Türkiye'de erozyon ve heyelan süreçleri, oluşum mekanizmaları ve sahaya olan etkileri bakımından belirgin farklar gösteren ancak sıklıkla birbiriyle karıştırılan iki temel yer şekillenme sürecidir. Buna göre, Türkiye’deki erozyon ve heyelan olayları karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Heyelan, yer çekimi ve eğimin etkisiyle toprağın ana kaya üzerindeki dengesinin bozularak bloklar halinde aşağı kaymasıyken; erozyon, bitki örtüsünün zayıf olduğu alanlarda toprağın üst katmanının (A horizonu) dış kuvvetlerce taşınmasıdır.Cevap
- BAğaçlandırma ve teraslama çalışmaları her iki afet türü için de kesin ve kalıcı çözüm olup; köklerin zemini ana kayaya sabitlemesi sayesinde kütle hareketlerini tamamen durdurmaktadır.
- Cİç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’da heyelan riskinin Karadeniz'e göre düşük olması, bu bölgelerde killi toprak yapısının ve eğimli arazilerin bulunmamasından kaynaklanır.
- DHeyelanlar sadece bitki örtüsünden yoksun olan sarp yamaçlarda gelişirken; erozyon gür bitki örtüsünün bulunduğu alanlarda sağanak yağışların toprağı gevşetmesiyle başlar.
- EKaradeniz Bölgesi'nde heyelanların ilkbahar aylarında artış göstermesi, bölgenin en yüksek yağışını bu mevsimde almasından ve konveksiyonel yağışların zemini kayganlaştırmasından kaynaklanır.
Cevap
Heyelanlar, yer çekimi ve litolojik yapı (kil vb.) etkisiyle toprağın derin tabakalarıyla birlikte kütle halinde yer değiştirmesi sürecidir. Erozyon ise toprağın yalnızca yüzeyindeki verimli tabakanın süpürülmesidir.
Doğru olan yargı, heyelanın yer çekimi ve jeolojik yapıya bağlı bir kütle hareketi olduğunu, erozyonun ise toprağın en üstteki organik ve verimli kısmının dış kuvvetlerle taşınması olduğunu akademik olarak doğru şekilde ayırt eder. Heyelanda 'kütle yer değiştirmesi', erozyonda ise 'yüzey süpürülmesi' anahtar kavramlardır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Yer Şekillenmesi Süreçlerinde Kütle Hareketleri ile Toprak Taşınımı Arasındaki Farklar
İpuçları
1
Erozyon ve heyelan arasındaki en büyük fark etki derinliğidir.
2
Heyelan bir kütle hareketi iken erozyon toprağın sadece en üstteki A horizonuyla ilgilidir.
3
Ağaçlandırmanın heyelanı durdurup durduramayacağını ve Karadeniz'deki bahar aylarının asıl özelliğini (kar erimesi) düşünün.
Daha Fazla Pratik
Karadeniz'deki heyelanların 'kar erimeleri' ile ilişkisini detaylandıran vaka analizlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s