Uluslararası Sorumluluk

277 questions

Devlet A, hem küresel piyasalardaki istikrarsızlık hem de kendi hükümetinin uyguladığı hatalı ve öngörüsüz finansal politikalar nedeniyle derin bir mali kriz yaşamaktadır. Devlet A, temel kamu düzenini korumak ve devletin iflasını önlemek amacıyla komşu Devlet B ile arasındaki enerji ithalatına dair ikili antlaşmadan doğan ödeme yükümlülüklerini askıya almış; ayrıca bu süreçte toplumsal huzursuzluğu bastırmak adına sistematik ayrımcılık ve işkence yasağı gibi emredici normları ( $jus$ $cogens$ ) ihlal eden bazı güvenlik tedbirlerini uygulamaya koymuştur. Devlet A, bu fiillerin devletin hayati bir menfaatini korumak için başvurulan kaçınılmaz birer "zaruret hali" ( $necessity$ ) olduğunu iddia etmektedir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) Taslak Maddeleri çerçevesinde, Devlet A'nın bu savunması ve hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hallerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Ekonomik kriz, devletin temel bir menfaatini korumaya yönelik "zaruret hali" olarak ileri sürülebilse de; devletin krizin oluşumuna kendi politikalarıyla katkıda bulunmuş olması ve fiillerin emredici normları ihlal etmesi nedeniyle hukuka aykırılık ortadan kalkmaz.

Antlaşma yükümlülüklerinin askıya alınması, ödeme imkânsızlığı nedeniyle "mücbir sebep" (

force

majeure

) kapsamında değerlendirilir ve devletin krizdeki kusuru bu durumda sorumluluğu etkilemez.

Devletin bekası her türlü uluslararası yükümlülüğün üstünde kabul edildiği için, emredici normlara aykırı güvenlik tedbirleri de "zaruret hali" çerçevesinde hukuka uygun hale gelir.

Devlet A'nın başka bir seçeneği kalmadığı için söz konusu fiiller "tehlike hali" (

distress

) kapsamında değerlendirilir ve bu durumda devletin krizdeki payı hukuki sonucu değiştirmez.

Zaruret hali savunması sadece çevre felaketleri gibi doğal olaylarda geçerli olduğundan, ekonomik kriz gibi beşerî ve siyasi faktörler hukuka aykırılığı ortadan kaldıran bir sebep olarak ileri sürülemez.

Show answer & explanation

Answer: Ekonomik kriz, devletin temel bir menfaatini korumaya yönelik "zaruret hali" olarak ileri sürülebilse de; devletin krizin oluşumuna kendi politikalarıyla katkıda bulunmuş olması ve fiillerin emredici normları ihlal etmesi nedeniyle hukuka aykırılık ortadan kalkmaz.

Answer

Ekonomik krizin devletin temel bir menfaatini korumaya yönelik bir gerekçe olarak sunulabilmesine rağmen, devletin bu duruma kendi hatalı politikalarıyla katkıda bulunmuş olması ve ayrıca emredici normları (jus cogens) ihlal etmesi nedeniyle hukuka aykırılığın ortadan kalkmayacağını belirten ifade doğrudur.

Doğru yanıt, ILC Taslak Maddeleri'nin iki temel kısıtlamasını aynı anda içermektedir. Madde

25

uyarınca, bir devlet zaruret halini ancak bu durumun ortaya çıkmasına kendisi katkıda bulunmamışsa ileri sürebilir; senaryoda devletin hatalı para politikaları bu savunmayı geçersiz kılar. Ayrıca Madde

26

uyarınca, hiçbir durum (zaruret hali dahil) emredici bir kuralın (

jus

cogens

, örneğin işkence yasağı) ihlalini hukuka uygun hale getirmez.

Step-by-Step Solution

Fiilin hangi hukuki savunma mekanizmasına girdiğini tespit et.

Devletin bilerek ve isteyerek (zorunlu kalsa da) bir yükümlülüğü ihlal etmesi 'Zaruret Hali' (

Necessity

) kapsamındadır.

Mücbir sebep irade dışı imkânsızlık gerektirirken, zaruret hali bir menfaati korumak için yapılan bilinçli tercihtir.

Zaruret hali (Madde

25

) sınırlamalarını kontrol et.

Devlet, durumun oluşumuna katkıda bulunmuşsa (hatalı para politikaları gibi) bu savunmayı kullanamaz.

ILC Taslak Maddeleri Madde

25/2-b

uyarınca devletin katkısı prelüzyonu engeller.

Emredici normların (

Jus

Cogens

) etkisini değerlendir.

Hiçbir gerekçe emredici norm ihlalini hukuka uygun hale getirmez.

ILC Taslak Maddeleri Madde

26

uyarınca emredici normlar mutlak sınırdır.

Key Concept

Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Hallerin Sınırları (Katkı ve Emredici Normlar)

Practice More

ILC Taslak Maddeleri'nin 25, 26 ve 27. maddelerini karşılaştırarak, onarım yükümlülüğünün bu hallerde bile devam edebileceğini inceleyin.

Estimated Time:2m 30s

Question 262Question →

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 2001 tarihli "Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Doğan Sorumluluğu Taslak Maddeleri" çerçevesinde, bir devletin sorumluluğunun doğmasını sağlayan kurucu unsurlar ve bu fiillerin hukuki niteliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?

Bir fiilin uluslararası hukuk nezdinde haksız fiil olarak nitelendirilmesi, söz konusu fiilin ilgili devletin iç hukukunda hukuka uygun olarak tanımlanmasından etkilenmez.

Uluslararası sorumluluk rejimi, devletlerin hangi durumlarda kuvvet kullanabileceği veya antlaşmaları nasıl imzalayacağı gibi 'birincil kuralları' (primary rules) belirleyen bir sistemdir.

Bir haksız fiilin devlete isnat edilebilmesi için fiilin mutlaka devletin yürütme organı tarafından işlenmesi gerekir; yargı organlarının kararları uluslararası sorumluluk doğurmaz.

Uluslararası haksız fiilin varlığı için yükümlülük ihlali ve isnat edilebilirliğin yanı sıra, mağdur devletin maddi bir zarara uğramış olması genel bir kurucu unsurdur.

Bir devletin sorumluluğunun doğması için haksız fiilin mutlaka kasten işlenmiş olması gerekir; ihmal veya kusur olmaksızın sorumluluk doğması mümkün değildir.

Show answer & explanation

Answer: Bir fiilin uluslararası hukuk nezdinde haksız fiil olarak nitelendirilmesi, söz konusu fiilin ilgili devletin iç hukukunda hukuka uygun olarak tanımlanmasından etkilenmez.

Answer

Bir fiilin uluslararası hukuk nezdinde haksız fiil olarak nitelendirilmesi, söz konusu fiilin ilgili devletin iç hukukunda hukuka uygun olarak tanımlanmasından etkilenmez.

Doğru ifade, uluslararası hukukun özerkliğini yansıtır. ILC Taslak Maddeleri'nin 3. maddesine göre, bir devletin fiili uluslararası hukuku ihlal ediyorsa, bu fiil iç hukukta yasal olsa bile uluslararası haksız fiil teşkil eder ve devletin sorumluluğu doğar. Bu durum, uluslararası hukukun üstünlüğü ve kendi kurallarını nitelendirme yetkisinin sonucudur.

Step-by-Step Solution

ILC 2001 Taslak Maddeleri Madde 2'yi analiz et.

Uluslararası haksız fiilin iki unsuru vardır: İsnat edilebilirlik ve uluslararası yükümlülük ihlali.

Sorumluluğun doğması için gereken asgari şartları belirlemek için.

Madde 3'teki 'Nitelendirme Özerkliği' ilkesini incele.

Bir fiilin haksızlığı sadece uluslararası hukuka göre belirlenir.

