Cümle Oluşturma (Sözcük Sıralama)
33 soru
Soru 21Soru →
I. eğitime verdiği
II. belirleyen
III. bir toplumun
IV. değerdir
V. gelişmişlik düzeyini
VI. en önemli etken
Yukarıdaki numaralanmış sözcük veya sözcük grupları anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralandığında hangisi baştan dördüncü olur?
II
III
V
VI
I
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap: VI
Cevap
VI numaralı sözcük grubu baştan dördüncü sırada yer almalıdır.
Verilen sözcük grupları anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturacak şekilde sıralandığında 'Bir toplumun gelişmişlik düzeyini belirleyen en önemli etken, eğitime verdiği değerdir.' cümlesi elde edilir. Bu cümlede sıralama III - V - II - VI - I - IV şeklinde olup, baştan dördüncü sırada VI numaralı 'en önemli etken' ifadesi yer almaktadır.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemi belirleme
Cümlenin yüklemi ek fiil alan 'değerdir' (IV) ifadesidir ve kurallı cümle yapısı gereğince sonda yer almalıdır.
Türkçede kurallı cümlelerde yüklem sonda yer alır.
2
Yüklemi niteleyen ögeleri bulma
'eğitime verdiği' (I) sıfat-fiil grubu yüklemi niteler ve cümlenin son öbeğini 'eğitime verdiği değerdir' (I - IV) şeklinde oluşturur.
Sıfat-fiiller kendilerinden sonra gelen isimleri niteleyerek sıfat tamlaması kurarlar.
3
Özne ve niteleyicilerini sıralama
'Bir toplumun' (III) ifadesi ile başlayan tamlama sırasıyla 'gelişmişlik düzeyini' (V) ve 'belirleyen' (II) sözcükleriyle birleşerek 'en önemli etken' (VI) özne grubunu oluşturur.
Anlamsal ve dil bilgisel uyuma göre özne grubu 'Bir toplumun gelişmişlik düzeyini belirleyen en önemli etken' şeklinde sıralanmalıdır.
4
Cümlenin tamamını birleştirme ve sırayı tespit etme
Cümle 'Bir toplumun (III) gelişmişlik düzeyini (V) belirleyen (II) en önemli etken (VI), eğitime verdiği (I) değerdir (IV).' şeklinde sıralanır. Bu dizilişte baştan dördüncü öge VI numaralı ifadedir.
Elde edilen tam sıralama III - V - II - VI - I - IV biçimindedir.
Anahtar Kavram
Kurallı ve anlamlı cümle oluşturma kuralları ile öge dizilimi
Soru 22Soru →
Yukarıdaki numaralanmış sözcük ve sözcük grupları anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturacak biçimde sıralandığında doğru sıralama nasıl olmalıdır?
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Doğru sıralama 'çeviri - yalnızca bir dildeki sözcüklerin - başka bir dildeki karşılıklarını bulma işi değil - farklı kültürlerin düşünme biçimleri arasında - köprü kurma eylemidir' şeklinde olmalıdır.
Doğru sıralamada, cümlenin öznesi olan 'çeviri' kelimesiyle başlanıp, çevirinin ne olmadığı belirtilmiş ('yalnızca bir dildeki sözcüklerin başka bir dildeki karşılıklarını bulma işi değil') ve ardından çevirinin asıl işlevi açıklanarak ('farklı kültürlerin düşünme biçimleri arasında köprü kurma eylemidir') cümle kurallı ve anlamlı bir şekilde tamamlanmıştır.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemi belirlemek
Cümlenin yüklemi olan 'köprü kurma eylemidir' ifadesi son sırada yer almalıdır.
Türkçede kurallı cümlelerde yüklem sonda bulunur. Verilen öbekler içinde yargı bildiren tek ifade 'köprü kurma eylemidir' olduğu için bu öbek cümlenin sonuna yerleştirilir.
2
Özneyi (başlangıç ögesini) belirlemek
Cümlenin öznesi olan 'çeviri' sözcüğü ilk sırada yer almalıdır.
Cümlenin hakkında açıklama yapılan temel ögesi (öznesi) 'çeviri' kelimesidir. Bu nedenle cümlenin başına getirilir.
3
İlk bölümün anlamlı bağlantısını kurmak
'çeviri' öznesinden sonra 'yalnızca bir dildeki sözcüklerin' ve ardından 'başka bir dildeki karşılıklarını bulma işi değil' ifadeleri getirilmelidir.
'Çeviri... yalnızca bir dildeki sözcüklerin başka bir dildeki karşılıklarını bulma işi değil' yapısı dil bilgisi ve anlam yönünden birbirini tamamlar.
