Türkiye'de karst topoğrafyasının gelişimi; sahanın litolojik özellikleri (kayaç türü), iklim koşulları ve tektonik yapısı ile doğrudan ilişkilidir. Karstik aşınım ve birikim süreçleri, bölgelerin jeolojik geçmişine ve mevcut çevresel koşullarına bağlı olarak farklı morfolojik sonuçlar doğurmuştur.
Buna göre, Türkiye'deki karstik yer şekilleri ve bu şekillerin dağılışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- ABatı Toroslar'da (Teke Yarımadası ve Taşeli Platosu) kireç taşlarının çözünmesiyle oluşan lapyalar, Türkiye'deki en küçük ve en yaygın karstik aşınım şekilleridir.
- BSivas, Çankırı ve Erzincan çevresinde kireç taşına (kalker) göre çok daha hızlı çözünebilen jips (alçı taşı) tabakaları üzerinde özgün karstik şekiller gelişmiştir.
- Cİç Anadolu'da Obruk Platosu çevresindeki derin çukurlukların oluşumunda, litolojik yapının çözünürlüğü kadar aşırı yer altı suyu kullanımına bağlı tavan çökmeleri de etkilidir.
- Doğu Karadeniz'in dik yamaçlarında ve Erzurum-Kars çevresindeki platolarda görülen dolin ve uvalalar, bazaltik kayaçların yüksek yağış altında çözünmesiyle oluşmuş tipik karstik sahalardır.Cevap
- EAntalya ve Denizli çevresinde yaygın olan travertenler, yer altı sularındaki kalsiyum karbonatın yüzeye çıktığı alanlarda CO₂ kaybı ile çökelmesi sonucu oluşan birikim şekilleridir.
Cevap
Doğu Karadeniz ve Erzurum-Kars platolarında bazaltik kayaçlar üzerinde karstik şekillerin oluştuğunu belirten ifade yanlıştır.
Karstik yer şekilleri; kalker, jips ve kaya tuzu gibi suyla temas ettiğinde kolayca çözünebilen kayaçlar üzerinde oluşur. Doğu Karadeniz ve Erzurum-Kars platoları ise volkanik kökenli bazalt ve andezit gibi kayaçların yaygın olduğu alanlardır. Bu bölgelerde yüksek yağışa bağlı olarak kimyasal çözünme görülse de, bazaltik kayaçlar üzerinde dolin ve uvala gibi karstik aşınım şekilleri gelişmez. Dolayısıyla volkanik arazileri 'karstik saha' olarak tanımlayan ifade bilimsel olarak yanlıştır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Karstik şekillerin oluşumu için yağış miktarı kadar, arazide çözünebilen (karstik) kayaçların bulunması zorunludur.