Anayasa Hukuku ve Türk Anayasa Tarihi

537 questions

Question 21Question →

19241924 Anayasası (Tes\ckilat−ıTeşkilat-ı EsasiyeEsasiye KanunuKanunu), Türk anayasa tarihinde 'yumuşak' anayasa dönemini kapatarak 'sert' (katı) bir anayasa modelini başlatmıştır. Bu anayasanın sertlik özelliğini ve 'anayasasının üstünlüğü' ilkesini güvence altına alan teknik düzenlemeler dikkate alındığında, anayasa değişikliği süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Değişiklik teklifi için üye tamsayısının en az üçte birinin (1/31/3) yazılı teklifi, kabulü için ise üye tamsayısının üçte iki (2/32/3) çoğunluğunun oyu gereklidir.

Answer

Doğru ifade, anayasa değişikliği teklifi için üye tamsayısının en az üçte birinin (1/31/3) imzası, kabulü için ise üçte iki (2/32/3) çoğunluğunun oyunun gerekli olduğudur.
1924 Anayasası'nın 102102. maddesi uyarınca, bir anayasa değişikliği teklifinin görüşülebilmesi için en az üye tamsayısının üçte birinin (1/31/3) imzası, kabul edilebilmesi için ise üye tamsayısının üçte ikisinin (2/32/3) olumlu oyu şart koşulmuştur. Bu durum anayasanın sıradan bir kanun gibi değiştirilemeyeceğini gösterir ve ona 'sert' nitelik kazandırır.

Step-by-Step Solution

1
Anayasanın sertlik (katılık) kriterini analiz etme
1924 Anayasası, anayasa değişikliğini sıradan kanunların kabul usulünden (adi çoğunluk) daha zor şartlara bağladığı için sert bir anayasadır.
Anayasanın değiştirilmesi için özel toplantı ve karar yeter sayıları öngörülmüştür.
2
1924 Anayasası Madde 102 hükmünü değerlendirme
Anayasa değişikliği için 1/31/3 oranında teklif ve 2/32/3 oranında kabul çoğunluğu şartı tespit edilir.
Bu oranlar anayasanın metinsel üstünlüğünü korumak adına getirilmiş teknik sınırlardır.
3
Değiştirilemez maddeler ve denetim mekanizmalarını kontrol etme
Sadece 1. maddenin (Cumhuriyet) değiştirilemez olduğu ve yargısal denetimin (Anayasa Mahkemesi) bulunmadığı sonucuna varılır.
1924 sistemi meclis üstünlüğüne dayandığı için yargısal denetim yerine 'yasama yorumu' tercih edilmiştir.

Key Concept

1924 Anayasası'nın Sertlik Niteliği ve Değiştirilme Usulü

Hints

1
1924 Anayasası, anayasa değişikliğini sıradan kanunlardan daha zor kılan 'sert' bir anayasadır.
2
Bu anayasada günümüzden farklı olarak, sadece tek bir madde (Madde 1) değiştirilemez olarak ilan edilmiştir.
3
Anayasa değişikliği için teklif aşamasında 1/31/3, kabul aşamasında ise 2/32/3 oranında meclis çoğunluğu aranmaktadır.

Practice More

1921 ve 1924 anayasalarının 'sertlik-yumuşaklık' ve 'değiştirilemez maddeler' açısından bir karşılaştırma tablosunu incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Estimated Time:1m 30s
Question 22Question →

Anayasa hukukunda iktidar; anayasayı yapan "kurucu iktidar" ve anayasa ile yetkilendirilen "kurulu iktidarlar" (yasama, yürütme, yargı) olarak iki temel kategoriye ayrılır. Kurucu iktidar da kendi içinde "asli kurucu iktidar" ve "tali kurucu iktidar" şeklinde bir ayrıma tabi tutulur. Bu iktidar türlerinin hukuki nitelikleri, yetki sınırları ve anayasa türleri ile olan ilişkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Asli kurucu iktidar, yeni bir anayasa yaparken kendisinden önce yürürlükte olan anayasanın belirlediği değiştirilemezlik hükümlerine ve usul kurallarına hukuken bağlı kalmak zorundadır.

Answer

Asli kurucu iktidarın önceki anayasanın kurallarıyla bağlı olduğunu savunan ifade yanlıştır.
Asli kurucu iktidar, yeni bir anayasayı hiçbir hukuk kuralı ile bağlı olmaksızın, sıfırdan yapan iktidardır. Bu iktidar genellikle devrim, darbe veya savaş gibi olağanüstü durumlarda ortaya çıkar. Bu iktidarın temel özelliği 'sınırsız' ve 'fiili' olmasıdır; dolayısıyla kendisinden önceki anayasanın öngördüğü hiçbir usul veya içerik kısıtlaması (değiştirilemez maddeler dahil) bu iktidarı hukuken bağlamaz.

Step-by-Step Solution

1
Asli kurucu iktidarın tanımını analiz etme
Asli kurucu iktidar, hukuk dışı (fiili) bir güçtür ve hiçbir kurala bağlı değildir.
Yeni bir düzen kurmak için sınırsız yetkiye sahip olması gerekir.
2
Tali kurucu iktidar ile kıyaslama yapma
Tali kurucu iktidar hukuki ve sınırlı iken, asli kurucu iktidar fiili ve sınırsızdır.
Tali iktidar yetkisini anayasadan alırken, asli iktidar anayasayı sıfırdan yaratır.
3
Anayasa türleri ile ilişkilendirme
Sert anayasalar tali iktidarı bağlar ama asli iktidarı bağlayamaz.
Asli iktidar zaten o anayasayı ortadan kaldıran veya yeni yapan güçtür.
4
Yanlış önermeyi saptama
Asli kurucu iktidarın 'hukuken bağlı' olduğu ifadesinin yanlış olduğu sonucuna ulaşılır.
Tanımı gereği asli kurucu iktidar hukukla bağlı değil, hukuku yaratandır.

Key Concept

Asli kurucu iktidarın sınırsız ve fiili niteliği

Hints

1
İktidarların 'hukuki' (mevcut yasaya bağlı) veya 'fiili' (yasayı yapan) olma durumlarını düşünün.
2
Bir darbe veya devrim sonrasında kurulan iktidar, eski düzenin 'değiştirilemez' dediği kurallara uymak zorunda mıdır?
3
Asli kurucu iktidar sınırsızdır ve hukuk öncesidir; tali kurucu iktidar ise sınırlıdır ve anayasanın içindedir.

Practice More

1921 ve 1924 Anayasaları arasındaki sertlik/yumuşaklık ve kazuistik/çerçeve farklarını karşılaştıran bir çalışma yapabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 23Question →

1982 Anayasası, hazırlık sürecinden itibaren Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi'nden oluşan Kurucu Meclis tarafından 'sert' ve 'kazuistik' bir metin olarak tasarlanmıştır. Bu hazırlık sürecinde sivil kanadı temsil eden Danışma Meclisi'nin oluşum kriterleri dikkate alındığında; aşağıdakilerden hangisi 1961 Anayasası'nın sivil kanadı olan Temsilciler Meclisi'nin üyelik yapısından ayrılan en temel hukuksal farktır?

