Üretim Sistemleri ve Esneklik

Piore ve Sabel'in "İkinci Endüstriyel Bölünme" (The Second Industrial Divide) adlı çalışmalarında kavramsallaştırdıkları "esnek uzmanlaşma" modeli, 1970'lerde krize giren Fordist-Keynesyen birikim rejimine temel bir alternatif olarak sunulmuştur. Bu yaklaşıma göre, Post-Fordist üretim yapısının Fordist kitle üretiminden yapısal olarak kopuşunu sağlayan ve yeni dönemin temel rekabet dinamiğini oluşturan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

John Atkinson’un 'Esnek Firma Modeli'nde yer alan ve işletmenin içsel işgücü piyasasını dinamik bir yapıya kavuşturmayı amaçlayan; işçilerin çok boyutlu beceriler kazanması (multi-skilling), iş grupları arası rotasyon ve hiyerarşik kademeler arasında dikey hareketlilik gibi uygulamalarla üretim sürecindeki katı işbölümünü kırmayı hedefleyen esneklik stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Frederick Winslow Taylor tarafından geliştirilen Bilimsel Yönetim Yaklaşımı'nda (Taylorizm), her işin bilimsel olarak analiz edilmesiyle verimliliği en üst düzeye çıkaracak standart bir yönteme ulaşılabileceği savunulur. Taylor'un iş süreçlerini standartlaştırmak ve en yüksek verime ulaşmak için kullandığı bu temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Bir beyaz eşya fabrikasında, montaj hattında çalışan personelin hem montaj hem de kalite kontrol bölümlerinde görev yapabilecek şekilde eğitilmesi ve üretim planlamasına göre bu birimler arasında yer değiştirmesi sağlanmaktadır. İşletmenin mevcut işgücünün becerilerini çeşitlendirerek içsel işgücü piyasasına dinamizm katmayı amaçlayan bu uygulaması, esneklik literatüründe aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilir?

Henry Ford tarafından 20. yüzyılın başlarında hayata geçirilen üretim modeli; montaj hattı (yürüyen bant) kullanımı ve ürün standardizasyonu gibi teknik başarılarının yanı sıra, çalışma hayatını ve toplumsal yapıyı kökten değiştiren bir 'sosyo-ekonomik sistem' niteliği taşır. Taylorizm’in üretim alanındaki verimlilik ilkelerini devralan ancak bu ilkeleri fabrika duvarlarının ötesine taşıyarak bir 'birikim rejimi' kuran Fordizm’i, saf bir teknik yönetim anlayışından ayıran en temel uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

John Atkinson tarafından geliştirilen 'Esnek Firma Modeli'nde (Flexible Firm Model) işgücü; çekirdek grup, birinci çevre grubu, ikinci çevre grubu ve dışsal gruplar şeklinde hiyerarşik bir yapıda ele alınmaktadır. Bu modelde yer alan grupların istihdam özellikleri ile işletmeye sağladıkları esneklik türleri arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki ifadelerden hangisi kuramsal olarak yanlıştır?

Post-Fordist üretim sürecinde işgücü maliyetlerini piyasa dalgalanmalarına ve rekabet baskılarına karşı daha geçirgen hale getirmeyi amaçlayan "mali (ücret) esnekliği" stratejisi; endüstri ilişkileri ve ücret yönetimi açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi bu stratejinin temel bir yansımasıdır?

Fordist üretim rejiminin 'yığın üretim' ve 'standartlaşma' ilkelerine dayalı katı yapısına bir alternatif olarak gelişen Toyotizm (Yalın Üretim); emek süreci, teknoloji kullanımı ve organizasyonel yapı bakımından radikal değişimler öngörmektedir.

Buna göre, Toyotist üretim modelinin işleyiş mekanizmaları ve felsefesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi, bu sistemin Fordist/Taylorist modelden kopuş noktalarını temsil eden unsurlardan biri değildir?

Bir perakende mağazasında görev yapan personelin; hem satış hem kasa hem de depo yönetimi konularında eğitilmesi ve mağaza içerisindeki iş yoğunluğuna göre gün içinde farklı birimlerde görev alabilmesi sağlanmıştır. Bu uygulama, çalışma yaşamındaki esneklik türlerinden hangisine bir örnektir?

1970'li yıllarda İsveç'te Volvo fabrikalarında hayata geçirilen Kalmarizm (İsveç Üretim Modeli), Taylorist ve Fordist üretim ilkelerinin çalışanlar üzerindeki olumsuz psikolojik ve sosyal etkilerini gidermeyi amaçlayan 'çalışmanın insanileştirilmesi' (humanization of work) hareketinin en gelişmiş uygulaması kabul edilmektedir. Bu modelde, işçinin üretim hızı üzerindeki kontrolünü elinden alan mekanik zorlamaların tasfiyesi ve iş doyumunun artırılması hedeflenmiştir. Buna göre, Kalmarizm'in Fordist üretim sisteminden temel yapısal kopuş noktasını oluşturan ve iş organizasyonunu otonom gruplar lehine dönüştüren temel uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Toyotizm (Yalın Üretim) modelinde, "hatayı kaynağında yakalama" prensibiyle ilişkili olan ve makinelere veya operatörlere herhangi bir anormallik durumunda üretimi durdurma yetkisi veren "Jidoka" (Otonomasyon) kavramının, çalışma süreci ve denetim mekanizmaları açısından doğurduğu en temel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Fordist kitle üretim sisteminin katı yapısına bir alternatif olarak gelişen; üretimde "esnek uzmanlaşma"yı, çok amaçlı makinelerin kullanımını ve pazar taleplerine göre çeşitlendirilmiş küçük üretim serilerini temel alan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

$1970$'li yıllarda Fordist kitle üretim sisteminin yaşadığı yapısal krizin ardından gündeme gelen ve Piore ile Sabel tarafından "İkinci Endüstriyel Bölünme" olarak tanımlanan süreçte öne çıkan "esnek uzmanlaşma" modeline dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Günümüz çalışma hayatında 'ofissizleşme' (de-officing) eğilimleriyle birlikte, emeğin geleneksel hiyerarşik ve merkezi denetim mekânlarından kopartıldığı görülmektedir. Bu süreçte üretim birimleri coğrafi olarak dağılmakta; iş, fabrikadan veya genel merkezden bağımsızlaşarak dijital ağlar üzerinden koordine edilmektedir. Bu durum, çalışma eyleminin fiziksel sınırlarını muğlaklaştırarak işin çalışanın bulunduğu her türlü mobil ortama nüfuz etmesine olanak tanımaktadır. Buna göre, işin yürütüldüğü lokasyonun sabit bir merkezden bağımsız hale getirilmesini temel alan bu uygulama, çalışma sosyolojisinde hangi esneklik türüyle tanımlanır?

Bir işletmede çalışanlara ödenen ücretlerin, primlerin veya ikramiyelerin; işletmenin kârlılığına, bireysel performansa veya piyasadaki ekonomik dalgalanmalara göre değişken hale getirilmesi aşağıdaki esneklik türlerinden hangisi ile ifade edilir?

20. yüzyılın başlarında Henry Ford tarafından geliştirilen üretim modeli, Taylorizm'in 'bilimsel yönetim' ilkelerini bir adım öteye taşıyarak modern sanayi toplumunun temellerini atmıştır. Bu sistemde sadece üretim teknikleri değil, aynı zamanda işçilerin birer tüketiciye dönüştürülmesi hedeflenmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Fordist üretim sistemini Taylorist yaklaşımdan ayıran ve kitle üretimini tamamlayan temel yapısal unsurdur?

Atkinson'ın 'Esnek Firma Modeli'nde çekirdek işgücünün (core workforce) işletmeye olan bağlılığını ve istihdam sürekliliğini korurken, değişen üretim süreçlerine ve teknolojik yeniliklere uyum sağlaması hedeflenir. Bu doğrultuda işletmede uygulanan; 'iş genişletme' (job enlargement) ve 'iş zenginleştirme' (job enrichment) yoluyla çalışanların farklı vasıf setlerine sahip kılınması, hiyerarşik katılıkların azaltılarak ekipler arası geçişin kolaylaştırılması ve içsel işgücü piyasasının dinamik bir yapıya kavuşturulması stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

1970'li yıllarda Fordist üretim sisteminin girdiği tıkanıklığı aşmak amacıyla geliştirilen; üretim sürecinde bilgisayar destekli tasarım ve imalat (CAD/CAM) teknolojilerini kullanan, ancak işgücü piyasasında tam bir esneklik yerine 'çekirdek' ve 'çevre' işgücü ayrımına giderek özellikle sayısal (miktarsal) esnekliği temel alan üretim modeli aşağıdakilerden hangisidir?

İsveç Üretim Modeli (Kalmarizm), teknolojik yapının iş organizasyonu üzerindeki mutlak hakimiyetini (teknolojik determinizm) sorgulayarak, 'sosyo-teknik sistem' yaklaşımını pratik bir düzleme taşımıştır. Bu bağlamda Kalmarizm'in, Fordist 'yürüyen bant' sistemine karşı geliştirdiği temel yapısal dönüşüm aşağıdakilerden hangisidir?

Fordist üretim modelinin katılıklarını aşmayı hedefleyen Neo-Fordist yaklaşımda, işletmelerin değişen piyasa taleplerine ve üretim hacmine uyum sağlamak amacıyla istihdam edilen işçi sayısını azaltıp artırabilmesine dayanan esneklik stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?