Examkin

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

98 soru

Soru 81Soru →

Türkiye'nin jeolojik yapısı incelendiğinde, arazinin oluşum süreçlerinin farklı dönemlere yayıldığı ve bu süreçlerin günümüzdeki doğal kaynaklar ile yer şekilleri üzerinde belirleyici olduğu görülmektedir.

Buna göre, aşağıda verilen jeolojik olaylardan hangisi diğerlerine göre daha eski bir dönemde gerçekleşmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yataklarının oluşumu

Cevap

Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yataklarının oluşumu
Türkiye'de I.I. Jeolojik Zaman'a (Paleozoik) ait araziler masif alanlar olarak adlandırılır. Bu dönemin en karakteristik özelliği ve ekonomik göstergesi Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yataklarıdır. Diğer tüm seçenekler daha sonraki dönemlerde (III.III. ve IV.IV. zaman) meydana gelmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde verilen her bir olayın gerçekleştiği jeolojik zamanı belirleyin.
Olaylar; I.I., III.III. ve IV.IV. zamanlara göre gruplandırılır.
Zamanlar arası karşılaştırma yapabilmek için her olayın tarihsel yerini bilmek gerekir.
2
Belirlenen zamanları kronolojik olarak (en eskiden en yeniye) sıralayın.
I.>II.>III.>IV.I. > II. > III. > IV. şeklinde bir sıralama elde edilir.
Soruda istenen 'en eski' dönemi saptamak için bu sıralama esastır.
3
En eski olan I.I. Jeolojik Zaman'a (Paleozoik) ait olan seçeneği işaretleyin.
Zonguldak'taki taş kömürü yataklarının I.I. zaman oluşumu olduğu teyit edilir.
Türkiye arazisinin büyük kısmı genç (III.III. ve IV.IV. zaman) olsa da taş kömürü yaşlı arazilerin kanıtıdır.

Anahtar Kavram

Jeolojik Zamanlar ve Türkiye'deki Temel Oluşumlar

İpuçları

1
Türkiye arazisinin büyük bir bölümü III.III. ve IV.IV. jeolojik zamanlarda oluştuğu için 'genç oluşumlu' kabul edilir; ancak soruda bizden en eski olanı bulmamız isteniyor.
2
Kömür türlerini karşılaştırın; taş kömürü kalori değeri yüksek ve oluşumu için yüz milyonlarca yıl gereken bir madendir.
3
I.I. Jeolojik Zaman (Paleozoik) yaklaşık 300300 milyon yıl öncesini kapsar. Bu dönemde Türkiye'de Zonguldak'taki taş kömürü yatakları ve Yıldız Dağları, Menderes gibi masif alanlar oluşmuştur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masif arazilerin (Yıldız Dağları, Saruhan-Menderes, Bitlis vb.) harita üzerindeki yerlerini inceleyerek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Olayları 'Kömür Ayrımı' üzerinden kodlayabilirsiniz: Taş kömürü = Yaşlı (I.I. Zaman), Linyit = Genç (III.III. Zaman).
Tahmini Süre:45s
Soru 82Soru →

Türkiye'nin jeolojik geçmişi incelendiğinde, arazisinin büyük bir kısmının yakın jeolojik zamanlarda (Senozoyik) şekillendiği, ancak bazı bölgelerde oldukça yaşlı kütlelerin de bulunduğu görülmektedir. Türkiye'nin bugünkü genel topografik ana hatlarının ve jeolojik yapısının oluşum süreci dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha eski bir jeolojik zamanda gerçekleşmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zonguldak, Menderes ve Yıldız Dağları çevresindeki masif arazilerin temel yapısının oluşması

Cevap

Zonguldak, Menderes ve Yıldız Dağları çevresindeki masif arazilerin temel yapısının oluşması seçeneği, I. Jeolojik Zaman'a (Paleozoik) ait olduğu için diğerlerinden daha eskidir.
Masif araziler (Yıldız Dağları, Menderes, Kırşehir, Bitlis gibi), Türkiye'nin jeolojik temelini oluşturan ve Paleozoik (I. Zaman) döneminde sertleşmiş olan en eski kütlelerdir. Diğer seçeneklerde yer alan Alp orojenezi, linyit yatakları, toptan yükselme ve boğazların oluşumu gibi olaylar çok daha yakın bir jeolojik devir olan Senozoyik (III. ve IV. Zaman) içerisinde meydana gelmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki olayların ait olduğu jeolojik zamanları belirle.
Alp orojenezi (III), Masifler (I), Toptan yükselme (III-IV), Linyit/Bor (III), Boğazlar (IV).
Türkiye'nin jeolojik kronolojisini analiz etmek için olay-zaman eşleştirmesi yapılmalıdır.
2
Belirlenen zamanları kronolojik olarak en eskiden en yeniye doğru sırala.
Paleozoik (I) < Tersiyer (III) < Kuvaterner (IV).
Hangi olayın 'daha eski' olduğunu bulmak için jeolojik cetveldeki konumlarına bakılmalıdır.
3
En eski zaman dilimine (I. Zaman) denk gelen seçeneği işaretle.
Masif arazilerin oluşumu I. Zaman'a aittir.
Masifler, Türkiye arazisinin çekirdeklerini oluşturan en yaşlı yapılardır.

Anahtar Kavram

Jeolojik Zamanlar ve Türkiye'nin Oluşumu

İpuçları

1
Türkiye arazisinin büyük çoğunluğu 'genç' yapılıdır, ancak 'masif' adı verilen çok eski adacıklar üzerinde yükselmiştir.
2
Taş kömürü ve masif kütleler I. Zaman'a (Paleozoik); linyit, bor, tuz ve ana dağ kuşakları III. Zaman'a (Tersiyer) aittir.
3
Seçeneklerdeki boğazlar ve Ege Denizi en yeni (IV. Zaman), masifler ise en eski (I. Zaman) oluşumlardır.

