Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorKıyı Tipleri ve Şekilleri

Türkiye'nin kıyı jeomorfolojisinin şekillenmesinde Kuvaterner'deki deniz seviyesi değişimleri (östatik hareketler) ve epirojenik çökmeler belirleyici bir etkiye sahiptir. Bu süreçte, denizin karaya doğru ilerlemesi (transgresyon) sonucunda benzer şekilde sular altında kalan iki farklı bölgeden; Menteşe Yöresi kıyılarının 'Ria', Kaş-Finike kıyılarının ise 'Dalmaçya' tipi kıyı özelliği göstermesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Dağ sıralarının ve vadi sistemlerinin mevcut kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusundaki farklılıkCevap
  2. B
    Bölgedeki litolojik yapının çözünme özelliklerine bağlı olarak karstik çukurların sular altında kalması
  3. C
    Kıyı gerisindeki dağların jeolojik zamanlardaki oluşum yaşlarının ve mutlak yükseltilerinin farklı olması
  4. D
    Hakim rüzgar yönünün dalga biriktirme ve aşındırma süreçlerini bölgelere göre farklılaştırması
  5. E
    Akarsuların taşıdığı sediment miktarının ve kıyı önündeki şelf alanının genişliğinin değişmesi

Cevap

Eski vadi ve dağ sıralarının mevcut kıyı çizgisine göre dik veya paralel uzanmasındaki farklılık
Ria ve Dalmaçya kıyı tiplerinin her ikisi de deniz seviyesi yükselmesi (transgresyon) sonucu oluşur. Aralarındaki temel fark; Ria kıyılarında akarsu vadilerinin kıyıya dik veya verev uzanması, Dalmaçya kıyılarında ise dağ sıralarının kıyıya paralel uzanmasıdır. Menteşe'de vadiler denize dik açıyla açıldığı için sular içeriye sokulurken, Kaş-Finike'de dağlar paralel olduğu için sular sadece aradaki çukurları doldurmuş ve dağ zirveleri kıyıya paralel dizilmiş adaları oluşturmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Kıyı oluşum sürecini tanımlama
Menteşe ve Kaş-Finike kıyılarının her ikisi de transgresyon (deniz ilerlemesi) sonucu oluşmuştur.
Her iki bölgede de deniz seviyesi yükselerek karadaki alçak alanları işgal etmiştir.
2
Menteşe Yöresi kıyılarını analiz etme
Dağların kıyıya dik uzandığı bu bölgede, deniz suları akarsu vadilerine sokularak Ria tipi kıyıları oluşturmuştur.
Ria tipi kıyılarda orografik hatlar kıyı çizgisine dik veya verev bir konumdadır.
3
Kaş-Finike kıyılarını analiz etme
Dağların kıyıya paralel uzandığı bu bölgede, deniz suları paralel dağlar arasındaki senklinalleri doldurmuş ve yüksek kısımlar ada şeklinde kalmıştır.
Dalmaçya tipi kıyılarda dağ sıraları kıyı çizgisine tam paralel bir konumdadır.
4
Belirleyici farkı sentezleme
Aynı dış kuvvet (deniz ilerlemesi) etkili olmasına rağmen, kıyı tipini 'dağların uzanış yönü' belirlemiştir.
Geometrik uzanış farkı, suların girdiği boşlukların yapısını ve sonucunda oluşan kıyı görünümünü doğrudan etkiler.

Anahtar Kavram

Transgresif Kıyı Tiplerinde Dağ Uzanışının Etkisi

İpuçları

1
Menteşe Yöresi'nde dağların denize göre konumu ile Kaş-Finike arasındaki farkı düşünün.
2
Her iki kıyı tipi de suların yükselmesiyle oluşur, ancak vadi sistemlerinin uzanışı suların oluşturduğu şekli değiştirir.
3
Ege kıyılarında (Menteşe gibi) dağlar dik uzandığı için 'Ria', Akdeniz'de (Kaş-Finike gibi) paralel uzandığı için 'Dalmaçya' oluşmuştur.

Daha Fazla Pratik

Karadeniz'deki Boyuna kıyılar ile Ege'deki Enine kıyıların oluşum farklarını transgresyon etkisiyle kıyaslayınız.

Alternatif Yöntem

Harita bilgisi üzerinden; Ege kıyı çizgisi ile dağların 'dik' kesiştiği, Antalya kıyı çizgisi ile dağların 'paralel' gittiği göz önünde bulundurularak karşılaştırma yapılabilir.
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Kıyı Tipleri ve Şekilleri

Bu konudan daha fazla soru