4
İkinci bölümün bağlantısını kurmak ve cümleyi tamamlamak
'işi değil' ifadesinden sonra 'farklı kültürlerin düşünme biçimleri arasında' ifadesi gelmeli ve yüklemle birleşmelidir.
'...işi değil, farklı kültürlerin düşünme biçimleri arasında köprü kurma eylemidir' yapısı, 'değil' bağlacıyla bağlanan iki zıt durumu anlamlı bir şekilde birleştirir. Böylece cümlenin doğru sıralaması elde edilir.
Anahtar Kavram
Cümle oluşturmada anlam bütünlüğü, öge dizilimi ve yüklemin konumu.
Soru 23Soru →
I. başkalarının ürettiği
II. bilginin doğruluğunu
III. dışına çıkamaz
IV. sorgulamayan
V. bir zihin
VI. kalıpların
Anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturmak için numaralanmış sözler sıralandığında baştan üçüncü ifade hangisi olur?
II
IV
V
VI
III
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap: V
Cevap
Anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturulduğunda baştan üçüncü sırada yer alan 'bir zihin' ifadesidir.
Verilen söz öbekleri anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak şekilde bir araya getirildiğinde sıralama 'Bilginin doğruluğunu (II) sorgulamayan (IV) bir zihin (V) başkalarının ürettiği (I) kalıpların (VI) dışına çıkamaz (III).' şeklinde olur. Bu durumda baştan üçüncü öge 'bir zihin' ifadesidir.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemi belirlemek
Cümlenin yükleminin 'dışına çıkamaz' (III) olduğu saptanır.
Kurallı cümlelerde yüklem sonda yer alır.
2
Özneyi ve bağlı ögeleri gruplandırmak
'Bilginin doğruluğunu sorgulamayan bir zihin' öbeği özne grubunu oluşturur.
Kelime gruplarının kendi içindeki anlamsal ve dil bilgisel bağları korunmalıdır.
3
Kalan ögeleri yüklemle birleştirmek
'başkalarının ürettiği kalıpların' tamlaması yükleme bağlanarak dolaylı tümleç oluşturur.
Cümlenin diğer ögelerinin yüklemle ilişkisi kurulmalıdır.
4
Sıralamayı netleştirmek
Doğru sıralama 'II - IV - V - I - VI - III' şeklindedir. Baştan üçüncü öge 'V' olur.
Tüm parçaların birleştirilmesiyle anlamlı ve kurallı cümle elde edilir.
Anahtar Kavram
Cümle Oluşturma (Sözcük Sıralama)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 24Soru →
I. doğru yöntemleri
II. başarıya ulaşmak için
III. gerekir
IV. uygulamak
V. sürekli çalışmak değil
Yukarıdaki numaralanmış sözler anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralandığında hangisi baştan üçüncü olur?
II
III
I
IV
V
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap: I
Cevap
Roma rakamıyla I ile gösterilen söz grubu
Verilen söz grupları anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak şekilde sıralandığında 'Başarıya ulaşmak için sürekli çalışmak değil doğru yöntemleri uygulamak gerekir.' cümlesi elde edilir. Bu cümlenin öge sıralaması II - V - I - IV - III şeklindedir. Dolayısıyla baştan üçüncü sırada Roma rakamıyla I ile gösterilen 'doğru yöntemleri' söz grubu yer almaktadır.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemin belirlenmesi
Cümledeki çekimli fiil olan yüklem 'gerekir' (III) ifadesidir. Kurallı bir cümle oluşturulacağı için bu ifade cümlenin en sonunda (beşinci sırada) yer almalıdır.
Türkçede kurallı cümlelerde yüklem sonda bulunur.
2
Yüklemle ilişkili ögelerin ve fiilimsinin bulunması
'gerekir' yükleminden önce ona bağlı olan 'uygulamak' (IV) fiilimsisi gelmelidir. 'uygulamak' fiilimsinin nesnesi ise 'doğru yöntemleri' (I) ifadesidir. Bu durumda cümlenin son kısmı 'doğru yöntemleri uygulamak gerekir' (I - IV - III) şeklinde oluşur.
Anlamlı ve dil bilgisel olarak uyumlu bir öge dizilişi sağlamak.
3
Geriye kalan sözlerin anlamsal olarak başa yerleştirilmesi
Geriye kalan 'başarıya ulaşmak için' (II) ve 'sürekli çalışmak değil' (V) ifadeleri cümlenin zarf tümleci ve karşılaştırma kısmını oluşturur. Anlamlı bir akış için 'başarıya ulaşmak için sürekli çalışmak değil...' şeklinde başlanmalıdır. Böylece tam sıralama II - V - I - IV - III olur.
