İdarenin Sorumluluğu

Bir kamu kurumuna ait bölge müdürlüğü binasında meydana gelen yangın felaketi sonrasında düzenlenen bilirkişi raporunda şu tespitlere yer verilmiştir:

I. Binadaki otomatik yangın söndürme sisteminin, bütçe ödeneklerinin başka birime aktarılması nedeniyle üç yıldır periyodik bakımı yapılmadığı için çalışmadığı,
II. İhbarın alınmasından sonra itfaiye ekiplerinin, personelin yanlış güzergâh seçimi ve trafik yoğunluğu nedeniyle olay yerine standart sürenin çok üzerinde bir sürede ulaştığı,
III. Yangın mahalline ulaşan ekiplerin, araçlardaki teknik bir arıza nedeniyle su sıkma mekanizmasını tam kapasiteyle çalıştıramadığı anlaşılmıştır.

Bu olaydaki tespitler 'hizmet kusuru'nun görünüm biçimleri ve idarenin sorumluluğu açısından değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Bir belediye tarafından yürütülen toplu taşıma hizmeti sırasında, belediye otobüsünün fren sistemindeki kronik bir arıza nedeniyle kontrolden çıkarak bir durağa çarpması sonucu maddi ve bedensel zararlar meydana gelmiştir. Olayla ilgili hazırlanan teknik raporda; aracın periyodik bakımlarının bütçe yetersizliği nedeniyle altı aydır yapılmadığı, şoförün ise arıza belirtilerini sefer başında fark edip durumu ilgililere bildirmesine rağmen "seferi tamamla" talimatı aldığı tespit edilmiştir. Bu olayda idarenin mali sorumluluğuna yol açan "hizmet kusuru" ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir valilik, şehir merkezindeki metruk bir binanın madde bağımlıları tarafından işgal edildiği ve çevre güvenliğini ciddi şekilde tehdit ettiği yönündeki çok sayıda başvuruyu yerinde bularak; binanın yıkılması veya girişlerinin geçişi kesin olarak engelleyecek şekilde kapatılması için ilgili belediyeye yazılı talimat vermiştir. Belediye, binanın kapı ve pencerelerini sac levhalarla kapatmış ancak kısa bir süre sonra bu levhaların söküldüğü ve binaya kontrolsüz girişlerin devam ettiği tespit edilmiştir. İdarenin bu durumu bilmesine rağmen ek bir denetim veya önlem almadığı bir süreçte, binada çıkan yangın bitişikteki bir ticari işletmeye sıçrayarak ağır maddi zarara yol açmıştır. Bu olaydaki idari sorumlulukla ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

1982 Anayasası'nın 125. maddesinde yer alan "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." hükmü ile anayasal güvenceye kavuşturulan idarenin mali sorumluluğu hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Bir ilçe belediyesinin yürüttüğü altyapı yenileme çalışmaları esnasında, sahada görevli mühendisin mevzuatta belirtilen güvenlik tedbirlerini kasten ihlal etmesi ve iş makinesi operatörünün ağır ihmali sonucunda ana su şebekesi patlamış, sokağı su basması nedeniyle çevredeki ticari işletmelerde büyük çapta maddi hasar meydana gelmiştir. Zarar gören işletme sahiplerinden biri, meydana gelen zararın bütünüyle kamu görevlilerinin şahsi ve ağır kusurundan kaynaklandığını ileri sürerek zararın tazminini talep etmektedir.

İdarenin mali sorumluluğunun genel özellikleri ve anayasal temelleri (özellikle Anayasa'nın 125. ve 129. maddeleri) göz önüne alındığında, bu durumla ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

İdare hukukunda idarenin mali sorumluluğunun doğabilmesi için zararın varlığı, idari faaliyet (işlem veya eylem) ile zarar arasında uygun bir illiyet bağının bulunması ve zararın belirli nitelikleri taşıması şarttır.

Buna göre, idarenin sorumluluğunun kurucu unsurları olan 'zarar' ve 'illiyet bağı' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir devlet hastanesinde, tüm periyodik kontrolleri ve bakımları titizlikle yapılmış olan merkezi tıbbi cihaz sisteminin, cihazın iç mekanizmasındaki gizli bir üretim hatası sebebiyle aniden arızalanması sonucunda bir hasta zarar görmüştür. İdare, bu arızanın teknik olarak önceden öngörülmesinin ve müdahale edilerek önlenmesinin imkansız olduğunu belirterek; olayın bir 'mücbir sebep' teşkil ettiğini ve illiyet bağının kesilmesi nedeniyle sorumluluğunun kalmadığını iddia etmektedir. Ancak yerleşik yargı içtihatlarına göre bu tür olaylar mücbir sebep olarak kabul edilmemektedir.

Buna göre, idarenin bu iddiasının hukuken yerinde görülmemesinin temel nedeni, söz konusu olayın mücbir sebepte aranan aşağıdaki kriterlerden hangisini karşılamıyor olmasıdır?

