Examkin

Soru

Zorluk: ZorErozyon ve Heyelan

Türkiye'de heyelan olaylarının özellikle Doğu Karadeniz Bölümü'nde, ilkbahar aylarında yoğunlaşmasında litolojik yapı, eğim özellikleri ve iklimsel döngülerin karmaşık bir etkileşimi söz konusudur. Bu süreçte yer yapısının özellikleri ile atmosferik koşullar birleşerek kütle hareketlerini tetiklemektedir.

Buna göre, Karadeniz Bölgesi'nde heyelan riskini artıran doğal faktörler ve bu olaylara karşı geliştirilen yaklaşımlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Killi toprakların bünyesine aldığı suyla hacimce genişleyerek kaygan bir zemin oluşturması, kütlenin hareket kabiliyetini artırır.
  2. B
    Tabakaların yamacın eğim yönüne paralel bir uzanış sergilemesi, yer çekimi doğrultusunda kaymayı kolaylaştıran yapısal bir etkendir.
  3. Yamaçların ağaçlandırılması, bitki örtüsünün su tutma kapasitesi sayesinde derin tabakalarda gerçekleşen büyük ölçekli heyelanları tamamen engeller.Cevap
  4. D
    Yamaçların bakı özelliklerine bağlı olarak karların erime hızı ve zamanı, toprağın suya doygun hale geldiği dönemi ve heyelan riskini belirler.
  5. E
    Ani kar erimeleri ve şiddetli yağışlar, zemin altındaki gözenek suyu basıncını artırarak içsel sürtünmeyi azaltır ve kütle hareketini başlatır.

Cevap

Yamaçların ağaçlandırılmasının derin tabakalardaki büyük ölçekli heyelanları kesin olarak engelleyeceği yargısı yanlıştır.
Yamaçların ağaçlandırılması, yüzeydeki toprağı tutarak erozyonu önlemede çok etkilidir. Ancak büyük çaplı heyelanlar, toprağın metrelerce altındaki ana kaya üzerindeki 'kayma düzlemi' boyunca gerçekleşir. Ağaç kökleri bu derinliğe kadar ulaşamadığı gibi, yoğun bitki örtüsü toprağın su tutma kapasitesini artırarak zeminin daha ağırlaşmasına ve heyelan riskinin bazı durumlarda dolaylı olarak artmasına dahi neden olabilir. Bu nedenle ağaçlandırma heyelanı 'kesin olarak' engellemez.

Adım Adım Çözüm

1
Heyelan ve erozyon arasındaki farkı belirlemek
Erozyon toprağın yüzeyinin süpürülmesidir; heyelan ise toprağın tabakalar halinde kütlesel olarak yer değiştirmesidir.
Önlemlerin etkililiğini anlamak için oluşum derinliğini analiz etmek gerekir.
2
Ağaçlandırmanın etkisini analiz etmek
Ağaç kökleri sadece yüzeydeki toprağı (solum) tutar; oysa heyelanların kayma düzlemi genellikle kök derinliğinin çok altındadır.
Bitki örtüsünün kütle hareketlerini durdurmadaki sınırlılığını belirlemek.
3
Diğer faktörleri (kil, eğim, bakı, su) kontrol etmek
Killi yapı, eğime paralel tabakalar ve bakıya bağlı kar erimelerinin tamamı Karadeniz'deki heyelanların bilimsel nedenleridir.
Yanlış seçeneği doğrulamak ve diğer seçeneklerin doğruluğunu kanıtlamak.

Anahtar Kavram

Heyelan oluşumunda litolojik ve yapısal faktörlerin derinlik etkisi

Daha Fazla Pratik

Erozyon ve heyelan arasındaki farkları, Karadeniz ve İç Anadolu bölgelerinin özelliklerini kıyaslayarak tekrar ediniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Bu soruyu puanla

Konular

Erozyon ve Heyelan

Bu konudan daha fazla soru