Show answer & explanation

Answer: 11 Eylül 1980 tarihinde herhangi bir siyasi partiye üye olanların meclis üyeliğine kabul edilmemesi

Answer

11 Eylül 1980 tarihinde herhangi bir siyasi partiye üye olanların meclis üyeliğine kabul edilmemesi
1982 Anayasası'nı hazırlayan Kurucu Meclis'in sivil kanadı olan Danışma Meclisi üyeleri belirlenirken, 11 Eylül 1980 tarihinde herhangi bir siyasi partiye üye olanların meclise girmesi yasaklanmıştır. Bu durum, 1961 Temsilciler Meclisi'nde siyasi partilerin (CHP ve CKMP) kurumsal olarak temsil edilmesinden ayrılan en temel hukuksal farktır. Ayrıca 1982 halkoylaması, anayasa ile Cumhurbaşkanlığı seçimini birleştiren 'bileşik oy' sistemini içermesiyle de özgündür.

Step-by-Step Solution

1
Kurucu Meclis yapılarını karşılaştırın.
1961'de Kurucu Meclis (MBK + Temsilciler Meclisi); 1982'de Kurucu Meclis (MGK + Danışma Meclisi) olarak kurulmuştur.
Hazırlık sürecindeki sivil kanat farkını anlamak için üyelerin temsil niteliğine bakılmalıdır.
2
Siyasi parti katılımını inceleyin.
1961 Temsilciler Meclisi'nde CHP ve CKMP temsilcileri yer alırken, 1982 Danışma Meclisi'ne 2485 sayılı Kanun gereği siyasi parti üyeleri alınmamıştır.
1982 hazırlık sürecinin 'siyaset dışı' veya 'partiler üstü' kurgulandığını doğrulamak gerekir.
3
Anayasanın niteliği ile ilişkilendirin.
Partisiz bir meclis tarafından hazırlanan 1982 metni, daha kazuistik ve yürütmeyi güçlendiren sert bir yapıya bürünmüştür.
Sert ve kazuistik özelliklerin hazırlık sürecindeki otoriter yapıyla bağlantısını kurmak.

Key Concept

1982 Anayasası'nın Hazırlık Süreci ve Sivil Kanat (Danışma Meclisi) Özellikleri

Alternative Method

Siyasi parti yasağının 1980 darbesinin temel karakteri (partileri kapatma/yasaklama) olduğunu hatırlayarak, hazırlık sürecinin de bu 'partisiz' mantığa dayandığını analiz etmek.
Estimated Time:2m 0s
Question 24Question →

Bir devletin anayasa metninde; anayasa değişikliği için parlamento üye tamsayısının nitelikli çoğunluğunun aranması ve bu değişikliğin zorunlu halkoyuna sunulması öngörülmüştür. Ayrıca metinde, devlet organlarının işleyişinin yanı sıra temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasına ilişkin oldukça detaylı hükümlere yer verilmiştir. Buna göre, söz konusu özelliklere sahip bir anayasa, anayasa türleri sınıflandırmasında aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?

Show answer & explanation

Answer: Sert ve kazuistik anayasa

Answer

Sert ve kazuistik anayasa seçeneği doğrudur.
Sert (katı) anayasalar, normal kanunlardan daha farklı ve zorlaştırılmış (nitelikli çoğunluk, halkoylaması, bekleme süresi vb.) usullerle değiştirilebilen metinlerdir. Kazuistik (ayrıntıcı) anayasalar ise sadece temel devlet yapısını değil, birçok konuyu ve hakkı detaylı şekilde düzenleyen uzun metinlerdir. Sorudaki nitelikli çoğunluk/halkoylaması şartı 'sertliği', detaylı hükümler ise 'kazuistik' yapıyı ifade etmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Değişiklik usulünü değerlendir.
Nitelikli çoğunluk ve zorunlu halkoylaması, anayasanın değiştirilmesinin normal kanunlardan daha zor olduğunu gösterir.
Anayasanın kanunlardan daha zor usullerle değiştirilmesi 'Sert Anayasa' özelliğidir.
2
Metnin içeriğini ve detay seviyesini değerlendir.
Temel hak ve hürriyetlere ilişkin detaylı hükümler içermesi, metnin uzun ve kapsamlı olduğunu gösterir.
Toplumun temel yapısı dışında ayrıntılı düzenlemeler içeren anayasalar 'Kazuistik Anayasa' olarak adlandırılır.
3
Analiz edilen özellikleri birleştir.
Sert ve kazuistik yapı bir arada bulunmaktadır.
Her iki kriter de soruda verilen senaryoyu tam olarak karşılamaktadır.

Key Concept

Sert ve Kazuistik Anayasa Ayrımı
Question 25Question →

1876 Kanun-i Esasi ile Türk hukuk tarihinde ilk kez çift meclisli bir parlamento (Meclis-i Umumi) yapısı oluşturulmuştur. Bu yapının bir parçası olan Heyet-i Ayan üyeleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Üyeleri doğrudan Padişah tarafından atanır ve ömür boyu görevde kalırlar.

Answer

Heyet-i Ayan üyeleri Padişah tarafından atanır ve ömür boyu görevde kalırlar.
1876 Kanun-i Esasi'ye göre Heyet-i Ayan üyeleri, devlet hizmetinde yararlılık göstermiş kişiler arasından bizzat Padişah tarafından seçilir ve atanır. Bu üyelerin görev süresi herhangi bir seçim dönemiyle sınırlı olmayıp ömür boyudur.

Step-by-Step Solution

1
1876 Kanun-i Esasi'nin getirdiği parlamento yapısını analiz etme.
Meclis-i Umumi; Heyet-i Ayan ve Heyet-i Mebusan olmak üzere iki kanattan oluşur.
Meclislerin yapısal farklarını anlamak doğru cevaba ulaşmak için ilk adımdır.
2
Heyet-i Ayan üyelerinin seçim yöntemini ve görev süresini inceleme.
Üyeler Padişah tarafından atanır (Madde 60) ve ömür boyu (kayd-ı hayat) görev yaparlar (Madde 62).
Bu meclisin aristokratik ve statükocu yapısını temsil eden temel kuraldır.
3
Sayısal ve yaş sınırlamalarını teyit etme.
Üye sayısı Mebusan'ın 1/3'ünü geçemez ve yaş sınırı 40'tır.
Çeldiricilerdeki sayısal hataları elemek için bu detaylar kritiktir.

