Examkin

Soru

Zorluk: ZorKarstik Şekiller

Türkiye’de karst topoğrafyasının en karakteristik örneklerine rastlanan Toros Dağları kuşağında, yer şekillerinin gelişimi sadece litolojiyle değil, aynı zamanda iklimsel değişkenlerle de yakından ilişkilidir. Özellikle Toroslar'ın yüksek rakımlı (20002000 m ve üzeri) platolarında lapya ve dolin gibi küçük ölçekli karstik aşınım şekillerinin çok yoğun ve keskin hatlı olması, bu alanlardaki kireç taşlarının saflığının yanı sıra aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

  1. Düşük sıcaklıklara bağlı olarak suların karbondioksit (CO2CO_2) çözünürlüğünün artması ve asitlik derecesinin yükselmesiCevap
  2. B
    Yüksek kesimlerdeki bitki örtüsünün yoğunluğu sayesinde toprağın organik asitlerce zenginleşmesi
  3. C
    Fiziksel ufalanma süreçlerinin kimyasal çözünme hızını geride bırakarak karstik şekilleri belirginleştirmesi
  4. D
    Deniz etkisinden uzaklaşıldığı için mutlak nem miktarının artması ve çözünmeyi hızlandırması
  5. E
    Karstik taban suyu seviyesinin yüzeye çok yakın olması nedeniyle dikey yönlü aşınımın durması

Cevap

Toroslar'ın yüksek kesimlerinde karstik şekillerin yoğunluğu, düşük sıcaklığın sulardaki karbondioksit çözünürlüğünü artırarak kimyasal çözünmeyi şiddetlendirmesiyle açıklanır.
Kireç taşının çözünme süreci CaCO3+H2O+CO2→Ca(HCO3)2CaCO_3 + H_2O + CO_2 \rightarrow Ca(HCO_3)_2 formülüyle gerçekleşir. Bu tepkimede suyun içindeki çözünmüş karbondioksit (CO2CO_2) miktarı ne kadar fazlaysa çözünme o kadar şiddetli olur. Gazların sudaki çözünürlüğü sıcaklık azaldıkça arttığı için, Toroslar'ın yüksek ve soğuk kesimlerindeki kar erime suları çok daha asidiktir. Bu durum, yüksek rakımlarda lapya ve dolin gibi şekillerin çok daha net ve yoğun oluşmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Yüksek rakımlı bölgelerin (20002000 m+) temel iklimsel özelliklerini analiz etmek.
Bu alanlarda sıcaklıklar düşüktür ve yağışın önemli bir kısmı kar şeklindedir.
Sıcaklık ve yağış türü, kimyasal çözünme süreçlerini doğrudan kontrol eden faktörlerdir.
2
Karstik çözünme kimyasını gaz çözünürlüğü prensibiyle ilişkilendirmek.
Sıvılarda gazların çözünürlüğü sıcaklıkla ters orantılıdır; soğuk su daha fazla CO2CO_2 tutar.
Kireç taşının (CaCO3CaCO_3) çözünmesi için suyun karbondioksit bakımından zengin (asidik) olması gerekir.
3
Yüksek dağ karstındaki (nival karst) özel durumu değerlendirmek.
Kar erime suları çok soğuk olduğu için yüksek miktarda CO2CO_2 içerir ve kireç taşını çok hızlı çözer.
Bu durum, yükseklerdeki karstik şekillerin neden daha keskin, derin ve yoğun olduğunu açıklar.

Anahtar Kavram

Karstik Çözünme ve Sıcaklık İlişkisi

İpuçları

1
Gazların sıvılardaki çözünürlüğü ile sıcaklık arasındaki ilişkiyi hatırlayın (soğuk içeceklerin gazını daha iyi tutması gibi).
2
Karstik çözünme için suyun karbondioksit (CO2CO_2) bakımından zengin olması gerekir. Hangi sıcaklıkta su daha fazla gaz tutar?
3
Toroslar'ın yükseklerinde kar erime suları çok soğuktur. Soğuk su daha fazla CO2CO_2 tutabildiği için daha güçlü bir asit gibi davranarak kireç taşını daha hızlı eritir.

Daha Fazla Pratik

Karstik şekillerin oluşumunda litolojinin (kireç taşı vs. jips) etkisini inceleyen sorularla konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Karstik Şekiller

Bu konudan daha fazla soru