Examkin

Soru

Zorluk: OrtaKarstik Şekiller

Türkiye'de topoğrafyanın şekillenmesinde arazinin kayaç özellikleri (litolojik yapı) oldukça etkilidir. Suda kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda, yer altı ve yer üstü sularının kimyasal aşındırması ile biriktirmesi sonucu karstik yer şekilleri meydana gelir.

Buna göre; aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin ait olduğu oluşum süreci, üzerinde geliştiği temel kayaç türü ve Türkiye'de tipik olarak görüldüğü alan doğru eşleştirilmiştir?

  1. A
    Peribacası – Karstik Aşınım – Volkanik Tüf – Nevşehir ve çevresi
  2. B
    Traverten – Karstik Aşınım – Kalker (Kireç taşı) – Denizli ve çevresi
  3. Polye – Karstik Aşınım – Kalker (Kireç taşı) – Teke ve Taşeli PlatolarıCevap
  4. D
    Dolin – Karstik Birikim – Jips (Alçı taşı) – Sivas ve çevresi
  5. E
    Lapya – Karstik Birikim – Kaya tuzu – Çankırı ve çevresi

Cevap

Polyenin 'Karstik Aşınım', 'Kalker (Kireç taşı)' ve 'Teke ve Taşeli Platoları' ile eşleştirildiği seçenek bütünüyle doğrudur.
Karstik şekillerin en büyüğü olan polyeler (karstik ovalar), kalın kalker (kireç taşı) tabakalarının bulunduğu Akdeniz Bölgesi'nde (Teke ve Taşeli platoları, Göller Yöresi) yaygın olarak görülen karakteristik karstik aşınım şekilleridir. Formasyon, kayaç ve bölge ilişkisi tamamen doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen yer şekillerinin temel oluşum mekanizmalarını (hangi dış kuvvete ait olduklarını) belirlemek.
Peribacasının akarsu ve sel aşınım şekli olduğu, dolayısıyla karstik sınıflandırmaya girmediği tespit edilir.
Karstik olmayan çeldiricileri (örneğin volkanik arazilerdeki peribacalarını) ilk aşamada elemek için.
2
Kalan karstik şekilleri, oluşum süreçlerine göre aşınım ve birikim olarak ikiye ayırmak.
Travertenin karstik birikim; dolin, lapya ve polyenin ise karstik aşınım şekli olduğu belirlenir. Aşınım/birikim ayrımı yanlış yapılan seçenekler elenir.
Sadece erimeyle (aşınım) ve çökelmeyle (birikim) oluşan şekillerin ayrımını test etmek için.
3
Kategori eşleştirmesi doğru kalan seçeneklerdeki kayaç ve yöre bilgisini doğrulamak.
Polyenin (karstik ova), kalker üzerinde geliştiği ve Akdeniz Bölgesi'nde (Teke ve Taşeli) çok yaygın olduğu doğrulanır.
Hem bölgesel dağılışı hem de litolojik yapıyı eksiksiz ve doğru eşleştiren tek seçeneği bulmak için.

Anahtar Kavram

Karstik yer şekillerinin sınıflandırılması (Aşınım ve Birikim), kayaç yapıları ve Türkiye'deki coğrafi dağılışı

İpuçları

1
Verilen yer şekillerinden bir tanesi karstik (kimyasal çözünme) süreçlerle değil, volkanik arazilerde sel sularının aşındırmasıyla oluşmuştur. İlk olarak o seçeneği eleyebilirsiniz.
2
Karstik şekiller aşınım ve birikim olarak ikiye ayrılır. Pamukkale'deki travertenler çökelme sonucu oluşan 'birikim' şekilleridir. Çukurlaşma ile oluşan dolin ve lapyalar ise 'aşınım' şeklidir.
3
Teke ve Taşeli platoları (Akdeniz Bölgesi), Türkiye'de kalker (kireç taşı) üzerinde gelişen büyük karstik 'aşınım' düzlüklerinin (polye) en tipik örneklerini barındırır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye haritası üzerinde kalker (Toroslar), jips (Sivas çevresi) ve kaya tuzu (Çankırı çevresi) dağılımını gösteren yerlerin incelenmesi.

Alternatif Yöntem

Eşleştirmeleri doğrudan tek tek ezberlemek yerine, 'birikim' denildiğinde sadece çökelme (traverten, sarkıt, dikit, sütun) aranmalı, diğer tüm çukurluk ve düzlük formları 'aşınım' kategorisine alınmalıdır.
Tahmini Süre:1m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Karstik Şekiller

Bu konudan daha fazla soru