Türkiye'nin Yer Şekilleri
848 questions
Akarsuların taşıdıkları alüvyonları, gel-git etkisinin az olduğu ve kıta sahanlığının geniş olduğu deniz kıyılarında biriktirmesi sonucunda delta ovaları oluşur. Bu bilgiler doğrultusunda, aşağıdaki ovalardan hangisi bir delta ovasıdır?
Türkiye'de karst topoğrafyasının gelişimi; sahanın litolojik özellikleri (kayaç türü), iklim koşulları ve tektonik yapısı ile doğrudan ilişkilidir. Karstik aşınım ve birikim süreçleri, bölgelerin jeolojik geçmişine ve mevcut çevresel koşullarına bağlı olarak farklı morfolojik sonuçlar doğurmuştur.
Buna göre, Türkiye'deki karstik yer şekilleri ve bu şekillerin dağılışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Türkiye'de dış kuvvetlerin yer şekilleri üzerindeki etkisi incelendiğinde; rüzgârların, iklim ve bitki örtüsü özelliklerine bağlı olarak belirli bölgelerde daha etkin olduğu görülmektedir. Özellikle fiziksel ufalanmanın şiddetli, bitki örtüsünün cılız olduğu kurak ve yarı kurak sahalarda rüzgârın şekillendirici gücü artmaktadır.
Buna göre, Türkiye'de rüzgârların oluşturduğu yer şekilleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Türkiye'nin jeolojik evrimi incelendiğinde, Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sonlarında büyük ölçüde aşınarak deniz seviyesine yakın bir yontukdüz (peneplen) hâline gelen Anadolu kara kütlesinin, Jeolojik Zaman'ın (Kuvaterner) başlarında epirojenik hareketlerle toptan yükseldiği görülmektedir. Bu jeolojik sürecin sonucunda günümüz Türkiye arazisinde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleştiği söylenebilir?
Türkiye'de geniş alan kaplayan platolar, oluşum kökenlerine göre; lav platoları, karstik platolar, tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) platolar ve aşınım platoları olmak üzere dört ana gruba ayrılır. Aşınım (peneplen) platoları, dış kuvvetlerin etkisiyle deniz seviyesine kadar aşındırılmış sahaların, sonradan epirojenik hareketlerle yükselmesi ve akarsular tarafından tekrar yarılmasıyla oluşmuşlardır.
Buna göre, Türkiye'deki aşınım platoları ve bu platolara dahil edilen sahalar göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Türkiye'de bazı düzlükler, jeolojik süreçler içerisinde (özellikle Kuvaterner'de) geniş alan kaplayan göllerin kuruması veya tabanlarının alüvyonlarla dolması sonucu oluşan 'eski göl tabanı' ovalarıdır. Bu tür ovalar genellikle drenajın zayıf olduğu, toprakta kireç ve tuz birikiminin görülebildiği alanlardır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki 'eski göl tabanı' ovalarına en belirgin örnektir?
Türkiye, orta kuşakta yer alması nedeniyle buzulların şekillendirici etkisinin en az olduğu dış kuvvetlerden biri olduğu bir ülkedir. Buna karşın Kuvaterner (. Jeolojik Zaman) buzullaşmaları, Anadolu'nun yüksek zirvelerinde sirk çukurları, buzul vadileri ve hörgüç kayalar gibi çeşitli izler bırakmıştır.
Türkiye'nin buzul topoğrafyası ve bu şekillerin dağılışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Türkiye'de yer şekillerinin oluşumunda ve değişmesinde etkili olan dış kuvvetlerden biri de kütle hareketleridir. Bu hareketler içerisinde can ve mal kayıplarına en çok yol açanı heyelanlardır. Heyelanların Türkiye'deki dağılımına bakıldığında, en fazla Karadeniz Bölgesi'nde yoğunlaştığı görülmektedir.
Buna göre, Karadeniz Bölgesi'nde heyelan olaylarının görülme sıklığının diğer bölgelere göre daha yüksek olmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi temel faktörlerden biridir?
Türkiye'nin jeolojik gelişimi sürecinde, günümüzde yüksek sıradağların bulunduğu alanların büyük bir kısmının geçmişte Tethys (Tetis) Denizi tabanında yer aldığı bilinmektedir. Toros Dağları'nın yüksek zirvelerinde denizel kabuklu fosillere rastlanması bu durumun en önemli kanıtlarından biridir. Bu denizel tortulların sıkışarak deniz yüzeyine çıkması ve Türkiye'nin ana dağ kuşaklarını oluşturması, temel olarak aşağıdaki dönem ve süreçlerin hangisiyle ilişkilidir?
Türkiye'de akarsuların büyük bir kısmının menderesler çizerek aktığı bir düzlükteyken, epirojenik hareketlerle arazinin bütünüyle yükselmesi sonucunda yataklarını hızla derinleştirerek 'gençleşmesi' söz konusudur. Bu süreçte akarsuyun eski vadi tabanının yüksekte kalarak basamaklı bir görünüm almasıyla oluşan 'sekiler' (taraçalar) ile yatağın menderes yapısını koruyarak derine kazılmasıyla oluşan 'gömük menderesler', bölgenin jeomorfolojik evrimi hakkında kritik bilgiler sunar.
