Mekansal Bir Sentez: Türkiye

Türkiye, Alp-Himalaya kıvrım kuşağında yer alan genç oluşumlu bir ülke olması nedeniyle sıcak su kaynakları (kaplıca ve ılıcalar) yönünden oldukça zengindir. Bu durum, ülkemizin birçok bölgesinde jeotermal kaynaklara dayalı termal turizmin gelişmesini sağlamıştır.

Buna göre, Türkiye'de termal turizm potansiyeli yüksek olan alanların coğrafi dağılışı ile aşağıdakilerden hangisi arasında doğrudan bir ilişki vardır?

Türkiye'de elektrik enerjisi üretimi gerçekleştiren santrallerin yer seçimi, üretim koşulları ve çevresel etkileri kullanılan enerji kaynağına göre değişiklik gösterir.

Aşağıdaki tabloda, bu santrallerden bazılarının özellikleri verilmiştir:

Tablodaki bilgilere göre, hangi santralin özelliklerinde bir bilgi yanlışı bulunmaktadır?

Aşağıdaki bölgesel kalkınma projelerini, kurulmalarına gerekçe oluşturan en belirgin temel hedefleriyle eşleştiriniz.

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde yararlanılan aşağıdaki yenilenebilir enerji kaynaklarını, yıllık elektrik üretimindeki paylarına göre en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralayınız.

Türkiye’de kıyı kesiminde yer alan limanların ticari kapasitelerinin gelişmesi; art bölgelerinin (hinterland) genişliğine, iç kesimlerle olan ulaşım ağlarının çeşitliliğine ve yer şekillerinin uzanış doğrultusuna doğrudan bağlıdır. Dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda iç kesimlerle ulaşım geçitlerle sağlanırken, demir yolu bağlantısının bulunup bulunmaması limanın hinterlandını doğrudan etkiler.

Buna göre, Türkiye'deki limanlar ve onların ulaşım özellikleri ile ilgili;

I. Trabzon Limanı, Kop ve Zigana gibi önemli geçitlerle iç kesimlere bağlansa da demir yolu bağlantısının olmamasından dolayı hinterlandı Samsun Limanı kadar gelişmemiştir.
II. Antalya Limanı, Çubuk Geçidi ile iç kesimlere bağlanır ve hinterlandını genişleten en önemli unsur İç Anadolu'ya uzanan aktif demir yolu hattıdır.
III. İskenderun Limanı, Nur Dağları üzerindeki Belen Geçidi ile iç kesimlere bağlanır ve gelişmiş demir yolu ağı sayesinde geniş bir hinterlanda sahiptir.
IV. Sinop Limanı, Karadeniz'in tek doğal limanı olmasına rağmen Küre ve Ilgaz dağlarının yarattığı ulaşım güçlüğü ve demir yolu ağından yoksun olması nedeniyle hinterlandı en dar limanlardandır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Türkiye Cumhuriyeti'nin farklı dönemlerinde uygulanan sanayi politikaları ve bu dönemlerin temel özellikleri hakkında hazırlanan aşağıdaki tabloda bir bilgi yanlışı yapılmıştır:

Tablodaki numaralanmış dönemlerin hangisine ait sanayi politikası veya özelliği yanl��ş verilmiştir?

Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP); bölgedeki tarım, turizm ve altyapı hizmetlerini geliştirerek sosyo-ekonomik yapıyı güçlendirmeyi hedefleyen bir bölgesel kalkınma projesidir.

Buna göre, aşağıdaki illerden hangisi DOKAP sınırları içerisinde yer almaz?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte sanayi faaliyetlerini geliştirmek ve yönlendirmek amacıyla farklı dönemlerde farklı sanayi politikaları uygulanmış, bu doğrultuda önemli kararlar alınmış ve kurumlar tesis edilmiştir.

Buna göre, aşağıda verilen tarihi olay ve gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Türkiye, kıtalar arasındaki coğrafi konumu ve sahip olduğu fiziki özellikler nedeniyle tarih boyunca ulaşım ağlarının odak noktasında yer almıştır. Gün��müzde de kara, demir ve deniz yolu ulaşım sistemlerinin gelişimi; hem ülkenin kendi iç dinamikleriyle hem de küresel ölçekteki transit ticaret koridorlarıyla doğrudan ilişkilidir.

Buna göre, Türkiye'deki ulaşım ağlarının coğrafi özellikleri ve gelişim süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye’nin jeopolitik konumunda etkili olan unsurlar; fiziki coğrafya özellikleri gibi uzun süre değişmeyen statik unsurlar ile ekonomik, siyasi ve askeri durumlar gibi zamana göre değişen dinamik unsurlardan oluşur. Statik unsurlar, dinamik unsurların gelişim yönünü ve sınırlarını belirleyerek dış politika stratejilerinin temelini oluşturur.

Buna göre, Türkiye’nin yakın çevresindeki jeopolitik mücadeleler düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi statik unsurların dinamik unsurlar üzerindeki belirleyici etkisine örnek gösterilebilir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde ham madde, enerji kaynağı, ulaşım ve pazar gibi coğrafi faktörler belirleyici olmaktadır. Her sanayi kolunun özelliğine göre ön plana çıkan coğrafi faktör farklılık gösterir.

