Antiepileptik İlaçlar

$32$ yaşında erkek hasta, sağ elinde uyuşma ve istemsiz hareketlerle karakterize, bilincin korunduğu fokal nöbetler nedeniyle başvuruyor. Yapılan değerlendirme sonucu hastada sodyum kanallarını bloke ederek etki gösteren ve güçlü sitokrom $P450$ enzim indüksiyonu yapmasıyla bilinen bir antiepileptik ilaç başlanmasına karar veriliyor. Bu özelliklere sahip antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$48$ yaşında fokal başlangıçlı nöbetleri olan ve eşlik eden kronik hastalıkları nedeniyle çok sayıda farklı ilaç (polifarmasi) kullanan bir hastada, sitokrom $P450$ enzim sistemi ile anlamlı bir etkileşime girmemesi ve voltaj bağımlı kalsiyum kanallarının $\alpha_2\delta$ ($alfa-2-delta$) alt birimine bağlanarak etki göstermesi nedeniyle tercih edilen antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$45$ yaşında, böbrek nakli sonrası siklosporin tedavisi alan erkek hastada jeneralize tonik-klonik nöbetler gelişmiştir. Hastaya başlanan antiepileptik tedavinin $2.$ haftasında plazma siklosporin düzeyinin belirgin azaldığı ve organ reddi (rejeksiyon) bulgularının ortaya çıktığı saptanmıştır. Ayrıca hastada belirgin sedasyon şikayeti mevcuttur. Bu klinik tabloya yol açan antiepileptik ilaç ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$42$ yaşında fokal başlangıçlı jeneralize tonik-klonik nöbetleri olan erkek hasta, antiepileptik tedavi altındayken son zamanlarda gelişen aşırı sinirlilik, irritabilite ve agresyon şikayetleriyle başvurmuştur. Yapılan incelemede bu psikiyatrik yan etkilerin; hastanın kullandığı, sitokrom $P450$ sistemiyle etkileşime girmeyen ve plazma proteinlerine bağlanma oranı ihmal edilebilir düzeyde olan antiepileptik ilacına bağlı olduğu düşünülmüştür.

Bu hastanın kullandığı ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$34$ yaşında kadın hasta, hem fokal başlangıçlı nöbetleri hem de migren ataklarının profilaksisi amacıyla bir antiepileptik ilaç kullanmaktadır. Tedavi sürecinde hastada iştah kaybı, kilo kaybı ve kelime bulma güçlüğü gibi şikayetler gelişmiştir. Bu hastada kullanılan ilaçla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Jeneralize tonik-klonik nöbetleri nedeniyle izlenen 28 yaşındaki kadın hasta, planlı gebelik öncesi ilaç değişimi için başvuruyor. Mevcut tedavisinde kullandığı ilacın güçlü bir sitokrom P450 (CYP) enzim indükleyicisi olduğu, bu nedenle oral kontraseptif etkinliğini azalttığı ve ayrıca D vitamini metabolizmasını hızlandırarak osteomalazi riski oluşturduğu biliniyor. Hekim, hastanın nöbet tipi için uygun, hepatik enzimler üzerinde minimal etkili (indüksiyon/inhibisyon yapmayan) ve teratojenite potansiyeli mevcut ilaca göre daha düşük olan bir ajana geçiş yapmaya karar veriyor. Ancak seçilen bu yeni ilacın, özellikle hızlı doz artırımı yapıldığında hayatı tehdit eden ciddi dermatolojik reaksiyon (Stevens-Johnson sendromu) riski taşıdığı için yavaş titrasyonla başlanması gerekmektedir.