Bir büyükşehir belediyesi, imar planında 'jeolojik sakıncalı alan' şerhi bulunan bir arazide ruhsatlı bir inşaatın devam ettiğine dair mahalle sakinlerinden gelen çok sayıda 'çatlak ve toprak kayması emaresi' bildirimine rağmen, bölgeye teknik inceleme ekibini ancak bir ay sonra sevk etmiştir. Yapılan inceleme sonucunda düzenlenen teknik raporda, riskin 'mühendislik önlemleriyle bertaraf edilebilir' düzeyde olduğu belirtilmiş ve inşaatın durdurulmasına gerek görülmemiştir. Raporun düzenlenmesinden on gün sonra meydana gelen ve mevsim normallerindeki bir yağışın tetiklemesiyle gerçekleşen heyelan sonucunda, inşaat alanı ile bitişiğindeki binalar tamamen yıkılmıştır. Olayla ilgili açılan tam yargı davasında idare; zararın doğa olayından kaynaklandığını, personelin raporu teknik kanaatine dayanarak düzenlediğini ve takdir yetkisinin kullanıldığını savunmuştur.

Danıştay’ın hizmet kusuru ve idarenin denetim sorumluluğuna ilişkin yerleşik içtihatları dikkate alındığında, bu olayda idarenin tazminat sorumluluğunun hukuki temeli ve hizmet kusurunun baskın görünüm biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Anayasa’nın 125. ve 129. maddeleri çerçevesinde, idarenin mali sorumluluk rejiminin anayasal temelleri ve genel özellikleri dikkate alındığında; idarenin bir zararı tazmin etme yükümlülüğünün hukuki doğası hakkında aşağıdakilerden hangisi en isabetli değerlendirmedir?

Emniyet Genel Müdürlüğü envanterinde bulunan ve toplumsal olaylara müdahalede kullanılan yüksek desibelli "Akustik Caydırıcı Cihaz"ın (ACC) bir gösteri sırasında kullanımı esnasında, cihazın teknik bir aksaklık ve o anki hava basıncı değişikliğinin birleşmesi sonucu (beklenmeyen hal) hedef dışı bir frekans yayması neticesinde; hem cihazı operasyonel olarak kullanan polis memuru (P), hem de o sırada yoldan geçmekte olan ancak gösterici grupla ilgisi bulunmayan vatandaş (V) kalıcı işitme kaybına uğramıştır. İdarenin cihazın bakımı, temini veya kullanım talimatlarına uyulması noktasında herhangi bir ihmalinin (kusurunun) bulunmadığı yargı kararıyla kesinleşmiştir.

Bu olayda idarenin polis memuru (P) ve vatandaş (V)'ye karşı sorumluluğunun hukuki dayanakları aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak nitelendirilmiştir?

Bir sınır ilimizde, güvenlik güçlerinin tüm önleyici tedbirleri eksiksiz ve zamanında almış olmasına rağmen, aniden gelişen yasa dışı toplumsal olaylar ve şiddet eylemleri sonucunda bölgedeki sivil vatandaşlara ait iş yerleri büyük zarar görmüştür. Zarar gören vatandaşların kayıplarının karşılanması talebiyle açılan davada, idarenin olaylara müdahalesinde bir aksaklık bulunmadığı tespit edilmiş ve idarenin herhangi bir işlemi ya da eylemi ile meydana gelen zarar arasında doğrudan bir illiyet (nedensellik) bağı kurulamamıştır.

Buna rağmen, idare hukukunun genel prensipleri uyarınca toplumun tamamını ilgilendiren bu tür olaylardan doğan zararların, devletin anayasal nitelikleri gereği idare tarafından tazmin edilmesi gerektiğine karar verilmiştir.

İdarenin bu olaydaki tazmin yükümlülüğünün hukuki dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

İdarenin bütünüyle hukuka uygun şekilde yürüttüğü bir kamu hizmeti faaliyeti sırasında, toplumun genel yararı adına belirli bir kişinin mal varlığında oluşan özel ve olağandışı zararın hakkaniyet gereği idarece tazmin edilmesi, aşağıdaki sorumluluk ilkelerinden hangisinin bir gereğidir?

İdare hukukunda idarenin mali sorumluluğunu ortadan kaldıran veya azaltan nedenlerden biri olan 'mücbir sebep', 'beklenmeyen hal' (kaza) kavramından temel olarak 'dışsallık' unsuru ile ayrılmaktadır. Buna göre, idarenin yürüttüğü hizmetin veya faaliyetin bünyesinden kaynaklanmayan, tamamen dış bir etkenle ortaya çıkan ve önlenmesi teknik olarak mümkün olmayan aşağıdaki durumlardan hangisi 'mücbir sebep' kapsamında değerlendirilir?