Key Concept

Meclis-i Umumi ve Heyet-i Ayan Yapısı

Hints

1
Meclis-i Umumi'nin Padişah'ın denetiminde olan kanadını düşünün.
2
Heyet-i Ayan üyelerinin görev süreleri bir seçim dönemiyle kısıtlı değildir, liyakatli bürokratlardan oluşurlar.
3
Ayan üyeleri Padişah tarafından atanır ve görevden alınmadıkları sürece ölene kadar meclis üyesi kalırlar.

Practice More

1909 değişikliklerinden sonra Heyet-i Ayan'ın yetkilerindeki değişimleri inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 26Question →

19241924 Anayasası (Tes\ckilat−ıTeşkilat-ı EsasiyeEsasiye KanunuKanunu), Türk anayasa tarihinde bazı maddelerin değiştirilmesini yasaklayarak "sert" bir yapı benimsemiştir. Buna göre, 19241924 Anayasası'nda aşağıdakilerden hangisi hakkında herhangi bir değişiklik teklifi dahi yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu

Answer

Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu
Doğru yanıt olan devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmü, 19241924 Anayasası'nın 102.102. maddesiyle mutlak bir korumaya alınmıştır. Bu maddeye göre birinci maddede yer alan Cumhuriyet rejimi hakkında hiçbir şekilde değişiklik teklifi dahi yapılamaz. Bu durum, Türk anayasa tarihinde 'değiştirilemez madde' kavramının ilk uygulamasıdır.

Step-by-Step Solution

1
19241924 Anayasası'nın sertlik (katılık) özelliğini değerlendir.
19241924 Anayasası, bazı hükümlerin değiştirilmesini tamamen yasaklayan (teklif dahi edilemez) ilk Türk anayasasıdır.
Değiştirilemez maddelerin varlığı, bir anayasanın 'sert' olarak nitelendirilmesinin temel nedenlerinden biridir.
2
19241924 Anayasası'ndaki değiştirilemez madde sayısını ve kapsamını belirle.
19241924 Anayasası'nda sadece 1.1. maddede yer alan 'Devletin şekli Cumhuriyettir' hükmü değiştirilemez kılınmıştır.
102.102. maddeye göre sadece devletin şekli hakkında değişiklik teklifi yapılamaz.
3
Seçeneklerdeki diğer unsurların ne zaman değiştirilemez hale geldiğini kontrol et.
Başkent, dil ve milli marş gibi unsurlar 19821982 Anayasası ile değiştirilemezlik kazanmıştır.
19241924 Anayasası ile sonraki anayasalar arasındaki kapsam farkını ayırt etmek soruyu çözdürür.

Key Concept

1924 Anayasası'nda Değiştirilemez Maddeler

Practice More

1924 Anayasası'nda 1928 ve 1937 yıllarında yapılan laikleşme adımlarını tekrar ederek bilginizi pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 27Question →

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu), Milli Mücadele döneminin olağanüstü şartlarında "Kuvvetler Birliği" ve "Meclis Hükümeti Sistemi" esaslarına göre kurgulanmıştır.

Buna göre, 19231923 yılındaki anayasa değişiklikleri öncesindeki dönemde, yürütme erkinin oluşumu ve işleyişi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi bu sistemin temel özelliklerinden biridir?

Show answer & explanation

Answer: Bakanların (vekillerin) her birinin Meclis tarafından doğrudan ve tek tek seçilmesi

Answer

1921 Anayasası'nın benimsediği Meclis Hükümeti Sistemi uyarınca bakanlar Meclis tarafından tek tek seçilirdi.
1921 Anayasası'nın orijinal metninde Meclis Hükümeti Sistemi uygulanmıştır. Bu sistemde TBMM, yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplar. Yürütme işlerini yürütmek üzere seçilen bakanlar (İcra Vekilleri), Meclis tarafından kendi üyeleri arasından tek tek seçilir. Bu, meclisin yürütme üzerindeki mutlak otoritesini yansıtan en somut teknik özelliktir.

Step-by-Step Solution

1
Anayasal sistemin tanımlanması
1921 Anayasası'nın "Kuvvetler Birliği" ve "Meclis Hükümeti Sistemi"ni benimsediği saptanır.
Sorunun çözüm anahtarı sistemin karakteristik özelliklerini bilmektir.
2
Meclis Hükümeti Sistemi'nde yürütmenin yapısının analizi
Hükümetin (İcra Vekilleri Heyeti) Meclis'in içinden çıktığı ve onun emrinde olduğu belirlenir.
Bu sistemde meclis, yürütmeyi kendi içinden seçtiği vekiller aracılığıyla yürütür.
3
Seçim usulünün belirlenmesi
Bakanların bir liste halinde değil, her birinin Meclis tarafından bireysel (tek tek) oylanarak seçildiği sonucuna varılır.
Kolektif sorumluluk yerine bireysel seçimin olması Meclis'in mutlak üstünlüğünü gösterir.

Key Concept

Meclis Hükümeti Sistemi ve 1921 Anayasası'nın Yürütme Yapısı

Hints

1
Meclis Hükümeti Sistemi'nde güçler birliği ilkesi esastır.
2
Bakanların nasıl seçildiğini ve Meclis Başkanı'nın konumunu düşünün.
3
1923 değişikliği ile Cumhuriyet ilan edilmeden önce bir 'Başbakanlık' makamı olmadığını hatırlayın.

Practice More

1921 Anayasası'nın 1923 değişiklikleriyle hangi makamların anayasaya dahil edildiğini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 28Question →

Anayasa hukukunda kurucu iktidar teorisi; yetkinin kaynağı, meşruiyeti ve hukuki süreklilik ile olan ilişkisi bakımından ikili bir ayrım yapar. Bu teorik çerçeveye göre, bir darbe, devrim veya savaş gibi hukuk düzeninin kesintiye uğradığı durumlarda ortaya çıkan "asli kurucu iktidar" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Asli kurucu iktidar, hukuk dışı ve sınırsız bir iktidar olup, yetkisi mevcut bir anayasal norma dayanmadığı için hem şekli hem de maddi açıdan herhangi bir hukuk kuralıyla bağlı değildir.

Answer

Asli kurucu iktidar, mevcut hukuk düzeninin sona erdiği bir boşluk anında ortaya çıkar ve hiçbir hukuk kuralı ile sınırlanamaz.
Asli kurucu iktidar, bir hukuk boşluğu ortamında ortaya çıktığı için mevcut herhangi bir anayasa veya kanunla bağlı değildir. Bu nedenle yetkisini kullanırken hem içerik (maddi) hem de yöntem (şekli) bakımından sınırsızdır. Kendi meşruiyetini kendi eylemiyle kurar.

