlerini inceleme
'dedikodu' sözcüğü 'dedi' (fiil) ve 'kodu' (fiil) eylemlerinden oluşur. Diğer kelimeler ise 'miras' (isim) + 'yedi' (fiil), 'gece' (isim) + 'kondu' (fiil), 'ateş' (isim) + 'kes' (fiil), 'vatan' (isim) + 'sever' (fiil) şeklinde isim ve fiil birleşimidir.
Birleşik sözcüklerin oluşum yollarını ayırt etmek için kurucu sözcüklerin türlerine bakılır.
3
Farklı olan oluşum yolunu belirleme
'dedikodu' sözcüğü iki fiilin birleşmesiyle (fiil + fiil) oluştuğu için diğerlerinden farklı bir oluşum yoluna sahiptir.
Diğer tüm seçeneklerdeki kelimelerin isim + fiil yapısında olduğunu teyit ederek farklı olan tek yapıyı buluruz.

Anahtar Kavram

Birleşik sözcüklerin yapısal oluşum yolları ve sözcük türleri bakımından incelenmesi
Soru 2Soru →

Birleşik sözcükler; isim tamlaması, sıfat tamlaması ya da çeşitli cümle biçimlerinin kalıplaşması gibi farklı yollarla kurulabilir.

Buna göre, aşağıdaki c��mlelerin hangisinde sıfat tamlaması yoluyla oluşmuş bir birleşik sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sonbahar rüzgârları, dökülen sarı yaprakları geniş caddenin her tarafına savuruyordu.

Cevap

Sonbahar rüzgârları, dökülen sarı yaprakları geniş caddenin her tarafına savuruyordu.
Doğru yanıt olan cümlede geçen 'sonbahar' birleşik sözcüğü, 'son' niteleyici sıfatı ile 'bahar' isminin bir araya gelmesiyle, yani sıfat tamlaması kalıbının kalıplaşması yoluyla kurulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen birleşik sözcükleri tespit etmek.
Cümlelerde sırasıyla 'aslanağzı', 'gökkuşağı' / 'gökyüzü', 'sonbahar', 'denizaltı' ve 'kuşburnu' birleşik sözcükleri belirlenmiştir.
Oluşum yollarını incelemek üzere öncelikle cümlelerdeki birleşik sözcükleri doğru saptamak gerekir.
2
Tespit edilen birleşik sözcüklerin dil bilgisel yapılarını ve kuruluş biçimlerini çözümlemek.
'Aslanağzı' (aslan ağzı), 'gökkuşağ��' (gök kuşağı), 'gökyüzü' (gök yüzü), 'denizaltı' (deniz altı) ve 'kuşburnu' (kuş burnu) sözcüklerinin belirtisiz isim tamlaması kalıbında olduğu; 'sonbahar' (son bahar) sözcüğünün ise sıfat tamlaması kalıbında olduğu görülmüştür.
Sözcüklerin kurucu unsurları arasındaki dil bilgisel ilişki (sıfat-isim veya isim-isim), birleşik sözcüğün kuruluş yolunu belirler.
3
Elde edilen sonuçlara göre doğru seçeneği belirlemek.
Sıfat tamlaması yoluyla oluşan tek birleşik sözcük 'sonbahar' olduğu için bu sözcüğün yer aldığı cümle doğru yanıttır.
Soru kökünde bizden özellikle sıfat tamlaması yoluyla kurulmuş bir birleşik sözcük bulmamız istenmiştir.

Anahtar Kavram

Birleşik sözcüklerin sıfat tamlaması ve isim tamlaması kalıplaşması yollarıyla kurulması
Soru 3Soru →

Zihnimizin gizli bölgesi olan bilinçaltı (I), yaratıcılığımızı besleyen en önemli kaynaktır. Sanatçı, pazartesi (II) günü kaleme aldığı yazısında, eserin başkahramanı (III) olan gencin iç dünyasındaki gelgitleri (IV) ve çevresine karşı takındığı vurdumduymaz (V) tavrı büyük bir ustalıkla aktarmıştır.

Bu parçada numaralanmış birleşik sözcüklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III. sözcük, belirtisiz isim tamlaması yapısında kurulmuş ve anlam kaymasına uğramıştır.