Deniz trafiğinin güvenliğini sağlamakla yükümlü olan bir kamu kurumuna, sorumluluk alanındaki bir deniz fenerinin arızalandığı ve çalışmadığı yönünde ilgili birimlerce bildirim yapılmıştır. Ancak aradan geçen on günlük süreye rağmen gerekli onarım yapılmamış ve bu süreçte bölgeden geçen bir yük gemisi fenerin çalışmaması nedeniyle kayalıklara çarparak ağır maddi zarara uğramıştır. İdare, savunmasında onarım için gereken hassas devre parçalarının yurt dışından sipariş edildiğini ancak gümrük süreçlerindeki bürokratik engeller nedeniyle onarımın geciktiğini, bu durumun kendilerine atfedilemeyeceğini ileri sürmüştür.

Bu olaydaki idari sorumluluk ve hizmet kusuru ilişkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir tapu memurunun, aralarında şahsi bir çıkar ilişkisi bulunan bir kişinin lehine hareket etmek amacıyla, kasıtlı olarak gerçeğe aykırı bir tescil işlemi yapması ve bu durumun üçüncü bir şahsın mülkiyet hakkını ihlal ederek ağır maddi zarara yol açması durumunda; kamu görevlisinin sorumluluğu ve idarenin rücu hakkı ile ilgili aşağıdaki hukuki nitelendirmelerden hangisi doğrudur?

Devlet Su İşleri (DSİ) bünyesindeki bir barajın kapaklarında yaşanan teknik bir arıza sonucunda çevredeki tarım arazilerini su basmıştır. Mağdur çiftçi, tarlasındaki mevcut ürünlerin kaybının yanı sıra, önümüzdeki 10 yıl boyunca arazisinde gerçekleştirmeyi düşündüğü varsayımsal bir modernizasyon projesinden elde edeceği "muhtemel gelir artışının" da tazminini talep etmiştir. İdare hukukunda zararın özellikleri dikkate alındığında, çiftçinin "muhtemel gelir artışı" talebinin reddedilmesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen yol yapım çalışmaları kapsamında gerçekleştirilen hatalı bir dinamit patlatması sonucunda, bölgedeki bir mermer ocağına ulaşımı sağlayan tek köprü ağır hasar alarak kullanılamaz hale gelmiştir. Mermer ocağını işleten firma; ruhsat süresinin dolmasına rağmen üretime fiilen devam ettiğini ancak bu olay nedeniyle sevkiyatlarının durduğunu belirterek idareden tazminat talebinde bulunmuştur. Yapılan teknik incelemede, patlatma sırasında bölgeden geçen ve tonaj sınırına uymayan bir üçüncü kişiye ait kamyonun da köprüdeki sarsıntıyı artırarak çökmede payı olduğu tespit edilmiştir.

İdarenin mali sorumluluğunun kurucu unsurları ve illiyet bağı ilkeleri çerçevesinde, söz konusu uyuşmazlığın çözümüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Belediye Park ve Bahçeler Müdürlüğü ekiplerinin bir parkta gerçekleştirdiği ağaç budama çalışması sırasında, bir dalın park halindeki bir otomobilin üzerine düşmesi sonucu araçta maddi hasar meydana gelmiştir. İdarenin bu zarardan dolayı tazminat ödemekle yükümlü tutulabilmesi için, gerçekleştirilen budama faaliyeti ile ortaya çıkan hasar arasında bulunması gereken neden-sonuç ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?

İdare tarafından işletilen ve yüksek düzeyde teknik uzmanlık gerektiren bir enerji üretim tesisinde, tüm uluslararası güvenlik standartlarına uyulmasına ve periyodik denetimlerin eksiksiz yapılmasına rağmen; tesisin ana kumanda sistemindeki bir yarı iletken bileşende, üretim aşamasında fark edilmesi imkânsız olan ve bilimsel literatürde o güne dek tanımlanmamış bir atomik dizilim hatası nedeniyle ani bir sistem çökmesi yaşanmış ve çevreye yayılan sızıntı maddi zarara yol açmıştır. Olayın tamamen sistemin iç işleyişinden kaynaklandığı, herhangi bir doğal afet veya üçüncü kişi müdahalesinin bulunmadığı teknik raporlarla kesinleşmiştir.

Buna göre, idarenin mali sorumluluğu ve illiyet bağı çerçevesinde söz konusu olayla ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir büyükşehir belediyesinin, meteoroloji birimleri tarafından günler öncesinden yapılan şiddetli kar yağışı uyarılarına rağmen ana arterlerde gerekli önlemleri almaması, kar küreme ve tuzlama çalışmalarına ancak ulaşım tamamen durup araçlar yolda mahsur kaldıktan saatler sonra başlaması nedeniyle vatandaşların maddi zarara uğraması durumunda; idarenin tazminat sorumluluğuna esas teşkil eden hizmet kusuru görünümü aşağıdakilerden hangisidir?