Step-by-Step Solution

1
İktidarın kaynağını belirle.
Asli kurucu iktidar gücünü bir hukuk normundan değil, devrim veya darbe gibi fiili bir durumdan alır.
Yetkisini bir normdan almadığı için 'hukuk dışı' (extra-juridique) bir niteliğe sahiptir.
2
Hukuki sınırlılıkları analiz et.
Bu iktidar, önceki anayasanın şekli (usul) veya maddi (içerik/değiştirilemez maddeler) hiçbir kuralıyla bağlı değildir.
Eski hukuk düzeni yıkıldığı için yeni kurucu iradeyi bağlayacak bir pozitif hukuk kuralı kalmamıştır.
3
Tali kurucu iktidar ile farkını saptan.
Asli kurucu iktidar 'yoktan' var ederken, tali kurucu iktidar 'var olanı' mevcut kurallar çerçevesinde değiştirir.
Doğru seçenek bu mutlak ve sınırsız niteliği vurgulamalıdır.

Key Concept

Asli Kurucu İktidarın Sınırsızlığı ve Hukuk Dışılığı

Hints

1
İktidarın kaynağının 'hukuk' mu yoksa 'fiili durum' (devrim/darbe) mu olduğunu düşünün.
2
Bir anayasayı 'hukuken geçerli kurallar içinde' değiştirmek ile o kuralları 'yıkarak yenisini yapmak' arasındaki farka odaklanın.
3
Asli kurucu iktidarın, bir önceki anayasanın değiştirilemez maddelerine bile uymak zorunda olmadığını, çünkü o düzeni tamamen sona erdirdiğini hatırlayın.

Practice More

1921 ve 1924 anayasalarının yapılış süreçlerini asli/tali kurucu iktidar ayrımı üzerinden analiz edebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 29Question →

19211921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, hem hazırlanış koşulları hem de getirdiği köklü yenilikler bakımından Türk anayasa tarihinde istisnai bir yere sahiptir. 2929 Ekim 19231923 tarihinde yapılan anayasa değişiklikleri ise bu metni Cumhuriyet rejiminin gereklerine uygun hale getirmiş ve devletin kurumsal kimliğini netleştirmiştir.

Buna göre 19211921 Anayasası ve 19231923 yılı değişiklikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlış bir bilgidir?

Show answer & explanation

Answer: 19231923 yılındaki anayasa değişiklikleri ile Ankara şehrinin devletin başkenti olduğu hükmü anayasa metnine eklenmiştir.

Answer

Ankara'nın başkent olduğu hükmünün anayasa metnine eklenmesi 1923 değişikliklerinde değil, 1924 Anayasası'nda yer almıştır.
Ankara'nın başkent olduğu ifadesi anayasaya ilk kez 1924 Anayasası ile girmiştir. 13 Ekim 1923'te kabul edilen bir kanunla Ankara başkent ilan edilmiş olsa da, 29 Ekim 1923 tarihli anayasa değişiklikleri sadece rejim, din, dil ve cumhurbaşkanlığı gibi konuları kapsamıştır.

Step-by-Step Solution

1
1921 Anayasası'nın temel özelliklerini hatırla.
Tek yumuşak ve çerçeve anayasa olması, milli egemenlik ilkesini içermesi ve seçimlerin 2 yılda bir yapılması doğru özelliklerdir.
Anayasanın kimliğini belirleyen temel unsurların doğruluğunu teyit etmek için.
2
1923 Anayasa değişikliklerinin kapsamını analiz et.
Cumhuriyet ilanı, devletin dininin İslam ve dilinin Türkçe olduğu hükümleri 29 Ekim 1923'te eklenmiştir.
1923 değişikliklerinin hangi konuları düzenlediğini netleştirmek için.
3
Ankara'nın başkent olma sürecini kronolojik olarak incele.
Ankara 13 Ekim 1923'te bir kanunla başkent yapılmıştır. 29 Ekim 1923'teki anayasa değişikliklerinde başkent maddesi yer almamış, bu hüküm ilk kez 1924 Anayasası'nda (Madde 2) anayasal statü kazanmıştır.
Anayasal hüküm ile kanuni düzenleme arasındaki farkı ayırt etmek için.

Key Concept

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) ve 1923 Değişiklikleri
Estimated Time:1m 30s
Question 30Question →

1982 Anayasası’nın hazırlık aşamasında görev yapan 'Kurucu Meclis'in yetki dağılımı, işleyişi ve bu sürecin 1961 Anayasası hazırlık süreciyle karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Anayasa taslağının son şekli verilirken Danışma Meclisi ile Milli Güvenlik Konseyi arasında uyuşmazlık çıkması durumunda, uyuşmazlığı gidermek amacıyla her iki kanattan seçilen üyelerden oluşan bir 'Karma Komisyon' görev yapmıştır.

Answer

Anayasa taslağının son halinin verilmesi aşamasında Danışma Meclisi ve Milli Güvenlik Konseyi arasında bir 'Karma Komisyon' kurulduğu bilgisi yanlıştır; bu mekanizma 1961 Anayasası'na özgüdür.
Doğru cevap, anayasa taslağının son hali verilirken bir 'Karma Komisyon' kurulduğuna dair ifadedir çünkü bu uygulama 1982 hazırlık sürecinde mevcut değildir. 1982 yılında Milli Güvenlik Konseyi, Danışma Meclisi'nden gelen taslağı dilediği gibi değiştirme yetkisine sahip tek ve mutlak otoriteydi. Karma Komisyon ise 1961 Anayasası'nı hazırlayan Kurucu Meclis'in iki kanadı (MBK ve Temsilciler Meclisi) arasındaki görüş ayrılıklarını gidermek için kullanılan bir ara buluculuk organıydı.

Step-by-Step Solution

1
1982 Kurucu Meclis yapısını analiz et.
Meclis; askerî kanat (Milli Güvenlik Konseyi) ve sivil kanat (Danışma Meclisi) olmak üzere iki kanattan oluşur.
Hazırlık sürecindeki kurumları belirlemek için.
2
İki kanat arasındaki yetki hiyerarşisini değerlendir.
Danışma Meclisi taslağı hazırlar, ancak Milli Güvenlik Konseyi (MGK) bu taslak üzerinde dilediği değişikliği yaparak metni kesinleştirir.
Karar alma sürecindeki mutlak otoriteyi tespit etmek için.
3
1961 süreciyle teknik bir karşılaştırma yap.
1961'de meclisler arası uyuşmazlık için Karma Komisyon öngörülmüşken, 1982'de MGK tek yetkili kılınmıştır.
Seçeneklerdeki 'Karma Komisyon' bilgisinin hangi döneme ait olduğunu doğrulamak için.

Key Concept

1982 Anayasası'nın hazırlık sürecinde Milli Güvenlik Konseyi'nin (MGK) Danışma Meclisi üzerindeki hukuki üstünlüğü ve 1961 modelinden farkları.
Estimated Time:2m 0s
Question 31Question →

Bir anayasal düzende, anayasa değişikliği için öngörülen tüm usuli süreçlere (şekli sınırlara) eksiksiz uyulmasına rağmen; anayasanın değiştirilemeyecek hükümlerinden birinin (maddi sınır) içeriğinin başkalaştırılması veya yürürlükten kaldırılması, kurucu iktidar teorisi çerçevesinde hukuken nasıl nitelendirilir?

