Examkin

Soru

Zorluk: OrtaKıyı Tipleri ve Şekilleri

Türkiye kıyılarında yer şekillerinin oluşum süreçleri değerlendirildiğinde; bazı kıyı kesimlerinde dalga aşındırmasının, bazı kesimlerde ise akarsu biriktirmesinin baskın olduğu görülür. Örneğin Doğu Karadeniz ve Batı Toroslar kıyılarında falez (yalıyar) oluşumu oldukça yaygınken, Çukurova ve Bafra gibi alanlarda geniş delta ovaları bulunmaktadır.

Buna göre, bir kıyı bölgesinde delta oluşumunun zorlaşıp falez oluşumunun ön plana çıkmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Kıyı derinliğinin fazla ve kıta sahanlığının dar olmasıCevap
  2. B
    Akarsuların taşıdığı alüvyon miktarının fazla olması
  3. C
    Kıyıda gelgit (med-cezir) genliğinin düşük olması
  4. D
    Bölgedeki hakim rüzgar yönünün kıyıya dik olması
  5. E
    Dağların kıyı çizgisine dik uzanması

Cevap

Bir kıyı bölgesinde delta oluşumunun engellenip falez oluşumunun kolaylaşmasının temel nedeni kıyı derinliğinin fazla ve kıta sahanlığının dar olmasıdır.
Kıta sahanlığı, kıyıdan itibaren 200200 metre derinliğe kadar olan alanı ifade eder. Doğu Karadeniz ve Akdeniz'in bazı kesimlerinde dağlar kıyıya paralel ve çok yakın olduğu için deniz aniden derinleşir. Bu durum, dalgaların dik yamaçlara çarparak falez oluşturmasına neden olurken, derinlik nedeniyle akarsuların denizi doldurup delta yapmasını engeller. Dolayısıyla temel belirleyici faktör kıyı derinliği ve kıta sahanlığı genişliğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Yer şekillerinin karakteristiklerini belirle
Falez bir aşındırma şekli, delta ise bir biriktirme şeklidir.
Soruda neden birinin oluşup diğerinin oluşmadığı sorulmaktadır.
2
Kıta sahanlığı (şelf) kavramını analiz et
Dağların kıyıya paralel ve yakın uzandığı yerlerde deniz derinliği hızla artar, bu da kıta sahanlığının dar olması demektir.
Deniz derinliği, dalga enerjisinin nerede boşalacağını ve alüvyonların birikip birikemeyeceğini belirler.
3
Derinlik ile yer şekli ilişkisini kur
Derin denizlerde akarsuların getirdiği malzeme su altında kalır (delta oluşmaz), güçlü dalgalar ise dağ yamacına çarparak falezleri oluşturur.
Falez ve delta oluşumu birbirine zıt kıyı derinliği koşulları gerektirir.

Anahtar Kavram

Kıta Sahanlığı ve Kıyı Şekillenmesi İlişkisi

İpuçları

1
Falezlerin oluşması için dalganın çarpabileceği dik bir duvar (dağ yamacı) ve bu yamacın hemen önünde derin bir deniz gerekir.
2
Deltalar birer ova olduğuna göre, denizin sığ olduğu ve akarsuların kolayca doldurabildiği yerlerde oluşurlar.
3
Karadeniz ve Akdeniz'de dağların uzanışını ve bu kıyılardaki deniz derinliğini (kıta sahanlığını) düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki başlıca delta ovalarının yerlerini ve hangi akarsular tarafından oluşturulduğunu tekrar edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Harita üzerinden düşünme: Ege kıyılarını (dağlar dik, kıyı sığ, deltalar çok, falez az) ile Karadeniz kıyılarını (dağlar paralel, kıyı derin, falez çok, delta az) kıyaslayarak sonuca ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Kıyı Tipleri ve Şekilleri

Bu konudan daha fazla soru