Santral Sinir Sistemi Farmakolojisi

Kronik alkol kullanımı olan $45$ yaşında bir erkek hasta, uzun süreli açlık sonrası gelişen terleme, çarpıntı ve konfüzyon şikayetleriyle acil servise getiriliyor. Yapılan değerlendirmede kan glukoz düzeyi $42$ $mg/dL$ olarak saptanıyor. Bu hastada görülen hipogliseminin altında yatan temel farmakolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Üst motor nöron lezyonuna bağlı gelişen şiddetli spastisite şikayetiyle başvuran bir hastada, santral etkili bir kas gevşetici olan tizanidin tedavisi planlanmıştır. Bu ilacın farmakolojik özellikleri ve klinik kullanımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$30$ yaşındaki bir hasta, intihar amacıyla bir miktar antifriz (etilen glikol) içtikten yaklaşık $10$ saat sonra acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde konfüzyon ve kussmaul solunumu saptanan hastanın laboratuvar incelemesinde belirgin anyon açığı artmış metabolik asidoz, serum kreatinin düzeyinde artış ve hipokalsemi ($6.2\text{ mg/dL}$) tespit ediliyor. İdrar mikroskopisinde çok sayıda zarf şeklinde kristaller izleniyor.

Bu hastada gelişen böbrek yetmezliği ve hipokalsemiden doğrudan sorumlu olan etilen glikol metaboliti aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik böbrek yetmezliği öyküsü olan 65 yaşındaki bir hastaya, geçirdiği ortopedik cerrahi sonrası postoperatif analjezi amacıyla paranteral bir opioid analjezik başlanmıştır. Tedavinin 3. gününde hastada artan anksiyete, tremor, multifokal miyoklonus ve ardından jeneralize tonik-klonik nöbet gelişmiştir. Fizik muayenede hastanın taşikardik olduğu ve diğer opioidlerin aksine pupillerinde miyozis gelişmediği (hafif midriyazis olduğu) saptanmıştır. Bu klinik tabloya neden olma olasılığı en yüksek olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi uygulamasında kullanılan inhalasyon ve intravenöz ajanların farmakokinetik özellikleri, potansiyelleri ve sistemik etkileri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$24$ yaşında jüvenil miyoklonik epilepsi ($JME$) tanısı olan ve sodyum valproat tedavisi alan kadın hastada, nöbet kontrolünü optimize etmek amacıyla tedaviye yeni bir antiepileptik ilaç eklenmesi planlanmaktadır. Ancak eklenmesi düşünülen bu ilacın, valproat tarafından glukuronidasyonunun ($UGT$ enzim yolu) inhibe edilmesi nedeniyle plazma yarı ömrünün yaklaşık iki katına çıktığı ve bu etkileşimin ciddi kutanöz reaksiyon ($Stevens-Johnson$ sendromu) riskini belirgin şekilde artırdığı bilinmektedir.

Sözü edilen ve valproat ile olan bu kinetik etkileşimi nedeniyle klinik kullanımda dozunun çok yavaş artırılması ($titrasyon$) gereken ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

22 yaşında bir erkek, arkadaşlarıyla katıldığı bir partide 'pul' şeklinde bir madde kullandıktan sonra gelişen yoğun renkli halüsinasyonlar, zaman algısında bozulma ve 'sesleri görme' ($sineztazi$) şikayetleriyle acil servise getiriliyor. Hastanın semptomlarının başlangıcından $12$ saat geçmesine rağmen etkilerin hala devam ettiği gözleniyor. Bu maddeyle ilgili farmakokinetik çalışmalarda, eliminasyon yarı ömrünün ($t_{1/2}$) sadece $3$ saat civarında olduğu saptanmıştır.

Bu vakada, ilacın plazma konsantrasyonu hızla düşmesine rağmen klinik etkilerin bu kadar uzun sürmesinin altında yatan temel moleküler mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Kaçak içki tüketimi sonrası acil servise başvuran 42 yaşındaki erkek hastada görme bulanıklığı, şiddetli karın ağrısı ve yüksek anyon açıklı metabolik asidoz saptanmıştır. Metanol zehirlenmesi tanısı alan bu hastada, retina hasarından birincil derecede sorumlu olan ve eliminasyonu folat ko-faktörüne bağımlı olan metabolit aşağıdakilerden hangisidir?

