Examkin

Kollajen Hastalıkları

28 questions

Question 21Question →

24 yaşında bir erkek hasta, ani gelişen şiddetli karın ağrısı şikayetiyle acil servise getirilmiştir. Acil laparotomide sigmoid kolon perforasyonu saptanmıştır. Hastanın tıbbi öyküsünde eklemlerde aşırı mobilite, deride incelik ve transparan görünüm ile kolay morarma (ekimoz) öyküsü bulunmaktadır. Bu hastada klinik tabloya yol açan temel moleküler bozukluk aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Tip III kollajen sentezinde veya yapısında kusur

Answer

Tip III kollajen sentezinde veya yapısında kusur (Vasküler Tip Ehlers-Danlos Sendromu)
Hastada görülen spontan kolon perforasyonu, ince deri yapısı ve hipermobilite triad'ı Vasküler tip Ehlers-Danlos Sendromu'nu (Tip IV) işaret eder. Bu hastalık, damar duvarlarında ve sindirim sistemi gibi içi boş organlarda bol bulunan Tip III kollajenin sentezindeki bozukluktan (COL3A1 mutasyonu) kaynaklanır.

Step-by-Step Solution

1
Klinik ipuçlarını değerlendir.
Genç hastada spontan kolon perforasyonu ve bağ dokusu laksitesi (hipermobilite, ince deri) saptandı.
İçi boş organ veya büyük damar rüptürleri, bağ dokusu hastalıkları arasında özellikle Vasküler tip Ehlers-Danlos Sendromu (EDS Tip IV) için karakteristiktir.
2
EDS Tip IV'ün moleküler temelini belirle.
Tip III kollajeni kodlayan COL3A1 gen mutasyonu.
Tip III kollajen, kan damarları ve içi boş organların (bağırsak, uterus vb.) duvarlarında yaygın bulunan fibriler bir kollajendir.
3
Diğer seçenekleri ekarte et.
Tip I (OI), Tip V (Klasik EDS), Lizil hidroksilaz (Kifoskolyotik EDS), N-proteinaz (Artroşalazi EDS).
Vasküler komplikasyonlar ve organ perforasyonları Tip III kollajen defektine özgüdür.

Key Concept

Vasküler tip Ehlers-Danlos sendromu (Tip IV), Tip III kollajen defektine bağlı olarak gelişir ve hayati organ rüptürlerine neden olur.

Alternative Method

Kollajen tiplerinin doku dağılımını hatırlamak: Tip I (Kemik-Deri), Tip II (Kıkırdak), Tip III (Damar-Organ), Tip IV (Bazal membran).
Estimated Time:1m 30s
Question 22Question →

Progresif kifoskolyoz, eklem hipermobilitesi ve oküler frajilite şikayetleriyle getirilen bir hastada Ehlers-Danlos Sendromu Tip VI (kifoskoliyotik tip) saptanmıştır. Bu hastalık tablosuna neden olan temel enzim eksikliği ve bu enzimin normalde fonksiyon gördüğü hücresel bölge eşleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Lizil hidroksilaz — Granüllü endoplazmik retikulum

Answer

Lizil hidroksilaz eksikliği ve bu enzimin granüllü endoplazmik retikulumda görev yapması
Ehlers-Danlos Sendromu Tip VI (kifoskoliyotik tip), lizil hidroksilaz enziminin otozomal resesif eksikliği sonucu gelişir. Bu enzim, kollajen sentezinin post-translasyonel modifikasyon evresinde, granüllü endoplazmik retikulum içerisinde lizin kalıntılarını hidroksiller. Bu adım, daha sonra ekstrasellüler matriste oluşacak çapraz bağların stabilitesi için gereklidir.

Step-by-Step Solution

1
Klinik bulguları değerlendir
Kifoskolyoz ve oküler frajilite bulguları Ehlers-Danlos Sendromu Tip VI (Kifoskoliyotik tip) için karakteristiktir.
Hastalık tanısını koymak için spesifik klinik ipuçlarını kullanmak gerekir.
2
Hastalığa neden olan biyokimyasal defekti belirle
EDS Tip VI'da lizil hidroksilaz enzimi eksiktir.
Kollajen çapraz bağlarının stabilitesi için gerekli olan lizil hidroksilasyonu bu tipte bozulmuştur.
3
Enzimin hücresel yerleşimini hatırla
Hidroksilasyon (prolin ve lizin) basamakları hücre içi (intrasellüler) modifikasyonlardır ve granüllü endoplazmik retikulumda (GER) gerçekleşir.
Kollajen sentezi basamaklarının hücre içi ve hücre dışı ayrımı biyokimyasal olarak kritiktir.