Daha Fazla Pratik

Masif arazilerin Türkiye'nin deprem risk haritası üzerindeki etkilerini ve dağılışını inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Zamanları eşleştirirken 'Enerji Kaynağı' yöntemini kullanabilirsiniz: Taş kömürü varsa I. Zaman, Linyit/Bor varsa III. Zaman'dır. Masifler ise her zaman I. Zaman'ın temsilcisidir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 83Soru →

Türkiye'nin jeolojik oluşum süreci ve sahip olduğu fiziki özellikler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin genç bir jeolojik yapıya sahip olduğunun bir kanıtı olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıldız Dağları, Saruhan-Menteşe ve Kırşehir gibi bölgelerde metamorfik özellik gösteren masif kütlelerin bulunması

Cevap

Yıldız Dağları, Menteşe ve Kırşehir gibi alanlarda masif arazilerin bulunması, Türkiye'nin genç bir yapıya sahip olduğunun değil, tam tersine I.I. Jeolojik Zaman'dan kalma yaşlı kütlelerin varlığının bir kanıtıdır.
Türkiye'nin genç bir jeolojik yapıya sahip olması, arazisinin büyük bir kısmının III.III. ve IV.IV. Jeolojik Zamanlarda şekillendiğini ifade eder. Akarsuların derin vadilerde akması, ortalama yükseltinin fazla olması, linyit yataklarının varlığı ve deprem riskinin yüksekliği bu durumun doğrudan sonuçlarıdır. Ancak Yıldız Dağları, Menteşe ve Kırşehir gibi alanlardaki masif araziler I.I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş yaşlı ve sert kütleler olduğu için genç yapının değil, Türkiye arazisindeki yaşlı kütlelerin varlığının kanıtıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin baskın jeolojik karakterini hatırla.
Türkiye arazisinin yaklaşık %90'ı III.III. (Tersiyer) ve IV.IV. (Kuvaterner) zamanlarda şekillenmiş genç bir yapıdadır.
Genç yapı; yüksek dağlar, engebeli arazi, derin vadiler, deprem riski ve linyit gibi madenlerle ilişkilidir.
2
Seçeneklerdeki özellikleri oluşum zamanlarına göre sınıflandır.
Derin vadiler, yüksek platolar, deprem riski ve linyit yatakları III.III. ve IV.IV. zamanın sonuçlarıdır.
Bu özellikler arazinin yakın dönemde tektonik ve epirojenik hareketlere maruz kaldığını kanıtlar.
3
Masif arazilerin tanımını ve zamanını kontrol et.
Masifler, I.I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşan, kıvrılma özelliğini yitirmiş sert ve yaşlı kütlelerdir.
Soruda 'genç yapı kanıtı olmayan' sorulduğu için I.I. Zaman'a ait olan masifler doğru cevaptır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Jeolojik Yaşı ve Yer Şekli İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'de 'genç arazi' denilince akla en yakın iki jeolojik zaman olan III.III. ve IV.IV. zaman gelmelidir.
2
Linyit, bor ve tektonik depremler Türkiye'nin yakın dönemde şekillendiğini kanıtlayan temel unsurlardır.
3
Masif kütleler (örneğin Zonguldak'taki taş kömürü yatakları gibi) I.I. Jeolojik Zaman'a aittir ve 'yaşlı' yapıyı temsil ederler.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki başlıca masif arazilerin (Mardin, Bitlis, Kırşehir, Kastamonu, Yıldız Dağları) harita üzerindeki konumlarını inceleyerek bu alanlardaki deprem riskini araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken seçeneklerdeki olayları zaman çizelgesine yerleştirin: I.I. Zaman (Eski/Masif/Taşkömürü) vs. III./IV.III./IV. Zaman (Genç/Linyit/Deprem/Yükseklik). 'Genç değildir' sorusu aslında 'I.I. Zaman'a aittir' sorusudur.
Tahmini Süre:50s
Soru 84Soru →

Türkiye'nin jeolojik geçmişi incelendiğinde, bugünkü yer şekillerinin büyük bir kısmının yakın jeolojik dönemlerde oluştuğu, ancak bazı arazilerin çok daha eski dönemlere dayandığı görülür. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) meydana gelmiş bir olaydır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yataklarının oluşması

Cevap

Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yataklarının oluşması
Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yataklarının oluşması seçeneği doğrudur çünkü taş kömürü, gür bitki topluluklarının bataklıklarda birikip yüksek basınç altında karbonlaşmasıyla Paleozoik (1. Jeolojik Zaman) döneminde oluşmuştur. Türkiye'de bu döneme ait araziler (Masifler) sınırlıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Jeolojik zamanlar ile bu zamanlarda oluşan madenleri eşleştirin.
Taş kömürü 1. zaman; linyit, bor ve petrol 3. zaman madenleridir.
Türkiye'deki madenlerin oluşum yaşları, bulundukları arazinin jeolojik yaşı hakkında doğrudan bilgi verir.
2
Soru kökünde istenen 1. Jeolojik Zaman (Paleozoik) olayını seçeneklerde arayın.
Zonguldak taş kömürü yatakları 1. zamana aittir.
Türkiye arazisinin küçük bir kısmı 1. zamanda oluşmuştur; bu dönemden kalan en önemli kanıt Zonguldak'taki taş kömürü havzasıdır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Jeolojik Zaman Çizelgesi ve Maden İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'de 1. Jeolojik Zaman'dan kalan oluşumlar oldukça azdır ve bunlara 'Masif arazi' denir.
2
En eski kömür türü olan ve kalori değeri en yüksek olan taş kömürüne odaklanın.
3
Zonguldak'taki taş kömürü Türkiye'nin 1. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluştuğunun en büyük kanıtıdır.

Daha Fazla Pratik

Diğer jeolojik zamanlarda (3. ve 4. zaman) meydana gelen olayları bir tablo halinde özetleyerek benzerlikleri ve farkları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 85Soru →

Türkiye'nin jeolojik geçmişinde meydana gelen temel olaylar ve bu olayların gerçekleştiği jeolojik zamanlarla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I.I. Jeolojik Zaman (Paleozoik): Alp-Himalaya kıvrım kuşağının (Toroslar ve Kuzey Anadolu Dağları) oluşması

Cevap

Alp-Himalaya kıvrım kuşağının I.I. jeolojik zamanda oluştuğunu belirten ifade yanlıştır; bu kuşak III.III. jeolojik zamanda oluşmuştur.
Alp-Himalaya kıvrım kuşağı (Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar), Türkiye arazisinin büyük bir kısmının şekillendiği III.III. jeolojik zamanda (Tersiyer) oluşmuştur. I.I. jeolojik zaman (Paleozoik) ise çok daha eski bir dönemdir ve Türkiye'de bu döneme ait araziler (Zonguldak taş kömürü havzası ve masifler) sınırlı alanlarda bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'deki jeolojik zamanların karakteristik olaylarını hatırla.
I.I. Zaman: Taş kömürü ve masifler. II.II. Zaman: Tortullaşma. III.III. Zaman: Alp-Himalaya kıvrımları, linyit, bor. IV.IV. Zaman: Boğazlar ve Ege Denizi.
Olayların kronolojik sırasını belirlemek için temel eşleştirmeleri bilmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki eşleştirmeleri bu bilgilerle karşılaştır.
Alp-Himalaya kıvrım sisteminin I.I. zamanla (Paleozoik) eşleştirildiği görülür.
Yanlış olan bilgiyi tespit etmek için seçenekleri eleme yöntemi uygulanır.
3
Hatanın nedenini analiz et.
Alp-Himalaya sistemi 'Genç Oluşumlu' bir yapıdır, oysa I.I. zaman 'Yaşlı' arazileri temsil eder.
Kavramsal çelişkiyi doğrula.