Buna göre, bir akarsu havzasında hem akarsu sekisi hem de gömük menderes oluşumlarının bir arada görülmesi, bu sahanın geçmişi hakkında aşağıdakilerden hangisini kesin olarak kanıtlar?
Türkiye'de dağların yüksek kesimlerinde görülen buzul aşınım ve birikim şekillerinin (sirk, buzul vadisi, moren vb.) alt sınırı, dağların güneşlenme durumu (bakı) ve nemli hava kütlelerine açık olma durumuna göre değişkenlik göstermektedir. Normal şartlarda Kuzey Yarım Küre'de yer alan Türkiye'de, bakı etkisine bağlı olarak kuzey yamaçların daha soğuk olması ve buzul sınırının güney yamaçlara göre daha aşağıda bulunması beklenir. Ancak bazı dağlarımızda bu durum sadece güneş ışınlarının geliş açısıyla değil, aynı zamanda yoğun yağış ve nemlilik faktörüyle de desteklenerek sınırın iyice alçalmasına neden olmuştur.
Buna göre, aşağıdaki dağların hangisinde buzul şekillerinin kuzey yamaçlarda güney yamaçlara göre daha alçak seviyelerden başlaması yalnızca enlem ve bakı faktörüyle açıklanamaz?
Türkiye'de doğal afetlerle mücadele kapsamında yürütülen ağaçlandırma çalışmaları; toprak örtüsünün süpürülmesini engelleyerek erozyonla mücadelede oldukça başarılı sonuçlar vermektedir. Ancak aynı yöntemin, Karadeniz ve Doğu Anadolu gibi bölgelerde sıklıkla görülen heyelan olaylarını önlemede çoğu zaman tek başına yeterli olamadığı görülmektedir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Anadolu kara kütlesi, günümüzdeki jeomorfolojik görünümünü kazanana kadar milyonlarca yıl süren bir değişim ve gelişim sürecinden geçmiştir. Bu süreçte meydana gelen olaylar ve bu olayların gerçekleştiği jeolojik dönemler hakkında çeşitli bilimsel veriler bulunmaktadır.
Buna göre, aşağıda verilen olay ve jeolojik zaman eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Türkiye'de özellikle Karadeniz Bölgesi gibi eğimli ve bol yağışlı alanlarda heyelanlar sıkça görülürken; İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde erozyon daha şiddetlidir. Heyelan riski olan bir yamaçta yapılan ağaçlandırma çalışmaları toprağın süpürülmesini (erozyonu) büyük oranda engellese de heyelanları önlemede beklenen başarıyı sağlayamamaktadır.
Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'de Jeolojik Zaman'da (Paleozoyik) meydana gelen oluşumlar arasında Zonguldak ve çevresinde yer alan kömür yatakları önemli bir yer tutmaktadır. Buna göre, bu jeolojik dönemde oluşan ve karbon oranı yüksek olan enerji kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye’nin büyük bir kısmını kaplayan dağ sıralarının genel olarak doğu-batı yönünde bir hat izlediği görülmektedir. Alp-Himalaya kıvrım sisteminin bir parçası olan bu yapının ortaya çıkmasındaki temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye, mutlak konumu gereği orta kuşakta yer aldığı için buzulların yer şekilleri üzerindeki etkisi oldukça sınırlıdır. Bununla birlikte, Kuvaterner (. Jeolojik Zaman) içerisinde yaşanan iklim değişimleri sonucunda ülkemizdeki bazı yüksek dağ kütlelerinde buzul aşınım ve birikim şekilleri oluşmuştur.
Bu bilgiler doğrultusunda, aşağıdaki dağların hangisinde yükseltinin yetersiz olması nedeniyle günümüzde veya geçmiş jeolojik zamanlarda buzul şekillerine rastlanması beklenmez?
Türkiye'de yer şekillerinin oluşumunda karstlaşma süreci önemli bir yere sahiptir. Kayaç yapısının çözünebilirliği, tabaka kalınlığı ve iklim koşullarına bağlı olarak ülkenin farklı bölgelerinde çeşitli karstik aşınım ve birikim şekilleri meydana gelmiştir.
Türkiye'nin karstik yer şekilleri ve bu şekillerin dağılışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Anadolu kara kütlesinin jeolojik geçmişi incelendiğinde, Zaman (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerin uzun süreli aşındırma faaliyetleri sonucunda deniz seviyesine yakın bir düzlük olan "peneplen" (yontukdüz) karakteri kazandığı; ancak Zaman (Kuvaterner) başlarında epirojenik hareketlere bağlı olarak toptan yükseldiği bilinmektedir.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Anadolu'nun maruz kaldığı bu toptan yükselme (epirojenez) sürecinin günümüz coğrafi özellikleri üzerindeki doğrudan kanıtlarından biri olarak *değerlendirilemez*?
Türkiye'de yan basınçlara maruz kalan esnek yapıdaki tabakalar kıvrılarak dağ sıralarını oluştururken, sert yapıdaki tabakalar kıvrılamadığı için kırılmakta ve 'horst-graben' sistemlerini meydana getirmektedir.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yer kabuğunun kırılmasıyla oluşmuş bir dağdır?