Key Concept

Kollajen sentezinde lizil hidroksilasyonu hücre içinde (GER) gerçekleşen post-translasyonel bir modifikasyondur ve eksikliği EDS Tip VI'ya yol açar.
Estimated Time:1m 15s
Question 23Question →

Böbrek yetmezliği, sensorinöral işitme kaybı ve gözde lentikonus bulgularıyla karakterize olan Alport sendromunda; bazal membranların temel yapısal bileşeni olan ve fibril oluşturmak yerine ağ (networknetwork) benzeri bir yapı kuran hangi tip kollajenin sentezinde genetik bir kusur söz konusudur?

Show answer & explanation

Answer: Tip IV kollajen

Answer

Alport sendromunda patolojiden sorumlu olan molekül, bazal membranlarda ağ yapısı oluşturan Tip IV kollajendir.
Alport sendromu, bazal membranların temel yapıtaşı olan Tip IV kollajenin sarmal yapısındaki genetik kusurlar nedeniyle gelişir. Tip IV kollajen, NN-terminal ve CC-terminal propeptidlerinin hücre dışında (ekstrasellüler) koparılmaması sayesinde birbirine tutunarak üç boyutlu bir ağ yapısı kurabilme özelliğine sahiptir.

Step-by-Step Solution

1
Klinik tabloyu analiz et
Hematüri/nefrit (böbrek), işitme kaybı (koklea) ve lentikonus (göz) bulguları bazal membran bütünlüğünün bozulduğunu gösterir.
Alport sendromu klasik triadıyla tanınır ve bazal membran kollajenini etkiler.
2
Bazal membranın temel kollajen tipini belirle
Bazal membranların (özellikle glomerül, koklea ve lens kapsülü) ana yapısal proteini Tip IV kollajendir.
Fibril oluşturan kollajenlerin aksine Tip IV kollajen ağ (networknetwork) yapısı kurar.
3
Kollajen tipi ile hastalığı eşleştir
Alport sendromu, Tip IV kollajenin α3\alpha3, α4\alpha4 veya α5\alpha5 zincirlerini kodlayan genlerdeki mutasyonlar sonucu oluşur.
Mutasyonlar bazal membranın süzme işlevini ve mekanik direncini bozar.

Key Concept

Tip IV kollajen, bazal membranlarda ağ yapısı oluşturan ve propeptidleri (N- ve C- uçları) hücre dışında kesilmeyen özel bir kollajen tipidir.

Practice More

Kollajen sentezinin hücre içi ve hücre dışı aşamalarını (hidroksilasyon, glikozilasyon, peptidaz aktivitesi ve çapraz bağ oluşumu) içeren bir tabloyu tekrar gözden geçirin.
Estimated Time:1m 15s
Question 24Question →

Kollajen sentezi sürecinde prolin ve lizin amino asit kalıntılarının hidroksilasyonu, polipeptid zincirleri arasında hidrojen bağlarının kurulması ve üçlü sarmal yapının termal stabilitesi için kritik öneme sahiptir. Bu post-translasyonel modifikasyonda görev alan hidroksilaz enzimlerinin aktivitesi için indirgeyici ajan olarak gerekli olan askorbik asit (CC vitamini) eksikliğinde gelişen klinik tablo aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Skorbüt

Answer

Skorbüt
Kollajen sentezinde prolil ve lizil hidroksilaz enzimleri, prolin ve lizin amino asitlerine hidroksil grupları eklemek için CC vitaminine ihtiyaç duyar. CC vitamini (askorbat), reaksiyon sırasında oksitlenen demiri (Fe3+Fe^{3+}) tekrar aktif olan indirgenmiş forma (Fe2+Fe^{2+}) dönüştürür. Bu vitaminin eksikliğinde kollajen sarmalı kararsız kalır ve Skorbüt hastalığı gelişir.

