Türkiye'de karstlaşma süreci; arazideki kayaçların litolojik özelliklerine (kalker, jips, kaya tuzu), iklim koşullarına ve tektonik hareketlere bağlı olarak bölgeler arasında farklı morfolojik karakteristikler gösterir. Akdeniz kuşağında masif ve kalın kalker (kireç taşı) tabakaları üzerinde geniş çaplı şekiller oluşurken, İç Anadolu'nun doğusunda daha çok jips (alçı taşı) karstına özgü yer şekilleri gelişmiştir.
Bu bilgiler ışığında, Türkiye'deki karstik yer şekillerinin dağılışı ve özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- ABatı Toroslar kuşağında yer alan Elmalı, Kestel ve Korkuteli gibi polyeler; oluşumlarında hem karstik çözünmenin hem de tektonik çökmelerin etkili olduğu en geniş karstik aşınım düzlükleridir.
- BSivas ve çevresinde jips (alçı taşı) üzerinde gelişen karstik şekiller, kayaç yapısının çözünmeye karşı direncinin kalkere oranla daha düşük olması nedeniyle genellikle daha küçük boyutlu ve daha sık dağılımlıdır.
- Karstik birikim şekillerinden olan travertenler; sadece karstik aşınım süreçlerinin en yoğun olduğu Batı Toroslar kuşağında görülürken, Ege ve İç Anadolu bölgelerindeki karstik sahalarda bu tür oluşumlara rastlanmaz.Cevap
- DObruklar; yer altı boşluklarının tavanlarının çökmesiyle oluşan dik kenarlı derin kuyular olup Akdeniz'deki Taşeli Platosu ile İç Anadolu'daki Obruk Platosu'nda karakteristik örnekler sunar.
- ELapyalar, kireç taşlarının yüzeyindeki çatlaklarda biriken yağış sularının kimyasal çözündürmesiyle oluşan ve karstik aşınım serisinin ilk basamağını teşkil eden mikro yer şekilleridir.
Cevap
Karstik birikim şekillerinden olan travertenler sadece Batı Toroslar kuşağında değil, Ege (Denizli-Pamukkale) ve İç Anadolu (Sivas-Sıcak Çermik) gibi farklı bölgelerde de yaygın olarak görülür.
Travertenler kalsiyum bikarbonatlı suların yüzeye çıktığı alanlarda çökelmesiyle oluşan birikim şekilleridir. Türkiye'de bu oluşumlar sadece Akdeniz veya Batı Toroslar ile sınırlı değildir. Ege Bölgesi'nde Denizli (Pamukkale), İç Anadolu'da Sivas ve Doğu Anadolu'da Erzincan çevresinde de traverten oluşumlarına rastlanır. Bu nedenle 'rastlanmaz' ifadesini içeren yargı yanlıştır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Türkiye'de Karstik Şekillerin Litolojik ve Bölgesel Dağılımı
İpuçları
1
Türkiye'de karstik şekillerin sadece Akdeniz Bölgesi'nde olmadığını, İç Anadolu (Jips) ve Ege (Traverten) bölgelerini de hatırlayın.
2
Traverten denilince akla gelen en önemli turistik merkez olan Pamukkale'nin hangi coğrafi bölgede olduğunu düşünün.
Daha Fazla Pratik
Jips (alçı taşı) ve Kalker (kireç taşı) karstı arasındaki çözünme hızı ve dayanıklılık farklarını tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s