İç hukukun uluslararası yükümlülükleri geçersiz kılamayacağı ilkesini (autonomy of international law) teyit etmek için.

Tali (Secondary) ve Birincil (Primary) kural ayrımını yap.

Sorumluluk hukuku, yükümlülüklerin içeriğini değil, ihlal sonrası süreci (tali kuralları) düzenler.

Sorumluluk rejiminin hukuki doğasını doğru saptamak için.

Key Concept

Uluslararası Sorumluluğun Özerkliği ve Tali Kurallar

Estimated Time:1m 30s

Question 263Question →

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 2001 tarihli "Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Doğan Sorumluluğu Taslak Maddeleri" kapsamında, bir haksız fiilin varlığından ve dolayısıyla devletin uluslararası sorumluluğundan söz edilebilmesi için bir arada bulunması gereken kurucu unsurlar aşağıdakilerden hangisidir?

İsnat edilebilirlik ve uluslararası yükümlülüğün ihlali

İsnat edilebilirlik, yükümlülük ihlali ve maddi zarar oluşumu

İsnat edilebilirlik, yükümlülük ihlali ve devletin kusuru

İsnat edilebilirlik ve fiilin iç hukuka aykırı olması

Uluslararası yükümlülük ihlali ve karşılıklılık ilkesinin bozulması

Show answer & explanation

Answer: İsnat edilebilirlik ve uluslararası yükümlülüğün ihlali

Answer

İsnat edilebilirlik ve uluslararası yükümlülüğün ihlali

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) 2001 tarihli Taslak Maddeleri'nin 2. maddesi, devletin uluslararası haksız fiili için iki temel unsur öngörür: Fiilin (olumlu eylem veya ihmal) uluslararası hukuk uyarınca devlete isnat edilebilir olması (subjektif unsur) ve bu fiilin devletin uluslararası bir yükümlülüğünün ihlalini teşkil etmesi (objektif unsur). Bu iki unsurun varlığı, sorumluluğun doğması için yeterlidir.

Step-by-Step Solution

Yasal çerçevenin belirlenmesi

ILC 2001 Taslak Maddeleri Madde 2

Devlet sorumluluğunun genel esasları bu maddede tanımlanmıştır.

Kurucu unsurların ayrıştırılması

Subjektif unsur (İsnadiyet) ve Objektif unsur (İhlal)

Sorumluluğun doğması için fiilin devlete ait olması ve hukuka aykırı olması gerekir.

İstisnai unsurların elenmesi

Zarar ve kusur genel şart değildir

Taslak maddeler 'zarar' veya 'kusur'u genel birer kurucu unsur olarak şart koşmamıştır.

Key Concept

İkinci Derece Kurallar (Secondary Rules) ve Sorumluluğun Unsurları

Question 264Question →

Sınır güvenliğinden sorumlu bir askeri birliğin komutanı, merkezi hükümetin kesin 'ateşkes' talimatına rağmen, şahsi bir kararla komşu ülke topraklarındaki bir yerleşim yerinin bombalanması emrini vermiş ve sivil can kayıplarına yol açmıştır. İlgili devlet, komutanın bu eylemi 'emirleri çiğneyerek' ve 'yetkisini aşarak' ( $ultra$ $vires$ ) gerçekleştirdiğini, dolayısıyla eylemin devlete atfedilemeyeceğini savunmaktadır. Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) 'Devletin Uluslararası Haksız Fiillerden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeleri' çerçevesinde, bu eylemin devlete isnat edilebilirliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Komutan bir devlet organı sıfatıyla ve resmi kapasiteyle hareket ettiği için, talimatlara aykırı davranmış veya yetkisini aşmış olsa dahi eylemi devlete isnat edilir.

Eylem hükümetin kontrolü dışında ve açık talimatlara aykırı gerçekleştiği için, bu durum bir 'şahsi kusur' sayılır ve devletin uluslararası sorumluluğu doğmaz.

Söz konusu askeri birlik devlete karşı bir ayaklanma hareketi içinde olmadığı sürece, ancak hükümetin eylemi sonradan açıkça benimsemesi durumunda isnadiyet gerçekleşir.

Bu tür disiplinsiz eylemler, başarılı olmuş bir ayaklanma hareketinin eylemleriyle aynı statüdedir ve isnadiyet ancak komutanın yeni bir hükümet kurmasıyla mümkündür.

Devlet, komutanın bu eylemini engellemek için 'gerekli özeni' (due diligence) göstermişse, eylem bir 'özel kişi fiili' sayılarak devlete isnat edilmekten çıkar.

Show answer & explanation

Answer: Komutan bir devlet organı sıfatıyla ve resmi kapasiteyle hareket ettiği için, talimatlara aykırı davranmış veya yetkisini aşmış olsa dahi eylemi devlete isnat edilir.

Answer

Komutanın bir devlet organı sıfatıyla ve resmi kapasiteyle hareket etmesi nedeniyle, talimatlara aykırı davranmış veya yetkisini aşmış olsa dahi eyleminin devlete isnat edileceğini belirten seçenek doğrudur.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) 7. maddesi, bir devlet organının veya devlet yetkisi kullanmaya yetkili kılınmış bir kişi veya kuruluşun eyleminin, kendi yetkisini aşsa veya talimatlara aykırı olsa bile, o devletin bir fiili olarak kabul edileceğini açıkça düzenler. Senaryoda komutan, askeri birliğin başındaki resmi sıfatıyla bu emri verdiği için yetki aşımı isnadiyeti ortadan kaldırmaz.

Step-by-Step Solution

Failin hukuki statüsünü belirle.

Fail bir askeri birlik komutanıdır, yani devletin hiyerarşik yapısı içindeki bir 'devlet organı/görevlisi'dir (Madde 4).

Uluslararası sorumlulukta ilk adım eylemin bir devlet organına ait olup olmadığını tespit etmektir.

Eylemin hangi kapasiteyle yapıldığını analiz et.

Eylem, komutanın resmi yetkilerini kullanarak (ateş emri vererek) gerçekleştirdiği bir eylemdir.

Özel bir kişinin suç işlemesi ile bir görevlinin yetkisini kullanması arasındaki fark isnadiyet kurallarını değiştirir.

Yetki aşımı (

ultra

vires

) kuralını uygula.

UHK Madde 7 uyarınca, resmi kapasitede hareket eden bir organın yetkisini aşması veya talimatlara aykırı davranması devlete isnadı engellemez.

Devletlerin kendi görevlileri üzerindeki kontrol eksikliğini ileri sürerek sorumluluktan kaçmalarını önlemek temel amaçtır.

Key Concept

Ultra Vires Eylemlerde Devletin Sorumluluğu

Estimated Time:1m 30s

Question 265Question →

Uluslararası hukukta devletlerin uzay çalışmaları, nükleer enerji üretimi ve tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınması gibi faaliyetleri yürütürken ortaya çıkan zararlardan dolayı sorumlu tutulmasını ifade eden "hukuka uygun fiillerden kaynaklanan (kusursuz) sorumluluk" rejimi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sorumluluğun doğması için devletin faaliyet sırasında bir uluslararası hukuk kuralını veya antlaşma hükmünü açıkça ihlal etmiş olması gerekir.

Bu sorumluluk rejiminde "zarar" (damage), sorumluluğun doğması için zorunlu ve kurucu (constitutive) nitelikte bir unsurdur.

Devletin sorumlu tutulabilmesi için faaliyetin yürütülmesinde ağır bir kusurunun veya ihmalinin bulunduğu davacı tarafça ispatlanmalıdır.

Zarar gören tarafın devleti uluslararası alanda sorumlu tutabilmesi için öncelikle ilgili devletin iç hukuk yollarını tüketmiş olması şarttır.

Bu sorumluluk rejimi sadece Jus Cogens (emredici norm) niteliğindeki kuralların ihlal edilmesi durumunda uygulama alanı bulur.