Step-by-Step Solution

1
Kollajen sentezindeki post-translasyonel modifikasyonların belirlenmesi
Prolin ve lizin kalıntılarının hidroksilasyonu, hücre içinde (ER) gerçekleşen ve üçlü sarmal stabilizasyonu için gereken bir basamaktır.
Hidroksilasyon işlemi, zincirler arası hidrojen bağlarının kurulmasını sağlar.
2
İlgili enzimin kofaktör gereksiniminin analizi
Prolil ve lizil hidroksilaz enzimleri; moleküler oksijen (O2O_2), α\alpha-ketoglutarat, demir (Fe2+Fe^{2+}) ve askorbik asit (CC vitamini) kullanır.
CC vitamini, enzimin aktif bölgesindeki demiri indirgenmiş formda tutmak için gereklidir.
3
Vitamin eksikliği ile klinik tablo eşleştirmesi
Askorbik asit eksikliği kollajen liflerinin kararlılığını bozar ve kanamalar, yara iyileşmesinde gecikme ile karakterize Skorbüt hastalığına neden olur.
Yetersiz hidroksilasyon sonucu kollajen lifleri normalden düşük sıcaklıklarda denatüre olur.

Key Concept

Kollajen sentezinde C vitaminine bağımlı hidroksilasyon basamağı ve skorbüt ilişkisi.

Hints

1
Kollajen sentezindeki bu basamak ER lümeninde gerçekleşen bir post-translasyonel modifikasyondur.
2
Bu basamakta görev alan enzimler kofaktör olarak demir ve indirgeyici bir vitamin kullanır.
3
Eksikliği diş eti kanamaları ve zayıf yara iyileşmesi ile bilinen denizci hastalığına yol açan vitamini düşünün.

Practice More

Kollajen sentezinin hücre içi ve hücre dışı basamaklarını bir tablo halinde özetleyerek kofaktör gereksinimlerini karşılaştırın.
Estimated Time:45s
Question 25Question →

Deri frajilitesi, eklem hipermobilitesi ve konjenital kalça çıkığı saptanan bir çocuk hastanın biyokimyasal analizlerinde; Tip I kollajen moleküllerinin amino-terminal (NN-terminal) uzantılarını hala taşıdığı ve bu propeptitlerin ekstrasellüler matriste uzaklaştırılamadığı saptanmıştır. Bu durum tropokollajen birimlerinin düzgün bir şekilde birleşmesini ve normal lif dizilimini engellemektedir. Buna göre, söz konusu klinik tabloya neden olan temel biyokimyasal defekt aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Prokollajen NN-peptidaz enzim aktivitesinin yetersizliği

Answer

Prokollajen N-peptidaz enzim aktivitesinin yetersizliği
Kollajen biyosentezinde pro-alfa zincirleri birleşerek üçlü sarmal yapıyı (prokollajen) oluşturur ve hücre dışına salınır. Hücre dışı matriste prokollajen NN-peptidaz ve CC-peptidaz enzimleri, terminal propeptitleri keserek tropokollajeni oluşturur. Bu propeptitlerin ayrılamaması tropokollajenlerin fibril yapısı kurmasını engeller ve Ehlers-Danlos Sendromu Tip VII (Artrokalazi tipi) gibi ağır bağ dokusu bozukluklarına yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Kollajen sentez basamaklarının yerini belirle
Propeptitlerin amino ve karboksil uçlarından kesilmesi hücre dışı (ekstrasellüler) bir aşamadır.
Hücre içinde sentezlenen prokollajen, ekzositozla dışarı atıldıktan sonra tropokollajene dönüşmek zorundadır.
2
Spesifik enzim eksikliğini analiz et
N-terminal uzantıların ayrılamaması, bu işten sorumlu olan prokollajen N-peptidaz enziminin çalışmadığını gösterir.
Bu durum tropokollajen birimlerinin yan yana dizilerek fibril oluşturma yeteneğini bozar.
3
Klinik tabloyu doğrula
Bu defekt Ehlers-Danlos Sendromu Tip VII (Artrokalazi veya Dermatosparaksis) olarak bilinir.
Bu tabloda deri frajilitesi ve eklem hipermobilitesi gibi bağ dokusu zayıflıkları karakteristiktir.

Key Concept

Kollajen Sentezinde Ekstrasellüler Modifikasyonlar
Question 26Question →

Yedi (77) yaşında bir erkek çocuk; yüksek dereceli miyopi, sensorinöral işitme kaybı ve eklem ağrıları şikayetleri ile polikliniğe getirilmiştir. Fizik muayenesinde orta yüz hipoplazisi, düzleşmiş burun kökü ve damak yarığı operasyon skarı izlenen hastada, erken yaşta osteoartrit bulguları saptanmıştır. Bu hastada patolojinin aşağıdaki kollajen tiplerinden hangisinde olması en olasıdır?

