Türkiye’nin yer şekillerinin gelişiminde litolojik yapı (kayaç özellikleri) belirleyici bir unsurdur. Özellikle çözünebilen (karstik) kayaçların bulunduğu alanlarda yer altı ve yer üstü sularının etkisiyle kendine özgü bir morfoloji oluşmuştur. Türkiye'nin karstik şekil özellikleri ve bunların bölgesel dağılışı hakkında verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
- ABatı Toroslar kuşağındaki büyük karstik çukurluklar olan polyeler, oluşumlarında tektonik hatların da etkisi bulunduğu için 'tektokarstik' karakter taşırlar.
- Bİç Anadolu’nun güneyindeki plato yüzeylerinde görülen obruk sayısındaki artışta, doğal karstlaşma sürecinin yanı sıra yer altı sularının aşırı kullanımı da etkili olmaktadır.
- Jips (alçı taşı) karstı, kimyasal yapısı nedeniyle kalker (kireç taşı) karstına göre daha dirençli olduğundan Sivas çevresinde oluşan karstik şekiller Akdeniz'dekilerden daha büyüktür.Cevap
- DYer altı mağara sistemlerinin tavanlarının çökmesiyle oluşan ve derin kuyuları andıran obruklar, Türkiye'de hem Akdeniz hem de İç Anadolu bölgelerinde görülebilir.
- EKarstik bölgelerde akarsuların yer altına sızdığı veya tekrar yüzeye çıktığı noktaları ifade eden düdenler, bölgedeki drenaj ağının sürekliliğini kesintiye uğratabilir.
Cevap
Jips (alçı taşı) karstının kalkerden daha dirençli olduğu ve Sivas'taki şekillerin Akdeniz'dekinden daha büyük olduğu bilgisi yanlıştır.
Doğru cevap olan seçenekteki bilgi yanlıştır çünkü jips (alçı taşı), kalker (kireç taşı) ile kıyaslandığında kimyasal olarak çok daha düşük bir dirence sahiptir ve suyla temas ettiğinde çok daha hızlı çözünür. Bu hızlı çözünme süreci, Sivas ve çevresindeki jips karstı sahalarında yer şekillerinin Akdeniz'deki devasa polye ovaları veya derin kanyonlar kadar büyük ve kalıcı olmasını engeller. Akdeniz Bölgesi'ndeki kireç taşı karstı, çok daha kalın tabakalarda ve daha geniş zaman dilimlerinde geliştiği için Türkiye'nin en büyük karstik yer şekillerine ev sahipliği yapar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Karstik kayaçların (kalker, jips, kaya tuzu) çözünme hızları ve oluşturdukları yer şekillerinin ölçek farkları.
Alternatif Yöntem
Kayaçların çözünme hızını hatırlamak için 'Alçı (jips) tebeşir gibi kolay dağılır, mermer (kalker) ise daha serttir' benzetmesi yapılabilir. Daha hızlı eriyen kayaçta şekillerin daha 'geçici' ve genellikle daha küçük kalacağı mantığı yürütülebilir.
Tahmini Süre:2m 0s