Cümlenin başlangıç ve geçiş ögelerini mantıksal sıraya koymak.
4
Sıralamadaki baştan üçüncü ögenin tespit edilmesi
Sıralama II - V - I - IV - III olduğuna göre, baştan üçüncü öge I numaralı 'doğru yöntemleri' ifadesidir.
Soru kökünde istenen sıradaki ögeyi belirlemek.
Anahtar Kavram
Kurallı ve anlamlı cümle oluşturma kuralları ile öge dizilimi
İpuçları
1
Cümle oluşturma sorularında öncelikle yüklemi (genellikle çekimli fiil olan sözcüğü) bularak cümlenin sonuna yerleştirin.
2
Yüklemi bulduktan sonra, yüklemle doğrudan ilişkili olan ögeleri (örneğin nesne veya fiilimsi) belirleyip yüklemin önüne getirin. Bu soruda 'gerekir' yükleminden önce hangi fiilimsinin gelmesi gerektiğini düşünün.
Tahmini Süre:45s
Soru 25Soru →
I. sonuçların şüpheye yer b��rakmayacak
II. bilimsel araştırmaların güvenilirliği
III. biçimde sunulmasına
IV. verilerin tarafsız bir şekilde
V. analiz edilip
VI. bağlıdır
Yukarıdaki numaralanmış sözcük veya sözcük grupları anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralandığında baştan dördüncü hangisi olur?
I
II
III
IV
V
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap: I
Cevap
I numaralı grup
Anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturulurken öncelikle yüklem (VI) ve özne (II) belirlenir. Ardından zarf-fiil grubu (IV-V) ile edat/dolaylı tümleç grubu (I-III) mantıksal akışa göre yerleştirilir. 'Bilimsel araştırmaların güvenilirliği, verilerin tarafsız bir şekilde analiz edilip sonuçların şüpheye yer bırakmayacak biçimde sunulmasına bağlıdır.' cümlesi elde edilir. Bu sıralamada baştan dördüncü öge I numaralı 'sonuçların şüpheye yer bırakmayacak' ifadesidir.
Adım Adım Çözüm
1
Cümlenin yüklemini belirleme
VI numaralı 'bağlıdır' sözcüğü cümlenin yüklemidir ve en sonda yer almalıdır.
Kurallı Türkçe c��mlelerde yüklem cümlenin sonunda bulunur.
2
Özne ve ana ögeleri bulma
II numaralı 'bilimsel araştırmaların güvenilirli��i' grubu cümlenin öznesidir ve cümlenin başında yer almalıdır.
Kurallı cümlelerde özne genellikle cümlenin başında bulunur.
3
Yan cümleleri ve zarf gruplarını bağlama
IV numaralı 'verilerin tarafsız bir şekilde' ifadesi, V numaralı 'analiz edilip' zarf-fiiliyle birleşerek 'verilerin tarafsız bir şekilde analiz edilip' öbeğini oluşturur. I numaralı 'sonuçların şüpheye yer bırakmayacak' ifadesi de III numaralı 'biçimde sunulmasına' grubuna bağlanır.
Zarf-fiil ve sıfat-fiil grupları anlamca bağlı oldukları kelime gruplarını niteler.
4
Tüm parçaları birleştirip tam sıralamayı oluşturma
Cümlenin anlamlı ve kurallı sıralaması 'II - IV - V - I - III - VI' şeklindedir: 'Bilimsel araştırmaların güvenilirliği, verilerin tarafsız bir şekilde analiz edilip sonuçların şüpheye yer bırakmayacak biçimde sunulmasına bağlıdır.' Bu sıralamada baştan dördüncü sırada 'I' numaralı grup yer alır.
Cümle ögelerinin mantıksal ve dil bilgisel uyumu bu sıralamayı gerektirir.
Anahtar Kavram
Kurallı ve anlamlı cümle oluşturmada ögelerin dil bilgisel ve anlamsal ilişkilerine göre sıralanması.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 26Soru →
I. geleceklerini sağlam
II. yararlanmayan toplumlar
III. temeller üzerine
IV. geçmişin deneyimlerinden
V. kurmakta zorlanırlar
Yukarıdaki numaralanmış sözler anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturacak biçimde sıralandığında baştan üçüncü hangisi olur?
I
II
III
IV
V
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap: I
Cevap
Sözler anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturacak şekilde sıralandığında baştan üçüncü sırada I numaralı söz yer alır.
