Examkin

Soru

Zorluk: ZorKarstik Şekiller

Türkiye'de karstik yer şekillerinin büyüklüğü, derinliği ve gelişim hızı; kayaç türünün saflığına, tabaka kalınlığına ve iklim koşullarına bağlı olarak bölgeler arasında farklılık gösterir. Batı Toroslar kuşağındaki karstik oluşumların (polye, obruk, mağara), İç Anadolu'nun güneyindeki oluşumlara (dolin, sığ obruklar) göre daha iri boyutlu ve dikey yönde daha derin olmasında;

I. Kireç taşı tabakalarının Toroslar'da daha kalın ve masif yapıda olması,
II. Karstlaşan arazinin deniz seviyesine göre yüksekliğinin ve eğiminin daha fazla olması,
III. Yıllık yağış miktarının kimyasal çözünmeyi şiddetlendirecek düzeyde daha yüksek olması,
IV. Arazinin rüzgar erozyonuna karşı dış kuvvetlerce daha fazla aşındırılmış olması

yukarıdaki faktörlerden hangileri doğrudan etkilidir?

  1. A
    I ve II
  2. B
    I ve III
  3. C
    II ve IV
  4. I, II ve IIICevap
  5. E
    II, III ve IV

Cevap

Batı Toroslar'daki karstik şekillerin daha büyük ve derin olmasında kireç taşı tabakalarının kalınlığı, arazinin yüksekliği (taban seviyesi farkı) ve yüksek yağış miktarı doğrudan etkilidir.
Doğru seçenek olan kireç taşı tabakalarının kalınlığı, arazinin yüksekliği ve yağış miktarını içeren öncüller, karstik şekillerin neden Toroslar'da 'makro' (iri) boyutlarda olduğunu tam olarak açıklar. Kalın tabakalar büyük boşluklara, yüksek eğim dikey derinliğe, bol yağış ise hızlı çözünmeye olanak sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Litolojik yapıyı analiz etme
Toroslar'daki kireç taşı (kalker) tabakaları İç Anadolu'dakilere göre çok daha kalın ve saftır. Bu durum devasa mağaraların ve geniş polyelerin oluşumuna imkan tanır.
Kayaç kalınlığı ve saflığı, çözünme kapasitesini ve şeklin maksimum boyutunu belirler.
2
Topoğrafik etkileri değerlendirme
Toroslar'ın yüksek yükseltisi, yeraltı suyunun dikey yönde daha derinlere sızmasına ve derin mağara sistemleri ile obrukların oluşmasına zemin hazırlar.
Yükselti farkı, suyun potansiyel enerjisini ve dikey aşındırma gücünü artırır.
3
Klimatolojik verileri karşılaştırma
Batı Toroslar, İç Anadolu'nun güneyine (Konya çevresi) göre çok daha fazla yağış alır.
Kimyasal çözünmenin temel kaynağı sudur; su miktarı arttıkça karstlaşma süreci hızlanır ve şiddetlenir.
4
Geçersiz faktörü eleme
Rüzgar erozyonu, karstik aşınım (kimyasal çözünme) süreçlerinde bir dış kuvvet olarak doğrudan bir rol oynamaz.
Karstlaşma temel olarak suyun kimyasal etkisiyle gerçekleşen bir olaydır.

Anahtar Kavram

Makro karst gelişimini etkileyen faktörler (Litoloji, Topoğrafya, İklim)

İpuçları

1
Karstik şekillerin oluşumu bir 'kimyasal çözünme' olayıdır. Bu süreci en çok neyin (su/nem) tetiklediğini düşünün.
2
Şekillerin derinliği için arazinin deniz seviyesinden ne kadar yukarıda olduğu (aşınım potansiyeli) önemlidir.
3
Rüzgar erozyonu gibi fiziksel aşındırma kuvvetlerinin bu kimyasal süreçteki etkisinin yok denecek kadar az olduğunu hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Karstik ovaların (polyelerin) neden yerleşim yeri olarak değil de tarım alanı olarak kullanıldığını araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Karstik Şekiller

Bu konudan daha fazla soru