Show answer & explanation

Answer: Tip IITip \ II kollajen

Answer

Tip IITip \ II kollajen
Doğru yanıt olan Tip IITip \ II kollajen, hyalin kıkırdak, intervertebral disklerin nükleus pulpozusu ve gözün vitreus mizahının temel yapısal proteinidir. Stickler sendromu (COL2A1COL2A1 gen mutasyonu), bu tip kollajenin bozukluğu sonucu gelişir ve soruda tanımlanan miyopi, retinal dekolman riski, sensorinöral işitme kaybı, damak yarığı ve erken osteoartrit bulguları ile karakterizedir.

Step-by-Step Solution

1
Klinik triadın değerlendirilmesi
Göz (miyopi), kulak (işitme kaybı) ve eklem (osteoartrit/hipermobilite) bulgularının tespiti.
Belirtilerin hangi dokuları etkilediğini anlamak için klinik özellikler gruplandırılmalıdır.
2
Kraniofasiyal anomalilerin analizi
Orta yüz hipoplazisi ve damak yarığı varlığı Stickler sendromuna işaret eder.
Bu spesifik morfolojik özellikler, bağ dokusu hastalıklarını birbirinden ayırt etmede kritiktir.
3
Moleküler eşleştirme
Vitreus ve hyalin kıkırdağın ortak bileşeni olan Tip IITip \ II kollajen (COL2A1COL2A1) defekti.
Semptomların anatomik dağılımı (göz ve kıkırdak), bu dokuların ana yapısal proteini ile uyumludur.

Key Concept

Stickler sendromu ve Tip IITip \ II kollajen ilişkisi

Hints

1
Gözdeki vitreus mizahı ve hyalin kıkırdak aynı ana kollajen tipini paylaşır.
2
Bu sendrom, çocukluk çağındaki kalıtsal retinal dekolmanların en yaygın nedenidir.
3
Orta yüz hipoplazisi ve damak yarığı ile karakterize Pierre Robin sekansının eşlik edebildiği bağ dokusu hastalığını düşünün.

Practice More

Kollajen tiplerinin (I-IV) doku dağılımlarını ve tipik hastalık eşleşmelerini (OI, Alport, EDS, Stickler) bir tablo üzerinden tekrar edin.
Estimated Time:1m 15s
Question 27Question →

Bir hastada kollajen polipeptid zincirindeki (α\alpha-zinciri) her üç amino asitte bir tekrarlayan glisin kalıntılarından birinin, daha geniş yan zincire sahip olan bir amino asit ile yer değiştirdiği belirlenmiştir. Bu durumun pro-kollajen moleküllerinin sarmal yapısını bozarak hücre içinde yıkılmalarına (pro-kollajen intiharı) yol açtığı gözlenmiştir. Bu moleküler mekanizmaya sahip olan hastalık ve klinik özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Osteogenesis Imperfecta Tip II olarak adlandırılan bu tablo, mutasyonun baskın negatif (dominant negative) etkisi nedeniyle en ağır (perinatal letal) formdur.

Answer

Osteogenesis Imperfecta Tip II olarak adlandırılan bu tablo, mutasyonun baskın negatif etkisi nedeniyle en ağır (perinatal letal) formdur.
Kollajen α\alpha-zincirlerindeki glisin kalıntılarının yerine başka bir amino asidin girmesi, üçlü sarmal yapısını bozar. Bu durum 'pro-kollajen intiharı' (procollagen suicide) olarak bilinir. Mutant zincirlerin sağlam zincirlerle birleşerek tüm molekülü işlevsiz kılmasına 'baskın negatif etki' denir. Bu mekanizma Osteogenesis Imperfecta Tip II'nin temelidir ve perinatal dönemde ölüme yol açan en ağır formdur.