Anahtar Kavram

Jeolojik Zamanlar ve Karakteristik Oluşumlar

İpuçları

1
Türkiye'deki 'genç' oluşumlu yapılar ile 'yaşlı' oluşumlu yapıları birbirinden ayırmaya çalışın.
2
Türkiye'nin ana dağ kuşaklarını oluşturan Alp-Himalaya sistemi, linyit yataklarıyla aynı dönemde (yakın jeolojik geçmişte) oluşmuştur.
3
I.I. zaman çok eskidir (yaklaşık 300300 milyon yıl önce), oysa Türkiye'nin dağ kuşaklarının çoğu yaklaşık 60−7060-70 milyon yıl önce başlayan süreçlerde oluşmuştur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masif arazilerin (Yıldız Dağları, Menderes, Bitlis vb.) yerlerini harita üzerinde inceleyerek I.I. zamanın etkilerini daha iyi kavrayabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 86Soru →

Türkiye, jeolojik oluşumunu büyük oranda yakın jeolojik zamanlarda tamamlamış bir ülkedir. Bu durum ülkemizin hem yer şekillerini hem de yer altı kaynaklarını doğrudan etkilemiştir. Özellikle linyit, bor, tuz ve petrol yataklarının oluşumu bu dönemdeki tektonik hareketlerle yakından ilişkilidir. Buna göre, linyit ve bor gibi yer altı kaynaklarının büyük çoğunluğu aşağıdaki jeolojik zamanların hangisinde oluşmuştur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III. Jeolojik Zaman (Tersiyer)

Cevap

Türkiye'deki linyit, bor, tuz ve petrol yatakları III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) döneminde oluşmuştur.
Doğru seçenek olan III. Jeolojik Zaman (Tersiyer), Türkiye'nin jeolojik karakterinin büyük ölçüde şekillendiği dönemdir. Alp-Himalaya orojenezinin en şiddetli olduğu bu devrede, göl tabanlarında biriken organik ve mineral maddeler bugünkü zengin linyit, bor, tuz ve petrol yataklarını oluşturmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin maden yataklarının kronolojik oluşumunu hatırla.
Taş kömürü I. zamanda, linyit/bor/petrol III. zamanda oluşmuştur.
Jeolojik zamanlar ile bu zamanlarda oluşan karakteristik madenleri eşleştirmek soruyu çözmek için gereklidir.
2
Alp-Himalaya kıvrım sisteminin ve Anadolu'nun ana hatlarının hangi dönemde oluştuğunu kontrol et.
Bu olaylar Tersiyer (3. Zaman) döneminde gerçekleşmiştir.
Tektonik hareketler ve tortul tabakaların sıkışması madenlerin oluşum ortamını hazırlar.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Jeolojik Zamanlara Göre Oluşum Safhaları

İpuçları

1
Türkiye'deki maden yataklarının çoğu 'yakın' jeolojik zamanlara aittir.
2
Taş kömürü I. zamanda oluşurken; linyit, bor ve tuz yatakları Alp kıvrımlarının olduğu dönemde oluşmuştur.
3
Alp-Himalaya kıvrım kuşağının ülkemize yerleştiği 3. zamanı (Tersiyer) düşünün.

Daha Fazla Pratik

Zonguldak taş kömürü havzasının neden I. zamanda oluştuğunu ve linyitten farkını araştırın.

Alternatif Yöntem

Soruya tersten yaklaşarak 'Taş kömürü (I. Zaman)' ve 'İstanbul/Çanakkale Boğazları (IV. Zaman)' dışındaki ana oluşumların çoğunun III. zamanda toplandığını hatırlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 87Soru →

Türkiye arazisi, genel itibarıyla yakın jeolojik zamanlarda (Senozoyik) şekillenmiş genç ve hareketli bir yapıya sahip olsa da, bu genç tabakaların altında veya arasında II. Jeolojik Zaman'dan (Paleozoik) kalma yaşlı, sertleşmiş ve kristalize olmuş "masif" adı verilen kütleler yer almaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki bu yaşlı ve sert kütleler (masifler) arasında gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karacadağ (Diyarbakır) Volkan Kütlesi

Cevap

Diyarbakır'da bulunan Karacadağ Volkan Kütlesi, Türkiye'deki masif arazilerden biri değildir.
Doğru cevap olan seçenek, Diyarbakır çevresinde yer alan ve Senozoyik'in (III. ve IV. Zaman) geç evrelerinde oluşmuş bir kalkan volkandır. Masif araziler ise Paleozoik (II. Zaman) kökenli, aşınarak sertleşmiş kütlelerdir. Karacadağ'ın oluşum kökeni volkanik, jeolojik yaşı ise oldukça gençtir.

Adım Adım Çözüm

1
Masif kavramının tanımlanması
Masifler, II. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş, deprem riski nispeten düşük, sertleşmiş ve yaşlı arazilerdir.
Soruda sorulan 'masif olmayan' seçeneği bulmak için masiflerin temel özelliklerini ve oluşum zamanlarını bilmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki arazilerin jeolojik yaşlarının karşılaştırılması
Daday-Devrekani, Bitlis, Mardin-Eşik ve Alanya-Anamur kütleleri II. Zaman kökenlidir. Karacadağ ise çok daha yakın bir dönem olan Senozoyik'te oluşmuştur.
Türkiye'deki başlıca masiflerin (Yıldız, Menderes, Kırşehir, Bitlis, Mardin vb.) lokasyon ve zaman bilgilerini ayırt etmek gerekir.
3
Karacadağ'ın oluşum türünün belirlenmesi
Karacadağ bir kalkan volkandır ve magmatik faaliyetler sonucu oluşmuştur; tektonik bir masif değildir.
Öğrencilerin 'kalkan' (shield) terimini masiflerin 'sert' yapısıyla karıştırmasını engellemek ve volkanik-tektonik ayrımını yapmak için bu adım kritiktir.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki Masif Araziler ve Jeolojik Zamanlar

