Examkin

Soru

Zorluk: OrtaKarstik Şekiller

Türkiye’de Denizli (Pamukkale), Antalya ve Van (Başkale) gibi farklı bölgelerde rastlanan travertenlerin oluşum süreçleri ve temel özellikleri dikkate alındığında, bu yer şekilleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. Yer altından çıkan kalsiyum bikarbonatça zengin suların, yüzeye ulaştıkları noktada karbondioksitin (CO2CO_2) açığa çıkmasıyla kalsiyum karbonat (CaCO3CaCO_3) şeklinde kimyasal çökelme gerçekleştirmesi sonucu oluşurlar.Cevap
  2. B
    Oluşumları için suların mutlaka kaynama noktasına yakın bir sıcaklıkta olması gerektiğinden sadece aktif volkanik sahalarda ve fay hatları üzerinde görülürler.
  3. C
    Akarsuların taşıdığı kum ve çakıl gibi iri boyutlu materyallerin, akış hızının azaldığı dağ eteklerinde mekanik olarak birikmesiyle meydana gelen şekillerdir.
  4. D
    Türkiye'de sadece Akdeniz Bölgesi'ndeki kalkerli arazilerde gelişim gösterdiklerinden, İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi bölgelerde oluşum imkanı bulamazlar.
  5. E
    Bu yer şekilleri Türkiye'nin en eski jeolojik zamanlarında (Birinci Zaman) oluşmuş masif kütlelerin rüzgar erozyonuna karşı en dirençli yapılarını temsil ederler.

Cevap

Travertenler, yer altı sularındaki kalsiyum bikarbonatın, yüzeye çıkarken basıncın düşmesi ve karbondioksitin ayrışması sonucu kalsiyum karbonat olarak çökelmesiyle oluşur.
Travertenler, yer altı sularının yüzeye çıktığı yerlerde basıncın azalması ve bünyelerindeki karbondioksit gazının uçması sonucu, suda erimiş halde bulunan kalsiyum karbonatın basamaklar veya setler şeklinde çökelmesiyle oluşur. Bu süreç kimyasal birikim sürecidir ve Türkiye'de sadece Akdeniz'de değil, karstik su kaynaklarının bulunduğu pek çok farklı ilde görülebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Karstik birikim sürecini tanımlama
Travertenlerin bir karstik birikim şekli olduğu belirlenir.
Soruda sorulan yer şeklinin hangi dış kuvvet ve süreçle oluştuğunu saptamak gerekir.
2
Kimyasal tepkimeyi analiz etme
Suda erimiş haldeki kalsiyum bikarbonatın, karbondioksit (CO2CO_2) kaybıyla kalsiyum karbonata (CaCO3CaCO_3) dönüştüğü tespit edilir.
Travertenin temel oluşum mekanizması kimyasal çökelmedir.
3
Türkiye'deki dağılış ve sıcaklık şartlarını değerlendirme
Denizli, Antalya ve Van gibi farklı coğrafyalarda farklı sıcaklıktaki sularla oluşabildiği doğrulanır.
Yanlış seçeneklerdeki 'sadece bir bölge' veya 'sadece yüksek sıcaklık' kısıtlamalarını elemek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Karstik Birikim Şekilleri (Traverten Oluşumu)

İpuçları

1
Travertenlerin oluşumu fiziksel bir birikim midir yoksa kimyasal bir çökelme mi?
2
Suların yüzeye çıktığı noktalarda basınç değişimi ve gaz çıkışı (karbondioksit) kirecin katılaşmasına neden olur.

Daha Fazla Pratik

Karstik aşınım şekilleri (lapya, dolin, uvala) ile birikim şekillerini (sarkıt, dikit, traverten) sınıflandırma alıştırması yapınız.
Tahmini Süre:50s
Bu soruyu puanla

Konular

Karstik Şekiller

Bu konudan daha fazla soru