Kemoterapötikler

Sistemik enfeksiyonların tedavisinde gastrointestinal kanaldan emilmediği için intravenöz yolla uygulanması gereken, ancak *Clostridioides difficile*’ye bağlı psödomembranöz enterokolit tedavisinde lümende lokal etki göstermesi amacıyla oral yolla tercih edilen antibiyotik aşağıdakilerden hangisidir?

Yoğun bakım ünitesinde takip edilen ve ventilatörle ilişkili pnömoni ($VİP$) tanısı alan bir hastadan izole edilen $Acinetobacter$ $baumannii$ suşunun; hem metallo-beta-laktamaz ($NDM$) hem de serin-karbapenemaz ürettiği saptanmıştır. Bu bakterinin dış membranındaki demir taşıma proteinlerini (siderofor reseptörleri) kullanarak aktif transportla hücre içine giren ve bu sayede porin kanalı mutasyonlarından etkilenmeden periplazmik aralıkta yüksek konsantrasyona ulaşabilen sefalosporin grubu antibiyotik aşağıdakilerden hangisidir?

Raf ömrü dolmuş (bayat) tetrasiklinlerin kullanımı sonucunda renal proksimal tübüllerde gelişen hasara bağlı olarak; glikozüri, aminoasidüri ve fosfatüri ile karakterize klinik tablo aşağıdakilerden hangisidir?

Metastatik kolorektal kanser tanısıyla irinotekan, $5$-florourasil ve lökovorin içeren bir kemoterapi protokolü başlanan $58$ yaşındaki erkek hastada, tedavinin birinci haftasında hastaneye yatış gerektiren şiddetli nötropeni ve kontrol altına alınamayan diyare gelişmiştir. Yapılan farmakokinetik analizlerde, irinotekanın aktif metaboliti olan $SN-38$ düzeylerinin normalden anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır.

Bu hastada gözlenen ağır toksisite tablosundan sorumlu tutulması gereken en olası mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$65$ yaşındaki kadın hastaya metastatik meme kanseri tanısı konuluyor. Yapılan patolojik ve moleküler incelemede tümörün östrojen reseptörü ($ER$) pozitif, $HER2/neu$ ise negatif olduğu saptanıyor. Hastanın tedavisinde, periferik dokularda (yağ, kas) adrenal kaynaklı androjenlerin östrojene dönüşümünü sağlayan aromataz enzimini seçici ve geri dönüşümlü olarak inhibe eden bir ilaç tercih ediliyor. Bu hastada kullanılması planlanan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Antiretroviral tedavi (ART) kombinasyonu alan bir hastada, tedavi sürecinde karaciğer fonksiyon testleri ($AST, ALT$) normal sınırlarda kalmasına rağmen, izole bir şekilde indirekt bilirubin düzeylerinde artış ve buna bağlı klinik ikter tablosu gelişmiştir. Ayrıca hastanın mide koruyucu olarak kullandığı proton pompa inhibitörlerinin bu ilacın gastrik emilimini ve biyoyararlanımını belirgin şekilde azalttığı bilinmektedir.

Bu klinik tabloya ve ilaç etkileşimine neden olan antiviral ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Bakteri hücresine girişi oksijene bağımlı aktif transportla gerçekleşen ve ribozomun $30S$ ünitesine irreversibl bağlanarak 'misreading' (hatalı okuma) mekanizmasıyla protein sentezini bozan antibiyotik grubuna karşı gelişen en yaygın direnç mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Yoğun bakım ünitesinde takip edilen ve ventilatörle ilişkili pnömoni gelişen $65$ yaşındaki erkek hastanın endotrakeal aspirat kültüründe çok ilaca dirençli (MDR) *Acinetobacter baumannii* üremesi saptanıyor. Hastaya intravenöz kolistin (Polimiksin E) tedavisi başlanıyor.

Bu ilacın bakterisidal etkisini gösterdiği temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Bakteri ribozomunun $30S$ alt birimine geri dönüşsüz bağlanarak protein sentezi sırasında genetik kodun hatalı okunmasına (misreading) neden olan ve yan etki olarak ototoksisite ile nefrotoksisiteye yol açabilen antibiyotik grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Aminoglikozidler, bakteri ribozomunun $30S$ alt birimine geri dönüşsüz bağlanarak $mRNA$ kodonlarının hatalı okunmasına ($misreading$) ve anormal proteinlerin sentezine yol açan bakterisid etkili ilaçlardır. Bu ilaçların farmakodinamik özelliklerinden olan 'konsantrasyona bağımlı öldürme' ile renal korteksteki 'doyurulabilir birikim' özellikleri birlikte değerlendirildiğinde; 'günde tek doz' ($once-daily\ dosing$) uygulamasının hem klinik etkinliği maksimize edip hem de nefrotoksisite riskini minimize edebilmesinin temel farmakolojik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik miyeloid lösemi ($KML$) tanısı alan ve yapılan genetik incelemede $t(9;22)$ Philadelphia kromozomu saptanan bir hastada, bu translokasyon sonucu oluşan $BCR-ABL$ füzyon proteininin tirozin kinaz aktivitesini doğrudan inhibe eden küçük moleküllü ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Metastatik yumuşak doku sarkomu nedeniyle yüksek doz ifosfamid tedavisi alan 45 yaşındaki kadın hastada, tedavinin 48. saatinde konfüzyon, dezoryantasyon ve uykuya eğilim (somnolans) tablosu gelişmiştir. Hastanın mesane koruması amacıyla uygun dozda mesna aldığı ve elektrolit düzeylerinin normal olduğu saptanmıştır. Bu hastada izlenen klinik tablonun gelişiminden sorumlu olan ve tedavisinde metilen mavisi kullanılabilen toksik metabolit aşağıdakilerden hangisidir?