İpuçları

1
Masif araziler II. Jeolojik Zaman'a (Paleozoik) aittir. Seçeneklerdeki volkanik oluşumlu bir dağ bu gruba girmez.
2
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve lavların geniş bir alana yayılmasıyla oluşan 'kalkan' tipi volkanın adını düşünün.
3
Diyarbakır ve çevresindeki bazalt platolarını oluşturan Karacadağ, Türkiye'nin en genç volkanik kütlelerinden biridir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masif arazilerin harita üzerindeki dağılımı ile ana fay hatlarının çakışıp çakışmadığını inceleyerek deprem risk analizini pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Jeolojik kaynaklar üzerinden eleme yapabilirsiniz: Taş kömürü yatakları ile masif araziler aynı dönemde (II. Zaman) oluşmuştur. Bor, linyit ve volkanizma ise çok daha sonraki dönemlerin (IIIIII. ve IVIV. Zaman) ürünüdür.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 88Soru →

Türkiye arazisinin şekillenmesinde etkili olan jeolojik zamanlar ve bu dönemlerde meydana gelen olaylar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin III. Jeolojik Zaman'da (Senozoik - Tersiyer) geçirdiği değişimlerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zonguldak ve çevresinde bulunan zengin taş kömürü havzalarının meydana gelmesi

Cevap

Zonguldak ve çevresinde bulunan zengin taş kömürü havzalarının meydana gelmesi, III. Jeolojik Zaman'da değil, I. Jeolojik Zaman'da gerçekleşmiş bir olaydır.
Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yataklarının oluşumu I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) gerçekleşmiştir. Bu nedenle taş kömürü yatakları, Türkiye'deki arazilerin en yaşlı kısımlarını temsil eden bir kanıttır. III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) ise Türkiye'nin asıl iskeletinin (Alp kıvrımları, linyit, bor, volkanizma) oluştuğu daha yakın bir dönemdir.

Adım Adım Çözüm

1
III. Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) temel özelliklerini hatırla.
Bu dönemde Alp-Himalaya kıvrımları oluşmuş, linyit, bor, petrol gibi madenler yataklanmış ve şiddetli volkanizma yaşanmıştır.
Soruda verilen seçenekleri eleyebilmek için bu döneme ait karakteristik olayları belirlemek gerekir.
2
Yer altı kaynaklarının oluşum zamanlarını karşılaştır.
Linyit ve bor III. Zaman'a aitken; taş kömürü I. Zaman'a (Paleozoik) aittir.
Türkiye'deki madenlerin oluşum zamanları, arazinin jeolojik yaşını belirlemede en önemli kanıtlardan biridir.
3
Taş kömürü oluşumunun dönemini tespit et.
Taş kömürü çok daha eski bir dönem olan I. Jeolojik Zaman'da oluşmuştur.
I. Zaman'da oluşan araziler daha yaşlı ve oturmuş arazilerdir; bu nedenle taş kömürü III. Zaman olayları arasında yer alamaz.

Anahtar Kavram

Jeolojik Zamanlar ve Türkiye'nin Oluşum Süreci

İpuçları

1
Türkiye'deki kömür türlerinin oluşum zamanları birbirinden farklıdır; taş kömürü çok daha eskidir.
2
Zonguldak'taki taş kömürü I. Jeolojik Zaman'da oluşurken, linyit yatakları III. Jeolojik Zaman'da oluşmuştur.
3
III. Zaman (Tersiyer), Alp-Himalaya kıvrımlarının ve linyit, bor, tuz yataklarının oluştuğu dönemdir; taş kömürü ise I. Zaman'a (Paleozoik) aittir.

Daha Fazla Pratik

I. Jeolojik Zaman'da oluşan ve 'masif' olarak adlandırılan diğer sert kütleleri (Yıldız Dağları, Menteşe, Mardin vb.) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 89Soru →

Türkiye'nin jeolojik yapısı incelendiğinde; linyit, petrol, bor ve tuz yataklarının ülkemizde oldukça geniş alanlarda bulunduğu görülmektedir. Bu yer altı kaynaklarının oluşumu aşağıdaki jeolojik zamanların hangisinde gerçekleşmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III.III. Jeolojik Zaman (Tersiyer)

Cevap

Linyit, petrol, bor ve tuz yataklarının oluşumu III.III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) gerçekleşmiştir.
Türkiye'de linyit, petrol, bor ve tuz yataklarının yaygın olması, arazimizin büyük bir kısmının yakın bir jeolojik dönemde şekillendiğini gösterir. Bu kaynakların tamamı III.III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) meydana gelen tektonik süreçler ve göl ortamındaki tortullanmalar sonucu oluşmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Madenlerin türünü belirleyin.
Linyit, petrol, bor ve tuz gibi kaynaklar Türkiye'nin 'genç oluşumlu' bir ülke olduğunun göstergeleridir.
Bu madenlerin oluşum süreçleri yer kabuğunun yakın dönemdeki hareketleriyle ilişkilidir.
2
Jeolojik zaman eşleştirmesini yapın.
Taş kömürü I.I. zamanla, linyit ve diğerleri ise III.III. zamanla eşleşir.
Türkiye arazisinin büyük bir kısmının şekillendiği Alp orojenezi dönemi III.III. zamana (Tersiyer) denk gelir.

Anahtar Kavram

Jeolojik Zamanlar ve Maden İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin 'genç bir ülke' olduğunu hatırlayın; bu ifade genellikle hangi jeolojik zamanı temsil eder?
2
Zonguldak'taki taş kömürünün I.I. zamanda oluştuğunu biliyoruz. Linyit ve petrol ise ondan çok daha sonra oluşmuştur.
3
Alp-Himalaya kıvrım kuşağının oluştuğu ve linyit, petrol, bor yataklarının meydana geldiği dönem III.III. zamandır.

