Examkin

Temel Hak ve Hürriyetler

206 questions

Question 101Question →

19821982 Anayasası’nın 13.13. maddesinde düzenlenen temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması rejimine göre, bir temel hak ve hürriyetin sınırlanabilmesi için aşağıdakilerden hangisi uyulması gereken anayasal güvencelerden biri "değildir"?

Show answer & explanation

Answer: Sınırlamanın Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yapılması

Answer

Sınırlamanın Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yapılması, temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasında bir güvence değil, aksine anayasal sınırlama rejimine aykırı bir durumdur.
19821982 Anayasası'nın 13.13. maddesine göre, temel hak ve hürriyetler ancak kanunla sınırlanabilir. 'Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile sınırlama yapılması' bu maddede sayılan şekil şartına ve anayasal güvencelere aykırıdır; çünkü CBK bir idari düzenleyici işlemdir ve yasama organının yaptığı kanunun yerini hak sınırlaması açısından tutamaz.

Step-by-Step Solution

1
19821982 Anayasası'nın 13.13. maddesindeki temel hak ve hürriyetlerin sınırlanma ölçütlerini hatırla.
Sınırlama ölçütleri: Kanunla sınırlama, Anayasa'nın ilgili maddesindeki özel sebebe dayanma, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygunluk, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine uygunluk, ölçülülük ilkesi ve hakkın özüne dokunmama.
Anayasal güvencelerin hangileri olduğunu tespit etmek için madde metnine bakılmalıdır.
2
Seçeneklerde verilen ifadeleri bu ölçütlerle karşılaştır.
Sınırlamanın 'Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi' ile yapılması ifadesinin, maddedeki 'ancak kanunla' sınırlama şartıyla çeliştiğini belirle.
Kanun koyucu (TBMM) dışında yürütme organının (Cumhurbaşkanı) olağan dönem kararnameleriyle hak sınırlaması yapamayacağını doğrulamak gerekir.

Key Concept

Anayasa Madde 1313 Sınırlama Güvenceleri

Practice More

Temel hakların 'durdurulması' rejimi ile (Madde 1515) 'sınırlanması' rejimi (Madde 1313) arasındaki farkları çalışmak konuyu pekiştirecektir.
Estimated Time:45s
Question 102Question →

Bireyin devletin siyasal gücünün kullanılmasına katılmasına imkân tanıyan ve 1982 Anayasası'nda 'Siyasi Haklar ve Ödevler' başlığı altında düzenlenen haklara 'aktif statü hakları' (katılma hakları) denir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi aktif statü hakları kapsamında yer alan bir haktır?

Show answer & explanation

Answer: Dilekçe hakkı

Answer

Dilekçe hakkı, 1982 Anayasası'nın siyasi haklar ve ödevler bölümünde düzenlenen ve bireyin yönetime katılmasını sağlayan bir aktif statü hakkıdır.
Dilekçe hakkı, 1982 Anayasası'nın 74. maddesinde 'Siyasi Haklar ve Ödevler' başlığı altında düzenlenmiştir. Bu hak, bireylerin kamuyla ilgili dilek ve şikayetlerini ileterek yönetime katılmalarına olanak tanıyan bir 'aktif statü hakkı'dır.

Step-by-Step Solution

1
Aktif statü haklarının tanımını yapın.
Aktif statü hakları, bireylere devlet yönetimine ve siyasal süreçlere katılma yetkisi veren haklardır.
Soruda istenen kategori olan aktif statü haklarının kapsamını belirlemek gerekir.
2
1982 Anayasası'ndaki sistematik ayrımı kontrol edin.
Anayasa'nın dördüncü bölümü olan 'Siyasi Haklar ve Ödevler' başlığı altındaki haklar aktif statü haklarına karşılık gelir.
Anayasa bölümleri ile Jellinek'in statü hakları kuramı arasındaki paralelliği doğrulamak gerekir.
3
Seçenekleri anayasal bölümlerine göre tasnif edin.
Mülkiyet ve haberleşme 'Kişi Hakları' (Negatif); eğitim ve çalışma 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' (Pozitif); dilekçe hakkı ise 'Siyasi Haklar' (Aktif) grubundadır.
Hangi hakkın doğru kategoride olduğunu netleştirmek için karşılaştırma yapılır.

Key Concept

Jellinek'in Statü Hakları Tasnifi

Practice More

Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarının da aynı kategoride (aktif statü) olduğunu unutmayın.
Estimated Time:45s
Question 103Question →

1982 Anayasası'nın "Kamu Hizmetine Girme Hakkı"nı düzenleyen 70. maddesine göre, bir kişinin kamu hizmetine alınmasında dikkate alınabilecek yegâne ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Görevin gerektirdiği nitelikler

Answer

Kamu hizmetine alınmada uygulanabilecek tek ölçüt hizmetin veya görevin gerektirdiği niteliklerdir.
1982 Anayasası'nın 70. maddesi, kamu hizmetine girişte fırsat eşitliğini ve liyakati koruma altına almıştır. Bu maddeye göre, bir kişinin memuriyet veya kamu görevine alınması sürecinde, o görevin başarıyla yerine getirilmesi için gerekli olan teknik, mesleki veya fiziksel şartlar dışında hiçbir ayrım (siyasi, sosyal, dini vb.) yapılamaz.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 70. maddesini hatırla.
Madde metni: "Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez."
Sorunun yasal dayanağını belirlemek için gereklidir.
2
Seçenekleri anayasal ilke ile karşılaştır.
Sadece görevin gerektirdiği nitelikler ifadesinin anayasal metne uygun olduğu görülür.
Liyakat ilkesinin anayasal sınırlarını tespit etmek için gereklidir.