Buna göre, sol sütunda verilen sanayi tesislerini kuruluş yerlerinin belirlenmesindeki temel coğrafi faktörlerin yer aldığı sağ sütundaki ifadelerle doğru şekilde eşle��tiriniz.

Türkiye'de yanlış arazi kullanımı, doğal çevrenin tahrip edilmesine ve ekonomik kayıplara yol açmaktadır. Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile coğrafi ilkeler çerçevesinde, aşağıda verilen arazi kullanım durumlarını yol açtıkları temel ekolojik veya yasal sonuçlarla eşleştiriniz.

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte uygulanan aşağıdaki sanayi politikası ve gelişmelerini, kronolojik olarak geçmişten günüm��ze doğru nasıl sıralanmalıdır?

Türkiye’nin dış ticaret yapısı incelendiğinde, ihraç edilen ürün gruplarının toplam ihracat gelirleri içerisindeki payları yapısal olarak farklılık göstermektedir.

Aşağıda verilen ihracat ürün gruplarını, Türkiye'nin yıllık toplam ihracat gelirleri içerisindeki paylarına göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralayınız.

Türkiye’de Cumhuriyet’ten günümüze uygulanan ekonomi politikaları, sanayinin coğrafi dağılışını ve kentleşme süreçlerini doğrudan etkilemiştir. 1960-1980 yılları arasındaki planlı kalkınma döneminde temel hedef olan 'ithal ikameci sanayileşme' politikası, tüketim mallarının ülke içinde üretilmesini amaçlamış; bu durum sanayinin büyük tüketim merkezlerinde ve ithalat limanlarının çevresinde (Marmara Bölgesi) yoğunlaşmasını pekiştirmiştir. 1980 sonrasında benimsenen 'ihracata dayalı dışa açık büyüme' modeli ise küresel pazarlarla entegrasyonu hızlandırmış, teşviklerin de etkisiyle Denizli, Gaziantep ve Kayseri gibi Anadolu kentlerinde sanayinin hızla gelişmesini sağlayarak mekânsal yapıda çok merkezli bir yapı ortaya çıkarmıştır.

Bu bilgiler ve Türkiye'nin ekonomi tarihi dikkate alındığında, uygulanan ekonomi politikalarının mekânsal etkileriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilk yıllarında (1923-1932 dönemi) sanayi faaliyetlerini canlandırmak amacıyla özel teşebbüsü destekleyen çeşitli adımlar atılmıştır. Bu doğrultuda, 1927 yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu ile özel sektörün sanayi tesisleri kurması teşvik edilmiştir. Ancak bu kanundan beklenen başarı elde edilememiş ve 1930'lu yıllardan itibaren devletçilik politikası benimsenerek sanayileşme devlet eliyle yürütülmüştür.

Buna göre, 1923-1932 döneminde özel sektör öncülüğünde gerçekleştirilmek istenen sanayileşme hamlesinin hedeflenen düzeye ulaşamamasında aşağıdakilerden hangisi etkili olmamıştır?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte mekânsal yapıyı ve sosyoekonomik hayatı şekillendiren çeşitli ekonomi politikaları uygulanmıştır. Bu süreçte yaşanan aşağıdaki gelişmeleri en eskiden en yeniye doğru olacak şekilde kronolojik olarak sıralayınız.

Türkiye'deki bazı turizm varlıkları, doğal süreçler ile beşeri unsurların bir arada yer aldığı "karma miras" alanları iken, bazıları ise tamamen kültürel veya doğal miras özellikleriyle ön plana çıkmaktadır.

Aşağıdaki haritada, Türkiye'nin UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan üç farklı turizm alanı numaralandırılarak gösterilmiştir.

Haritada numaralandırılan bu alanlar ve buralardaki turizm varlıklarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye; zengin yer şekilleri, jeolojik yapısı, iklim çeşitliliği ve köklü tarihi geçmi��i sayesinde çok çeşitli turizm potansiyeline sahiptir.

Aşağıda verilen Türkiye'deki turizm merkezleri ile bu merkezlerde gelişen baskın turizm türü ve gelişiminde etkili olan temel coğrafi/tarihi özellikleri eşleştiriniz.

Türkiye'de kara yolu ve demir yolu gibi ulaşım ağlarının uzanışı, yapım maliyetleri ve güzergah seçimleri üzerinde yer şekilleri (dağların uzanış yönü, eğim ve engebe) belirleyici bir rol oynamaktadır. Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı ve kıyıya yakın yüksek duvarlar oluşturduğu bölgelerde, iç kesimlerle bağlantı sağlamak amacıyla t��nel, köprü ve viyadük yapımı zorunlu hale gelmektedir.

Haritada numaralandırılarak gösterilen doğrultuların hangisinde inşa edilecek yeni bir ulaşım hattının, birim kilometre başına düşen tünel/köprü ihtiyacı ve yapım maliyetinin en fazla olması beklenir?