Daha Fazla Pratik

Boğazların ve Ege Denizi'nin oluştuğu IV.IV. Jeolojik Zaman olaylarını da gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 90Soru →

Türkiye arazisinin büyük bir kısmının henüz deniz seviyesinin altında yer aldığı, Tetis (Tethys) Denizi tabanında devasa boyutlarda tortullaşmanın yaşandığı ve Alp-Himalaya kıvrımlanmasına hazırlık safhası olarak kabul edilen jeolojik zaman aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II.II. Jeolojik Zaman (Mezozoik)

Cevap

İkinci Jeolojik Zaman (Mezozoik), Türkiye arazisinin bir deniz tabanı olarak büyük oranda tortullaşmaya uğradığı ve sonraki dağ oluşumlarına zemin hazırladığı dönemdir.
İkinci Jeolojik Zaman (Mezozoik), jeolojik açıdan nispeten durgun bir dönemdir. Bu devirde Türkiye'nin bulunduğu alan Tetis Denizi adındaki bir denizle kaplıdır ve çevre kara kütlelerinden gelen malzemeler bu denizin tabanında çok kalın tabakalar halinde birikmiştir (tortullaşma). Bu birikim, bir sonraki dönemde gerçekleşecek olan şiddetli Alp-Himalaya kıvrımlanması için gerekli olan malzemeyi sağlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki anahtar kavramları (Tetis Denizi, tortullaşma, hazırlık safhası) analiz edin.
Bu kavramlar, büyük bir hareketlilikten önceki durgun birikim dönemini işaret eder.
Jeolojik zamanların karakteristik özelliklerini ayırt etmek için anahtar kelimeler belirleyicidir.
2
Zamanların temel olaylarını karşılaştırın.
Birinci Zaman masifler, Üçüncü Zaman dağ oluşumu, Dördüncü Zaman boğazlarla ilgilidir.
Eleme yöntemiyle doğru zaman dilimine ulaşılmasını sağlar.
3
Tetis Denizi'nin en yoğun tortullaşma yaşadığı ve 'ikinci' dönem olan Mezozoik ile eşleştirme yapın.
İkinci Jeolojik Zaman (Mezozoik) doğru cevap olarak belirlenir.
Alp-Himalaya sisteminin temelleri bu dönemdeki tortul birikimle atılmıştır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu: Hazırlık Dönemi

İpuçları

1
Bu dönemi, büyük bir fırtınadan (dağ oluşumu) önceki sessizlik ve hazırlık dönemi gibi düşünebilirsiniz.
2
Soruda bahsedilen zaman, Alp-Himalaya kıvrımlanmasının yaşandığı Üçüncü Zaman'dan hemen önceki evredir.
3
Tetis Denizi'nde biriken tortul tabakaların daha sonra sıkışarak kıvrılacağı döneme geçişten önceki 'Mezozoik' devrini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Üçüncü Jeolojik Zaman'da meydana gelen maden yataklarını (linyit, bor, petrol) çalışarak dönemler arasındaki farkı pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 91Soru →

Türkiye'nin jeolojik yapısı incelendiğinde; I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş, sertleşmiş ve kıvrılma özelliğini kaybetmiş yaşlı kütlelere "masif arazi" adı verilir.

Bu arazilerin Türkiye'deki dağılışı ve tektonik özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Masif arazilerin bir kısmı, Alp-Himalaya orojenezinin etkisiyle parçalanarak günümüzde deprem riski taşıyan aktif fay hatlarına ev sahipliği yapmaktadır.

Cevap

Masif arazilerin bir kısmı, Alp-Himalaya orojenezinin etkisiyle parçalanarak günümüzde deprem riski taşıyan aktif fay hatlarına ev sahipliği yapmaktadır.
Doğru seçenek, masiflerin eski kütleler olmasına rağmen Türkiye'nin genel genç tektonik yapısı nedeniyle (özellikle Alp-Himalaya kıvrım kuşağı ve sonrasındaki levha hareketleri) kırılıp parçalanabildiğini ve bu durumun bazı masiflerde deprem riskini beraberinde getirdiğini ifade eder.

Adım Adım Çözüm

1
Masif arazi kavramını tanımla
I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş, sert ve yaşlı kütlelerdir.
Sorunun temelini oluşturan yapının jeolojik yaşını ve fiziksel özelliğini belirlemek için gereklidir.
2
Masiflerin Türkiye'deki tektonik çevre ile ilişkisini analiz et
Türkiye III. ve IV. Jeolojik Zaman'da (Senozoik) şiddetli tektonik hareketlere maruz kalmıştır.
Yaşlı kütlelerin genç hareketlerden nasıl etkilendiğini anlamak için gereklidir.
3
Deprem riski ve masif dağılışını karşılaştır
Menderes, Bitlis ve Kırşehir gibi bazı masifler aktif fay kuşakları içinde veya yakınında yer alır.
Masiflerin her zaman depremden uzak olduğu yanılgısını düzeltmek ve doğru yargıya ulaşmak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Masif Arazilerin Jeolojik Yaşı ve Tektonik Durumu

İpuçları

1
Masif arazilerin oluşum zamanı ile taş kömürü oluşum zamanının aynı olduğunu (Paleozoik) hatırlayın.
2
Türkiye'deki büyük fay hatlarının (KAF, BAF, DAF) geçtiği yerlere dikkat edin; bazıları yaşlı masif kütlelerini keser.
3
Batı Anadolu'daki Menderes Masifi'nin faylı yapısını ve deprem geçmişini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masiflerin isimlerini ve yerlerini dilsiz harita üzerinde çalışarak pekiştiriniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 92Soru →

Türkiye, jeolojik geçmişi boyunca farklı levha hareketlerine ve dış kuvvetlerin etkisine maruz kalarak bugünkü yer şekillerini kazanmıştır.

Bu süreçte meydana gelen;
I. Zonguldak ve çevresindeki yaşlı masif kütlelerin ve taş kömürü yataklarının oluşması
II. Alp-Himalaya kıvrım sistemine bağlı olarak Kuzey Anadolu ve Toros Dağları'nın yükselmesi
III. Egeid karasının çökmesi ve İstanbul-Çanakkale boğazlarının oluşması

olaylarının geçmişten günümüze (eskiden yeniye) doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I - II - III

Cevap

Türkiye'nin jeolojik oluşum sürecindeki olayların eskiden yeniye doğru sıralaması I - II - III şeklindedir.
Doğru yanıt olan sıralama, Türkiye'nin jeolojik evrimine tam olarak uymaktadır. Zonguldak'taki taş kömürü Paleozoik'te (I. Zaman), ana dağ kuşaklarımız olan Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar Tersiyer'de (III. Zaman), günümüz kıyı çizgisi ve boğazlar ise Kuaterner'de (IV. Zaman) meydana gelmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
I. öncülün dönemini belirle
Taş kömürü yatakları ve masif araziler Paleozoik (I. Jeolojik Zaman) dönemine aittir.
Türkiye'deki en eski araziler ve yüksek kalorili kömür yatakları bu dönemde oluşmuştur.
2
II. öncülün dönemini belirle
Alp-Himalaya kıvrım kuşağı ve buna bağlı dağ oluşumları Senozoik - Tersiyer (III. Jeolojik Zaman) dönemine aittir.
Türkiye arazisinin büyük bir kısmı bu dönemdeki şiddetli yan basınçlarla şekillenmiştir.
3
III. öncülün dönemini belirle
Egeid karasının çökmesi ve boğazların oluşumu Senozoik - Kuaterner (IV. Jeolojik Zaman) dönemine aittir.
Buzul sonrası deniz seviyesi yükselmesi ve epirojenik hareketler bu dönemin karakteristik özelliğidir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Jeolojik Zaman Çizelgesi