Show answer & explanation

Answer: Bu sorumluluk rejiminde "zarar" (damage), sorumluluğun doğması için zorunlu ve kurucu (constitutive) nitelikte bir unsurdur.

Answer

Hukuka uygun fiillerden kaynaklanan sorumluluk rejiminde zararın meydana gelmiş olması, sorumluluğun doğması için kurucu bir unsurdur.

Hukuka uygun fiillerden kaynaklanan (kusursuz) sorumluluk rejiminde, faaliyetin kendisi uluslararası hukuk tarafından yasaklanmamıştır. Bu nedenle, devletin sorumlu tutulabilmesi için bir kuralı ihlal etmesi gerekmez; ancak bu faaliyetten dolayı sınır ötesi bir 'zarar' (damage) doğması şarttır. Bu rejimde zarar, sorumluluğu doğuran kurucu (constitutive) bir unsurdur.

Step-by-Step Solution

Sorumluluk rejimlerinin ayrımını yapınız.

Geleneksel sorumluluk "hukuka aykırı fiile" (ihlale) dayanırken, nükleer ve uzay gibi alanlardaki sorumluluk "hukuka uygun" (yasaklanmamış) ancak riskli fiillere dayanır.

Sorumluluğun kaynağını belirlemek doğru rejimi seçmek için gereklidir.

Kusursuz sorumluluğun (strict liability) temel şartını belirleyiniz.

Hukuka uygun bir fiilde faaliyetin kendisi suç teşkil etmediği için, sorumluluk ancak üçüncü tarafların somut bir zarar görmesiyle tetiklenir.

Zarar unsurunun bu rejimdeki kurucu rolünü anlamak soruyu çözüme kavuşturur.

Key Concept

Hukuka Uygun Fiillerden Sorumlulukta Zarar Unsuru

Practice More

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) 2001 tarihli 'Tehlikeli Faaliyetlerden Kaynaklanan Sınır Ötesi Zararın Önlenmesi Taslak Maddeleri'ni inceleyerek önleme yükümlülüğü (due diligence) ile tazminat sorumluluğu arasındaki ilişkiyi pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 266Question →

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Roma Statüsü’nün $27$ . maddesinde düzenlenen "Resmi Sıfatın Önemsizliği" ilkesi ve uluslararası ceza hukukundaki bireysel sorumluluk rejimi dikkate alındığında, bir kişinin devlet başkanı, hükümet üyesi veya parlamento üyesi olması durumunda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bu sıfatlar, kişiyi Roma Statüsü kapsamındaki suçlardan dolayı cezai sorumluluktan kurtarmaz ve tek başına cezada indirim sebebi teşkil etmez.

Kişi, suçları resmi görevlerini yerine getirirken işlediği sürece uluslararası hukuktaki "işlevsel bağışıklık" (immunity ratione materiae) kapsamında yargılamadan muaftır.

Üst düzey devlet görevlilerinin ulusal hukukta sahip olduğu dokunulmazlıklar, UCM'nin yargı yetkisini kullanması önünde kesin bir usuli engel oluşturur.

Resmi sıfatı bulunan kişiler sadece maiyetlerindeki kişilerin fiillerinden dolayı "üstlerin sorumluluğu" çerçevesinde yargılanabilir, bizzat işledikleri fiillerden sorumlu tutulamazlar.

UCM, görev başındaki bir devlet başkanını yargılayabilmek için öncelikle ilgili devletin ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin özel onayını almak zorundadır.

Show answer & explanation

Answer: Bu sıfatlar, kişiyi Roma Statüsü kapsamındaki suçlardan dolayı cezai sorumluluktan kurtarmaz ve tek başına cezada indirim sebebi teşkil etmez.

Answer

Resmi sıfatlar, kişiyi Roma Statüsü kapsamındaki suçlardan dolayı cezai sorumluluktan kurtarmaz ve tek başına cezada indirim sebebi teşkil etmez.

Roma Statüsü'nün

27

. maddesi, uluslararası ceza hukukunun temel direklerinden biri olan "Resmi Sıfatın Önemsizliği" ilkesini vazeder. Bu kurala göre, bir kişinin devlet başkanı veya hükümet üyesi olması, işlediği uluslararası suçlardan (soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları) dolayı cezai sorumluluğunu hiçbir şekilde ortadan kaldırmaz. Ayrıca bu sıfatlar, cezanın belirlenmesinde bir hafifletici sebep veya indirim gerekçesi olarak da kullanılamaz. Bu düzenleme, klasik uluslararası hukuktaki bağışıklıkların (dokunulmazlıkların) bireysel cezai sorumluluk söz konusu olduğunda UCM nezdinde geçerli olmadığını teyit eder.

Step-by-Step Solution

Roma Statüsü Madde

27

'deki "Resmi Sıfatın Önemsizliği" (Irrelevance of Official Capacity) hükmünü analiz edin.

Bu hükmün, Statü'nün tüm kişilere resmi sıfat ayrımı yapılmaksızın eşit uygulanacağını belirttiğini tespit edin.

Uluslararası ceza hukukunda bireysel sorumluluğun en üst düzey yetkilileri de kapsadığını teyit etmek için gereklidir.

Resmi sıfatın cezai sonuçlarını (sorumluluk ve ceza miktarı) değerlendirin.

Devlet başkanı, hükümet üyesi veya seçilmiş temsilci olmanın suçtan muafiyet sağlamadığı ve ceza indirimi gerekçesi olamayacağı sonucuna varın.

Roma Statüsü Madde

27/1

doğrudan bu sonucu öngörmektedir.

Key Concept

Resmi Sıfatın Önemsizliği (Roma Statüsü Madde 27)

Estimated Time:1m 30s

Question 267Question →

Uluslararası sorumluluk hukukunda, bir devletin hukuka aykırı bir fiilden sorumlu tutulabilmesi için söz konusu fiilin o devlete "isnat edilebilir" (atıf yapılabilir) olması temel bir şarttır. Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun (UHK) "Devletin Uluslararası Haksız Fiillerden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeleri" (2001) uyarınca isnadiyet kuralları dikkate alındığında, aşağıdaki durumların hangisinde eylemin devlete isnat edilmesi mümkündür?

Devletin herhangi bir ihmali veya 'gerekli özen' (due diligence) yükümlülüğü ihlali olmaksızın, bir grup sivilin yabancı mülkiyetine zarar vermesi.

Mevcut hükümete karşı ayaklanan ancak mücadele sonunda merkezi otorite tarafından tamamen etkisiz hale getirilen (başarısız olan) bir grubun haksız fiilleri.

Bir devlet organı veya görevlisinin, kendisine verilen talimatları açıkça çiğneyerek yetki aşımında bulunması (ultra vires) ancak resmi sıfatıyla hareket etmesi durumunda işlediği fiiller.

Bir devletin kontrolü, talimatı veya yönlendirmesi altında bulunmayan, tamamen kendi adına hareket eden münferit vatandaşların haksız fiilleri.

Ülkedeki yabancı bir devletin elçilik çalışanlarının, kendi devletlerinin resmi görevleri dışında ve şahsi kapasiteleriyle gerçekleştirdikleri haksız fiiller.

Show answer & explanation

Answer: Bir devlet organı veya görevlisinin, kendisine verilen talimatları açıkça çiğneyerek yetki aşımında bulunması (ultra vires) ancak resmi sıfatıyla hareket etmesi durumunda işlediği fiiller.

Answer

Bir devlet organı veya görevlisinin resmi kapasiteyle hareket ederken yetki aşımında (ultra vires) bulunması durumunda işlediği fiiller devlete isnat edilir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun Taslak Maddeleri'nin 7. maddesi uyarınca, bir devlet organı veya kamu yetkisini kullanmaya yetkili kılınmış bir kişi, bu kapasiteyle hareket ettiği sürece yetkisini aşsa veya talimatlara aykırı davransa bile (ultra vires), bu eylemler devlete isnat edilir. Bu kural, devletlerin kendi görevlileri üzerindeki denetim sorumluluğunu ve uluslararası hukukun güvenliğini korumayı amaçlar.