Ev yapımı içki tükettikten yaklaşık 18 saat sonra görme bulanıklığı, şiddetli karın ağrısı ve bulantı şikayetleriyle acil servise getirilen 48 yaşındaki erkek hastanın fizik muayenesinde pupillerin ışığa yanıtının zayıf olduğu izleniyor. Laboratuvar incelemesinde belirgin anyon açıklıklı metabolik asidoz saptanan hastada metanol zehirlenmesinden şüpheleniliyor. Bu hastada toksik metabolitlerin oluşumunu engellemek amacıyla tercih edilen fomepizolün etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Antidepresan veya antipsikotik ilaç kullanımı sırasında ortaya çıkabilen yüksek ateş, kas rijiditesi ve otonomik instabilite; hem Serotonin Sendromu hem de Nöroleptik Malign Sendrom (NMS) için ortak klinik özelliklerdir. Bu iki tablonun ayırıcı tanısında, laboratuvar ve klinik seyir özellikleri birlikte değerlendirildiğinde Nöroleptik Malign Sendrom lehine değerlendirilen en karakteristik özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi indüksiyonu ve idamesinde kullanılan farmakolojik ajanların fizikokimyasal özellikleri, etki mekanizmaları ve klinik yan etki profilleri değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Acil servise, bilinci kapalı halde getirilen 52 yaşındaki erkek hastanın arteryel kan gazı analizinde pH: 6.98, HCO3: 8 mEq/L ve anyon açığı: 34 mEq/L olarak saptanıyor. Hastanın yakınları, hastanın yaklaşık 24 saat önce kolonya benzeri bir sıvıyı yanlışlıkla içtiğini ve bilincini kaybetmeden önce 'etrafı karlı bir dağ manzarası gibi beyaz gördüğünden' yakındığını ifade ediyor. İdrar analizinde kalsiyum oksalat kristalleri görülmüyor. Bu hastada, biriken toksik metabolitin, 10-formiltetrahidrofolat sentetaz enzimi aracılığıyla karbondioksite dönüşümünü hızlandırarak retinotoksisiteyi azaltmak amacıyla tedavi protokolüne eklenmesi gereken ajan aşağıdakilerden hangisidir?

$72$ yaşında, dekompanse karaciğer sirozu ve yaygın asiti olan bir erkek hasta, şiddetli uykusuzluk ve anksiyete nedeniyle bir yakınına ait olan sedatif-hipnotik ilaçtan çok sayıda içmiştir. Acil servise derin konfüzyon, ataksi ve solunum depresyonu ile getirilen hastaya intravenöz flumazenil uygulanmış ve klinik tabloda hızla düzelme izlenmiştir. Bu vakada kullanılan ilaç ve farmakolojik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$78$ yaşında, orta evre Alzheimer hastalığı tanısı konulan bir hastanın mevcut tedavisine nörotoksisiteyi azaltmak amacıyla $NMDA$ ($N$-metil-$D$-aspartat) reseptörlerini non-kompetitif olarak bloke eden bir ajan eklenmiştir. Bu hastanın tedavisine yeni eklenen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$22$ yaşında kadın hasta, jeneralize tonik-klonik nöbetleri için başlanan tedavinin ardından kilo alımı, saç dökülmesi ve adet düzensizliği şikayetleri ile başvurmuştur. Laboratuvar incelemesinde hiperamonyemi saptanan bu hastanın kullandığı ilaçla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Günlük hayatta yaygın olarak tüketilen kafein, terapötik dozlarda kullanıldığında santral sinir sisteminde uyanıklığı artırır ve yorgunluk hissini azaltır. Kafeinin bu stimülan etkilerinden sorumlu olan birincil moleküler mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Lokal anesteziklerin metabolizma yolakları ve kimyasal yapıları dikkate alındığında; amid grubuna dahil olmasına rağmen, molekül yapısında bulunan ek ester bağı sayesinde plazma kolinesterazları tarafından hızla hidroliz edilen ve bu özelliğiyle sistemik toksisite potansiyeli belirgin şekilde düşük olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$42$ yaşında şizofreni tanılı erkek hastanın tedavisi, haloperidol kullanımı sonrası gelişen şiddetli parkinsonizm tablosu nedeniyle değiştirilmek istenmektedir. Hastanın eşlik eden morbid obezite ve bozulmuş açlık glukozu olması sebebiyle metabolik açıdan en güvenli seçeneklerden biri tercih edilecektir. Yapılan EKG incelemesinde $QT_c$ mesafesinin sınırda ($440$ ms) olduğu saptanmıştır. Bu klinik tabloda, metabolik yan etkilerinin azlığı nedeniyle avantajlı olan ancak $QT$ intervalini uzatıcı etkisi sebebiyle bu hastada kullanımı sırasında dikkatli olunması gereken antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anesteziklerin farmakokinetik özellikleri, etki mekanizmaları ve yan etki profilleri dikkate alındığında, klinik uygulama ve ajan seçimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$22$ yaşında erkek hasta, akut psikotik atak nedeniyle yatırıldığı serviste yüksek potensli bir tipik antipsikotik ilaç tedavisine başlanmıştır. Tedavinin $2$. gününde hastada boyun kaslarında ani ve şiddetli kasılma sonucunda başın yana eğilmesi (tortikolis) ve göz kürelerinin yukarı doğru sabitlenmesi (okülogirik kriz) tablosu gelişmiştir. Hastanın vital bulguları normal sınırlardadır.

Bu hastada gelişen tablonun tedavisi için aşağıdakilerden hangisi en uygundur?