İpuçları

1
Türkiye'deki yer altı kaynaklarının yaşını düşünün; taş kömürü mü yoksa boğazlar mı daha eskidir?
2
Alp-Himalaya kıvrım sistemi Türkiye'nin ana iskeletini III. Jeolojik Zaman'da oluşturmuştur.
3
İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nın oluşumu, insanlık tarihine yakın olan IV. Zaman'daki deniz ilerlemesiyle ilişkilidir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin genç bir jeolojik yapıya sahip olmasının sonuçlarını (depremler, sıcak su kaynakları vb.) tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 93Soru →

Türkiye arazisinin bugünkü genel görünümünü kazanmasında, Senozoyik'in Kuvaterner (IV. Zaman) döneminde meydana gelen epirojenik hareketler büyük rol oynamıştır. Bu sürecin sonucunda Anadolu kütlesi bir bütün olarak yükselirken, çevresindeki deniz çanakları çökmüştür.

Bu jeolojik sürecin Türkiye'nin fiziki coğrafyası üzerindeki doğrudan etkileri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzey Anadolu Dağları ve Torosların ana hatlarıyla kıvrılarak yükselmesi

Cevap

Kuzey Anadolu Dağları ve Torosların kıvrılarak oluşumu epirojenez değil, orojenez (dağ oluşumu) sonucudur ve büyük oranda III. Jeolojik Zaman'da tamamlanmıştır.
Kuzey Anadolu ve Toros dağ kuşaklarının kıvrılarak yükselmesi süreci Alp Orojenezi olarak adlandırılır ve bu olay temel olarak III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) içerisinde gerçekleşmiştir. Soruda bahsedilen Anadolu kütlesinin toptan yükselmesi (epirojenez) ise daha sonraki bir evre olan Kuvaterner (IV. Zaman) başında etkili olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Epirojenez ve Orojenez ayrımını yapma
Dağ kuşaklarının oluşumu III. Zaman'daki Alp Orojenezi ile ilgilidir.
Soruda Kuvaterner'deki toptan yükselme (epirojenez) sorulmaktadır. Dağların kıvrılması ise yan basınçlarla ilgili olan orojenez sürecidir.
2
Kuvaterner olaylarını analiz etme
Boğazlar, platoların yüksekte kalması ve çentik vadiler toptan yükselmenin sonuçlarıdır.
Anadolu'nun toptan yükselmesi, Boğazların oluşumu ve Egeid karasının çöküşü Kuvaterner dönemine aittir.
3
Yanlış olan seçeneği belirleme
Kuzey Anadolu ve Toros dağlarının oluşumu doğru cevap olarak seçilir.
Diğer tüm seçenekler Kuvaterner'deki epirojenik süreci yansıtırken, dağların kıvrılması III. Zaman'ın ana olayıdır.

Anahtar Kavram

Epirojenez (Toptan Yükselme) ve Orojenez (Dağ Oluşumu) Ayırımı

İpuçları

1
Epirojenez (toptan yükselme/çökme) ile orojenez (dağ oluşumu/kıvrılma) arasındaki farkı düşünün.
2
Kuvaterner (IV. Zaman) Türkiye'nin en yakın geçmişidir; dağ kuşaklarının temelleri ise bir önceki dönemde (III. Zaman) atılmıştır.
3
Türkiye'nin ortalama yükseltisinin çok olması (yaklaşık 11321132 m) epirojenez ile ilgilidir, ancak dağların kendisi orojenez ile oluşmuştur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masif araziler ve bunların dağılımı ile ilgili bir soru çözmek bu konuyu pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

Jeolojik zamanları kodlayarak çalışabilirsiniz: I. Zaman (Masif/Kömür), II. Zaman (Durgunluk), III. Zaman (Linyit/Petrol/Alp Dağları), IV. Zaman (Epirojenez/Boğazlar).
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 94Soru →

Türkiye arazisi, III.III. Jeolojik Zaman'ın (Senozoik/Tersiyer) sonlarından itibaren epirojenik hareketlerle toptan yükselmeye uğramıştır. Bu durum, Türkiye'nin bugünkü jeomorfolojik karakterinin belirlenmesinde en temel faktörlerden biri olmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin bu toptan yükselme sürecinin doğrudan bir sonucu olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. Jeolojik Zaman'a (Paleozoik) ait masif adı verilen yaşlı ve sert kütlelerin bulunması

Cevap

Birinci jeolojik zamana ait masif kütlelerin bulunması, arazinin toptan yükselmesinin bir sonucu değil, Türkiye arazisinin çok daha eski dönemlerdeki temel oluşum sürecinin bir parçasıdır.
Türkiye arazisinin toptan yükselmesi (epirojenez), SenozoikSenozoik döneminin sonları ile KuvaternerKuvaterner döneminde gerçekleşen bir olaydır. Bu süreç, arazinin genel olarak yükselmesine, düzlüklerin (peneplenlerin) platolara dönüşmesine ve akarsuların yeniden derine aşındırma yapmasına (gençleşme) neden olmuştur. Ancak masif araziler, jeolojik zaman cetvelinin en başında, yani PaleozoikPaleozoik (I. Zaman) döneminde oluşan kıta çekirdekleridir. Bu nedenle masiflerin varlığı, toptan yükselmenin bir sonucu değil, arazinin temel jeolojik yapısının bir özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Epirojenez kavramını analiz etme
Epirojenez, kıta oluşumu hareketidir ve geniş kara kütlelerinin toptan yükselmesi (yükselim) veya çökmesi (alçalımı) anlamına gelir.
Türkiye'nin yükselme sürecinin etkilerini anlamak için epirojenezin doğasını bilmek gerekir.
2
Toptan yükselmenin sonuçlarını sıralama
Genel yükselti artışı, platoların oluşumu, akarsuların derine aşındırma yapması, kıyı sekileri ve denge profilinden uzaklaşma bu sürecin doğrudan sonuçlarıdır.
Seçeneklerdeki jeolojik olayların kronolojik ve nedensel bağını kurmak için bu adım gereklidir.
3
Zaman karşılaştırması yapma
Masif araziler I. Jeolojik Zaman (Paleozoik) eseridir. Toptan yükselme ise III. Zaman sonu ve IV. Zaman (Senozoik) başıdır.
Olaylar arasındaki zaman farkı, birinin diğerinin sonucu olamayacağını kanıtlar.

