Türkiye'nin Yer Şekilleri

Türkiye'de Batı Toroslar üzerinde geniş yer kaplayan ve 'karstik ova' olarak da bilinen polyeler, karstik aşınım şekillerinin en büyüğüdür. Bu ovaların tabanları, çözünme sonucu geriye kalan malzemeler ve alüvyonlarla kaplı olduğu için tarımsal faaliyetlere oldukça uygundur. Ancak bu alanlarda kış ve bahar aylarında yoğun yağışlar sonucunda su baskınları yaşanabilmektedir. Buna göre, polye tabanlarında görülen bu drenaj sorununun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Akarsuların yatak eğiminin aniden değiştiği ve suyun yüksekten döküldüğü alanlarda meydana gelen aşındırma faaliyetleri, karakteristik bazı yer şekillerinin oluşmasına zemin hazırlar.

Bu şekilde oluşan ve şelalelerin taban kısmında yer alan aşınım çukurları aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekilleri özellikleri dikkate alındığında, ovaların oluşumunda tektonik hareketler, karstik süreçler ve akarsu biriktirmesi gibi farklı faktörlerin etkili olduğu görülür. Akdeniz Bölgesi, bu farklı ova türlerinin aynı coğrafi bölge içerisinde görülebildiği bir yapıya sahiptir.

Buna göre; oluşum kökeni tektonik olan Amik Ovası ile aşağıda verilen ovalardan hangisi aynı oluşum grubunda yer alır?

Türkiye'de karstik yer şekillerinin morfolojik karakteri ve bölgesel dağılımı; litolojik yapı, tabaka uzanışı ve jeolojik zaman faktörleriyle yakından ilişkilidir. Batı Toroslar kuşağında kilometrelerce karelik alanı kapsayan devasa polye sahaları (karstik ovalar) hakim yer şekli iken, İç Anadolu'nun güneyindeki platolarda (Obruk Platosu) ve Taşeli çevresinde dikey çukurluklar olan obruklar daha karakteristik bir görünüm sunar.

Batı Toroslar ile Konya çevresindeki bu morfolojik farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dağlar oluşum özelliklerine göre; kıvrımlı, kırıklı ve volkanik dağlar olarak üç ana gruba ayrılır. Özellikle Ege Bölgesi'nde yan basınçlara uğrayan sert tabakaların kırılması sonucunda 'horst' adı verilen yükseltiler oluşmuştur. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu oluşum mekanizmasına sahip bir dağdır?

Türkiye'de özellikle kalker ve jips gibi çözünebilen kayaçların bulunduğu sahalarda yeraltı ve yerüstü sularının etkisiyle oluşan şekiller, oluşum süreçlerine göre aşınım ve birikim şekilleri olarak ikiye ayrılmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi karstik birikim şekillerine örnek olarak gösterilebilir?

Türkiye'nin yer şekilleri incelendiğinde, Ege Denizi kıyısındaki delta ovalarının (Menemen, Selçuk, Balat, Dikili) kıyı çizgisi boyunca kapladığı alanın Karadeniz ve Akdeniz kıyılarındaki delta ovalarına göre daha geniş olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Türkiye'de kalker (kireç taşı) ve jips (alçı taşı) gibi eriyebilen kayaçların bulunduğu sahalarda, yer altı ve yer üstü sularının aşındırması sonucu geniş çukurluklar oluşur. Bu çukurlukların zamanla alüvyonlarla dolmasıyla meydana gelen düzlüklere 'karstik ova' adı verilir. Buna göre, aşağıdaki ovalardan hangisi bu şekilde oluşan bir karstik ovadır?

Türkiye'de $IV.$ Jeolojik Zaman'daki deniz seviyesi yükselmesi (transgresyon) sonucunda, kıyıya paralel uzanan dağ sıraları arasındaki vadilerin sular altında kalmasıyla oluşan ve çok sayıda adacıktan meydana gelen Dalmaçya kıyı tipi aşağıdaki yerlerin hangisinde görülmektedir?