Cevap

Üçüncü sözcük olan 'başkahraman'ın belirtisiz isim tamlaması yapısında kurulduğu ve anlam kaymasına uğradığı yönündeki ifade yanlıştır; çünkü bu sözcük sıfat tamlaması yapısındadır ve anlam kaybı yoktur.
Üçüncü sözcük olan 'başkahraman', belirtisiz isim tamlaması şeklinde değil, 'baş' sıfatı ile 'kahraman' isminin birleşmesiyle yani sıfat tamlaması yapısında kurulmuştur. Ayrıca birleşme sırasında kelimeler anlam kaymasına uğramamıştır. Bu nedenle bu ifade yanlıştır ve aranan cevaptır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış birleşik sözcükleri tespit etmek ve yapılarını incelemek.
Numaralanmış sözcükler sırasıyla: bilinçaltı (I), pazartesi (II), başkahraman (III), gelgitleri (IV) ve vurdumduymaz (V) şeklinde belirlenmiştir.
Her bir sözcüğün oluşum biçimini saptayabilmek için öncelikle kelimeleri doğru ayırmak gerekir.
2
Her bir birleşik sözcüğün dil bilgisel oluşum yolunu ve uğradığı ses olaylarını analiz etmek.
I. sözcük (bilinç-alt-ı) belirtisiz isim tamlamasıdır. II. sözcük (pazar-ertesi) ünlü düşmesiyle oluşmuştur. III. sözcük (baş-kahraman) sıfat tamlamasıdır. IV. sözcük (gel-git) iki fiil kökünün birleşimidir. V. sözcük (vurdum-duymaz) iki çekimli fiildir.
Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu denetlemek amacıyla kelime tahlilleri yapılmıştır.
3
Seçeneklerde verilen tanımları analiz sonuçlarıyla karşılaştırmak ve yanlış olan ifadeyi belirlemek.
Üçüncü sözcüğün (başkahraman) isim tamlaması yapısında olduğu ve anlam kaymasına uğradığı iddiası yanlıştır; çünkü bu kelime sıfat tamlaması yapısındadır ve kelimeler gerçek anlamını korumaktadır.
Soru kökü bizden yanlış olan değerlendirmeyi bulmamızı istediği için tahlil dışı kalan hatalı yargı tespit edilmiştir.

Anahtar Kavram

Yapı Bakımından Sözcükler: Birleşik Sözcükler ve Oluşum Yolları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru →

Edebiyat eleştirmenleri, yazarın son romanındaki bazı anlatım tercihlerini titizlikle incelemiştir. Yapıttaki (I) gelgitler karakterlerin iç dünyasını yansıtırken (II) yapboz misali kurulan kurgu okuru sürekli uyanık tutmaktadır. Olay örgüsünün düğüm noktasında ilan edilen (III) ateşkes ise toplumsal arka planı güçlendirmiştir. Yazarın kullandığı (IV) çekyat gibi gündelik nesneler gerçeklik duygusunu pekiştirirken, metindeki (V) kapkaç sahneleri ise tempoyu artırmıştır.

Bu parçadaki numaralanmış birleşik sözcüklerden hangisi, oluşum yolu bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Üçüncü sözcük olan 'ateşkes' (isim + fiil yapısındadır)
Üçüncü sözcük olan 'ateşkes', 'ateş' (isim) ve 'kes-' (fiil) sözcüklerinin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Diğer tüm seçeneklerdeki birleşik sözcükler ('gelgit', 'yapboz', 'çekyat', 'kapkaç') ise iki fiilin birleşmesiyle (fiil + fiil) kurulmuştur. Bu nedenle üçüncü sözcük oluşum yolu bakımından diğerlerinden farklıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış birleşik sözcükleri tespit edin.
Sözcükler sırasıyla: gelgitler (I), yapboz (II), ateşkes (III), çekyat (IV), kapkaç (V).
Oluşum yollarını incelemek için öncelikle hedef sözcükleri doğru belirlemek gerekir.
2
Her bir birleşik sözcüğü oluşturan sözcüklerin türünü (isim, fiil) analiz edin.
gelgit (gel- + git- -> fiil+fiil), yapboz (yap- + boz- -> fiil+fiil), ateşkes (ateş + kes- -> isim+fiil), çekyat (çek- + yat- -> fiil+fiil), kapkaç (kap- + kaç- -> fiil+fiil).
Birleşik sözcüklerin oluşum yolları dil bilgisel ögelerin türlerine göre sınıflandırılır.
3
Analiz edilen sözcüklerin oluşum yollarını karşılaştırarak farklı olanı belirleyin.
I, II, IV ve V numaralı sözcükler iki fiilin bir araya gelmesiyle oluşurken, III numaralı sözcük bir isim ile bir fiilin birleşmesiyle oluşmuştur.
Soruda bizden oluşum yolu yönüyle diğerlerinden ayrılan seçeneği bulmamız istenmiştir.

Anahtar Kavram

Birleşik sözcüklerin yapısal oluşum yolları (isim+fiil, fiil+fiil vb.)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Birleşik sözcükler; ses kaynaşması, anlam kayması veya sözcük türünün değişmesi (t��r kayması) gibi farklı yollarla oluşurlar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer alan birleşik sözcük, oluşum yolu bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Salondaki eski çekyatı taşırken oldukça zorlandılar.