Verilen sözcük grupları anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak şekilde bir araya getirildiğinde sıralama 'Geçmişin deneyimlerinden yararlanmayan toplumlar geleceklerini sağlam temeller üzerine kurmakta zorlanırlar.' şeklinde (IV - II - I - III - V) olmaktadır. Bu sıralamada baştan üçüncü sırada yer alan sözcük grubu I numaralı ifadedir.
Adım Adım Çözüm
1
Cümlenin yüklemini belirlemek.
Çekimli fiil olan V numaralı 'kurmakta zorlanırlar' sözcük grubu yüklemdir ve kurallı bir cümlede sonda yer almalıdır.
Türkçe cümle yapısında kurallı cümlelerin yüklemi sonda bulunur.
2
Yükleme uygun özneyi belirlemek.
Yüklemde bildirilen eylemi gerçekleştiren özne grubu 'geçmişin deneyimlerinden yararlanmayan toplumlar' olmalıdır. Bu grup IV ve II numaralı ifadelerin birleşmesiyle (IV - II) oluşur.
'Yararlanmayan' fiilimsisi kendisinden önce ayrılma durumu eki (-den) alan 'deneyimlerinden' sözcüğüne bağlanarak sıfat tamlaması kurar.
3
Kalan ögeleri anlamlı bir şekilde özne ile yüklem arasına yerleştirmek.
Geriye kalan I ve III numaralı sözler 'geleceklerini sağlam temeller üzerine' öbeğini oluşturacak biçimde (I - III) sıralanmalıdır.
'Sağlam' sıfatı 'temeller' isminin önüne gelmeli ve 'geleceklerini' nesnesi ile birlikte yüklemi tümlemelidir.
4
Tüm parçaları birleştirerek genel kontrolü yapmak.
Cümlenin doğru sıralaması IV - II - I - III - V şeklindedir: 'Geçmişin deneyimlerinden yararlanmayan toplumlar geleceklerini sağlam temeller üzerine kurmakta zorlanırlar.' Bu sıralamaya göre baştan üçüncü sırada I numaralı ifade bulunur.
Cümlenin hem dil bilgisi kurallarına hem de anlamsal mantığa uygunluğunu teyit etmek gerekir.
Anahtar Kavram
Cümle Oluşturma ve Sözcük Sıralama Mantığı
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 27Soru →
I. her okunuşunda okura
II. zamansız metinlerdir
III. yeni anlam kapıları aralayan ve
IV. klasik yapıtlar
V. zamanın yıpratıcı etkisine
VI. karşı koyabilen
Yukarıdaki numaralanmış sözler anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralandığında baştan üç��ncü hangisi olur?
I
III
IV
V
VI
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap: III
Cevap
III
Verilen söz gruplarıyla oluşturulabilecek anlamlı ve kurallı cümle 'Klasik yapıtlar her okunuşunda okura yeni anlam kapıları aralayan ve zamanın yıpratıcı etkisine karşı koyabilen zamansız metinlerdir.' şeklindedir. Bu cümlenin baştan üçüncü ögesi 'yeni anlam kapıları aralayan ve' ifadesidir. Bu nedenle doğru yanıt III numaralı söz grubudur.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemi belirlemek
Yargı bildiren ve cümlenin yüklemi olmaya uygun olan ifade 'zamansız metinlerdir' söz grubudur. Cümle kurallı olacağı için bu ifade cümlenin en sonunda (altıncı sırada) yer almalıdır.
Türkçe dil bilgisinde kurallı cümlelerin yüklemi sonda bulunur.
2
Özneyi belirlemek
Cümlenin öznesi olmaya aday ifade 'klasik yapıtlar' söz grubudur. Bu grup cümlenin en başında (birinci sırada) yer almalıdır.
Kurallı cümlelerde özne genellikle cümlenin başında bulunur.
3
Bağlaç ve sıfat-fiil ilişkilerini kurmak
'yeni anlam kapıları aralayan ve' ifadesindeki 've' bağlacı, benzer işlevdeki sıfat-fiil gruplarını bağlar. Diğer sıfat-fiil grubu 'zamanın yıpratıcı etkisine karşı koyabilen' yapısıdır. Bağlaç ilk sıfat-fiilin sonunda olduğu için sıralama 'yeni anlam kapıları aralayan ve zamanın yıpratıcı etkisine karşı koyabilen' şeklinde olmalıdır. Bu durum, üçüncü ifadeden sonra beşinci ve altıncı ifadelerin gelmesini zorunlu kılar.
've' bağlacı eş görevli ögeleri birbirine bağlama işlevine sahiptir.
4
Zarf tümleci ve anlam bütünlüğünü sağlamak
'her okunuşunda okura' ifadesi yönelme durumuyla birlikte 'aralayan' sıfat-fiiline bağlanmaktadır. Dolayısıyla bu ifade 'yeni anlam kapıları aralayan ve' söz grubundan hemen önce gelmelidir. Bu da birinci ifadenin ikinci sırada yer alacağını gösterir.
Zarf ve dolaylı tümleç gibi belirteçler niteledikleri eylemsilerden önce gelir.
5
Cümlenin tam sıralamasını oluşturmak
Elde edilen veriler doğrultusunda anlamlı ve kurallı cümle şu şekildedir: 'Klasik yapıtlar (IV) her okunuşunda okura (I) yeni anlam kapıları aralayan ve (III) zamanın yıpratıcı etkisine (V) karşı koyabilen (VI) zamansız metinlerdir (II).' Bu sıralamaya göre baştan üçüncü sırada III numaralı söz grubu yer almaktadır.
Cümlenin mantıksal ve dil bilgisel akışı bu sıralamayla tamamlanır.
Anahtar Kavram
Kurallı ve anlamlı bir cümle oluşturmak için ögelerin dil bilgisi kurallarına (özne-yüklem ilişkisi, tamlamalar, bağlaçlar, fiilimsiler) ve mantık akışına göre doğru sıralanması gerekir.
İpuçları
1
Cümle oluşturma sorularında öncelikle yüklem olabilecek kelimeyi bulup sona, özne olabilecek kelimeyi bulup başa yerleştirmeyi deneyin.
2
İçinde bağlaç (ve) veya sıfat-fiil eki (-an, -en) barındıran kelime gruplarının hangi kelimelerle bağ oluşturabileceğini tespit edin.
3
'yeni anlam kapıları aralayan ve' ifadesindeki bağlaç, cümlenin diğer sıfat-fiil grubu olan 'karşı koyabilen' ile birleşmelidir.
Daha Fazla Pratik
Benzer yapıda sıfat-fiiller ve bağlaçlar içeren cümle oluşturma soruları çözerek dil bilgisel bağ kurma hızınızı artırabilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Sondaki yüklemden (II) geriye doğru giderek anlamlı tamlamalar kurabilirsiniz. 'Nasıl metinlerdir?' sorusunun cevabı sıfat-fiil gruplarıdır. Bu da doğrudan sıfat-fiillerin yüklemden hemen önce geleceğini gösterir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 28Soru →
Yukarıda verilen numaralanmış sözleri anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturacak biçimde sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Doğru sıralama 'toplumsal değişimin yönünü belirleyen en önemli etken bireylerin ortak değerler etrafında bir araya gelme arzusudur.' şeklinde olmalıdır.
Verilen sözcük grupları anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturacak şekilde birleştirildiğinde cümlenin yüklemi 'arzusudur' ifadesi olur. 'Bireylerin... arzusudur' ifadesi bir isim tamlaması oluştururken 'ortak değerler etrafında bir araya gelme' söz öbeği de bu tamlamanın arasına girer. Cümlenin özne kısmı ise 'toplumsal değişimin yönünü belirleyen en önemli etken' sıfat-fiil grubudur. Bu durumda kurallı ve anlamlı sıralama III - I - VI - II - IV - V şeklinde gerçekleşir.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemin ve cümlenin son ögesinin belirlenmesi
Ek-eylem ekini (-dur) almış olan 'arzusudur.' sözcüğü cümlenin yüklemi olarak tespit edilir ve en sona yerleştirilir.
Türkçe kurallı cümle yapısında yüklemin sonda bulunması zorunludur.
2
Yükleme bağlanan tamlama ve eylem öbeklerinin gruplandırılması
'Bireylerin' ve 'bir araya gelme' sözleri, yüklemle birleşerek 'bireylerin ortak değerler etrafında bir araya gelme arzusudur' şeklinde bir tamlama yapısı oluşturur.
İsim tamlamaları ve fiilimsi grupları anlam bütünlüğü nedeniyle birbirinden ayrılamaz.
3
Özne grubunun oluşturulması ve cümlenin baş kısmının kurulması
'Toplumsal değişimin yönünü' ifadesi ile 'belirleyen en önemli etken' sıfat-fiil grubu birleştirilerek özne öbeği kurulur.
Sıfat-fiil ekleri kendisinden önceki ögeleri bağlayarak bir sıfat tamlaması/fiilimsi grubu oluşturur.
4
Parçaların birleştirilerek cümlenin genel kontrolünün yapılması
Tüm öbeklerin mantık ve dil bilgisisi kurallarına göre bir araya getirilmesiyle 'Toplumsal değişimin yönünü belirleyen en önemli etken bireylerin ortak değerler etrafında bir araya gelme arzusudur.' cümlesi elde edilir.
Elde edilen cümlenin hem kurallı hem de anlamlı bir bütün oluşturduğunu teyit etmek gerekir.
Anahtar Kavram
Cümle Oluşturma ve Ögelerin Sıralanışı
Soru 29Soru →
I. açan en değerli
II. kitaplar,
III. insan zihnini geliştiren
IV. hazinelerdir
V. ve ona yeni ufuklar
Yukarıdaki numaralanmış sözler anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralandığında hangisi baştan üçüncü olur?
I
II
III
IV
V
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap: V
Cevap
V numaralı parça (ve ona yeni ufuklar)
Verilen sözcük grupları anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak şekilde sıralandığında 'Kitaplar, insan zihnini geliştiren ve ona yeni ufuklar açan en değerli hazinelerdir.' cümlesi elde edilir. Bu sıralamada (II - III - V - I - IV) baştan üçüncü sırada 've ona yeni ufuklar' ifadesi yer alır.
Adım Adım Çözüm
1
Cümlenin temel ögelerini (özne ve yüklem) tespit edin.
Özne 'Kitaplar,' (II) ve yüklem 'hazinelerdir' (IV) olarak belirlenir.
Kurallı ve anlamlı bir cümle oluşturmak için yüklemin sonda, öznenin ise başında yer alması gerekir.
2
Yükleme bağlanan ve onu niteleyen sıfat fiil gruplarını gruplandırın.
'insan zihnini geliştiren' (III) ve 'ona yeni ufuklar açan' (V + I) ifadeleri yüklemi niteleyen iki gruptur.
Sıfat fiiller, niteledikleri isimlerden (hazinelerdir) önce gelerek sıfat tamlaması oluşturur.
3
Bu iki sıfat fiil grubunu 've' bağlacıyla birbirine bağlayarak sıralamayı tamamlayın.
Sıralama II - III - V - I - IV şeklinde gerçekleşir ve 'Kitaplar, insan zihnini geliştiren ve ona yeni ufuklar açan en değerli hazinelerdir.' cümlesi oluşur.
İki niteleyici grup 've' bağlacıyla bağlanarak anlamlı bir bütün oluşturur.
Anahtar Kavram
Kurallı ve anlamlı cümle oluşturma, sözcüklerin ve söz öbeklerinin dil bilgisi kurallarına uygun olarak sıralanması prensibine dayanır.
Soru 30Soru →
I. kendi zihinsel sınırlarını ve estetik kavrayışını da
II. yalnızca fiziksel çevreyi şekillendirmekle kalmayıp
III. insanın doğayı dönüştürme çabası,
IV. yeniden inşa eden
V. aynı zamanda
VI. kültürel bir süreçtir.
Yukarıdaki numaralanmış sözler anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralandığında baştan dördüncü hangisi olur?
II
I
IV
V
VI
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap: I
Cevap
Romen rakamıyla I numaralı söz grubu
Verilen ifadeler anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak şekilde sıralandığında cümle: 'İnsanın doğayı dönüştürme çabası (III), yalnızca fiziksel çevreyi şekillendirmekle kalmayıp (II) aynı zamanda (V) kendi zihinsel sınırlarını ve estetik kavrayışını da (I) yeniden inşa eden (IV) kültürel bir süreçtir (VI).' şeklini alır. Bu dizilime göre baştan dördüncü sırada Romen rakamıyla I numaralı ifade yer almaktadır.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemi ve cümlenin son ögesini belirleme
VI numaralı 'kültürel bir süreçtir' ifadesi cümlenin yüklemidir ve sonda yer almalıdır.
Türkçede kurallı cümlelerin sonunda yüklem yer alır.
2
Yükleme bağlanan sıfat-fiil grubunu bulma
IV numaralı 'yeniden inşa eden' ifadesi sıfat-fiil grubu olarak yüklemin sıfatı konumundadır ve yüklemden hemen önce gelmelidir. Bu durumda son iki öge '... IV - VI' şeklindedir.
Sıfat-fiiller niteledikleri isim öbeklerinden önce gelerek sıfat tamlaması oluşturur.
3
Özne ve cümlenin başlangıç ögesini belirleme
III numaralı 'insanın doğayı dönüştürme çabası,' ifadesi cümlenin öznesidir ve en başta yer almalıdır.
Türkçe cümle yapısında temel ögelerden olan özne genellikle cümlenin başında bulunur.
4
Kalan ögeleri bağlaç uyumuna göre birleştirme
II numaralı 'yalnızca fiziksel çevreyi şekillendirmekle kalmayıp' ifadesi, V numaralı 'aynı zamanda' bağlacı ve I numaralı 'kendi zihinsel sınırlarını ve estetik kavrayışını da' ifadesiyle birleşerek anlamlı bir bütün oluşturur. Sıralama III - II - V - I - IV - VI şeklinde tamamlanır. Bu sıralamada baştan dördüncü öge I numaralı söz olur.
'Yalnızca... kalmayıp... aynı zamanda... da' kalıbı Türkçede birbiriyle uyumlu bağlaç grupları oluşturur.
Anahtar Kavram
Öge dizilimi, sıfat-fiil grupları ve bağlaç yapıları yardımıyla anlamlı ve kurallı cümle oluşturma.
Soru 31Soru →
I. orada yaşayan toplulukların
II. şehirlerin mimari dokusu,
III. ortak hafızasını ve kültürel kimliğini de
IV. yansıtmakla kalmaz, aynı zamanda
V. sadece geçmişin estetik anlayışını
VI. geleceğe taşır.
Yukarıdaki numaralanmış sözler anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralandığında baştan dördüncü hangisi olur?
I
III
IV
V
VI
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap: I
Cevap
Anlamlı ve kurallı cümle oluşturulduğunda baştan dördüncü ifade I numaralı söz grubudur.
Verilen söz grupları bir araya getirildiğinde kurallı ve anlamlı cümlenin yapısı 'Şehirlerin mimari dokusu (II), sadece geçmişin estetik anlayışını (V) yansıtmakla kalmaz, aynı zamanda (IV) orada yaşayan toplulukların (I) ortak hafızasını ve kültürel kimliğini de (III) geleceğe taşır (VI).' şeklinde olur. Bu dizilimde dördüncü sırada 'orada yaşayan toplulukların' ifadesi (I) yer almaktadır.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemin ve ana yargının belirlenmesi
Cümlenin yüklemi çekimli fiil olan 'geleceğe taşır' ifadesidir, yani VI numaralı söz en sonda yer almalıdır.
Türkçede kurallı cümlelerde yüklem sonda bulunur.
2
Özne ve giriş ögesinin bulunması
Cümleye en uygun başlangıç ögesi 'Şehirlerin mimari dokusu' öznesidir, yani II numaralı söz ilk sırada olmalıdır.
Cümlenin temel ögelerinden olan özne genellikle cümlenin başında yer alır ve bağlamı başlatır.
3
Ara ögelerin anlamsal ve yapısal bağlantılarla birleştirilmesi
II numaralı özneden sonra 'sadece geçmişin estetik anlayışını' (V) ve 'yansıtmakla kalmaz, aynı zamanda' (IV) ifadeleri gelmelidir. Ardından bu karşılaştırmayı/birlikteliği tamamlayan 'orada yaşayan toplulukların' (I) ve 'ortak hafızasını ve kültürel kimliğini de' (III) grupları yükleme bağlanmalıdır.
'Sadece ... -makla kalmaz, aynı zamanda ... de/da' kalıbı Türkçe cümlede sıklıkla kullanılan bir bağdaştırma yapısıdır. Bu yapı V - IV - I - III sırasını zorunlu kılar.
4
Tüm cümlenin kontrol edilmesi ve baştan dördüncü ögenin tespit edilmesi
Oluşan tam cümle: 'Şehirlerin mimari dokusu (II), sadece geçmişin estetik anlayışını (V) yansıtmakla kalmaz, aynı zamanda (IV) orada yaşayan toplulukların (I) ortak hafızasını ve kültürel kimliğini de (III) geleceğe taşır (VI).' Sıralama II - V - IV - I - III - VI olup, baştan dördüncü öge I numaralı ifadedir.
Anlam ve kural bütünlüğü sağlanarak nihai kontrol gerçekleştirilir.
Anahtar Kavram
Kurallı ve anlamlı bir cümle oluşturmak için yüklem sonda olacak şekilde ögeler arasındaki mantıksal ve dil bilgisel ilişkileri (bağlaçlar, tamlamalar, edat grupları) doğru kurmak gerekir.
Soru 32Soru →
I. o olayların günümüz değer yargıları ışığında
II. sadece geçmişte yaşanan olayların
III. tarih yazımı
IV. yeniden yorumlanmasını da içerir
V. kronolojik bir dökümünü sunmakla kalmaz
VI. aynı zamanda
Yukarıdaki numaralanmış sözler anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralandığında baştan dördüncü hangisi olur?
I
II
IV
V
VI
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap: VI
Cevap
VI numaralı söz grubu
Doğru sıralama 'III - II - V - VI - I - IV' şeklindedir: 'Tarih yazımı sadece geçmişte yaşanan olayların kronolojik bir dökümünü sunmakla kalmaz aynı zamanda o olayların günümüz değer yargıları ışığında yeniden yorumlanmasını da içerir.' Bu sıralamaya göre baştan dördüncü söz grubu VI numaralı 'aynı zamanda' ifadesidir.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklem olan ve cümleyi tamamlayan çekimli fiili ya da yargıyı belirlemek.
IV numaralı 'yeniden yorumlanmasını da içerir' ifadesi cümlenin yüklemidir ve kurallı cümle kuralları gereği sonda yer almalıdır.
Türkçede kurallı cümlelerde yüklem her zaman sonda bulunur.
2
Cümlenin öznesini (başlangıç ögesini) belirlemek.
III numaralı 'tarih yazımı' ifadesi cümlenin temel öznesidir ve cümlenin en başında yer almalıdır.
Özne genellikle cümlenin başında yer alarak cümlenin konusunu belirler.
3
Anlamsal ve mantıksal bağlayıcıları (sadece... -makla kalmaz, aynı zamanda... da) eşleştirmek.
Sıralama 'III - II - V - VI - I - IV' şeklinde bir araya getirilerek 'Tarih yazımı sadece geçmişte yaşanan olayların kronolojik bir dökümünü sunmakla kalmaz aynı zamanda o olayların günümüz değer yargıları ışığında yeniden yorumlanmasını da içerir.' cümlesi oluşturulur.
Cümledeki 'sadece ... -makla kalmaz' yapısı 'aynı zamanda ... da' yapısıyla tamamlanarak mantıksal bir geçiş oluşturur.
Anahtar Kavram
Cümle oluşturma sorularında yüklem, özne ve bağlayıcı ifadelerin (sadece... -makla kalmaz, aynı zamanda... da) takibini yaparak kurallı ve anlamlı bir cümle kurma.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 33Soru →
Yukarıda karışık olarak verilen sözcük gruplarını anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Modern bilim felsefesinde gözlem yalnızca nesnelerin pasif bir şekilde algılanması değil aksine belirli bir kuramsal arka plan ışığında verilerin etkin bir biçimde yorumlanması sürecidir.
Cümlenin anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturması için öznenin başta, yüklemin sonda olması ve 'değil, aksine' karşıtlık yapısının ortada doğru bağlanması gerekir. Bu sayede 'Modern bilim felsefesinde gözlem yalnızca nesnelerin pasif bir şekilde algılanması değil aksine belirli bir kuramsal arka plan ışığında verilerin etkin bir biçimde yorumlanması sürecidir.' cümlesi elde edilir.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemin ve son ögenin belirlenmesi
Cümlenin ana y��klemini içeren 'verilerin etkin bir biçimde yorumlanması sürecidir.' ifadesinin sonda yer alması gerektiği saptanır.
Türkçede kurallı cümle yapısında yüklem cümlenin sonunda bulunur.
2
Öznenin ve başlangıç ögesinin tespit edilmesi
Cümlenin öznesi olmaya aday 'modern bilim felsefesinde gözlem' ifadesinin cümlenin başlangıç ögesi olduğu belirlenir.
Anlam akışını ve ana konuyu başlatan temel öge öznedir.
3
Özneyi takip eden olumsuz yargının bağlanması
'gözlem' kavramının ne olmadığını açıklayan 'yalnızca nesnelerin pasif bir şekilde' ve 'algılanması değil' sözcük grupları birleştirilerek öznenin hemen ardına getirilir.
Cümledeki 'yalnızca ... değil' yapısı bir sonraki ögede kurulacak karşıtlık ilişkisine zemin hazırlar.
4
Karşıtlık bağlacının ve yüklem öncesi ögenin yerleştirilmesi
'algılanması değil' ifadesinden sonra karşıt görüşü başlatan 'aksine belirli bir kuramsal arka plan ışığında' söz grubu yerleştirilerek yükleme bağlanır.
'... değil, aksine ...' yapısı düşünce akışında olumsuz durumdan olumlu duruma geçişi sağlar.
Anahtar Kavram
Cümle oluşturmada öge dizilimi, anlam bütünlüğü ve karşıtlık bağlaçlarının işlevi.
ÖncekiSayfa 2 / 2