Step-by-Step Solution

1
Glisin amino asidinin kollajen yapısındaki rolünü analiz etme
Glisin, en küçük yan zincire sahip amino asit olduğu için kollajen üçlü sarmalının (triple helix) merkezinde yer alarak zincirlerin sıkıca paketlenmesini sağlar (Gly−X−YGly-X-Y dizisi).
Kollajen sarmalının stabilitesi için her üç pozisyonda bir glisin bulunması zorunludur.
2
Mutasyonun moleküler sonucunu değerlendirme
Glisin yerine başka bir amino asit gelmesi (örn. sistein), sarmal yapıyı bozar. Bu durum, hatalı zincirin dahil olduğu tüm pro-kollajen moleküllerinin hücre içinde degrade edilmesine (pro-kollajen intiharı) yol açar.
Hatalı proteinler kalite kontrol mekanizmalarıyla endoplazmik retikulumda yıkılır.
3
Hastalık ve klinik şiddet eşleştirmesi yapma
Yapısal mutasyonlar (Tip II, III, IV), miktar azlığına yol açan 'null' mutasyonlardan (Tip I) çok daha ağırdır. Tip II, bu mekanizmayla oluşan en şiddetli, perinatal letal formdur.
Baskın negatif etki (dominant negative effect), mutant proteinin sağlam proteinlerin de işlevini bozması nedeniyle daha ağır seyredilir.

Key Concept

Pro-kollajen İntiharı (Procollagen Suicide) ve Osteogenesis Imperfecta Moleküler Patolojisi
Question 28Question →

Deri ve mukoza yüzeylerinde mekanik travmalara yanıt olarak bül oluşumu, milia gelişimi ve skar dokusu ile karakterize olan distrofik epidermolizis bülloza (DEB) patogenezinde; dermo-epidermal bileşkedeki "çapa" (anchoring) fibrillerin temel bileşeni olan kollajen tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Tip VII kollajen

Answer

Distrofik epidermolizis bülloza patogenezinde etkilenen ve çapa fibrillerini oluşturan protein Tip VII kollajendir.
Doğru yanıt olan seçenek, Tip VII kollajenin bazal membranı (lamina densa) alttaki papiller dermise bağlayan 'çapa' (anchoring) fibrillerinin temel bileşeni olduğunu belirtmektedir. Distrofik epidermolizis bülloza (DEB) hastalığında, COL7A1 genindeki mutasyonlar nedeniyle bu fibriller ya hiç oluşmaz ya da işlevsizdir, bu da cildin en küçük travmalarda bile dermis seviyesinden ayrılmasına ve skar (nedbe) dokusuyla iyileşen büllere yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Hastalığın klinik ve histopatolojik tanımını analiz et.
Belirtilen bül oluşumu ve skar gelişimi, dermo-epidermal bileşkedeki bir ayrışmaya işaret eder.
Skar oluşumu (distrofik tip), ayrışmanın bazal membranın altında, dermis seviyesinde olduğunu gösterir.
2
Dermo-epidermal bileşkedeki yapısal proteinleri hatırla.
Bazal membranı dermise bağlayan özel yapılara "çapa (anchoring) fibrilleri" denir.
Bu fibrillerin genetik eksikliği veya mutasyonu, dermis ile epidermis arasındaki bağın kopmasına neden olur.
3
Çapa fibrillerinin biyokimyasal içeriğini belirle.
Bu fibriller temel olarak Tip VII kollajenden oluşur.
Tip VII kollajen, her iki ucuyla dermisteki Tip I kollajen fibrillerine ve üstte lamina densaya tutunarak mekanik stabilite sağlar.

Key Concept

Tip VII kollajen, dermo-epidermal bileşkede çapa (anchoring) fibrillerini oluşturarak cildin bütünlüğünü sağlar; eksikliği distrofik epidermolizis büllozaya yol açar.

Hints

1
Bu hastalıkta ayrışma bazal membranın hemen altında, dermis seviyesinde gerçekleşir.
2
Sorulan kollajen tipi, dermo-epidermal bileşkede 'sabitleyici' bir kanca gibi görev yapar.
3
Ciltteki anchoring (çapa) fibrillerinin ana proteini olan ve mutasyonunda distrofik büller görülen kollajeni düşünün.

Practice More

Kollajen tiplerinin ağ yapısı (Tip IV), fibril yapısı (Tip I, II, III) ve bağlantı yapısı (Tip VII) olarak sınıflandırılmasını tekrar gözden geçirin.
Estimated Time:50s
PreviousPage 2 / 2
Kollajen Hastalıkları Practice Questions — TUS - Tıpta Uzmanlık Sınavı — Page 2 | Examkin