Step-by-Step Solution

UHK Taslak Maddeleri'ndeki temel isnadiyet kurallarını değerlendir.

Madde 4 (Devlet Organları), Madde 7 (Yetki Aşımı) ve Madde 10 (Ayaklanma Hareketleri) temel belirleyicilerdir.

İsnadiyetin hangi hukuki temele dayandığını saptamak için bu maddeler kritiktir.

Yetki aşımı (ultra vires) durumunun hukuki sonucunu incele.

Madde 7'ye göre, bir organın talimatlara aykırı da olsa resmi sıfatla yaptığı eylemler devlete atfedilir.

Uluslararası hukukta devletin organları üzerindeki mutlak sorumluluğu, organın yetkisini aşması durumunda da devam eder.

Özel kişi ve başarısız hareketlerin durumunu karşılaştır.

Özel kişilerin (ihmal yoksa) ve başarısız ayaklanmaların fiilleri devlete isnat edilmez.

Bu aktörler resmi devlet otoritesini temsil etmedikleri için eylemleri şahsi/grup düzeyinde kalır.

Key Concept

İsnadiyet (Atıf) ve Ultra Vires Sorumluluğu

Estimated Time:1m 30s

Question 268Question →

Uluslararası sorumluluk hukukunun temelini oluşturan "isnadiyet" (atıf) kavramı, haksız bir fiilin hukuken bir devlete bağlanabilmesini ifade eder. Uluslararası Hukuk Komisyonu (UHK) tarafından 2001 yılında kabul edilen "Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler" uyarınca, isnadiyet kurallarına dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir devletin, başlangıçta kendisine isnat edilemeyen özel kişilere ait bir fiili sonradan kendi fiiliymiş gibi benimsemesi ve kabul etmesi durumunda, söz konusu fiil o devlete isnat edilir.

Bir devlet organının veya kamu görevlisinin, kendisine verilen yetki sınırlarını aşarak ya da talimatlara aykırı (ultra vires) hareket etmesi durumunda, bu fiil hiçbir koşulda devlete isnat edilemez.

Mevcut hükümet tarafından bastırılan ve başarısız olan bir ayaklanma hareketinin tüm fiilleri, devletin ülkesinde gerçekleştiği için otomatik olarak mevcut hükümete ve devlete isnat edilir.

Bir devletin yeni hükümeti haline gelen başarılı bir ayaklanma hareketinin, iktidarı ele geçirme sürecinde gerçekleştirdiği haksız fiiller devlete isnat edilemez.

Bir devletin ülkesindeki özel kişilerin yabancı bir devlete karşı işlediği her türlü haksız fiil, devletin herhangi bir ihmali bulunmasa dahi doğrudan devlete isnat edilen bir sorumluluk doğurur.

Show answer & explanation

Answer: Bir devletin, başlangıçta kendisine isnat edilemeyen özel kişilere ait bir fiili sonradan kendi fiiliymiş gibi benimsemesi ve kabul etmesi durumunda, söz konusu fiil o devlete isnat edilir.

Answer

Başlangıçta devlete isnat edilemeyen bir fiilin devlet tarafından sonradan benimsenmesi ve kabul edilmesi durumunda bu fiilin devlete isnat edileceğini belirten seçenek doğrudur.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun 2001 tarihli Taslak Maddeleri'nin 11. maddesine göre, bir devlet, başlangıçta kendisine isnat edilemeyen bir davranışı (örneğin özel kişilerin eylemlerini) kendi eylemi olarak kabul eder ve benimserse, bu davranış uluslararası hukuk uyarınca o devlete isnat edilir. Bu kural, özellikle devletin resmi makamlarının özel grupların eylemlerini açıkça onayladığı durumlarda (Tahran elçilik baskını örneğinde olduğu gibi) işletilir.

Step-by-Step Solution

UHK Taslak Maddeleri çerçevesinde isnadiyet kurallarını değerlendir.

İsnadiyet için fiilin bir devlet organına, devlet yetkisi kullanan kişilere veya devletçe benimsenen eylemlere ait olması gerekir.

Sorumluluğun doğması için haksız fiilin devlete aidiyetinin tespiti zorunludur.

Ayaklanma hareketleri ve yetki aşımı durumlarını incele.

Başarılı hareketlerin fiilleri devlete isnat edilirken, başarısız olanlarınki edilmez. Resmi görevlilerin yetki aşımı (ultra vires) eylemleri ise devlete isnat edilmeye devam eder.

Uluslararası hukukta devletin sürekliliği ve güvenilirliği ilkesi gereği resmi sıfatla yapılan eylemlerden devlet sorumlu tutulur.

Benimseme ve kabul etme (Madde 11) kuralını uygula.

Devletin bir eylemi sahiplenmesi, isnadiyeti hukuken kurar.

Tahran Rehineler Davası gibi örneklerde görüldüğü üzere, devletin resmi onayı fiili devlet eylemine dönüştürür.

Key Concept

İsnadiyet (Atıf) Kuralları

Practice More

Uluslararası Adalet Divanı'nın Tahran Rehineler Davası'ndaki (ABD-İran) kararını, isnadiyetin 'benimseme ve kabul' aşaması açısından inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 269Question →

Uluslararası hukukta devletin sorumluluğunu ortadan kaldıran hallerden biri olan "rıza" (consent), Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan taslak maddelerde düzenlenmiştir. Buna göre, bir devletin rızasının, başka bir devletin fiilinin hukuka aykırılığını ortadan kaldırabilmesi için aşağıdakilerden hangisi zorunludur?

Rızanın, hiyerarşik olarak emredici uluslararası hukuk kurallarından (jus cogens) daha üst bir statüde bulunması

Rızanın, hukuka aykırı fiil gerçekleştikten sonra sorumluluğu kaldırmak amacıyla beyan edilmesi

Rızanın, fiilin sınırları içinde kalması ve emredici bir hukuk kuralını (jus cogens) ihlal etmemesi

Rızanın geçerliliği için mutlaka Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından onaylanmış bir belgeye dayanması

Rızanın, sadece diplomatik temsilcilerin yargı bağışıklıklarının kaldırılmasına yönelik olması

Show answer & explanation

Answer: Rızanın, fiilin sınırları içinde kalması ve emredici bir hukuk kuralını (jus cogens) ihlal etmemesi

Answer

Rızanın, fiilin sınırları içinde kalması ve emredici bir hukuk kuralını (jus cogens) ihlal etmemesi

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) Taslak Maddeleri Madde 20'ye göre, bir devletin kendisine karşı gerçekleştirilen bir eyleme verdiği rıza, bu eylemin rızanın sınırları içinde kalması kaydıyla hukuka aykırılığı ortadan kaldırır. Ancak Madde 26, hiçbir mazeretin (rıza dahil) emredici normların (jus cogens) ihlalini meşrulaştıramayacağını açıkça hükme bağlamıştır.

Step-by-Step Solution

Kavramın kaynağını ve tanımını belirle.

ILC Taslak Maddeleri'nin 20. maddesi, geçerli rızayı hukuka aykırılığı kaldıran hallerden biri olarak tanımlar.

Mazeretin hukuki dayanağını ve temel şartlarını anlamak için ilk adımdır.

Zamanlama ve geçerlilik şartlarını analiz et.

Rıza, fiilin işlenmesinden önce veya fiil sırasında verilmelidir.

Fiilden sonraki beyanların 'rıza' değil 'feragat' olduğunu ayırt etmek gerekir.

Kapsam ve üst hukuk kuralları sınırını değerlendir.