Buna göre, hastanın mevcut ilacı ve geçiş yapılması planlanan ilaç aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

$28$ yaşında, jeneralize tonik-klonik nöbetleri nedeniyle antiepileptik tedavi alan erkek hastanın kontrol muayenesinde belirgin diş eti hiperplazisi ve hirsutizm (vücut kıllanmasında artış) saptanmıştır. Bu hastada kullanılan ilacın metabolik özellikleri ve diğer etkileriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$27$ yaşında erkek hasta, kafa travması sonrası gelişen fokal başlangıçlı nöbetler nedeniyle antiepileptik tedavi almaktadır. Hastanın fizik muayenesinde diş etlerinde belirgin hiperplazi, yüzde akne ve vücut kıllanmasında artış (hirşutizm) saptanmıştır. Bu ilacın sitokrom $P450$ enzimlerini güçlü bir şekilde indüklediği ve gebelikte kullanımının fetal hidantoin sendromu riskini artırdığı bilinmektedir. Bu hastada kullanılan antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$24$ yaşında jüvenil miyoklonik epilepsi ($JME$) tanısı olan ve sodyum valproat tedavisi alan kadın hastada, nöbet kontrolünü optimize etmek amacıyla tedaviye yeni bir antiepileptik ilaç eklenmesi planlanmaktadır. Ancak eklenmesi düşünülen bu ilacın, valproat tarafından glukuronidasyonunun ($UGT$ enzim yolu) inhibe edilmesi nedeniyle plazma yarı ömrünün yaklaşık iki katına çıktığı ve bu etkileşimin ciddi kutanöz reaksiyon ($Stevens-Johnson$ sendromu) riskini belirgin şekilde artırdığı bilinmektedir.

Sözü edilen ve valproat ile olan bu kinetik etkileşimi nedeniyle klinik kullanımda dozunun çok yavaş artırılması ($titrasyon$) gereken ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$22$ yaşında kadın hasta, jeneralize tonik-klonik nöbetleri için başlanan tedavinin ardından kilo alımı, saç dökülmesi ve adet düzensizliği şikayetleri ile başvurmuştur. Laboratuvar incelemesinde hiperamonyemi saptanan bu hastanın kullandığı ilaçla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$1$ yaşında bir bebek, gövde ve ekstremitelerde küme şeklinde gelen ani fleksör spazmlar ve baş selamlaması tarzında hareketler nedeniyle getirilmiştir. EEG tetkikinde hipsaritmi paterni saptanan hastada, GABA-transaminaz enzimini irreversibl olarak inhibe ederek etki gösteren bir antiepileptik ilaç başlanmıştır. Bu ilacın kullanımı sırasında gelişebilecek en ciddi ve kalıcı yan etki aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında fokal başlangıçlı nöbetleri olan bir hastada antiepileptik tedaviye başlanmıştır. Tedavi süresince hastanın iştahının azaldığı, belirgin kilo kaybı yaşadığı ve şiddetli yan ağrısı şikayetiyle yapılan tetkiklerinde böbrek taşı (nefrolitiyazis) geliştiği saptanmıştır. Bu ilacın aynı zamanda zayıf bir karbonik anhidraz enzim inhibisyonu yaptığı bilinmektedir.

Bu klinik tabloya ve yan etki profiline sahip olan antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Fokal başlangıçlı nöbetleri nedeniyle antiepileptik tedavi başlanan 45 yaşındaki erkek hasta, tedavinin 4. haftasında baş dönmesi, çift görme ve dengesizlik şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan laboratuvar tetkiklerinde hafif hiponatremi (132 mEq/L) saptanıyor. İlaç kan düzeyi takibinde, doz değişikliği yapılmamasına rağmen plazma konsantrasyonunun tedavi başlangıcına göre giderek düştüğü ve ilacın kendi metabolizmasını hızlandırdığı (oto-indüksiyon) belirleniyor.

Bu klinik tabloya ve belirtilen farmakokinetik özelliğe sahip antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Yeni tanı konulan jeneralize tonik-klonik nöbetleri olan $26$ yaşındaki kadın hastaya antiepileptik tedavi başlanacaktır. Hastanın özgeçmişinden polikistik over sendromu (PKOS) tanısı olduğu ve bu durumun kontrolü ile gebelikten korunma amacıyla kombine oral kontraseptif kullandığı öğreniliyor.