Show answer & explanation

Answer: Maddi sınırların ihlal edilmesi, şekli uyuma rağmen hukuki sürekliliğin kopması anlamına gelir ve bu eylem mahiyeti gereği bir 'asli kurucu iktidar' tasarrufudur.

Answer

Maddi sınırların ihlal edilmesi, şekli uyuma rağmen hukuki sürekliliğin kopması anlamına gelir ve bu eylem mahiyeti gereği bir 'asli kurucu iktidar' tasarrufudur.
Anayasa hukukunda tali kurucu iktidar, mevcut anayasanın çizdiği sınırlar içinde hareket eder. Bu sınırlar hem 'şekli' (teklif ve karar yeter sayısı gibi) hem de 'maddi' (değiştirilemeyecek maddeler) niteliktedir. Şekli şartlara uyulsa bile, değiştirilemez bir hükmün kaldırılması mevcut anayasal düzenin temel kimliğinin reddedilmesi demektir. Bu durum hukuki bir süreklilik değil, bir kopuş (rupture) yaratır. Mevcut düzenin sınırlarını bu şekilde aşan eylemler, teorik olarak ancak sınırsız bir güç olan asli kurucu iktidar tarafından gerçekleştirilebilir.

Step-by-Step Solution

1
Tali kurucu iktidarın yetki sınırlarını belirlemek.
Tali kurucu iktidarın hem şekli (usul) hem de maddi (içerik/değiştirilemez maddeler) sınırlara tabi olduğu saptandı.
Anayasanın nasıl değiştirileceğini belirleyen iktidar, kendisini yaratan hukuk normlarına uymak zorundadır.
2
Maddi sınırların (değiştirilemez hükümler) ihlalinin hukuki sonucunu analiz etmek.
Değiştirilemez bir hükmün kaldırılması, anayasanın dayandığı temel meşruiyetin ve hukuki sürekliliğin sona ermesi olarak değerlendirildi.
Anayasanın 'çekirdek' kısmına müdahale, mevcut anayasayı hukuken yok saymak anlamına gelir.
3
Eylemin hangi kurucu güç tipine girdiğine karar vermek.
Bu eylem, mevcut düzenin dışına çıkıldığı için 'Asli Kurucu İktidar' tasarrufu olarak nitelendirildi.
Hukuki bir kısıtlamaya tabi olmaksızın yeni bir düzen kurma veya mevcut düzeni temelinden sarsma yetkisi sadece asli kurucu iktidara aittir.

Key Concept

Tali ve Asli Kurucu İktidar Arasındaki Maddi Sınır Farkı

Practice More

Asli kurucu iktidarın ortaya çıktığı 'hukuk dışı' boşluk durumlarını (darbe, devrim, savaş) inceleyerek tali kurucu iktidardan farkını pekiştiriniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 32Question →

Osmanlı hukuk tarihinde anayasallaşma sürecinin iki önemli dönüm noktası olan 18081808 tarihli Sened-i İttifak ile 18391839 tarihli Tanzimat Fermanı, padişahın mutlak otoritesinin kısıtlanması bakımından farklı nitelikler taşır. Bu iki belgenin hukuki kaynağı, hazırlanış yöntemi ve hedeflediği toplumsal düzen dikkate alındığında; Tanzimat Fermanı'nı Sened-i İttifak'tan ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Padişahın kendi iradesinin üzerinde bir kanun gücü olduğunu kabul ederek hukuk devleti ilkesine yönelmesi

Answer

Padişahın kendi iradesinin üzerinde bir kanun gücü olduğunu kabul ederek hukuk devleti ilkesine yönelmesi
Tanzimat Fermanı'nın en ayırt edici yönü, padişahın mutlak otoritesini bir sözleşme gereği değil, kendi iradesiyle ilan ettiği genel hukuk kurallarına (kanunlara) tabi kılmasıdır. Sened-i İttifak'ta sadece Ayânlar ile bir uzlaşma varken, Tanzimat Fermanı ile devletin tüm işleyişinde 'kanun gücü' her türlü şahsi iradenin üzerine çıkarılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Sened-i İttifak'ın niteliğini analiz et
Sened-i İttifak (18081808), padişah ile taşradaki güçlü feodal yapılar (Ayânlar) arasında imzalanmış bir sözleşmedir (pakt/misak).
Belgenin iki taraflı bir iradeye dayanması, onun anayasal bir belgeden ziyade bir iktidar paylaşımı sözleşmesi olduğunu gösterir.
2
Tanzimat Fermanı'nın niteliğini analiz et
Tanzimat Fermanı (18391839), padişahın tek taraflı iradesiyle (ferman) ilan edilmiş, tüm tebaaya eşit haklar tanıyan ve kanun üstünlüğünü vurgulayan bir belgedir.
Padişahın 'ben de bu kanunlara uyacağım' demesi, kişisel otoritenin yerini kural otoritesine bırakmaya başladığı 'hukuk devleti' sürecinin başlangıcıdır.
3
İki belge arasındaki temel farkı saptama
Sened-i İttifak bir 'güç dengesi' belgesi iken, Tanzimat Fermanı bir 'hukuk devleti' ve 'eşitlik' belgesidir.
Tanzimat Fermanı, yönetenlerin de kurallara bağlı olacağı ilkesini getirerek anayasalcılık hareketlerini bir üst seviyeye taşımıştır.

Key Concept

Hukuk Devleti ve Kanun Üstünlüğü

Hints

1
Belgenin bir 'misak' (sözleşme) mi yoksa bir 'ferman' mı olduğuna dikkat edin.
2
Padişahın 'vaz olunacak kanunlara ben de uyacağım' sözünün hangi ilkeyle (Hukuk Devleti/Kanun Üstünlüğü) ilgili olduğunu düşünün.
3
Sened-i İttifak'ın sınırlı bir çevreyi (Ayânları), Tanzimat'ın ise tüm tebaayı ve genel hukuk düzenini kapsadığını hatırlayın.

Practice More

18561856 Islahat Fermanı'nın Tanzimat Fermanı'ndan farklarını (özellikle yabancı devlet etkisi ve azınlık hakları vurgusu) inceleyen bir soru çözebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 33Question →

Osmanlı Devleti'nde anayasallaşma sürecinin dönüm noktaları kabul edilen 1808 tarihli Sened-i İttifak ve 1839 tarihli Tanzimat Fermanı, devlet otoritesinin hukukla sınırlandırılması bakımından ortak bir amaca hizmet etseler de hukuki mahiyetleri ve ortaya çıkış biçimleri açısından temel farklılıklara sahiptirler. Buna göre, Sened-i İttifak'ı Tanzimat Fermanı'ndan ayıran en temel hukuki nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Padişahın yetkilerini, kendisi dışında bir güç odağı olan ayanlarla yapılan karşılıklı bir sözleşme (misak) yoluyla sınırlandırmış olması

Answer

Sened-i İttifak, padişah ile ayanlar arasında imzalanan iki taraflı bir sözleşme (misak) olma özelliğiyle, padişahın tek taraflı iradesiyle yayınlanan Tanzimat Fermanı'ndan ayrılır.
Sened-i İttifak, Osmanlı tarihinde padişahın yetkilerini başka bir güçle (ayanlarla) pazarlık ederek, karşılıklı bir metin üzerinde anlaşarak sınırlandırdığı ilk ve tek belgedir. Bu 'iki taraflılık' (sözleşme/misak olma), onu padişahın kendi rızasıyla yetkilerini devrettiği Tanzimat Fermanı'ndan ayıran en keskin teknik hukuk farkıdır.

Step-by-Step Solution

1
Belgelerin taraflarını belirlemek
Sened-i İttifak'ta Padişah ve Ayanlar olmak üzere iki taraf varken, Tanzimat Fermanı'nda sadece Padişah (Saray) vardır.
Belgenin bir sözleşme mi yoksa tek taraflı bir işlem mi olduğunu anlamak için tarafların varlığı kritiktir.
2
Hukuki işlem türünü analiz etmek
Sened-i İttifak 'misak' (pakt/sözleşme), Tanzimat Fermanı ise 'tek taraflı ihsan' (ferman) niteliğindedir.
Bu iki belge arasındaki en temel teknik ayrım, irade beyanının yönü ve sayısıdır.
3
İçerik ve kapsam farkını değerlendirmek
Sened-i İttifak feodal bir güç paylaşımı iken, Tanzimat genel hukuk kuralları ve birey hakları üzerinedir.
Yanlış seçenekleri elemek için belgelerin kimlere hitap ettiğini anlamak gerekir.

Key Concept

Sened-i İttifak'ın Sözleşme (Misak) Niteliği
Question 34Question →

1924 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) döneminde, Türk demokrasi tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilen 1946 seçimleri öncesinde seçim kanununda köklü bir değişikliğe gidilmiştir. Bu düzenleme ile halkın, milletvekillerini belirlemek için önce 'ikinci seçmenleri' seçmesi usulüne son verilmiş; her seçmenin doğrudan milletvekili adayına oy vermesi esası kabul edilmiştir.

Buna göre, 1946 yılında Türk seçim sistemine dahil edilen bu ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Tek dereceli seçim sistemi

Answer

Tek dereceli seçim sistemi
1946 yılında yapılan yasal düzenleme ile Türk seçim tarihinde ilk kez 'Tek Dereceli Seçim Sistemi'ne geçilmiştir. Bu sistemde seçmenler, aracı bir heyet (ikinci seçmenler) seçmeksizin doğrudan doğruya istedikleri adaylara oy verebilmişlerdir. Bu durum halk iradesinin sandığa daha doğrudan yansımasını sağlamıştır.

Step-by-Step Solution

1
Dönem analizi yapma
1924 Anayasası dönemi (1924-1961) ve 1946 yılındaki siyasi gelişmeler.
Sorunun hangi anayasal çerçevede ve hangi tarihsel süreçte geçtiğini anlamak için gereklidir.
2
Eski seçim usulünü belirleme
1946 öncesinde 'Çift Dereceli Seçim' (halkın ikinci seçmenleri, onların da milletvekillerini seçmesi) sistemi mevcuttu.
Neyin değiştiğini anlamak için başlangıç noktasını bilmek gerekir.
3
1946 değişikliğinin içeriğini saptama
İkinci seçmenlerin kaldırılarak halkın doğrudan oy kullanması, sistemin 'Tek Dereceli' hale gelmesidir.
Doğrudan oy kullanma ilkesinin teknik karşılığını bulmak için gereklidir.
4
Diğer teknik ilkelerle (1950) karşılaştırma yapma
1946'da 'Tek Dereceli' sisteme geçilmiş ancak 'Gizli Oy - Açık Tasnif' 1950'de gelmiştir.
En güçlü çeldirici olan 1950 değişiklikleri ile karıştırmamak için bu ayrım kritiktir.

Key Concept

1924 Anayasası Dönemi Seçim Sistemi Değişiklikleri

Practice More

1924 Anayasası dönemindeki 1945 'Anayasa dilini sadeleştirme' ve 1952 'eski dile dönme' sürecini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 35Question →

1961 Anayasası, devlet organları arasında denge ve denetleme mekanizmalarını kurmayı hedeflemiş ve bu doğrultuda Türk anayasa tarihinin ilk "anayasa yargısı" kurumu olan Anayasa Mahkemesi'ni tesis etmiştir. Mahkemenin oluşumunda; yargı organlarının, yasama organının (Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu) ve yürütmenin katılımını öngören çoğulcu bir seçim yöntemi benimsenmiştir.

Buna göre, 1961 Anayasası'nın 1971-1973 değişiklikleri öncesindeki ilk metni dikkate alındığında Anayasa Mahkemesi'nin kuruluşu ve üye seçimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay Genel Kurulları; kendi üyeleri arasından gizli oyla Anayasa Mahkemesi üyelerini doğrudan seçerler.

Answer

Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay Genel Kurullarının kendi üyeleri arasından gizli oyla Anayasa Mahkemesi üyelerini doğrudan seçmesi 1961 Anayasası'nın orijinal metninde yer alan doğru bir bilgidir.
1961 Anayasası'nın orijinal metnine göre Anayasa Mahkemesi üyeleri; yüksek mahkemeler, yasama meclisleri ve Cumhurbaşkanı tarafından seçilirdi. Bu sistemin en belirgin özelliği, Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay gibi yüksek mahkemelerin, herhangi bir makamın onayı veya ataması gerekmeden, kendi genel kurulları tarafından yapılan gizli oylama ile üyelerini doğrudan seçerek mahkemeye göndermeleridir.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa Mahkemesi'nin 1961 sistemindeki üye yapısını analiz etmek.
Mahkeme 15 asıl ve 5 yedek üyeden oluşur.
1961 Anayasası'nın 145. maddesindeki kuruluş esaslarını belirlemek gerekir.
2
Üye seçimindeki kurum ve kontenjanları belirlemek.
Yargıtay (4), Danıştay (3), Sayıştay (1) üye seçer; Millet Meclisi (3), Cumhuriyet Senatosu (2) ve Cumhurbaşkanı (2) kalan üyeleri belirler.
Seçim yetkisinin organlar arasındaki dağılımını anlamak.
3
Seçim usulünü (doğrudan seçim veya atama) 1982 sistemiyle karşılaştırmak.
1961'de yüksek mahkemeler aday göstermez, üyeyi doğrudan seçip gönderirdi; Cumhurbaşkanı sadece kendi kontenjanını atardı.
Yargı bağımsızlığına yönelik 1961'e özgü "doğrudan seçim" usulünü teyit etmek.

Key Concept

1961 Anayasası'nda Anayasa Mahkemesi'nin Kuruluşu ve Üye Seçim Yöntemi
Estimated Time:1m 30s
Question 36Question →

Hükümet sistemlerinin tasnifinde yasama ve yürütme organlarının birbirlerine müdahale edebilme imkânları ve iş birliği dereceleri esas alınmaktadır. Sert kuvvetler ayrılığının geçerli olduğu başkanlık sistemi ile yumuşak kuvvetler ayrılığının uygulandığı parlamenter sistem arasındaki yapısal farklılıklar gözetildiğinde, parlamenter sisteme özgü olan ancak başkanlık sisteminde yer almayan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Yürütme organının yasama organına karşı kolektif bir siyasi sorumluluğunun bulunması

Answer

Yürütme organının yasama organına karşı kolektif bir siyasi sorumluluğunun bulunması
Parlamenter sistemin en belirgin ayırt edici özelliği, yürütmenin (hükümetin) yasamanın içinden çıkması ve görevini sürdürebilmesi için yasamanın güvenine ihtiyaç duymasıdır. Bu durum, 'kolektif siyasi sorumluluk' olarak adlandırılır. Eğer yasama organı hükümetin politikalarını onaylamazsa güvensizlik oyu ile hükümeti düşürebilir. Başkanlık sisteminde ise yasama ve yürütme birbirinin varlığına son veremez.

Step-by-Step Solution

1
Kuvvetler ayrılığı modellerini analiz et.
Başkanlık sistemi 'sert', parlamenter sistem 'yumuşak' kuvvetler ayrılığına dayanır.
Sistemler arasındaki temel fark, organların birbirlerini görevden alıp alamayacağı noktasında düğümlenir.
2
Yürütmenin yapısını incele.
Parlamenter sistemde yürütme iki başlıdır (Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu).
Siyasi sorumluluk, icrai yetkileri kullanan bakanlar kuruluna aittir.
3
Siyasi sorumluluk kavramını karşılaştır.
Gensoru veya güvenoyu gibi mekanizmalar sadece parlamenter sistemde mevcuttur.
Başkanlık sisteminde başkanın meşruiyeti halka dayandığı için meclise karşı siyasi değil, sadece cezai sorumluluğu (suç işleme durumunda) olabilir.

Key Concept

Siyasi Sorumluluk ve Kuvvetler Ayrılığı

Hints

1
Yumuşak kuvvetler ayrılığında organlar arasında etkileşim ve birbirini denetleme (görevden alma dahil) imkânı daha fazladır.
2
Hangi sistemde bir bakan meclis tarafından 'politikasını beğenmediği için' görevinden el çektirilebilir?
3
Gensoru ve güvenoyu gibi kavramlar doğrudan yasamanın yürütme üzerindeki siyasi denetim araçlarıdır.

Practice More

Yarı başkanlık sistemi ile parlamenter sistem arasındaki benzerlik ve farkları, özellikle yürütmenin başı ile hükümetin yapısı üzerinden inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 37Question →

1982 Anayasası'nda 2017 yılında gerçekleştirilen anayasa değişiklikleri ile kabul edilen 'Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi' ve demokrasi modellerinin uygulama biçimleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Egemenliğin doğrudan halk tarafından kullanılmasına olanak sağlayan 'halk teşebbüsü' ve 'halk vetosu' gibi mekanizmalar, 2017 değişiklikleri ile Türk anayasa hukukuna dahil edilmiştir.

Answer

Egemenliğin doğrudan halk tarafından kullanılmasına olanak sağlayan halk teşebbüsü ve halk vetosu gibi mekanizmaların 2017 değişiklikleri ile dahil edildiği ifadesi yanlıştır.
Türkiye Cumhuriyeti'nde egemenliğin kullanılması noktasında 'temsili demokrasi' esastır. 1982 Anayasası'nda yapılan 2017 değişiklikleri, sadece yürütme yapısını değiştirmiş ve halk oylaması mekanizmasını korumuştur. Ancak 'halk teşebbüsü' (halkın imza toplayarak kanun teklif etmesi) veya 'halk vetosu' (halkın kabul edilmiş bir kanunu iptal etmesi) gibi uygulamalar hukuk sistemimizde yer almamaktadır. Dolayısıyla bu araçların sisteme dahil edildiği bilgisi hukuki olarak yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Demokrasi modellerini analiz etme
Türkiye'de temel model temsili demokrasidir; halk oylaması (referandum) ise yarı doğrudan demokrasi unsurudur.
Anayasa'nın 67. ve 175. maddeleri halk oylamasına imkan tanırken diğer araçlara yer vermez.
2
Hükümet sisteminin yürütme yapısını inceleme
2017 sonrası yürütme 'tek başcı' (monist) olmuştur.
Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmış, tüm yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına verilmiştir.
3
Klasik başkanlık ile Türk modelini karşılaştırma
Türkiye'deki sistem 'seçimlerin birlikte yenilenmesi' kuralı ile klasik modellerden ayrılır.
Karşılıklı fesih/yenileme imkanı sistemin kilitlenmesini önlemek için getirilmiş özgün bir mekanizmadır.
4
Doğrudan/Yarı doğrudan demokrasi araçlarını kontrol etme
Halk teşebbüsü (halkın kanun teklifi vermesi) ve halk vetosu (halkın kanunu iptal etmesi) Türkiye'de yoktur.
Anayasada bu yönde bir düzenleme yapılmamıştır; sadece referandum mevcuttur.

Key Concept

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve Demokrasi Araçları

Hints

1
Türkiye'de halkın doğrudan kanun teklifi verme veya kanun iptal etme yetkisi olup olmadığını düşünün.

Practice More

Yarı doğrudan demokrasinin diğer araçları olan 'temsilcilerin azli' kavramını inceleyerek Türkiye'deki milletvekilliği düşme sebepleriyle karşılaştırınız.
Estimated Time:1m 30s
Question 38Question →

Hükümet sistemleri; kuvvetler ayrılığının uygulanış biçimi, yürütme organının yapısı ve organlar arasındaki siyasi sorumluluk ilişkileri bakımından temel farklılıklara sahiptir.

Buna göre, hükümet sistemlerinin özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Başkanlık sisteminde yürütme organı olan başkan, yasama organına karşı yürüttüğü faaliyetlerden dolayı siyasi sorumluluk taşır ve meclis tarafından güvensizlik oyu ile görevden düşürülebilir.

Answer

Başkanlık sisteminde başkanın yasama organına karşı siyasi sorumluluğu olduğu ve güvensizlik oyu ile görevden alınabileceği ifadesi yanlıştır.
Başkanlık sisteminde kuvvetler ayrılığı 'sert' bir biçimde uygulanır. Bu sistemde yürütme organı monisttir (sadece başkan) ve doğrudan halk tarafından seçilir. Başkanın meclise karşı siyasi sorumluluğu yoktur; yani meclis, başkanın politikalarını beğenmediği gerekçesiyle onu 'güvensizlik oyu' (gensoru gibi) yöntemlerle görevden düşüremez. Başkanın sadece anayasayı ihlal gibi durumlarda 'cezai sorumluluğu' (suçlandırma süreci) söz konusu olabilir. Güvensizlik oyu, kuvvetlerin 'yumuşak' ayrıldığı parlamenter sisteme özgü bir denetim ve sorumluluk mekanizmasıdır.

Step-by-Step Solution

1
Hükümet sistemlerinde sorumluluk mekanizmalarını incele.
Siyasi sorumluluk (güvensizlik oyu/gensoru) parlamenter sistemin bir özelliğidir.
Başkanlık sisteminde yürütme ve yasama organları birbirine karşı tamamen bağımsızdır.
2
Başkanlık sistemindeki 'Kuvvetlerin Sert Ayrılığı' ilkesini değerlendir.
Bu sistemde yasama yürütmeyi (güvensizlik oyuyla), yürütme de yasamayı (fesih yetkisiyle) hukuken sona erdiremez.
Sert ayrılık ilkesi, organların birbirinin görev süresine müdahale etmesini engeller.
3
Başkanın sorumluluk türlerini analiz et.
Başkanın sadece cezai sorumluluğu (impeachment/suçlandırma) vardır, siyasi sorumluluğu yoktur.
Siyasi sorumluluk, yasama desteğinin çekilmesiyle görevin sona ermesidir ki bu başkanlık sisteminin doğasına aykırıdır.

Key Concept

Hükümet Sistemlerinde Kuvvetler Ayrılığı ve Sorumluluk İlişkisi
Question 39Question →

Anayasa hukukunda; devletin temel yapısını, işleyişini ve kişilerin temel haklarını sadece genel hatlarıyla düzenleyen, ayrıntılı hükümlere yer vermeyen kısa ve öz nitelikteki anayasa türü aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Çerçeve anayasa

Answer

Çerçeve anayasa
Çerçeve anayasalar, devletin temel kuruluşunu ve işleyişini sadece genel prensipler düzeyinde ele alan, toplumun ve siyasetin değişen ihtiyaçlarına göre ayrıntıların kanunlarla düzenlenmesine kapı aralayan kısa metinlerdir. Türk anayasa tarihinde 1921 Anayasası bu türün tek örneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa metninin madde yoğunluğunu ve ayrıntı düzeyini değerlendirmek
Soruda metnin 'kısa ve öz' olduğu, 'ayrıntılı hükümlere yer vermediği' belirtilmiştir.
Anayasalar düzenleme tarzlarına göre çerçeve veya kazuistik olarak ikiye ayrılır.
2
Belirlenen özelliğe uygun anayasa türünü seçmek
Kısa, öz ve sadece temel organları düzenleyen anayasa tipi 'çerçeve' anayasadır.
Çerçeve anayasalar toplumsal ve siyasal gelişmelere göre ayrıntıların yasama organı tarafından doldurulmasına imkan tanır.

Key Concept

Anayasa Türleri (Düzenleme Yoğunluğuna Göre Ayrım)
Estimated Time:45s
Question 40Question →

Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri kapsamında yer alan 1808 tarihli Sened-i İttifak ile 1839 tarihli Tanzimat Fermanı, padişahın mutlak otoritesinin sınırlandırılması bakımından dönüm noktası kabul edilir. Bu iki belgenin hukuki nitelikleri, tarafları ve iktidarı sınırlandırma biçimleri dikkate alındığında, aralarındaki temel farka ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Sened-i İttifak, hükümdarın yetkilerinin bir sözleşme (misak) temelinde ve taşradaki seçkin bir zümreyle paylaşılmasını ifade ederken; Tanzimat Fermanı, hükümdarın yetkilerini bizzat kendisinin, "kanun gücünün her gücün üstünde olduğu" kabulüyle tek taraflı olarak sınırlandırdığı bir belgedir.

Answer

Sened-i İttifak'ın bir sözleşme (misak) yoluyla iktidarı paylaştığı, Tanzimat Fermanı'nın ise padişahın tek taraflı iradesiyle hukukun üstünlüğünü ilan ettiği seçenek doğrudur.
Doğru olan değerlendirme, Sened-i İttifak'ın padişah ile taşradaki güç odakları (Ayanlar) arasında karşılıklı bir pazarlık sonucu imzalanan bir 'misak' (sözleşme) olduğunu, Tanzimat Fermanı'nın ise padişahın kimseyle pazarlık yapmadan kendi otoritesini kanun gücüyle sınırlandırdığı tek taraflı bir işlem olduğunu belirtmektedir. Bu, Türk anayasa hukukundaki en temel akademik ayrımdır.

Step-by-Step Solution

1
Sened-i İttifak'ın hukuki niteliğini analiz etme.
Belge, Padişah II. Mahmut ile Ayanlar arasında imzalanmış bir 'misak' yani sözleşmedir.
İktidarın sınırlandırılması, bir pazarlık ve karşılıklı taahhüt sonucunda gerçekleşmiştir.
2
Tanzimat Fermanı'nın hukuki niteliğini analiz etme.
Hükümdar, halkın veya başka bir gücün baskısı olmaksızın, kendi rızasıyla kanunlara uyacağını ilan etmiştir (Tek taraflı irade beyanı).
Anayasalcılık tarihimizde 'hukukun üstünlüğü' ilkesinin ilk kez açıkça kabul edildiği belgedir.
3
İki belgenin özne ve muhatap farkını karşılaştırma.
Sened-i İttifak'ın muhatabı yerel güç odakları (Ayanlar) iken, Tanzimat'ın muhatabı tüm Osmanlı tebaasıdır.
İktidarın kimin lehine veya kiminle paylaşılarak sınırlandırıldığını saptamak farkı netleştirir.
4
Seçenekleri bu hukuki kriterlere göre değerlendirme.
Sözleşme (misak) ve tek taraflı irade ayrımını yapan ifadeye ulaşılır.
KPSS düzeyinde bu kavramsal ayrım, anayasa tarihinin en üst düzey bilgi basamağını oluşturur.

Key Concept

Osmanlı Anayasal Belgelerinin Hukuki Niteliği (Sözleşme vs. Tek Taraflı Beyan)
PreviousPage 2 / 27Next
Anayasa Hukuku ve Türk Anayasa Tarihi Practice Questions — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Page 2 | Examkin