Eylem rızanın sınırlarını aşmamalı ve ILC 26. madde uyarınca emredici bir kuralı (jus cogens) ihlal etmemelidir.

Hukuka aykırılığı kaldıran hallerin sınırlarını belirleyen emredici normların hiyerarşik üstünlüğünü kontrol etmek şarttır.

Key Concept

Rızanın Geçerlilik Şartları ve Jus Cogens Sınırı

Hints

Hukuka aykırılığı kaldıran hallerin emredici hukuk kuralları (jus cogens) karşısındaki durumunu hatırlayın.

Bir devletin rızasının geçerli olabilmesi için rıza beyanının zamanlaması ve beyan edilen eylemin kapsamı önemlidir.

Practice More

Rıza ile 'haklardan feragat' (waiver) arasındaki farkı, zamanlama unsuru üzerinden inceleyen benzer bir soru çözebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 270Question →

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 'Devletin Uluslararası Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu' taslak maddelerine göre, bir devletin 'zaruret hali' (necessity) mazeretine dayanarak bir fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırabilmesi için belirli şartların varlığı gereklidir. Buna göre, bir devletin zaruret hali mazeretine dayanarak sorumluluktan kurtulmasını kesin olarak engelleyen durum aşağıdakilerden hangisidir?

Gerçekleştirilen fiilin, uluslararası hukukun emredici bir kuralı (jus cogens) ile çatışması

Söz konusu fiilin, devletin iradesi dışında gerçekleşen ve ifayı maddi olarak imkansız kılan mücbir bir sebebe dayanması

İlgili devletin, zaruret halinin ortaya çıkmasına kendi eylemleriyle herhangi bir şekilde katkıda bulunmamış olması

Zaruret halinin dayandığı tehlikenin, devletin hayati bir ekonomik menfaatini ağır ve yakın bir şekilde tehdit etmesi

Yükümlülüğün ihlal edildiği devletin, bu işleme önceden açık bir rıza göstermemiş olması

Show answer & explanation

Answer: Gerçekleştirilen fiilin, uluslararası hukukun emredici bir kuralı (jus cogens) ile çatışması

Answer

Gerçekleştirilen fiilin, uluslararası hukukun emredici bir kuralı (jus cogens) ile çatışması, zaruret hali de dahil olmak üzere tüm hukuka aykırılığı ortadan kaldıran haller için mutlak bir engel teşkil eder.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) 26. maddesi uyarınca, hiçbir hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hal (rıza, meşru müdafaa, karşı önlemler, mücbir sebep, tehlike hali veya zaruret hali), uluslararası hukukun genel emredici bir normundan (jus cogens) kaynaklanan bir yükümlülüğe aykırı fiili meşrulaştıramaz. Dolayısıyla, bir devletin zaruret hali mazeretiyle yaptığı eylem bir jus cogens normunu (örneğin kuvvet kullanma yasağı veya temel insan hakları) ihlal ediyorsa, bu mazeret hukuken geçersizdir.

Step-by-Step Solution

Zaruret halinin (necessity) hukuki mahiyetini değerlendir

Zaruret hali, bir devletin ağır ve yakın bir tehlike karşısında tek çare olarak yükümlülüğünü ihlal etmesidir.

Mazeretin hangi şartlarda ileri sürülebileceğini anlamak için temel tanımı bilmek gerekir.

ILC Taslak Maddeleri'ndeki genel kısıtlamaları kontrol et

ILC 26. Madde, hiçbir mazeret halinin emredici kurallara (jus cogens) aykırı fiilleri haklı çıkaramayacağını belirtir.

Jus cogens normlar, uluslararası hukuk hiyerarşisinin en tepesinde yer alır ve hiçbir istisnaya izin vermez.

Seçeneklerdeki mazeret kısıtlamalarını karşılaştır

Jus cogens ihlali mutlak bir engeldir; oysa mücbir sebep ayrı bir haldir ve devletin katkıda bulunmaması bir şarttır.

Zaruret hali ile mücbir sebep arasındaki ayrımı ve 'katkıda bulunmama' (non-contribution) kuralını ayırt etmek gerekir.

Key Concept

Jus Cogens ve Zaruret Hali İlişkisi

Practice More

ILC taslak maddelerindeki 'Tehlike Hali' (Distress) ile 'Zaruret Hali' (Necessity) arasındaki 'insan hayatı' vs 'devlet menfaati' ayrımını inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 271Question →

Uluslararası hukukta devletin haksız fiilden kaynaklanan sorumluluğu; bir davranışın varlığını ve bu davranışın belirli niteliklere sahip olmasını gerektirir. Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 2001 tarihli "Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Doğan Sorumluluğu Taslak Maddeleri" ve genel kabul görmüş doktriner yaklaşımlar çerçevesinde, sorumluluğun doğması için gereken kurucu unsurlar "subjektif" ve "objektif" unsurlar olarak ikiye ayrılmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisinde bu iki unsurun içeriği doğru tanımlanmıştır?

Subjektif unsur: Fiilin işlenmesinde devlet organlarının kasti veya ihmali bir kusurunun bulunması / Objektif unsur: Fiil sonucunda mutlaka maddi bir zararın meydana gelmiş olması

Subjektif unsur: Fiilin uluslararası hukuka göre devlete isnat edilebilir olması / Objektif unsur: Fiilin devletin bir uluslararası yükümlülüğünü ihlal etmesi

Subjektif unsur: Fiili işleyen kişinin mutlak diplomatik dokunulmazlığa sahip olması / Objektif unsur: İhlal edilen kuralın mutlaka bir antlaşma hükmü olması

Subjektif unsur: Mağdur devletin haksız fiile karşı diplomatik koruma işletmesi / Objektif unsur: İlgili devletin tüm iç hukuk yollarının tüketilmiş olması

Subjektif unsur: Fiili işleyen organın yetkisini aşarak (ultra vires) hareket etmesi / Objektif unsur: Fiilin devletin iç hukukuna göre de hukuka aykırı olması

Show answer & explanation

Answer: Subjektif unsur: Fiilin uluslararası hukuka göre devlete isnat edilebilir olması / Objektif unsur: Fiilin devletin bir uluslararası yükümlülüğünü ihlal etmesi

Answer

Subjektif unsur; fiilin uluslararası hukuka göre devlete isnat edilebilir olmasını, objektif unsur ise fiilin devletin bir uluslararası yükümlülüğünü ihlal etmesini ifade eder.

Doğru cevap olan seçenek, ILC'nin 2. maddesinde yer alan ve uluslararası sorumluluğun temelini oluşturan iki ayağı tam olarak tanımlamaktadır: Bir davranışın devlete isnat edilmesi (subjektif unsur) ve bu davranışın bir yükümlülüğü ihlal etmesi (objektif unsur). Bu iki unsurun varlığı, başka bir şart (zarar veya kusur gibi) aranmaksızın uluslararası haksız fiilin oluşması için yeterlidir.

Step-by-Step Solution

Sorumluluğun genel çerçevesini belirle

Devletin sorumluluğu için ILC 2001 Taslak Maddeleri Madde 2 uyarınca iki temel unsur gereklidir.

Uluslararası sorumluluk hiyerarşik değil, iki temel şartın birleşmesiyle doğar.

Subjektif unsuru tanımla

Subjektif unsur (İsnadiyet/Atıf): Söz konusu davranışın uluslararası hukuk kuralları uyarınca ilgili devlete atfedilebilir olmasıdır.

Devlet tüzel bir kişilik olduğundan, eylemlerin ona hukuken bağlanması gerekir.

Objektif unsuru tanımla

Objektif unsur (Hukuka aykırılık/İhlal): Davranışın, devletin o sırada yürürlükte olan bir uluslararası yükümlülüğüne aykırı olmasıdır.