Bu hastada, hem oral kontraseptiflerin etkinliğini azaltmayacak hem de mevcut PKOS tablosunu kötüleştirmeyecek, farmakokinetik etkileşim potansiyeli en düşük antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$30$ yaşında, hem absans hem de jeneralize tonik-klonik nöbetleri olan bir hastada tedaviye başlanması planlanmaktadır. Seçilecek ilacın karaciğer mikrozomal enzimlerini inhibe ettiği, yan etki olarak hepatotoksisiteye neden olabildiği ve teratojenik olarak nöral tüp defektlerine yol açabildiği bilinmektedir. Bu özelliklere sahip olan antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Lennox-Gastaut sendromu tanısıyla takip edilen ve valproik asit ile lamotrijin kombinasyonuna rağmen nöbetleri kontrol altına alınamayan $22$ yaşında bir hastanın tedavi şemasına yeni bir antiepileptik ilaç eklenmiştir. Bu ilaç; $NMDA$ reseptörlerindeki glisin bağlanma bölgesini antagonize ederek ve sodyum kanallarını bloke ederek etki göstermektedir. İlacın kullanımı sırasında ortaya çıkabilecek aplastik anemi ve fatal hepatotoksisite riski nedeniyle hasta yakın takip altına alınmıştır. Ayrıca bu ilacın, $CYP2C19$ enzimini inhibe ederek birlikte kullanılan fenitoin ve fenobarbital düzeylerini belirgin şekilde artırdığı saptanmıştır.

Bu klinik özelliklere ve farmakokinetik profile sahip olan antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$12$ yaşında erkek çocuk, okulda aniden gelişen boş bakma (dalma) nöbetleri ve yapılan EEG tetkikinde jeneralize $3$ Hz diken-dalga deşarjları saptanması üzerine absans epilepsisi tanısı alıyor. Bu hastanın tedavisinde yanlışlıkla seçilmesi durumunda absans nöbetlerinin sıklığını ve süresini artırabilen, aynı zamanda potent bir sitokrom $P450$ enzim indükleyicisi olan, spina bifida gibi nöral tüp defekti riskini artıran ve yan etki olarak hiponatremi (uygunsuz ADH benzeri etki) veya nadiren aplastik anemiye yol açabilen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Fokal başlangıçlı nöbetleri olan $25$ yaşındaki bir erkek hastanın tedavisine eklenen bir antiepileptik ilacın, postsinaptik glutamat reseptörlerinden AMPA tipini non-kompetitif olarak antagonize ettiği bilinmektedir. Bu ilacın eliminasyon yarı ömrü yaklaşık $105$ saattir ve metabolizması karbamazepin gibi güçlü enzim indükleyicilerle birlikte kullanıldığında hızlanmaktadır. Kullanım sırasında hastada ciddi irritabilite, agresif davranışlar ve öfke gibi nöropsikiyatrik yan etkilerin ortaya çıkabildiği bu ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$7$ yaşında kız çocuk, okulda öğretmeninin fark ettiği kısa süreli dalma atakları ve bu sırada göz kapaklarında gözlenen hafif seğirmeler nedeniyle polikliniğe getirilmiştir. Hastanın elektroensefalografi ($EEG$) incelemesinde jeneralize $3$ Hz diken-dalga kompleksleri saptanmıştır. Karaciğer toksisitesi ve teratojenite ($nöral$ $tüp$ $defekti$) riski nedeniyle valproat kullanımından kaçınılan bu hastada, ilk seçenek olarak tercih edilen ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$22$ yaşında üniversite öğrencisi bir kadın, özellikle sabah saatlerinde elinde ani sıçramalar olduğu ve bazen kahvaltı yaparken çatalı düşürdüğü şikayetiyle nöroloji polikliniğine başvuruyor. Hastanın anamnezinden bu şikayetlerinin uykusuz kaldığı dönemlerde arttığı ve $15$ yaşındayken bir kez uykuda jeneralize tonik-klonik nöbet geçirdiği öğreniliyor. Yapılan EEG tetkikinde jeneralize polidiken-dalga deşarjları saptanıyor. Bu hastanın tedavisinde ilk seçenek olarak tercih edilen, ancak sitokrom $P450$ enzimlerini inhibe etmesi ve teratojenik olarak nöral tüp defekti riski taşıması nedeniyle dikkatli olunması gereken antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?