Key Concept

Kamu Hizmetine Girme Hakkında Liyakat İlkesi

Practice More

Vatan hizmetinin (madde 72) hem bir hak hem de bir ödev olma özelliğini tekrar ediniz.
Estimated Time:45s
Question 104Question →

1982 Anayasası'nın 17. maddesinde düzenlenen "Kişi dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" hakkı çerçevesinde; kişinin vücut bütünlüğüne müdahale edilmesi ile bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulması rejimleri arasındaki hukuki farklara ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Tıbbi zorunluluklar veya kanunda yazılı hallerden birinin varlığı vücut bütünlüğüne müdahale için yeterliyken; bilimsel ve tıbbi deneyler için ilgilinin rızasının bulunması anayasal bir ön şarttır.

Answer

Tıbbi zorunluluklar veya kanunda yazılı hallerden birinin varlığı vücut bütünlüğüne müdahale için yeterliyken; bilimsel ve tıbbi deneyler için ilgilinin rızasının bulunması anayasal bir ön şarttır.
Doğru olan değerlendirme, 1982 Anayasası'nın 17. maddesinin 2. fıkrasındaki metni tam olarak yansıtmaktadır. Maddede vücut bütünlüğüne dokunulabilmesi için alternatif olarak 'tıbbi zorunluluk' veya 'kanunda yazılı haller' öngörülmüşken, bilimsel ve tıbbi deneyler için sadece 'rıza' şartı aranmıştır. Bu durum, bilimsel deneyler konusunda anayasa koyucunun çok daha sıkı bir koruma rejimi benimsediğini gösterir.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 17. maddesinin ikinci fıkrasını analiz etme
"Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbî deneylere tabi tutulamaz." hükmü tespit edilir.
Müdahale rejimlerinin anayasal dayanağını belirlemek için gereklidir.
2
Vücut bütünlüğüne dokunulma şartlarını ayrıştırma
Tıbbi zorunluluklar VEYA kanunda yazılı haller dışında dokunulamayacağı, dolayısıyla bu ikisinden birinin varlığının yeterli olduğu anlaşılır.
İlk kısmın sınırlama rejimini netleştirmek için.
3
Bilimsel/tıbbi deney şartlarını ayrıştırma
Deneyler için sadece "rıza" şartının arandığı, tıbbi zorunluluk veya kanun gibi istisnaların bu kısım için zikredilmediği görülür.
İkinci kısmın mutlak rıza şartını tespit etmek için.
4
Doğru değerlendirmeyi seçme
Bu iki farklı rejimi doğru kıyaslayan seçeneğe ulaşılır.
Anayasal metnin lafzına en uygun yorumu bulmak için.

Key Concept

Vücut bütünlüğü ile bilimsel deneyler arasındaki anayasal sınırlama farkı
Estimated Time:2m 0s
Question 105Question →

1982 Anayasası uyarınca; savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek ve ölçülülük ilkesine uyulmak kaydıyla temel hakların kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir. Ancak bu istisnai durumlarda dahi anayasal güvence altına alınmış olan ve hiçbir surette dokunulamayacak olan "çekirdek haklar" (sert çekirdek haklar) mevcuttur. Buna göre, olağanüstü dönemlerde dahi bireyin hukuki güvenliğini korumak amacıyla dokunulması yasaklanan hak aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Masumiyet karinesi

Answer

Masumiyet karinesi, olağanüstü hallerde dahi dokunulması yasak olan çekirdek haklardan biridir.
1982 Anayasası'nın 15. maddesinin 2. fıkrasına göre; suçluluğu mahkeme kararıyla saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağı (masumiyet karinesi), savaş veya olağanüstü hal gibi durumlarda bile dokunulamayacak çekirdek haklardandır.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 15. maddesindeki düzenlemeyi analiz etme
Olağanüstü hallerde hakların durdurulabileceği ancak 'çekirdek alanın' korunduğu görüldü.
Savaş veya OHAL dönemlerinde dahi mutlak koruma altında olan hakları belirlemek gerekir.
2
Çekirdek hakları listeleme
Yaşama hakkı, maddi ve manevi varlığın bütünlüğü, din/vicdan/düşünce açıklamaya zorlanmama, suç ve cezaların geçmişe yürümemesi ve masumiyet karinesi.
Seçenekler arasında bu grupta yer alan tek hakkı bulmak soruyu çözer.
3
Seçeneklerle karşılaştırma yapma
Masumiyet karinesinin listede olduğu, diğer hakların ise durdurulabilir haklar olduğu tespit edildi.
Doğru seçeneğe ulaşmak için anayasal tasnifi uygulamak yeterlidir.

Key Concept

Çekirdek Haklar (Sert Çekirdek Haklar)
Estimated Time:45s
Question 106Question →

Türk anayasal düzeninde çalışma hayatının kolektif haklar boyutunu oluşturan grev ve lokavt haklarının kullanımına ve sınırlarına ilişkin olarak 19821982 Anayasası'nda yer alan güncel hükümler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu hakların anayasal rejimiyle bağdaşmaz?

Show answer & explanation

Answer: Siyasi amaçlı grev ve lokavt ile dayanışma grevi gibi eylem türlerine yönelik anayasal yasaklamalar, sosyal istikrarı korumak amacıyla anayasa metninde halen açıkça muhafaza edilmektedir.

Answer

Siyasi amaçlı grev, dayanışma grevi ve genel grev gibi yasakların anayasa metninde halen korunduğunu savunan ifade yanlıştır; çünkü bu yasaklar 2010 yılında anayasadan çıkarılmıştır.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır; çünkü 19821982 Anayasası'nın 5454. maddesinde yer alan 'Siyasî amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grev ve lokavtı, genel grev ve lokavt, işyeri işgali, işi yavaşlatma, verimi düşürme ve diğer direnişler yapılamaz.' hükmü 20102010 yılında yapılan anayasa değişikliği ile metinden tamamen çıkarılmıştır. Dolayısıyla bu yasakların halen anayasa metninde muhafaza edildiğini savunan önerme güncel anayasal rejimle bağdaşmamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
19821982 Anayasası'nın 5454. maddesinin (Grev Hakkı ve Lokavt) içeriğini hatırla.
Maddenin grevin kötüye kullanımını yasakladığı ve sorumlulukları belirlediği görülür.
Anayasal çerçevenin mevcut sınırlarını belirlemek için gereklidir.
2
20102010 Anayasa Değişikliklerinin bu madde üzerindeki etkisini analiz et.
5454. maddenin eski üçüncü fıkrasının (siyasi grev, dayanışma grevi yasakları) yürürlükten kaldırıldığı tespit edilir.
Güncel anayasa metni ile eski metin arasındaki farkı anlamak sorunun anahtarıdır.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri güncel anayasa metni ile karşılaştır.
Siyasi ve dayanışma grevi yasaklarının halen anayasa metninde yer aldığına dair ifadenin hukuki gerçeklikle bağdaşmadığı görülür.
Yanlış olan önermeyi (çelişen hükmü) bulmak için son karşılaştırma yapılır.

Key Concept

20102010 Anayasa Değişiklikleri Sonrası Grev ve Lokavt Hakkının Sınırları
Estimated Time:2m 0s
Question 107Question →

1982 Anayasası'nın "Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler" bölümünde yer alan sendika kurma, toplu iş sözleşmesi ve grev haklarına ilişkin anayasal düzenlemeler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Kamu Görevlileri Hakem Kurulu tarafından verilen kararlar kesin nitelikte olup bu kararlara karşı idari yargı yoluna başvurulması mümkündür.

Answer

Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararlarının kesin olduğunu ve bu kararlara karşı idari yargı yoluna başvurulabileceğini belirten seçenek yanlıştır.
1982 Anayasası'nın 53. maddesinin son fıkrasına göre, toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Anayasa metni açıkça bu kurulun kararlarının kesin olduğunu ve toplu sözleşme hükmünde olduğunu belirtmiştir. Bu durum, söz konusu kararlara karşı idari yargı (Danıştay veya İdare Mahkemeleri) yoluna başvurulmasını engeller.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 53. maddesini incele.
2010 değişikliği ile memurlara 'toplu görüşme' yerine 'toplu sözleşme' hakkı tanındığı görülür.
Toplu sözleşme hakkının kapsamı ve uyuşmazlık çözüm yollarını belirlemek gerekir.
2
Kamu Görevlileri Hakem Kurulu'nun hukuki statüsünü değerlendir.
Anayasa metninde 'Kurul kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir' ifadesi yer almaktadır.
Anayasa'da açıkça 'kesin' olduğu belirtilen ve toplu sözleşme hükmünde sayılan kararlar, kural olarak yargı denetimi dışındadır.

Key Concept

Toplu Sözleşme Hakkı ve Kamu Görevlileri Hakem Kurulu'nun Kararlarının Kesinliği

Practice More

2010 Anayasa değişikliği ile kaldırılan 'siyasi amaçlı grev' ve 'dayanışma grevi' yasaklarını tekrar gözden geçirebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 108Question →

1982 Anayasası'nın 15. maddesinde düzenlenen "Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması" rejimi ile 17. maddesinde güvence altına alınan "Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı" hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; bu hakların anayasal sınırları ve çekirdek hak statüsüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Maddi ve manevi varlığın bütünlüğü, Anayasa'nın 15. maddesinde yaşama hakkı için öngörülen savaş istisnasına dahi tabi tutulmayan, mutlak dokunulmazlığı olan bir çekirdek haktır.

Answer

Maddi ve manevi varlığın bütünlüğü, Anayasa'nın 15. maddesinde yaşama hakkı için öngörülen savaş istisnasına dahi tabi tutulmayan, mutlak dokunulmazlığı olan bir çekirdek haktır.
Doğru ifade, maddi ve manevi varlığın bütünlüğünün Anayasa'nın 15. maddesi uyarınca savaş hukukuna uygun fiiller istisnasına dahi tabi tutulmayan, mutlak bir çekirdek hak olduğunu belirtmektedir. Anayasa'nın 15/2. maddesine göre, 'savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler' yaşama hakkının bir istisnasıyken, maddi ve manevi varlığın bütünlüğüne dokunulmaması konusunda herhangi bir istisna tanınmamış, bu hak mutlak olarak korunmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 15. maddesindeki çekirdek haklar (dokunulamaz alan) incelenir.
Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında yaşama hakkı ve maddi/manevi varlığın bütünlüğünün dokunulmaz olduğu görülür.
Olağanüstü dönemlerde dahi dokunulamayacak asgari hak sınırını belirlemek için gereklidir.
2
15. maddedeki istisnanın kapsamı metin üzerinden analiz edilir.
'Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler' ifadesinin sadece yaşama hakkını kısıtladığı, vücut bütünlüğü (yaralama vb.) için bir istisna içermediği tespit edilir.
Anayasal ifadelerin lafzi ve teknik yorumu, hakların sınırlarını netleştirir.
3
17. maddedeki özel sınırlama sebepleri ile 15. maddedeki çekirdek hak statüsü karşılaştırılır.
Meşru müdafaa ve yakalama gibi hallerin 17. maddede sadece 'öldürme' için açıkça geçtiği, işkence ve eziyet yasağının ise hiçbir durumda esnetilemeyeceği anlaşılır.
Hakkın hem olağan hem olağanüstü dönemlerdeki rejimini ayırt etmek için gereklidir.

Key Concept

Anayasa m. 15 ve m. 17 kapsamında Maddi ve Manevi Varlığın Bütünlüğü Hakkının Çekirdek Hak Niteliği
Question 109Question →

1982 Anayasası’nın 15. maddesinde; savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması rejimi düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, anılan dönemlerde bile devletin yetkileri mutlak olmayıp belirli hukuki sınırlamalara ve 'çekirdek alan' korumasına tabidir.

Buna göre, 1982 Anayasası’nın 15. maddesi kapsamında temel hak ve hürriyetlerin durdurulması rejimine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Milli güvenliğin ve kamu düzeninin korunması amacıyla, sadece terör suçları kapsamındaki fiiller için suç ve cezalar geçmişe yürütülebilir.

Answer

Milli güvenliğin ve kamu düzeninin korunması amacıyla terör suçları için suç ve cezaların geçmişe yürütülebileceği ifadesi yanlıştır; çünkü bu kural olağanüstü hallerde dahi dokunulamayacak mutlak bir çekirdek haktır.
1982 Anayasası'nın 15. maddesine göre 'suç ve cezalar geçmişe yürütülemez'. Bu hüküm, savaş veya olağanüstü hal gibi dönemlerde dahi geçerliliğini koruyan çekirdek haklardandır. Seçenekte belirtilen terör suçları veya milli güvenlik gibi gerekçeler, bu mutlak yasağı ortadan kaldıramaz. Bu nedenle bu ifade hukuken yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 15. maddesinin genel sınırlarını belirle.
Durdurma rejimi için; savaş/seferberlik/OHAL ilanı, uluslararası hukuk yükümlülüklerine uyum ve ölçülülük şartları aranır.
Bu unsurlar durdurma yetkisinin dış sınırlarını çizer.
2
Çekirdek hakları (dokunulamaz saha) tespit et.
Yaşama hakkı (savaş fiili hariç), maddi/manevi bütünlük, din/vicdan/düşünce açıklama zorunluluğu yasağı, masumiyet karinesi ve suç/cezaların geçmişe yürümezliği.
Bu haklar hiçbir durumda sınırlandırılamaz.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri bu kurallarla karşılaştır.
Suç ve cezaların terör veya milli güvenlik gerekçesiyle geçmişe yürütülebileceğini söyleyen ifade, 15. maddedeki mutlak yasağa aykırıdır.
Anayasa çekirdek haklar için 'hukuk devleti' ilkesinden ödün vermez.

Key Concept

Çekirdek Hakların Mutlaklığı ve Suç/Cezaların Geçmişe Yürümezliği

Practice More

Sıkıyönetim uygulamasının 2017 değişikliği ile kaldırıldığını ve OHAL rejiminin kapsamını tekrar edin.
Estimated Time:2m 0s
Question 110Question →

1982 Anayasası'nın "Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" başlıklı 17. maddesinde düzenlenen haklar ve bu hakların sınırları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Kişi, bilimsel ve tıbbi bir zorunluluk varsa rızası aranmaksızın her türlü deneye tabi tutulabilir.

Answer

Kişinin rızası olmaksızın bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulabileceğini belirten ifade yanlıştır.
1982 Anayasası'nın 17. maddesinin 2. fıkrasının ikinci cümlesine göre; 'Kişinin rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz.' Bu hüküm uyarınca, tıbbi bir zorunluluk olsa dahi kişinin rızası alınmadan üzerinde deney yapılması anayasal olarak mümkün değildir. Bu nedenle deneyler için rıza aranmayacağını belirten ifade yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 17. maddesindeki temel güvenceleri hatırla.
Madde; yaşama hakkı, maddi/manevi varlığın korunması, vücut bütünlüğü dokunulmazlığı ve işkence yasağını düzenler.
Soruda istenen 'yanlış' ifadeyi bulmak için maddenin içeriği tam olarak bilinmelidir.
2
Vücut bütünlüğü ve deneylerle ilgili özel şartları kontrol et.
Vücut bütünlüğü için 'tıbbi zorunluluk ve kanun' gerekirken, deneyler için 'rıza' şartı aranır.
Anayasa, tıbbi deneyler konusunda bireyin iradesini (rızasını) en üstün tutmuştur.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri anayasal metinle karşılaştır.
Rıza aranmaksızın deney yapılabileceğini iddia eden seçenek, Anayasa'nın 'rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz' hükmüyle çelişmektedir.
Anayasal bir hakkın sınırlarını yanlış tanımlayan ifade tespit edilmiştir.

Key Concept

Kişi Dokunulmazlığı ve Deney Yasağı
Estimated Time:45s
Question 111Question →

1982 Anayasası'nda "Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler" başlığı altında düzenlenen çalışma hayatı ve sendikal haklar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin ekonomik ve sosyal haklarını korumak amacıyla önceden izin almaksızın sendika kurma hakkına sahiptirler.

Answer

Çalışanlar ve işverenlerin, üyelerinin ekonomik ve sosyal haklarını korumak amacıyla önceden izin almaksızın sendika kurma hakkına sahip olduğu ifadesi doğrudur.
Doğru ifade, çalışanların ve işverenlerin ekonomik ve sosyal menfaatlerini korumak için önceden izin almaksızın sendika kurma hakkına sahip olduğudur. Bu durum 1982 Anayasası'nın 51. maddesinde açıkça belirtilmiş olup, hem işçi hem de işveren kesimini kapsar.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın sendika kurma hakkına ilişkin 51. maddesini analiz etmek.
Çalışanların ve işverenlerin önceden izin almaksızın sendika kurabileceği sonucuna ulaşılır.
Bu hak, demokratik toplum düzeninin ve örgütlenme özgürlüğünün bir gereğidir.
2
Hakkın yer aldığı kategoriyi belirlemek.
Sendika kurma, toplu iş sözleşmesi ve grev haklarının "Sosyal ve Ekonomik Haklar" (Pozitif Statü Hakları) grubunda olduğu teyit edilir.
Jellinek'in statü kuramına göre bu haklar devletten bir edim veya düzenleme isteme mahiyetindedir.
3
Kamu görevlilerinin toplu sözleşme sürecini değerlendirmek.
2010 anayasa değişikliği ile kamu görevlilerine toplu sözleşme hakkı tanındığı ve Hakem Kurulu kararlarının kesin olduğu hatırlanır.
Kamu görevlileri için grev hakkı anayasada açıkça öngörülmediğinden, uyuşmazlıkların çözümü için kesin yetkili bir kurul oluşturulmuştur.

Key Concept

Sendikal hakların (izin almaksızın kurulma, serbest üyelik) ve toplu iş sözleşmesi/sözleşmesi haklarının anayasal niteliği.

Practice More

Kamu görevlilerinin toplu sözleşme hakkı ile işçilerin toplu iş sözleşmesi hakkı arasındaki farkları (özellikle grev hakkı ve hakem kurulu süreci) inceleyiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 112Question →

Jellinek’in "üçlü statü kuramı" çerçevesinde, bireyin devletten olumlu bir davranış, bir hizmet veya bir yardım beklediği haklar "pozitif statü hakları" (isteme hakları) olarak nitelendirilmektedir. 1982 Anayasası'nın sistematiğinde bu haklar büyük ölçüde "Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler" başlığı altında düzenlenmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda düzenlenen pozitif statü haklarından biri değildir?

Show answer & explanation

Answer: Kamu hizmetine girme hakkı

Answer

Kamu hizmetine girme hakkı
Kamu hizmetine girme hakkı, 1982 Anayasası'nın 'Siyasi Haklar ve Ödevler' bölümünde düzenlenmiştir. Jellinek'in tasnifine göre, bireyin devletin siyasal iktidarının kullanılmasına katılmasına olanak tanıyan bu tür haklar 'aktif statü hakları' (katılma hakları) olarak adlandırılır. Dolayısıyla bu hak, devletten bir edim beklenen pozitif statü hakları arasında yer almaz.

Step-by-Step Solution

1
Jellinek'in statü hakları kuramındaki kategorileri tanımlamak.
Negatif statü (koruyucu), Pozitif statü (isteme) ve Aktif statü (katılma) hakları olarak üç ana grup belirlenir.
Hakların niteliğini anlamak için teorik altyapıyı kurmak gerekir.
2
Pozitif statü haklarının 1982 Anayasası'ndaki yerini saptamak.
Bu haklar genellikle 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' bölümünde yer alır.
Anayasal sistematiği kullanarak hakları gruplandırmak çözümü kolaylaştırır.
3
Seçeneklerdeki hakların anayasal bölümlerini kontrol etmek.
Sağlık, konut, eğitim ve sosyal güvenlik sosyal/ekonomik haklarken; kamu hizmetine girme siyasi bir haktır.
Siyasi haklar, aktif statü hakları kategorisinde değerlendirilir.

Key Concept

Jellinek'in Üçlü Statü Hakları Sınıflandırması

Hints

1
Pozitif statü hakları, devletten bir 'edim' (hizmet) beklediğimiz sosyal ve ekonomik haklardır.
2
Siyasi haklar, devletin yönetimine katılmayı sağlar ve aktif statü hakları olarak bilinir.

Practice More

Negatif statü haklarının (kişi hakları) hangi durumda 'dokunulmaz alan' yarattığını incelemek konuyu pekiştirecektir.
Estimated Time:50s
Question 113Question →

1982 Anayasası’nın 74. maddesinde düzenlenen “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Türkiye'de ikamet eden yabancıların dilekçe hakkından yararlanabilmeleri karşılıklılık esasına bağlıdır ve Kamu Denetçiliği Kurumu, TBMM Başkanlığına bağlıdır.

Answer

Türkiye'de ikamet eden yabancıların dilekçe hakkını kullanabilmesi karşılıklılık esasına tabidir ve Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlıdır.
1982 Anayasası'nın 74. maddesine göre, yabancıların dilekçe hakkından yararlanabilmesi karşılıklılık (mütekabiliyet) esasına ve Türkiye'de ikamet etmelerine bağlıdır. Ayrıca, 2010 anayasa değişikliği ile oluşturulan Kamu Denetçiliği Kurumu, anayasal bir zorunluluk olarak TBMM Başkanlığına bağlı şekilde yapılandırılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Dilekçe hakkının öznelerini belirle.
Vatandaşlar ve Türkiye'de ikamet eden yabancılar.
Anayasa 74. madde, hakkın kimler tarafından kullanılabileceğini açıkça belirtir.
2
Yabancılar için getirilen özel sınırlamayı kontrol et.
Karşılıklılık (mütekabiliyet) esası ve ikamet şartı.
Yabancıların siyasi haklardan yararlanması belirli ek şartlara bağlanmıştır.
3
Kamu Denetçiliği Kurumu'nun (KDK) hukuki statüsünü ve bağlılığını incele.
KDK, 2010 yılında anayasaya eklenmiş olup TBMM Başkanlığına bağlıdır.
Anayasa metnindeki teşkilatlanma yapısı bu bağlılığı zorunlu kılar.

Key Concept

Siyasi Haklar ve 2010 Anayasa Değişiklikleri

Practice More

Kamu Başdenetçisinin seçimindeki dört turlu oylama sürecini ve her turda aranan nitelikli çoğunlukları inceleyiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 114Question →

1982 Anayasası'nın 17. maddesinde düzenlenen "Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" hakkı kapsamında; tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, bir kimsenin bilimsel veya tıbbi deneylere tabi tutulabilmesi için mutlaka bulunması gereken şart aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Kişinin rızasının bulunması

Answer

Anayasa'nın 17. maddesine göre tıbbi ve bilimsel deneyler için kişinin rızasının bulunması zorunludur.
1982 Anayasası'nın 17. maddesinin 2. fıkrasına göre; tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz. Bu ifade, bireyin rızasını deneyler için temel bir anayasal zorunluluk haline getirir.

Step-by-Step Solution

1
1982 Anayasası'nın 17. maddesinin ikinci fıkrasındaki 'Kişi dokunulmazlığı' hükmünü hatırlayın.
İlgili hüküm, tıbbi zorunluluk ve kanuni haller dışında vücut bütünlüğüne dokunulamayacağını belirtir.
Kişinin fiziksel varlığı üzerindeki mutlak hakkını tespit etmek için.
2
Deneylere yönelik özel şartı belirleyin.
Anayasa, deneyler için rızayı açık bir şart olarak koşmuştur.
Tıbbi zorunluluk ve kanunla belirlenmiş genel sınırların ötesindeki işlemler için bireyin iradesinin önemini kavramak için.

Key Concept

Kişi dokunulmazlığı ve rıza esası
Estimated Time:45s
Question 115Question →

1982 Anayasası’nda düzenlenen "Siyasi Haklar ve Ödevler" başlığı altındaki Kamu Hizmetine Girme (m. 70), Vatan Hizmeti (m. 72) ve Vergi Ödevi (m. 73) hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin matrah, mükellef ve konu gibi kurucu unsurlarında, kanunun belirttiği sınırlar dahilinde değişiklik yapma yetkisi Cumhurbaşkanına devredilebilir.

Answer

Vergi yükümlülüklerinin matrah, mükellef ve konu gibi temel unsurlarında Cumhurbaşkanına yetki devredilebileceğini belirten ifade yanlıştır.
Doğru yanıt olan seçenek yanlıştır çünkü 1982 Anayasası'nın 73. maddesinin 4. fıkrasına göre Cumhurbaşkanına devredilebilecek yetki; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin sadece muaflık, istisna, indirim ve oranlarına ilişkindir. Verginin konusu, matrahı ve mükellefi gibi 'kurucu ve asli' unsurlar ise kanunilik ilkesi gereği yalnızca TBMM tarafından çıkarılan kanunla belirlenebilir ve bu yetki yürütme organına devredilemez.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 70, 72 ve 73. maddelerindeki hakların öznelerini karşılaştır.
Kamu hizmeti ve vatan hizmeti "Türkler" (vatandaşlar) için, vergi ise "herkes" içindir.
Siyasi hakların bir kısmı sadece vatandaşlara, bir kısmı ise herkese tanınmıştır.
2
Vatan hizmetinin hukuki doğasını incele.
Madde 72 uyarınca bu hizmet hem bir hak hem de bir ödevdir.
Anayasa koyucu bu hizmeti sadece bir yükümlülük değil, vatana hizmet etme onuru/hakkı olarak da görmüştür.
3
Verginin kanuniliği ilkesini (m. 73/3) ve istisnasını (m. 73/4) analiz et.
Yükümlülükler kanunla konulur; ancak Cumhurbaşkanı belirli alanlarda sınırlı yetkiye sahiptir.
Yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesi gereği, temel unsurlar (matrah, mükellef, konu) sadece kanunla belirlenebilir.
4
Cumhurbaşkanına devredilebilecek vergi yetkilerinin kapsamını kontrol et.
Yetki sadece "muaflık, istisna, indirim ve oranlar" ile sınırlıdır.
Matrah ve mükellef gibi unsurlar verginin 'esasına' ilişkindir ve yürütmeye devredilemez.

Key Concept

Verginin Kanuniliği İlkesi ve Cumhurbaşkanının Sınırlı Yetki Devri

Practice More

Verginin kanuniliği ilkesinin sert ve yumuşak uygulamaları ile Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri arasındaki ilişkiyi inceleyiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 116Question →

1982 Anayasası'nın "Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler" bölümünde düzenlenen, çalışanların ve işverenlerin üyelerinin çalışma ilişkilerindeki menfaatlerini korumak amacıyla önceden izin almaksızın kullanabildikleri hak aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Sendika kurma hakkı

Answer

Sendika kurma hakkı
1982 Anayasası'nın 51. maddesine göre çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek amacıyla önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma hakkına sahiptir. Bu hak, anayasal sınıflandırmada 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' (isteme hakları) bölümünde yer alır.

Step-by-Step Solution

1
Anayasal hak gruplarını belirle
Soruda bahsi geçen hak 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' grubunda yer almaktadır.
1982 Anayasası hakları üç ana kategoride (kişi, sosyal/ekonomik, siyasi) sınıflandırmıştır.
2
Tanımlanan hakkın kapsamını analiz et
Çalışanların ve işverenlerin iş ilişkilerini düzenlemek ve menfaatlerini korumak için önceden izin almadan kurdukları yapı sendikadır.
Anayasa Madde 51, sendika kurma hakkını bu amaçlar ve yöntemle tanımlamıştır.

Key Concept

Sendika Kurma Hakkı

Hints

1
Bu hak, çalışanlar ve işverenler arasındaki kolektif ilişkileri düzenlemek amacıyla anayasada yer alır.

Practice More

Grevin ve lokavtın hangi hak grubunda yer aldığını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 117Question →

1982 Anayasası’nın 15. maddesinin ikinci fıkrasında; savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde dahi dokunulamayacak olan 'çekirdek haklar' (sert çekirdek alan) tahdidi olarak sayılmıştır. Bu düzenleme, devletin en kritik dönemlerde dahi aşamayacağı hukuki sınırı temsil etmektedir.

Buna göre, Anayasa'nın 15. maddesinde öngörülen güvenceler ve bu haklara tanınan anayasal istisnalar birlikte değerlendirildiğinde; olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı bir dönemde gerçekleştirilen aşağıdaki eylemlerden hangisi 'çekirdek alan' ihlali teşkil etmez?

Show answer & explanation

Answer: Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler

Answer

Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler, Anayasa'nın 15. maddesinde yaşama hakkının dokunulamazlığına getirilen tek ve özel istisnadır.
1982 Anayasası'nın 15. maddesinin 2. fıkrasına göre; savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde yaşama hakkı çekirdek haklar arasında sayılmış olsa da, 'savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler' bu korumanın dışında bırakılmıştır. Dolayısıyla bu durum, çekirdek alanın anayasal bir sınırını teşkil eder ve ihlal sayılmaz.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 15. maddesindeki çekirdek haklar listesinin analizi.
Yaşama hakkı, maddi/manevi bütünlük, masumiyet karinesi, suç ve cezaların geçmişe yürümemesi, din ve vicdan hürriyeti çekirdek haklardır.
Olağanüstü hallerde hangi hakların mutlak koruma altında olduğunu belirlemek için gereklidir.
2
Yaşama hakkına ilişkin özel parantez içi hükmün incelenmesi.
Metinde 'savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında' ifadesi yer almaktadır.
Bu ifade, yaşama hakkının çekirdek hak statüsünde olmasına rağmen, savaş hukukuna uygunluk halinde bir istisnası olduğunu gösterir.
3
Seçeneklerin bu istisna ve mutlak yasaklar çerçevesinde değerlendirilmesi.
Savaş hukukuna uygun fiillerden kaynaklanan ölümler, anayasal metnin kendisi tarafından ihlal kapsamı dışında tutulmuştur.
Çekirdek alan ihlali teşkil etmeyen durumu tespit etmek için anayasal istisnayı bulmak gerekir.

Key Concept

Anayasa Madde 15 ve Çekirdek Hakların İstisnaları

Hints

1
Anayasa'nın 15. maddesinin ikinci fıkrasındaki parantez içi istisnaya odaklanın.

Practice More

Çekirdek hakların Jellinek'in negatif statü hakları ile olan ilişkisini ve AİHS Madde 15 ile benzerliklerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 118Question →

1982 Anayasası'nda düzenlenen düşünce, ifade ve inanç hürriyetlerinin anayasal koruma ve sınırlama rejimi dikkate alındığında, bu hakların kullanımı ve sınırlandırılması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Düşünce ve kanaat hürriyeti; kamu düzeninin korunması, genel ahlakın sağlanması ve demokratik toplum düzeninin sürekliliği için kanunla sınırlandırılabilen bir haktır.

Answer

Düşünce ve kanaat hürriyetinin kamu düzeni veya genel ahlak gibi gerekçelerle kanunla sınırlanabileceğini savunan ifade yanlıştır.
Düşünce ve kanaat hürriyeti (Madde 25), 1982 Anayasası'nda mutlak bir hak olarak düzenlenmiştir ve madde metninde herhangi bir sınırlama sebebi yer almaz. Ayrıca Anayasa'nın 15. maddesi uyarınca bu hak, savaş veya olağanüstü hal gibi durumlarda dahi dokunulamayacak 'sert çekirdek' haklar arasındadır. Dolayısıyla bu hakkın kamu düzeni veya genel ahlak gerekçesiyle sınırlanabileceği yönündeki ifade anayasal olarak yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 25. maddesini (Düşünce ve Kanaat Hürriyeti) inceleyin.
Maddede herhangi bir sınırlama sebebinin bulunmadığı görülür; bu hak mutlak bir nitelik taşır.
Düşüncenin sadece iç dünyada kalması (kanaat) devlet tarafından sınırlanamaz bir alan oluşturur.
2
Anayasa'nın 26. maddesini (Düşünceyi Açıklama ve Yayma Hürriyeti) inceleyin.
Bu maddede milli güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi gibi sınırlama sebepleri sayılmıştır.
Düşüncenin dışa vurumu (ifade), başkalarının hakları ve kamu menfaati ile çatışabileceği için sınırlamaya tabidir.
3
Anayasa'nın 15. maddesindeki çekirdek haklar listesini kontrol edin.
Düşünce ve kanaat hürriyetinin, savaş ve OHAL hallerinde dahi dokunulamayacak çekirdek haklardan biri olduğu doğrulanır.
İnsan onurunun ve kişiliğinin temeli olan düşünceye müdahale edilemeyeceği ilkesi anayasal güvence altındadır.

Key Concept

1982 Anayasası'nda düşünce (kanaat) hürriyetinin mutlaklığı ile ifade hürriyetinin sınırlanabilirliği arasındaki temel fark.

Practice More

Anayasa'nın 15. maddesinde yer alan diğer çekirdek hakları (yaşam hakkı, suç ve cezaların geçmişe yürümemesi, masumiyet karinesi) tekrar ediniz.
Estimated Time:1m 40s
Question 119Question →

1982 Anayasası’nın "Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" başlıklı 17. maddesinde düzenlenen haklar ve bu hakların kullanımına ilişkin anayasal esaslarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz.

Answer

Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz.
Doğru cevap olan ifade, Anayasa'nın 17. maddesinin 2. fıkrasıyla tam olarak aynı doğrultudadır. Anayasa, vücut bütünlüğüne dokunulmasını sadece tıbbi zorunluluklar ve kanunda açıkça belirtilen durumlarla (örneğin adli tıp incelemeleri) sınırlamış, bunun dışındaki müdahaleleri yasaklamıştır.

Step-by-Step Solution

1
Madde Kapsamının Belirlenmesi
Anayasa'nın 17. maddesinin yaşama hakkı, vücut bütünlüğü ve işkence yasağını kapsadığı tespit edilir.
Sorunun odaklandığı anayasal metnin sınırlarını belirlemek için gereklidir.
2
Vücut Bütünlüğü İstisnalarının Analizi
Anayasa'da vücut bütünlüğüne dokunulabilmesi için 'tıbbi zorunluluk' ve 'kanunda yazılı olma' şartlarının kümülatif olarak arandığı görülür.
Doğru seçeneğin anayasal dayanağını teyit etmek için gereklidir.
3
Çekirdek Hak ve Güncel Mevzuat Kontrolü
İşkence yasağının mutlak olduğu (çekirdek hak) ve 2017 sonrası sıkıyönetim gibi kurumların kaldırıldığı hatırlanarak yanlış seçenekler elenir.
Çeldiricilerin hukuki hatalarını (outdated veya kavramsal hata) tespit etmek için gereklidir.

Key Concept

Kişi Dokunulmazlığı ve Maddi/Manevi Varlık

Practice More

Anayasa'nın 15. maddesindeki çekirdek haklar ile 17. maddedeki hakların kesişim kümesini inceleyiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 120Question →

1982 Anayasası'nda düzenlenen "Düşünce ve Kanaat Hürriyeti" (m. 25) ile "Düşünceyi Açıklama ve Yayma Hürriyeti" (m. 26) arasındaki anayasal koruma ve sınırlama rejimi farkına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Düşünce ve kanaat hürriyeti, savaş ve olağanüstü hallerde dahi dokunulamayan çekirdek haklar arasında yer alırken; düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti Anayasa'da belirtilen özel sebeplerle kanunla sınırlandırılabilir.

Answer

Düşünce ve kanaat hürriyetinin mutlak (çekirdek) karakterde olması, açıklama hürriyetinin ise belirli sebeplerle sınırlandırılabilir olması temel farktır.
Doğru ifade, düşünce ve kanaat hürriyetinin kişinin iç dünyasını (forum internum) temsil etmesi nedeniyle mutlak ve dokunulamaz (çekirdek hak) olduğunu, buna karşın bu düşüncelerin dış dünyaya yayılmasını (forum externum) ifade eden açıklama hürriyetinin kamu düzeni, millî güvenlik gibi sebeplerle kanunla sınırlandırılabileceğini vurgulamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Anayasa'nın 25. ve 26. maddeleri ile 15. maddesini analiz et.
25. madde düşünce hürriyetini, 26. madde ifade hürriyetini düzenler; 15. madde ise dokunulamaz hakları belirler.
Hakların anayasal niteliğini ve hiyerarşisini anlamak için temel maddelerin tespiti gerekir.
2
Hakların mutlak olup olmadığını karşılaştır.
Düşünce ve kanaat hürriyeti (forum internum) mutlaktır. Düşünceyi açıklama ve yayma (forum externum) ise sınırlandırılabilir.
İçsel düşünce dünyası ile bu düşüncenin dış dünyaya yansıtılması arasındaki hukuki ayrımı yapmak çözüm için kritiktir.
3
Çekirdek hak kavramını kontrol et.
Düşünce ve kanaatlerin açıklanmaya zorlanamaması savaş ve OHAL'de dahi dokunulamayan haklardandır.
Anayasa m. 15/2 uyarınca bu hakkın mutlaklığını doğrulamak gerekir.

Key Concept

Hakkın Çekirdek Alanı ve Forum Internum - Forum Externum Ayrımı
Estimated Time:1m 15s
PreviousPage 6 / 11Next