Haksız fiilin oluşması için bir kuralın çiğnenmiş olması şarttır.

Key Concept

Devletin Uluslararası Sorumluluğunun Kurucu Unsurları (İsnadiyet ve İhlal)

Hints

Uluslararası haksız fiilin oluşması için bir davranışın hem 'kime ait olduğu' hem de 'neye aykırı olduğu' belirlenmelidir.

Modern uluslararası hukukta zarar ve kusur (kast/ihmal) her zaman kurucu unsur olarak aranmaz. İsnadiyet ve yükümlülük ihlali yeterlidir.

ILC Madde 2'ye göre subjektif unsur davranışın devlete atfedilmesini, objektif unsur ise davranışın uluslararası yükümlülüğe aykırılığını temsil eder.

Practice More

İsnadiyet kuralları çerçevesinde 'ultra vires' (yetki aşımı) durumunda devletin sorumluluğunun nasıl etkilendiğini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 272Question →

Devletlerin yürüttüğü bazı faaliyetler (uzay çalışmaları veya nükleer enerji üretimi gibi) uluslararası hukuk tarafından yasaklanmamış olsa dahi, bu faaliyetlerin taşıdığı yüksek riskler nedeniyle özel bir sorumluluk rejimi geliştirilmiştir. "Hukuka uygun fiillerden kaynaklanan sorumluluk" (kusursuz sorumluluk) olarak adlandırılan bu alanı, genel devlet sorumluluğu hukukundan ayıran temel hukuki nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Genel sorumlulukta hukuki ilişkinin merkezinde bir 'yükümlülük ihlali' yer alırken; bu rejimde sorumluluğun doğması için 'maddi bir zararın varlığı' kurucu (constitutive) nitelik taşımaktadır.

Bu rejim kapsamında bir devletin sorumlu tutulabilmesi için, söz konusu riskli faaliyetin öncelikle bir 'jus cogens' (emredici hukuk) kuralını ihlal etmesi şarttır.

Devletin bir organı veya görevlisinin yetkisini aşarak (ultra vires) işlediği eylemler sonucunda ortaya çıkan zararlar, kusursuz sorumluluk kapsamında devlete isnat edilemez.

Kusursuz sorumlulukta devlet, zararın 'mücbir sebep' (force majeure) veya 'zaruret hali' (necessity) nedeniyle oluştuğunu ispat ederek her durumda sorumluluktan kurtulabilir.

Bu rejim kapsamında zarar gören bireylerin devletine başvurabilmesi için ilgili ülkedeki tüm iç hukuk yollarını tüketmiş olması bir ön şarttır.

Show answer & explanation

Answer: Genel sorumlulukta hukuki ilişkinin merkezinde bir 'yükümlülük ihlali' yer alırken; bu rejimde sorumluluğun doğması için 'maddi bir zararın varlığı' kurucu (constitutive) nitelik taşımaktadır.

Answer

Doğru cevapta belirtildiği üzere, genel devlet sorumluluğunda temel tetikleyici unsur bir uluslararası hukuk kuralının ihlalidir (hukuka aykırılık). Ancak hukuka uygun fiillerden kaynaklanan sorumluluk rejiminde, faaliyetin kendisi hukuka uygun olduğu için sorumluluk ancak bir maddi zararın (damage) meydana gelmesiyle doğar. Bu nedenle zarar, bu rejimde sorumluluğu kuran (constitutive) asli unsurdur.

Step-by-Step Solution

Genel devlet sorumluluğunun temelini belirlemek.

Genel sorumluluk, bir uluslararası yükümlülüğün ihlaline (hukuka aykırı fiil) dayanır.

Uluslararası Hukuk Komisyonu (UHK) maddelerine göre sorumluluğun doğması için bir ihlal yeterlidir.

Kusursuz sorumluluğun (hukuka uygun fiillerden kaynaklanan sorumluluk) doğasını analiz etmek.

Bu rejimde faaliyet yasaklanmamıştır; dolayısıyla bir 'ihlal' söz konusu değildir.

Yasaklanmamış ancak yüksek riskli faaliyetler (nükleer, uzay vb.) toplumsal fayda nedeniyle yürütülür.

İki rejim arasındaki 'zarar' unsurunun rolünü karşılaştırmak.

Zarar, kusursuz sorumlulukta sorumluluğu doğuran temel/kurucu unsurdur.

İhlal olmadığı için, devletin tazminat ödeme yükümlülüğü ancak fiili bir maddi zarar meydana geldiğinde başlar.

Key Concept

Kusursuz Sorumlulukta Zararın Kurucu (Constitutive) Niteliği

Hints

Genel sorumlulukta bir kuralın çiğnenmesi gerekirken, burada kural çiğnenmese de bir sonuçtan dolayı ödeme yapılır.

Zarar (damage) unsuru genel sorumlulukta onarım miktarını belirlemek için kullanılırken, bu rejimde sorumluluğun başlaması için şarttır.

Practice More

1972 tarihli Uzay Nesnelerinin Neden Olduğu Zararlardan Dolayı Uluslararası Sorumluluk Sözleşmesi'ndeki 'mutlak sorumluluk' esaslarını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 273Question →

Uluslararası hukukta devletin sorumluluğunu düzenleyen 'ikinci derece kurallar' (secondary rules) uyarınca, bir davranışın 'uluslararası haksız fiil' olarak nitelendirilmesi süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir eylemin uluslararası haksız fiil sayılabilmesi için öncelikle ilgili devletin iç hukukuna da aykırı olması zorunludur.

Bir devletin eyleminin uluslararası hukuk nezdinde haksız fiil olarak nitelendirilmesi, o eylemin iç hukuka göre 'hukuka uygun' olmasından etkilenmez.

Sorumluluğun doğması için, yükümlülük ihlalinin yanı sıra her durumda somut bir maddi veya manevi zararın (damage) meydana gelmiş olması kurucu bir unsurdur.

Devletin sorumluluğu için haksız fiilin işlenmesinde ilgili devlet organının mutlaka kasıt veya ağır ihmal (kusur) içerisinde olması şarttır.

Uluslararası sorumluluğun doğması için haksız fiilin mutlaka devletin yürütme organı tarafından gerçekleştirilmiş olması gerekir.

Show answer & explanation

Answer: Bir devletin eyleminin uluslararası hukuk nezdinde haksız fiil olarak nitelendirilmesi, o eylemin iç hukuka göre 'hukuka uygun' olmasından etkilenmez.

Answer

Bir devletin eyleminin uluslararası hukuk nezdinde haksız fiil olarak nitelendirilmesi, o eylemin iç hukuka göre 'hukuka uygun' olmasından etkilenmez.

Uluslararası hukukta devletin sorumluluğu, devletin bir eyleminin bir uluslararası yükümlülüğü ihlal etmesi ve bu eylemin devlete isnat edilebilmesi durumunda doğar. ILC 2001 Taslak Maddeleri'nin 3. maddesi uyarınca, bu nitelendirme tamamen uluslararası hukuka göre yapılır ve iç hukuktaki yasal durum bu süreci etkilemez. Yani bir devletin eylemi iç hukukuna uygun olsa bile, bir antlaşmayı veya örf-adet kuralını ihlal ediyorsa uluslararası haksız fiil sayılır.

Step-by-Step Solution

Uluslararası haksız fiilin kurucu unsurlarını hatırla.

İsnat edilebilirlik (subjektif unsur) ve yükümlülük ihlali (objektif unsur).

Sorumluluğun doğması için bu iki temel unsurun bir arada bulunması gerekir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) 2001 Taslak Maddeleri'nin 3. maddesini (Nitelendirme Özerkliği) analiz et.

Bir fiilin haksız fiil olarak nitelendirilmesi sadece uluslararası hukuka tabidir.

Devletlerin iç hukuklarını kullanarak uluslararası yükümlülüklerinden kaçınmalarını engellemek temel bir ilkedir.