$74$ yaşında, evre $3$ kronik böbrek yetmezliği, kalp yetmezliği ve hipertansiyon tanıları olan bir erkek hastaya akut prostatit nedeniyle trimetoprim-sülfametoksazol (TMP-SMX) tedavisi başlanmıştır. Hastanın düzenli kullandığı ilaçlar arasında spironolakton, enalapril ve furosemid bulunmaktadır. Tedavinin $5$. gününde hastada jeneralize kas güçsüzlüğü gelişmesi üzerine yapılan laboratuvar incelemesinde; serum potasyumu $6.9$ mEq/L (bazal: $4.6$ mEq/L) ve serum kreatinini $1.9$ mg/dL (bazal: $1.3$ mg/dL) saptanmıştır. Hastanın sistatin C düzeyine göre hesaplanan glomerüler filtrasyon hızı (GFR) değerinde ise bazale göre anlamlı bir değişiklik olmadığı görülmüştür.

Bu hastadaki klinik ve laboratuvar bulgularının farmakolojik temeliyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Üriner sistem enfeksiyonu tanısıyla tedavi planlanan bir hastada; bakteriyel $DNA$ replikasyonu sırasında $DNA$ sarmalının açılması sonucu oluşan süperkıvrımları çözen $DNA$ giraz ($topoizomeraz \ II$) ve $topoizomeraz \ IV$ enzimlerini inhibe ederek bakterisid etki gösteren ilaç grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Meme kanseri tanısıyla yüksek doz siklofosfamid içeren bir kemoterapi rejimi uygulanan hastada, mesane mukozasını akrolein toksisitesinden korumak ve hemorajik sistit riskini azaltmak için tedaviye eklenmesi gereken spesifik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Kemoterapötik ajanların en temel klinik avantajı "seçici toksisite" (selective toxicity) göstermeleridir; yani patojene spesifik yapıları veya metabolik yolakları hedef alarak konakçı hücrelerine minimal zarar vermeleridir. Seçici toksisite oranı, hedeflenen yapının patojen ile memeli hücresi arasındaki evrimsel ve yapısal benzerlik düzeyine ters orantılı olarak değişir.

Buna göre, genel farmakodinamik prensipler göz önüne alındığında, aşağıdaki etki mekanizmalarına sahip antimikrobiyal ajanlardan hangisinin memeli hücrelerine karşı seçici toksisitesinin en düşük (sistemik toksisite potansiyelinin en yüksek) olması beklenir?

$52$ yaşında, kronik atriyal fibrilasyon nedeniyle $5$ $mg/gün$ varfarin kullanan ve $INR$ değeri $2,5$ olan bir hastaya aktif akciğer tüberkülozu tanısı konuluyor. İzoniyazid, rifampin, pirazinamid ve etambutol tedavisi başlandıktan $10$ gün sonra hastanın $INR$ değerinin $1,2$’ye düştüğü saptanıyor. Bu klinik tablodan sorumlu olan ilacın etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Gebeliğinin son dönemindeki bir annenin sülfonamid grubu antibiyotik kullanması durumunda, yeni doğan bebekte kernikterus gelişme riskinin artmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Karbapeneme dirençli bir $Klebsiella$ $pneumoniae$ suşu izole edilen hastada yapılan moleküler analizde, bakterinin hem Sınıf A ($KPC$) hem de Sınıf D ($OXA-48$) tipi karbapenemaz ürettiği saptanmıştır. Buna göre, söz konusu suşa karşı etkinlik göstermesi beklenen en uygun tedavi seçeneği aşağıdakilerden hangisidir?

Çok ilaca dirençli tüberküloz (MDR-TB) şüphesi olan bir hastadan elde edilen *Mycobacterium tuberculosis* izolatına yapılan moleküler duyarlılık testinde, katalaz-peroksidazı kodlayan *katG* geninin yabanıl (wild-type) tipte olduğu, ancak enoil-açil taşıyıcı protein redüktazı kodlayan *inhA* geninin promotör bölgesinde bir mutasyon saptanmıştır. Bu mutasyon profiline sahip bir izolat için aşağıdaki ilaç çiftlerinden hangisine karşı çapraz direnç gelişmiş olması en olasıdır?