Türkiye'de kıyı şekillenmesi üzerinde epirojenik hareketler, dördüncü jeolojik zamanda buzul sonrası deniz seviyesinin yükselmesi (transgresyon) ve dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu temel belirleyiciler olmuştur. Bu faktörler göz önüne alındığında, Türkiye'nin kıyı özellikleri ve görüldüğü yerler ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
- ARia tipi kıyılar, eski akarsu vadilerinin sular altında kalmasıyla oluşmuş olup İstanbul ve Çanakkale boğazları ile Menteşe yöresinde bu tip kıyılara rastlanır.
- BDalmaçya kıyı tipi, kıyıya paralel uzanan dağlar arasındaki vadilerin sular altında kalması ve dağ tepelerinin adalara dönüşmesiyle oluşur; en net örneği Kaş-Finike arasındadır.
- CEnine kıyı tipi, dağların denize dik uzandığı Ege kıyılarında yaygındır ve bu kıyılarda kıta sahanlığı geniş olduğu için kıyı derinliği az, girinti-çıkıntı ise fazladır.
- DFiyort ve Skyer tipi kıyıların Türkiye kıyılarında görülmemesinin temel nedeni, Türkiye'nin matematik konumu gereği buzulların deniz seviyesine kadar inememiş olmasıdır.
- Gelgit genliğinin iç deniz olmamız sebebiyle düşük olması, akarsu ağızlarında Haliçli (Estuar) kıyı tipinin Karadeniz ve Marmara kıyılarında yaygın olarak oluşmasını sağlamıştır.Cevap
Cevap
Türkiye'de gelgit genliği düşük olduğu için Haliç tipi kıyıların oluşması mümkün değildir; bu durum Karadeniz ve Marmara kıyıları için de geçerlidir.
Doğru yanıt olan seçenek, Türkiye'de Haliç tipi kıyıların yaygın olduğunu iddia etmektedir. Oysa Türkiye'nin okyanusa kıyısı bulunmadığı için gelgit genliği çok düşüktür. Bu durum kıyılarımızda Haliçli kıyı tipinin görülmesini engellemiş, bunun yerine akarsu ağızlarında Delta ovalarının oluşmasına zemin hazırlamıştır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Türkiye'nin İç Deniz Olmasının Kıyı Şekillerine Etkisi
İpuçları
1
Türkiye'nin bir iç deniz ülkesi olduğunu ve okyanusa kıyısının olmadığını düşünün.
2
Haliç (Estuar) oluşumu için gelgit (med-cezir) etkisinin güçlü olması gerekir.
3
İstanbul'daki 'Altın Boynuz' olarak bilinen Haliç, teknik olarak bir kıyı tipi değil, bir Ria örneğidir.
Daha Fazla Pratik
Türkiye'de delta ovalarının dağılımı ile kıyı derinliği arasındaki ilişkiyi inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Kıyı tiplerini 'Matematik Konum' ve 'Özel Konum' olarak ikiye ayırın. Fiyort ve Skyer matematik konum nedeniyle; Haliç ve Mercan kıyılar ise özel konum (iç deniz ve enlem) nedeniyle Türkiye'de görülmez.
Tahmini Süre:1m 15s