Anahtar Kavram

Epirojenez ve Türkiye'nin Jeolojik Gençleşmesi

İpuçları

1
Epirojenez arazinin 'toptan' hareketidir; dağ oluşumu (orojenez) ile karıştırılmamalıdır.
2
Masif arazilerin hangi jeolojik zamanda oluştuğunu hatırlayın.
3
Toptan yükselme Türkiye'yi 'gençleştiren' bir olaydır, oysa masifler 'yaşlı' yapılardır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masif arazilerin (Menteşe, Yıldız, Bitlis vb.) harita üzerindeki yerlerini ve özelliklerini çalışmak bu konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 95Soru →

Türkiye'nin jeolojik geçmişinde meydana gelen bazı önemli olaylar şunlardır:
- Alp-Himalaya kıvrım kuşağının oluşması
- İstanbul ve Çanakkale boğazlarının açılması
- Zonguldak çevresinde taş kömürü yataklarının oluşması
- Linyit ve bor yataklarının meydana gelmesi
- Egeid karasının çökmesiyle Ege Denizi'nin oluşması

Bu olaylar kronolojik olarak en eskiden en yeniye doğru sıralandığında, ilk sırada yer alan olay aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zonguldak çevresinde taş kömürü yataklarının oluşması

Cevap

Zonguldak çevresinde taş kömürü yataklarının oluşması
Zonguldak çevresinde taş kömürü yataklarının oluşması, Türkiye'nin jeolojik geçmişindeki en eski dönem olan Paleozoik (I. Zaman) dönemine aittir. Diğer seçeneklerdeki olaylar ise daha sonraki dönemlerde (Tersiyer ve Kuvaterner) gerçekleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen her bir olayın gerçekleştiği jeolojik zamanı belirleyin.
Taş kömürü I. Zaman; Alp-Himalaya ve linyit/bor III. Zaman; Boğazlar ve Ege Denizi IV. Zaman olarak tespit edildi.
Olayları kronolojik sıraya koyabilmek için hangi zaman dilimine ait olduklarını bilmek gerekir.
2
Zamanları en eskiden en yeniye doğru (I, II, III, IV) karşılaştırın.
I. Zaman (Paleozoik) > III. Zaman (Tersiyer) > IV. Zaman (Kuvaterner) sıralaması elde edildi.
Soruda 'ilk sırada' yer alan, yani en eski olan olay istendiği için bu karşılaştırma yapılır.
3
En eski zaman olan I. Zaman'a ait olayı seçin.
Zonguldak'taki taş kömürü yataklarının oluşumu en eski olay olarak belirlendi.
I. Jeolojik Zaman (Paleozoik), Türkiye arazisinin çekirdeklerini oluşturan en eski dönemdir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Jeolojik Zaman Çizelgesi ve Temel Olayları

İpuçları

1
Türkiye arazisinin oluşumunda I, II, III ve IV. jeolojik zamanların hepsinden izler bulunur.
2
Taş kömürü oluşumu, Türkiye'deki en eski jeolojik yapıları temsil eden 'Masif' arazilerle aynı döneme rastlar.
3
En eski jeolojik zaman olan Paleozoik'te (I. Zaman) meydana gelen tek enerji kaynağı oluşumu taş kömürüdür; linyit ise çok daha sonraki bir dönemde oluşmuştur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki 'Masif' arazilerin dağılışını ve bu arazilerin deprem riskini nasıl etkilediğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 96Soru →

Türkiye'nin bugünkü dağ kuşaklarının temelini oluşturan Alp-Himalaya kıvrım sisteminin hazırlık evresi olarak kabul edilen Mezozoyik (II. Jeolojik Zaman) döneminde, Türkiye arazisinde gerçekleşen temel süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tetis Denizi tabanında büyük oranda tortullaşmanın (sedimantasyon) meydana gelmesi

Cevap

Mezozoyik (II. Zaman) döneminde gerçekleşen temel süreç, Tetis Denizi tabanında tortullaşmanın meydana gelmesidir.
Mezozoyik (II. Jeolojik Zaman), Türkiye'nin jeolojik geçmişinde bir 'durgunluk ve birikim' dönemi olarak kabul edilir. Bu dönemde kuzeydeki Lavrasya ve güneydeki Gondvana kıtaları arasında yer alan Tetis Denizi tabanında, dış kuvvetlerin taşıdığı malzemeler milyonlarca yıl boyunca üst üste birikerek (tortullaşma/sedimantasyon) kalın tabakalar oluşturmuştur. Bu tabakalar, III. Zaman'daki Alp-Himalaya kıvrımlarının hammaddesini oluşturmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem analizi
Mezozoyik (II. Zaman) dönemi hedeflenir.
Soruda istenen zaman diliminin jeolojik özelliklerini diğerlerinden ayırt etmek gerekir.
2
Hazırlık evresini yorumlama
Mezozoyik'in 'hazırlık dönemi' olduğu bilgisi kullanılır.
Bu dönemde şiddetli kıvrılmalar henüz başlamamış, kıvrılacak malzemenin birikmesi (tortullaşma) ön plana çıkmıştır.
3
Süreç eşleştirme
Tetis Denizi ve sedimantasyon süreci seçilir.
O dönemde Türkiye arazisinin büyük kısmı Tetis Denizi altında birikim alanı halindedir.

Anahtar Kavram

Jeolojik Zamanlar ve Tetis Denizi Tortullaşması

İpuçları

1
Bu dönem, büyük kıvrımların oluşmasından hemen önceki durgun ve birikim dolu süreci ifade eder.
2
Türkiye arazisinin büyük bir kısmının henüz deniz (Tetis) altında olduğu zamanı düşünmelisin.
3
Alp-Himalaya kıvrımları III. Zaman'da oluşurken, bu kıvrımları oluşturacak malzemelerin birikmesi II. Zaman'da gerçekleşmiştir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin genç bir arazi yapısına sahip olmasının kanıtlarını (depremsellik, sıcak su kaynakları, yüksek ortalama yükselti) tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 97Soru →

Türkiye'nin jeolojik evrimi incelendiğinde, arazinin bugünkü ana morfolojik görünümünü kazanmasında 'Neotektonik Dönem' (III. Jeolojik Zaman'ın sonlarından günümüze kadar devam eden süreç) belirleyici olmuştur. Arap Levhası'nın kuzeye doğru hareket ederek Avrasya Levhası ile çarpışması ve Anadolu'yu fay hatları boyunca batıya doğru itmesi, bu dönemin en önemli tektonik mekanizmasıdır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de bu dönemin (Neotektonik Dönem) yarattığı tektonik ve jeomorfolojik sonuçlardan biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye arazisinin temelini oluşturan Yıldız, Menderes ve Kırşehir gibi masif kütlelerin metamorfizmaya uğrayarak ilk kez kıtasal çekirdekler oluşturması