Cevap

Salondaki eski çekyatı taşırken oldukça zorlandılar.
Seçenekler incelendiğinde 'pazartesi' (pazar ertesi), 'kahvaltı' (kahve altı), 'niçin' (ne için) ve 'nasıl' (ne asıl) sözcüklerinin tamamında iki kelime birleşirken ünlü kaybı yaşanmış ve bu sözcükler ses kaynaşması yoluyla oluşmuştur. Ancak 'çekyat' sözcüğü, 'çek-' ve 'yat-' gibi iki çekimli fiilin bir araya gelerek yeni bir nesneye ad olmasıyla (tür kayması yoluyla) kurulmuştur. Bu nedenle bu sözcük oluşum yolu bakımından diğerlerinden farklıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerde yer alan birleşik sözcükleri tespit etme
Cümlelerde geçen birleşik sözcükler sırasıyla şunlardır: 'pazartesi', 'kahvaltı', 'niçin', 'nasıl' ve 'çekyat'.
Sözcüklerin oluşum biçimlerini karşılaştırabilmek için öncelikle birleşik yapıdaki kelimeleri doğru belirlemek gerekir.
2
Birleşik sözcüklerin kökenlerini ve birleşme esnasındaki dil bilgisel süreçleri analiz etme
'Pazar ertesi' -> pazartesi, 'kahve altı' -> kahvaltı, 'ne için' -> niçin, 'ne asıl' -> nasıl sözcüklerinde ünlü düşmesine bağlı ses kaynaşması gerçekleşmiştir. 'Çekyat' sözcüğü ise 'çek-' ve 'yat-' fiillerinin kalıplaşarak bir isim oluşturması (tür kayması) yoluyla kurulmuştur.
Kelimelerin hangi dil bilgisel yolla bir araya geldiğini belirlemek, aralarındaki yapısal farkı ortaya çıkarır.
3
Analiz sonuçlarını karşılaştırarak farklı oluşum yoluna sahip olan seçeneği belirleme
Dört seçenekteki birleşik kelimeler ses kaynaşması (fonolojik değişim) ile oluşmuşken, 'çekyat' sözcüğünün yer aldığı cümledeki birleşik sözcük iki fiilin birleşip isimleşmesi (tür/söz dizimi değişimi) ile oluşmuştur.
Soru kökünde bizden istenen, diğerlerinden farklı bir oluşum mekanizmasına sahip birleşik sözcüğü bulmaktır.

Anahtar Kavram

Birleşik sözcüklerin oluşum yolları (ses kaynaşması ve tür kayması)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru →

Sanatçı, toplumsal değerleri yansıtırken adeta bir (I) vatansever duyarlılığıyla hareket eder. Eserlerinde geleneksel motifleri modern bir potada eritirken okuyucuya zengin bir kültürel miras bırakır. Onun şiirlerindeki her imge, dilin derinliklerine inen birer (II) ipucu niteliğindedir. Toplumdaki aksaklıkları dile getirirken kullandığı eleştirel dil, haksızlıklara karşı duran bir (III) uçaksavar gibidir. Ancak onun bu duruşu, hazıra konan (IV) mirasyedi bir anlayışın tamamen karşısındadır. O, köklerinden beslenerek adeta (V) gecekondu mahallelerinin o samimi ve bozulmamış havasını edebiyata taşır.

Bu parçada numaralanmış birleşik sözcüklerden hangisi, dil bilgisel kuruluş yönüyle (oluşum yoluyla) diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: ipucu

Cevap

İki ismin belirtisiz isim tamlaması kalıbıyla birleşmesi sonucu oluşan ipucu sözcüğü
Doğru cevap olan ipucu sözcüğü, 'ip' ve 'uç' olmak üzere iki ismin belirtisiz isim tamlaması kalıbında (isim + isim) birleşmesiyle kurulmuştur. Bu yönüyle isim + fiil şeklinde oluşan diğer seçeneklerden ayrılmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada geçen birleşik sözcükleri belirleyin.
Belirlenen birleşik sözcükler sırasıyla: vatansever, ipucu, uçaksavar, mirasyedi ve gecekondu'dur.
Soruda istenen dil bilgisel karşılaştırmayı yapabilmek için öncelikle incelenecek kelimeleri doğru tespit etmek gerekir.
2
Sözcüklerin kelime türlerini ve birleşme şekillerini çözümleyin.
vatan (isim) + sever (fiil), ip (isim) + ucu (isim), uçak (isim) + savar (fiil), miras (isim) + yedi (fiil), gece (isim) + kondu (fiil) şeklinde bir araya gelmiştir.
Birleşik sözcüklerin dil bilgisel kuruluş biçimleri (oluşum yolları), onları oluşturan sözcüklerin türlerine bakılarak belirlenir.
3
Birleşme yollarını karşılaştırarak farklı olanı tespit edin.
ipucu sözcüğü iki ismin belirtisiz isim tamlaması biçiminde birleşmesiyle (isim + isim) oluşmuştur. Diğer sözcüklerin tamamı ise bir isim ve bir fiilin birleşmesiyle (isim + fiil) meydana gelmiştir. Dolayısıyla ipucu sözcüğü yapıca diğerlerinden farklıdır.
Sözcük yapısı ve birleşik sözcüklerin oluşum yolları kurallarına göre farklı olan seçeneğe ulaşmak hedeflenmiştir.

Anahtar Kavram

Birleşik Sözcüklerin Oluşum Yolları ve Dil Bilgisel Kuruluşları
Yapı Bakımından Sözcükler: Birleşik Sözcükler ve Oluşum Yolları Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin