Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

$1930$’lu yılların başında Avrupa’da yükselen revizyonist (yayılmacı) politikalar karşısında Türkiye, batı sınırlarını güvence altına almak adına bölgesel iş birliği girişimlerine öncülük etmiştir. Bu çabaların bir sonucu olarak $9$ Şubat $1934$ tarihinde Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında Balkan Antantı imzalanmıştır. Ancak Balkan coğrafyasında yer alan bazı devletler, farklı siyasi gerekçelerle bu ittifakın dışında kalmıştır.

Buna göre; İtalya’nın üzerinde kurduğu yoğun siyasi ve ekonomik nüfuz ile Adriyatik Denizi’ndeki stratejik konumu nedeniyle Balkan Antantı’na davet edilmeyen ve paktın dışında kalan devlet aşağıdakilerden hangisidir?

$1936$ yılında Fransa'nın Suriye üzerindeki manda yönetimini sonlandırma kararı almasıyla başlayan kriz sürecinde, Türkiye'nin diplomatik girişimleri sonucunda Milletler Cemiyeti tarafından kabul edilen ve bölgenin hukuki statüsünü belirleyen "Sandler Raporu" ($1937$) çerçevesindeki düzenlemeler dikkate alındığında; Hatay'ın (Sancak) bu dönemdeki uluslararası statüsü hakkında yapılabilecek en doğru tanımlama aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye Cumhuriyeti, $1924$ Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun ardından yabancı okullarda Türkçe, Tarih ve Coğrafya derslerinin Türk öğretmenler tarafından okutulması zorunluluğunu getirmiştir. Bu düzenlemeye itiraz eden Fransa ve Papalık makamlarının çözüm için masaya oturma ve diplomatik görüşme talepleri, Türk hükümeti tarafından "konunun bir iç mesele olduğu" gerekçesiyle kesin bir dille reddedilmiştir.

Türkiye'nin bu sorunu uluslararası bir pazarlık konusu yapmaktan kaçınarak sergilediği kararlı tutum, aşağıdaki dış politika ilkelerinden hangisinin tavizsiz bir şekilde uygulandığını doğrudan kanıtlar?

Atatürk dönemi Türk dış politikasında Türkiye, Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam) ile olan ilişkilerinde başlangıçta Musul Sorunu nedeniyle mesafeli bir tutum sergilese de $1930$’lu yılların başında barışçı politikalarını uluslararası alanda kanıtlamıştır. Bu süreçte Türkiye, cemiyetin kuruluş tüzüğündeki "yazılı başvuru yapma" şartı aranmaksızın, İspanya'nın teklifi ve Yunanistan'ın desteğiyle üyeliğe davet edilen ilk devlet olmuştur. Bu tarihi gelişmenin yaşandığı ve Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne resmen katıldığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye Cumhuriyeti, $1923$-$1930$ yılları arasında dış politikasını büyük oranda Lozan Antlaşması'ndan kalan ikili sorunların çözümüne adamıştır. Bu pürüzlerin giderilmesinin ardından, Türkiye'nin uluslararası barışa olan katkıları takdir edilmiş ve Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam), tüzüğündeki "yazılı başvuru şartı" prosedürünü Türkiye için esneterek bir istisna tanımıştır. İspanya'nın teklifi ve Yunanistan'ın desteğiyle gerçekleşen bu özel davet neticesinde Türkiye'nin Milletler Cemiyetine resmen üye olduğu yıl aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nden kalan dış borçların tasfiyesi sürecinde; $1929$ Dünya Ekonomik Bunalımı'nın yarattığı ödeme güçlükleri ve Fransa ile yaşanan "altın frank - kâğıt frank" uyuşmazlığı sonucunda, borçların ödeme şeklini "Takas (Clearing)" sistemine dayandıran ve Duyun-u Umumiye İdaresi'nin temsilcilik sıfatıyla devam eden hukuki varlığını tamamen sona erdiren nihai düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

$1936$ yılında başlayan Hatay Sorunu'nun çözümü amacıyla Milletler Cemiyeti tarafından görevlendirilen İsveçli diplomat tarafından hazırlanan Sandler Raporu'nda, bölgenin hukuki statüsü için öngörülen temel düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Lozan Barış Antlaşması'nda yabancı okulların statüsü hakkında 'Türk kanun ve yönetmeliklerine tabi olma' hükmü getirilmiş olmasına karşın; Fransa ve Papalık, $1924$-$1925$ yıllarındaki yeni düzenlemelerden sonra bu okulların idari süreçlerinin diplomatik yollarla veya ikili sözleşmelerle belirlenmesini talep etmiştir. Türkiye ise bu talepleri kesin bir dille reddederek konuyu bir 'diplomatik müzakere' konusu dahi yapmamıştır.

Türkiye’nin bu tutumuyla, yabancı okulları hangi tarihsel-hukuksal mirasın dışına çıkarma kararlılığını gösterdiği ve bu süreçte uyguladığı temel dış politika stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

1930'lu yıllarda İtalya'nın Habeşistan'ı işgal etmesi ve Orta Doğu'ya yönelik yayılmacı politikalar izlemesi üzerine, Türkiye'nin liderliğinde kurulan Sadabat Paktı'na üye olan devletlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

1923 Lozan Antlaşması'na ek olarak imzalanan Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi'nde, İstanbul Rumları ile Batı Trakya Türklerinin 'etabli' (yerleşik) sayılarak mübadele dışı tutulması kararlaştırılmıştır. Ancak iki ülke arasında 'etabli' kavramının tanımı üzerine çıkan uyuşmazlıklar, ilişkilerin gerilmesine ve sorunun Milletler Cemiyeti ile Lahey Adalet Divanı'na taşınmasına neden olmuştur. 10 Haziran 1930 tarihinde imzalanan Ankara (Ahali) Antlaşması ile bu kriz sona erdirilmiştir.

Buna göre, 1930 Ankara Antlaşması'nın 'etabli' sorununa getirdiği ve uyuşmazlığı kesin olarak bitiren temel çözüm yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk dönemi Türk dış politikası, "gerçekçilik" ve "akılcılık" ilkeleri doğrultusunda konjonktürel gelişmelere göre şekillenmiştir. $1923-1930$ yılları arasında Türkiye, Lozan Antlaşması'ndan kalan meseleleri ikili diplomatik yollarla çözmeye odaklanmışken; $1930$ sonrasında dış politika önceliklerini çok taraflı bölgesel paktlar ve uluslararası örgütlere üyelik yönünde güncellemiştir. Türkiye'nin bu stratejik "eksen genişletme" hamlesinin temel dayanağı ve dönemin küresel siyasi iklimi göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu değişimin en kapsamlı analizidir?

$1924$ yılında çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu ve sonrasındaki düzenlemelerle Türkiye, kendi sınırları içerisindeki yabancı okulları Türk Milli Eğitim sistemine ve denetimine tabi kılmıştır. Bu duruma itiraz eden Fransa ve Papalık gibi dış makamların görüşme talepleri, Türkiye tarafından "bağımsızlık haklarımıza müdahale edilemez" gerekçesiyle reddedilmiştir.

Buna göre Türkiye, yabancı okullar sorununu aşağıdakilerden hangisi kapsamında değerlendirerek dış müdahalelere kapatmıştır?

Türkiye, Cumhuriyet’in ilanından sonra "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" ilkesi doğrultusunda 1934'te batı sınırlarını Balkan Antantı ile, 1937'de ise doğu sınırlarını Sadabat Paktı ile güvence altına almıştır.

8 Temmuz 1937'de Tahran'da imzalanan Sadabat Paktı'nın içeriği ve dönemin siyasi koşulları dikkate alındığında, bu paktla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

$1934$ yılında Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanan Balkan Antantı'nın metni ve paktın hukuki çerçevesini belirleyen ek protokoller dikkate alındığında; paktın "sınır güvenliği" ve "karşılıklı yardım" prensipleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi paktın gerçek kapsamını ve diplomatik sınırlarını yansıtmamaktadır?

Türkiye Cumhuriyeti'nin $1932$ yılında Milletler Cemiyetine (Cemiyet-i Akvam) üye olma süreci, cemiyetin genel işleyişinden farklı bir seyir izlemiştir. Bu üyeliği diğer üye devletlerin giriş sürecinden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Lozan Barış Antlaşması'ndan sonra çözülemeyen Musul Sorunu sürecinde Milletler Cemiyeti, bölge halkının eğilimlerini ve sınır hattını belirlemek amacıyla bir inceleme komisyonu (Wirsen/Laidoner Komisyonu) görevlendirmiştir. Bu komisyon hazırladığı raporda, bölgede yaşayan halkın kültürel ve siyasi açıdan Türkiye'ye daha yakın olduğunu kabul etmesine rağmen, Musul'un Irak'a bırakılmasını tavsiye etmiştir.

Komisyonun bu tavsiyeyi yaparken raporunda öne sürdüğü temel dayanak aşağıdakilerden hangisidir?

Lozan Barış Antlaşması'na ek olarak imzalanan "Mübadele Sözleşmesi"nde yer alan "etabli" (yerleşik) kavramının tanımı, Türkiye ve Yunanistan arasında uzun yıllar süren bir gerginliğe neden olmuştur. Bu anlaşmazlık, $10$ Haziran $1930$ tarihinde imzalanan Ankara Antlaşması (Ahali Sözleşmesi) ile kesin olarak çözüme kavuşturulmuştur.

Buna göre, $1930$ Ankara Antlaşması ile "etabli" sorununun çözümü için üzerinde uzlaşılan temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

1923 yılında imzalanan Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi'nde "etabli" (yerleşik) kavramının yorumlanması üzerine yaşanan anlaşmazlıklar, iki ülke ilişkilerini uzun süre gergin bir süreçte tutmuştur. 10 Haziran 1930 tarihinde imzalanan Ankara Antlaşması ile bu sorun, yerleşme tarihlerine bakılmaksızın İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türklerinin yerleşik sayılmasıyla kesin olarak çözüme kavuşturulmuştur.

1930 yılında mübadele sorununun bu şekilde çözüme kavuşturulmasının, Türk dış politikasında aşağıdaki gelişmelerden hangisine doğrudan zemin hazırladığı söylenebilir?

$1923$ Lozan Boğazlar Sözleşmesi ile getirilen bazı hükümler, Türkiye’nin kendi toprakları üzerindeki egemenlik haklarını tam olarak kullanmasına ve güvenliğini sağlamasına engel teşkil etmekteydi. $1930$’lu yıllarda Avrupa’da silahlanma yarışının hızlanması üzerine Türkiye, bu statünün değiştirilmesi için ilgili devletlere başvuruda bulunmuştur.

$1936$ yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nde yer alan aşağıdaki kararlardan hangisi, Boğazlar üzerindeki bu siyasi ve hukuki egemenlik kısıtlamasının sona erdiğinin en doğrudan kanıtıdır?

Fransa'nın $1936$ yılında Suriye üzerindeki manda yönetimini sona erdirme kararı almasıyla başlayan diplomatik süreçte, Milletler Cemiyeti tarafından kabul edilen Sandler Raporu ile Hatay için öngörülen "ayrı bir varlık" ($entit\acute{e}$ $distincte$) statüsünün, bölgenin egemenlik hakları ve dış ilişkileri üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisinde tam olarak doğru tanımlanmıştır?