Zarar ve kusur kavramlarının genel sorumluluk rejimindeki yerini değerlendir.

Zarar ve kusur, her haksız fiil için mutlak kurucu unsurlar değildir.

Genel sorumluluk hukukunda (secondary rules), yükümlülüğün kendisinin ihlal edilmiş olması sorumluluğun doğması için yeterli görülebilir.

Key Concept

Nitelendirme Özerkliği (Autonomy of Characterization)

Estimated Time:1m 30s

Question 274Question →

Uluslararası hukukta bir şirketin (tüzel kişinin) haksız fiile uğraması durumunda, diplomatik koruma yetkisi kural olarak şirketin kurulduğu ve tescil edildiği devlete aittir. Ancak Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun 2006 tarihli "Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri", bu kurala belirli şartların varlığı halinde bir istisna getirmiştir. Buna göre, bir şirketin tescil edildiği devlet dışındaki bir devletin (yönetim merkezinin bulunduğu devlet), o şirket lehine diplomatik koruma yetkisine sahip olabilmesi için aşağıdaki şartlardan hangisinin birlikte gerçekleşmesi gerekir?

Şirketin tescil edildiği devlette esaslı bir ticari faaliyetinin bulunmaması ve yönetim ile mali kontrolünün başka bir devlette olması

Şirket hisselerinin çoğunluğunun (%51 veya fazlası) başka bir devletin vatandaşlarına ait olması

Şirketin tescil edildiği ülkede tüm iç hukuk yollarının tüketilmesinin fiilen imkansız hale gelmesi

Haksız fiil sonucunda şirketin tüzel kişiliğinin tescil edildiği devlette hukuken sona ermiş olması

Şirketin üst düzey yöneticilerinin ve çalışanlarının tamamının koruma talep eden devletin vatandaşı olması

Show answer & explanation

Answer: Şirketin tescil edildiği devlette esaslı bir ticari faaliyetinin bulunmaması ve yönetim ile mali kontrolünün başka bir devlette olması

Answer

Şirketin tescil edildiği devlette esaslı bir ticari faaliyetinin bulunmaması ve yönetim ile mali kontrolünün başka bir devlette olması durumunda, yönetim merkezinin bulunduğu devlet diplomatik koruma işletebilir.

Doğru yanıt olan seçenek, Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun 2006 tarihli Taslak Maddeleri'nin 9. maddesinde açıkça belirtilen istisnai durumu yansıtmaktadır. Bu maddeye göre, bir şirket başka bir devletin vatandaşları tarafından kontrol ediliyorsa, tescil edildiği devlette esaslı bir ticari faaliyeti yoksa ve yönetim merkezi ile mali kontrolü başka bir devlette toplanmışsa, bu 'başka devlet' vatandaşlık devleti sayılır.

Step-by-Step Solution

Genel kuralın (Barcelona Traction) hatırlanması

Şirketlerde vatandaşlık, tescil edildiği (kurulduğu) devlete göre belirlenir.

Uluslararası hukukta tüzel kişiliğin bağımsızlığı ilkesi gereği ana kural budur.

2006 Taslak Maddeleri Madde 9'daki istisnanın analizi

Eğer tescil devletiyle şirket arasında 'gerçek bağ' yoksa, yetki yönetim merkezine kayabilir.

Sadece kağıt üzerinde tescilli olan (shell company) yapıların korunmasında kötüye kullanımı önlemek hedeflenmiştir.

İstisna için gereken şartların eşleştirilmesi

Tescil yerinde ticari faaliyetin olmaması VE yönetim/mali kontrolün başka devlette olması şartı aranır.

Bu iki şartın birlikte bulunması, şirketin gerçek aidiyetinin tescil yerinden başka bir yere ait olduğunu kanıtlar.

Key Concept

Tüzel Kişilerin Vatandaşlığı ve Diplomatik Koruma Yetkisi

Hints

Şirketlerde diplomatik koruma denilince akla gelen ilk büyük dava 1970 tarihli Barcelona Traction davasıdır.

Normalde tescil (kuruluş) yeri esastır, ancak şirketin bu yerle hiçbir gerçek bağı yoksa istisna uygulanır.

İstisna için hem ticari faaliyetin yokluğu hem de yönetimin başka bir yerde olması kümülatif olarak aranır.

Practice More

Pay sahiplerinin (hissedarların) doğrudan haklarının (temettü, oy hakkı vb.) ihlali durumundaki diplomatik koruma rejimini inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 275Question →

Uluslararası Hukuk Komisyonu (UHK) tarafından hazırlanan 'Devletlerin Uluslararası Haksız Fiillerden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Madde Metinleri'nin 6. maddesi uyarınca; bir devletin organının başka bir devletin emrine ve tasarrufuna (disposal) verilmesi durumunda, bu organın tasarrufuna verildiği devletin kamu yetkisi unsurlarını kullanarak gerçekleştirdiği uluslararası haksız fiillerden dolayı hangi süje sorumlu tutulur?

Eylemin mülkiyeti her zaman gönderen devlette kaldığı için gönderen devlet

Organın o an emrinde çalıştığı ve adına kamu yetkisi kullandığı kabul eden devlet

Uluslararası hukukta bu tür durumlarda müteselsil sorumluluk esası geçerli olduğundan hem gönderen hem de kabul eden devlet

Söz konusu organın kamu hiyerarşisinden koptuğu varsayıldığından sadece fiili işleyen kamu görevlilerinin şahsi sorumluluğu

Uluslararası Adalet Divanı'nın somut olayın 'etkin kontrol' derecesine göre belirleyeceği üçüncü bir taraf

Show answer & explanation

Answer: Organın o an emrinde çalıştığı ve adına kamu yetkisi kullandığı kabul eden devlet

Answer

Fiillerin, organın emrinde çalıştığı ve adına kamu yetkisi kullandığı kabul eden devlete isnat edilmesi gerekmektedir.

Uluslararası hukukta devlet sorumluluğu kuralları uyarınca, bir devlet başka bir devlete yardım amacıyla bir organını (örneğin bir sağlık birimi veya yargı heyeti) o devletin tam emrine verirse, bu organın eylemleri kabul eden devlete isnat edilir. Burada temel kriter, organın kimin kamu yetkisini kullandığı ve kimin talimatları doğrultusunda hareket ettiğidir.

Step-by-Step Solution

Organın statüsünün belirlenmesi

Organ, gönderen devlet tarafından kabul eden devletin emrine/tasarrufuna verilmiştir.

Uluslararası sorumluluk hukukunda organın hiyerarşik bağı yerine işlevsel bağı önceliklidir.

Eylemin hangi yetki çerçevesinde yapıldığının analizi

Eylem, kabul eden devletin kamu yetkisi unsurları (elements of governmental authority) kullanılarak yapılmıştır.

İsnadiyet için eylemin özel bir kapasitede değil, kamu görevi çerçevesinde yapılması gerekir.

UHK 6. Madde kuralının uygulanması

Fiil, tasarrufuna verilen (kabul eden) devlete isnat edilir.

Organ bu süreçte kabul eden devletin bir parçası gibi hareket etmektedir.

Key Concept

Başka Bir Devletin Tasarrufuna Verilen Organların Fiilleri (UHK Madde 6)

Hints

Bu soruda organın kimin adına 'kamu yetkisi' kullandığına dikkat edin.

UHK'nın 2001 tarihli metnindeki 6. madde, 'disposal' (tasarrufuna verme) kavramını düzenler.

Practice More

UHK 8. maddedeki 'talimat ve kontrol' (effective control) kriteri ile bu durumu karşılaştırın.