Cevap

Türkiye arazisinin temelini oluşturan masif kütlelerin (Yıldız, Menderes, Kırşehir vb.) metamorfizmaya uğrayarak ilk kez kıtasal çekirdekler oluşturması
Sorunun doğru cevabı, masif kütlelerin ilk kez kıtasal çekirdekler oluşturduğunu belirten ifadedir. Türkiye arazisinin bugünkü sismik ve morfolojik yapısını oluşturan 'Neotektonik Dönem', III. Jeolojik Zaman'ın sonlarından itibaren etkili olmuştur (Fay hatları, Ege grabenleri, Doğu Anadolu volkanizması, toptan yükselme). Ancak Yıldız (Istranca), Menderes, Kırşehir, Bitlis ve Daday-Devrekani gibi masif araziler, Türkiye'nin temelini oluşturan en yaşlı parçalardır ve I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) Hersiniyen ve Kaledoniyen orojenezleriyle kıvrılarak sertleşmişlerdir. Dolayısıyla masiflerin ilk oluşumu Neotektonik dönemin değil, yüz milyonlarca yıl önceki Paleotektonik dönemin bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen 'Neotektonik Dönem' kavramının zaman aralığını ve özelliklerini belirle.
Neotektonik dönem, III. Jeolojik Zaman'ın sonları (Miyosen sonu/Pliyosen) ile IV. Jeolojik Zaman'ı (Kuvaterner) kapsar. Levha çarpışmaları, faylanmalar, volkanizma ve toptan yükselmeler bu dönemin karakteristik özellikleridir.
Seçeneklerdeki jeolojik olayların bu zaman dilimine ait olup olmadığını kontrol etmek için dönemin sınırlarını netleştirmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki olayların jeolojik yaşlarını analiz et.
Volkanizma (A), horst-graben oluşumu (B), yanal atımlı fayların (KAF/DAF) oluşumu (D) ve toptan yükselme ile taraça oluşumu (E) III. Zaman'ın sonu ve IV. Zaman'da gerçekleşmiştir.
Türkiye'nin bugünkü genç ve engebeli görünümünü kazandığı süreçleri, geçmiş dönemlerden ayırmak.
3
Masif kütlelerin (Yıldız, Menderes, Kırşehir vb.) oluşum dönemini tespit et.
Masifler, Türkiye'nin en eski arazileridir ve ilk kez kıvrılarak sertleşmeleri (metamorfizma) I. Jeolojik Zaman'a (Paleozoik) dayanır.
Doğru cevabı bulmak için, Neotektonik dönemle (Senozoik) uyuşmayan, çok daha eski (Paleotoktonik) bir döneme ait olayı belirlemek zorunludur.

Anahtar Kavram

Jeolojik Zamanlar ve Türkiye'nin Tektonik Evrimi

İpuçları

1
Neotektonik dönem, Türkiye'nin 'genç' jeolojik yapısını kazandığı, fay hatlarının, günümüz sıradağlarının ve volkanlarının son şeklini aldığı III. Zaman sonu ve IV. Zaman'ı ifade eder.
2
Seçeneklerdeki olaylardan dördü, bu gençleşme ve yükselme döneminde (Senozoik) meydana gelmiştir. Bir seçenek ise Türkiye arazisinin en yaşlı ve sert kütlelerinin oluşumunu anlatmaktadır.
3
Yıldız, Menderes, Kırşehir, TaşTaşköprü-Daday gibi alanlara 'masif' denir. Masifler, Türkiye'de I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş ilk kıta çekirdekleridir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masif arazilerin dağılışını ve I. Jeolojik Zaman'da oluşan madenleri (özellikle taş kömürü) harita üzerinden tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Jeolojik zamanları eşleştirme tablosu zihninizde canlandırıldığında; Fay hatları, Ege kıyıları, Volkanizma ve Toptan yükselme kavramlarının hepsi III. veya IV. zaman sütununda yer alırken, 'Masif' kavramının I. zaman sütununda olduğu hatırlanarak soru pratik şekilde çözülebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 98Soru →

Türkiye'nin jeolojik gelişim süreci incelendiğinde, arazinin büyük bir kısmının yakın jeolojik zamanlarda (Senozoyik) şekillendiği görülmektedir. Bu süreçte meydana gelen tektonik ve epirojenik olayların kronolojik sınıflandırılması, Türkiye arazisinin genç yapısını anlamak açısından temel bir öneme sahiptir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de Kuvaterner (IV. Jeolojik Zaman) döneminde meydana gelen gelişmelerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Linyit, petrol, tuz ve bor yataklarının teşekkül etmesi

Cevap

Linyit, petrol, tuz ve bor yataklarının teşekkül etmesi Tersiyer dönemine aittir.
Türkiye'nin jeolojik geçmişinde Tersiyer (III. Zaman) linyit, petrol, tuz ve bor yataklarının oluştuğu dönemdir. Kuvaterner (IV. Zaman) ise daha çok epirojenik yükselmeler, boğazların oluşumu, Ege Denizi'nin meydana gelmesi ve buzul çağlarının yaşandığı 'en yakın' jeolojik dönemdir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki olayların ait olduğu jeolojik zamanları belirle.
İstanbul/Çanakkale boğazları (IV), Ege Denizi (IV), Linyit/Petrol (III), Karadeniz'in deniz olması (IV), Toptan yükselme (IV).
Türkiye'nin jeolojik takvimindeki olayların kronolojik sırasını analiz etmek için.
2
Kuvaterner (IV. Zaman) olayları ile Tersiyer (III. Zaman) olaylarını birbirinden ayır.
Linyit, petrol, bor ve tuz yataklarının oluşumu III. Zaman'ın ana özelliklerinden biridir.
Soru kökünde 'Kuvaterner dönemine ait olmayan' gelişme sorulduğu için.

Anahtar Kavram

Jeolojik Zamanlar ve Türkiye'deki Önemli Olaylar

İpuçları

1
Türkiye'deki linyit yataklarının oluşumu ile Alp-Himalaya kıvrım sisteminin oluştuğu dönemi aynı tarih diliminde düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masif araziler ile taş kömürü yataklarının oluşum dönemini (I. Zaman) tekrar ediniz.
Tahmini Süre:50s
ÖncekiSayfa 5 / 5
Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 5 | Examkin