Türkiye'de yer şekillerinin oluşumunda etkili olan dış kuvvetlerden buzullar, ülkenin orta kuşakta yer alması nedeniyle dar bir alanda etkili olmuştur. Ancak özellikle Kuvaterner buzullaşması sırasında dağların yüksek kesimlerinde hem aşınım hem de biriktirme şekilleri meydana gelmiştir. Buna göre, buzulların taşıdığı malzemelerin birikmesiyle oluşan morenlerin (buzultaş) Türkiye'deki konumu ve özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin iç bölgelerinde, özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da bitki örtüsünün cılız olduğu, killi ve tüflü yamaçlarda sel sularının ve yüzeysel akışın etkisiyle arazi derince parçalanır. Bu süreç sonunda ortaya çıkan, tarımsal açıdan verimsiz ve üzerinde yürünmesi oldukça zor olan pürüzlü yer şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de dış kuvvetler içerisinde etki alanı en dar olan kuvvet buzullardır. Ancak yükseltinin $2200$-$2500$ metreyi geçtiği yüksek dağlık kütleler üzerinde buzulların oluşturduğu yer şekillerine rastlanabilmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin yüksek dağlık alanlarında görülen buzul aşındırma şekillerinden biridir?

Türkiye'de kıyı tiplerinin oluşumunda dağların uzanış doğrultusu, deniz seviyesi değişimleri ve arazinin litolojik (taş yapısı) özellikleri gibi faktörler belirleyici olmuştur. Özellikle karstik arazilerde kanyon vadilerin deniz suları altında kalmasıyla oluşan, dar ve derin koyların yer aldığı kıyı tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillerini biçimlendirme gücü; iklimsel kuraklık, bitki örtüsünün cılızlığı ve yüzeydeki malzemenin litolojik direnciyle doğrudan ilişkilidir. Bu kuvvetlerin etkileşimi sonucunda özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde çeşitli aşınım ve birikim şekilleri meydana gelmiştir.

Buna göre, Türkiye'deki rüzgâr şekilleri ve bu şekillerin özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de platoların fiziki özellikleri ile bu alanlarda yürütülen ekonomik faaliyetler arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Teke ve Taşeli platolarında karstik yapı ve buna bağlı su sorunu temel kısıtlayıcıyken, Erzurum ve Kars platolarında yüksek rakım ve düşük sıcaklıklar tarımı zorlaştırmaktadır.

Birbirinden tamamen farklı bu doğal koşullara rağmen;

I. Nüfus ve yerleşme yoğunluğunun az olması,
II. Tarımsal üretimin doğal koşullara (iklim ve litoloji) bağımlılığının yüksek olması,
III. En önemli ekonomik faaliyetin küçükbaş hayvancılık (kıl keçisi) olması

durumlarından hangileri her iki plato bölgesi için de ortak birer özellik olarak gösterilebilir?

Türkiye'nin batı ve güneybatı kesimlerinde karstik arazilerin yaygın olmasına bağlı olarak erime sonucunda oluşan büyük çukurların (polye) alüvyonla dolması sonucunda "karstik ovalar" meydana gelmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu şekilde oluşan bir karstik ovadır?

Anadolu yarımadası, jeolojik süreç boyunca Tetis Denizi'nden yükselerek günümüzdeki halini alana kadar birçok farklı evreden geçmiştir. Türkiye'nin jeolojik geçmişi ve bu süreçlerde meydana gelen olaylarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de özellikle Karadeniz kuşağı gibi eğimin fazla, yağış miktarının yüksek olduğu ve killi tabakaların eğim doğrultusunda uzandığı sahalarda erozyonu önlemek amacıyla yapılan bazı uygulamalar, jeolojik yapıya bağlı olarak heyelan riskini artırabilmektedir.

Buna göre, bu tür sahalarda uygulanan aşağıdaki yöntemlerden hangisinin, yüzey sularının akış hızını keserek erozyonu azaltmasına karşın, toprağın derinliklerine su sızmasını kolaylaştırarak heyelan olayını tetikleme riski en yüksektir?

Türkiye'nin jeolojik geçmişi ve bugünkü yer şekillerinin ana çizgileri dikkate alındığında; Alp-Himalaya kıvrım sisteminin oluşumu ve ülkemizdeki büyük fay kuşaklarının (KAF, DAF) şekillenme süreci ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye arazisinin büyük bir bölümü Üçüncü Zaman (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerin aşındırma faaliyetleri sonucunda deniz seviyesine yakın, hafif dalgalı bir düzlük (peneplen) görünümü almıştır. Ancak günümüzde akarsuların bu eski aşınım yüzeyleri üzerinde derin "V" şekilli çentik vadiler oluşturarak aktığı görülmektedir. Türkiye'nin yer şekillerinin oluşum süreci dikkate alındığında, akarsuların bu şekilde derinlere gömülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?