Estimated Time:1m 15s

Question 276Question →

Uluslararası hukukta devletin sorumluluğunu ortadan kaldıran hallerden biri olan "tehlike" (distress), fiili gerçekleştiren şahsın kendisinin veya gözetimi altındaki şahısların hayatını kurtarmak için hukuka aykırı fiili işlemekten başka makul bir yolunun bulunmadığı durumları kapsamaktadır.

Buna göre, "tehlike" (distress) halini "mücbir sebep" (force majeure) kavramından ayıran temel hukuki fark aşağıdakilerden hangisidir?

Tehlike durumunda failin hayat kurtarmak amacıyla kısıtlı da olsa bir iradi seçim yapma imkanının bulunması, mücbir sebepte ise fiilin tamamen irade dışı ve kaçınılmaz olması

Tehlike halinin emredici hukuk (jus cogens) kurallarını ihlal eden eylemleri dahi hukuka uygun hale getirmesi, mücbir sebebin ise bu yetkisinin bulunmaması

Tehlike halinin sadece devletin "temel bir menfaatini" (essential interest) koruma şartına bağlı olması, mücbir sebepte ise böyle bir şartın aranmaması

Tehlike durumunda sadece maddi zararların tazmin edilmesi gerekirken, mücbir sebep halinde hiçbir şekilde tazminat yükümlülüğünün doğmaması

Tehlike halinin sadece deniz ve hava araçlarının kaptanları tarafından ileri sürülebilmesi, mücbir sebebin ise sadece yargı organlarını bağlaması

Show answer & explanation

Answer: Tehlike durumunda failin hayat kurtarmak amacıyla kısıtlı da olsa bir iradi seçim yapma imkanının bulunması, mücbir sebepte ise fiilin tamamen irade dışı ve kaçınılmaz olması

Answer

Tehlike (distress) halini mücbir sebepten ayıran temel fark, tehlike altında olan kişinin hayat kurtarmak amacıyla kısıtlı da olsa bir iradi seçim/tercih yaparak hukuka aykırı fiili işlemesidir; oysa mücbir sebepte fiil tamamen failin kontrolü dışında ve kaçınılmazdır.

Doğru yanıt olan seçenek, tehlike (distress) ile mücbir sebep (force majeure) arasındaki en ayırt edici hukuki farkı vurgulamaktadır. Tehlike durumunda, örneğin fırtınaya yakalanan bir gemi kaptanı hayatları kurtarmak için izinsiz bir limana girmeyi 'tercih' eder (bilinçli bir seçim vardır). Mücbir sebepte ise (örneğin kontrol dışı sürüklenme) kaptanın hiçbir seçim şansı yoktur, fiil kaçınılmazdır.

Step-by-Step Solution

Tehlike (Distress) kavramının tanımını analiz et.

ILC Madde 24'e göre tehlike, şahsın kendi veya koruması altındakilerin hayatını kurtarmak için hukuka aykırı yolu 'seçmesi' durumudur.

Tehlikede teknik bir imkansızlık değil, 'başka makul yolun olmaması' nedeniyle yapılan zorunlu bir tercih vardır.

Mücbir Sebep (Force Majeure) kavramı ile karşılaştır.

ILC Madde 23'e göre mücbir sebep, devletin kontrolü dışındaki bir güç nedeniyle fiilin yerine getirilmesinin 'maddi olarak imkansız' hale gelmesidir.

Mücbir sebepte failin önüne hiçbir seçenek gelmez; olay irade dışı gerçekleşir.

Seçeneklerdeki irade ayrımını tespit et.

Doğru seçenek bu iki hal arasındaki iradi/iradi olmayan ayrımını net bir şekilde ortaya koymaktadır.

Uluslararası hukuk doktrininde tehlike 'göreceli imkansızlık', mücbir sebep ise 'mutlak imkansızlık' olarak nitelendirilir.

Key Concept

Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Hallerde İrade ve İmkansızlık Ayrımı

Hints

Bu iki kavram arasındaki temel fark, eylemi gerçekleştiren kişinin o anki seçim şansıyla ilgilidir.

Tehlikede 'insan hayatı' ön plandayken, failin kısıtlı da olsa bir iradesi vardır. Mücbir sebepte ise olay tamamen kontrol dışıdır.

Practice More

ILC Taslak Maddeleri'nin 25. maddesinde düzenlenen 'Zaruret Hali' (Necessity) şartlarını ve tehlikeden farklarını tekrar ediniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 277Question →

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nca kabul edilen 2011 tarihli 'Uluslararası Örgütlerin Sorumluluğuna İlişkin Madde Taslakları'na ( $DARIO$ ) göre; bir uluslararası örgütün hukuka aykırı fiilinden ötürü bir üye devletin sorumlu tutulabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmiş olması gerekir?

Üye devletin, söz konusu fiilden doğan sorumluluğu zarar gören tarafa karşı açıkça üstlenmiş olması

Uluslararası örgütün, kurucu antlaşmasında yer alan yetkilerini aşarak (

ultra

vires

) hareket etmiş olması

Söz konusu hukuka aykırı fiilin, örgütün en yüksek karar organı olan Genel Kurul kararıyla icra edilmesi

Uluslararası örgütün uyuşmazlık anında yargı bağışıklığından yararlanmak amacıyla feragatte bulunmamış olması

Üye devletin, örgütün bütçesine en yüksek oranda katkı sağlayan ve 'başat güç' konumunda olan devlet olması

Show answer & explanation

Answer: Üye devletin, söz konusu fiilden doğan sorumluluğu zarar gören tarafa karşı açıkça üstlenmiş olması

Answer

Üye devletin, söz konusu fiilden doğan sorumluluğu zarar gören tarafa karşı açıkça üstlenmiş olması

Uluslararası hukukta genel kural, uluslararası örgütlerin fiillerinden üye devletlerin sorumlu tutulamayacağıdır. Ancak 2011 tarihli DARIO Madde 62, bu kuralın iki istisnasını belirlemiştir: Devletin sorumluluğu açıkça kabul etmesi veya zarar gören tarafın devletin sorumluluğuna güvenmesine neden olacak davranışlarda bulunması. Bu nedenle sorumluluğun üstlenilmesi seçeneği doğrudur.

Step-by-Step Solution

Uluslararası örgütlerin hukuki kişiliğini analiz et.

Uluslararası örgütler, üye devletlerden ayrı bir hukuki kişiliğe sahiptir.

Bu ayrılık, örgütün fiillerinin kural olarak sadece örgütü bağlamasını sağlar.

DARIO Madde 62'deki istisnai sorumluluk hallerini incele.

Madde 62, iki durumda üye devletin sorumluluğunu kabul eder: Sorumluluğun üstlenilmesi veya zarar gören tarafta bu yönde bir güven oluşturulması.

Bu hüküm, örgütün tüzel kişilik perdesinin hangi şartlarda aralanabileceğini belirler.

Seçenekleri bu hukuki kriterle karşılaştır.

Sorumluluğun üstlenilmesi kriteri doğru cevapla tam örtüşmektedir.

Diğer seçenekler ya isnadiyet kurallarıyla ya da örgütün iç işleyişiyle ilgili olup devletin sorumluluğunu doğuran birincil hukuki nedenler değildir.

Key Concept

Üye Devletin Uluslararası Örgütün Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğu (DARIO Madde 62)

Hints

Uluslararası örgütlerin devletlerden ayrı bir tüzel kişiliği olduğunu unutmayın.

Bir üye devletin sorumlu tutulması için örgütün perdesinin aralanması gerekir; bu genellikle rıza veya güven ilkesine dayanır.

DARIO'nun 62. maddesi, devletin sorumluluğu üstlenmesi veya üçüncü tarafın bu yönde bir beklenti içine girmesini şart koşar.

Practice More

DARIO Madde 17'deki 'yükümlülükten kaçınma' (circumvention) durumunda devletin sorumluluğu ile Madde 62 arasındaki farkı inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

PreviousPage 14 / 14

Uluslararası Sorumluluk

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints