İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Aşağıdaki tabloda İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hukuki işleyişte görülen bazı temel değişimler özetlenmiştir:

Tablodaki veriler ve Uygur Devleti'nin genel özellikleri dikkate alındığında, hukuk sisteminde meydana gelen bu köklü dönüşümün temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Asya Hun Devleti'nde Teoman döneminde görülen boy federasyonu yapısı, Mete Han'ın tahta çıkışıyla birlikte yerini daha katı bir merkeziyetçiliğe bırakmıştır. Mete Han, boy beylerinin müstakil hareket etme yetkilerini kısıtlamış ve her boyun askeri gücünü, temeli "Onlu Sistem"e dayanan merkezi bir emir-komuta zinciriyle doğrudan kendisine bağlamıştır.

Mete Han'ın bu askeri ve idari düzenleme ile ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Hun Devleti Hükümdarı Attila, Doğu Roma (Bizans) üzerine düzenlediği seferler sonucunda imzalanan Margus ve Anatolius antlaşmaları ile Bizans'ı ağır bir yıllık vergiye bağlamış, Bizans'ın Hunlara bağlı kavimlerle ittifak yapmasını yasaklamış ve ticari faaliyetlerin belirlenen sınır kasabalarında yapılmasını şart koşmuştur.

Bu antlaşmaların içeriği ve Attila'nın izlediği strateji dikkate alındığında, Avrupa Hun Devleti'nin Bizans politikası hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

II. Göktürk Devleti’nin (Kutluk) siyasi tarihinde; devletin en güçlü olduğu Bilge Kağan döneminde dahi Dokuz Oğuz gibi Türk boylarının devlete başkaldırması ve Kağan’ın kitabelerde bu isyanları bastırmak için verdiği mücadeleyi "Milletim, Dokuz Oğuz benim milletimdi, gök ve yer bulandığı için düşman oldu" şeklinde hüzünle dile getirmesi; İslamiyet öncesi Türk devlet yapısındaki hangi temel dinamiğin bir sonucudur?

Uygurlar, Bögü Kağan Dönemi'nde Maniheizm dinini kabul ederek Orta Asya Türk tarihindeki geleneksel yaşam biçiminde köklü bir değişikliğe gitmişlerdir. Bu dinin etkisiyle hayvansal gıdaların tüketilmesi yasaklanmış ve toplumun savaşçılık özellikleri zayıflamaya başlamıştır.

Bu değişimlerin Uygur toplumunda aşağıdakilerden hangisine doğrudan ortam hazırladığı savunulabilir?

$I.$ Göktürk Devleti'nin batı kanadı yöneticisi İstemi Yabgu, İpek Yolu'nun kontrolünü ele geçirmek ve bölgedeki ticari tekeli kırmak amacıyla Sasaniler ile diplomatik ve askeri bir iş birliği yapmıştır. Bu stratejik ortaklık sonucunda, iki devletin baskısı altında kalan bir Türk devleti zayıflayarak yıkılış sürecine girmiş ve toprakları müttefikler arasında paylaşılmıştır.

Buna göre, $I.$ Göktürk Devleti ile Sasanilerin ortak harekatı sonucunda siyasi varlığı sona eren Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

I. Göktürk Devleti'nde Mukan Kağan'ın ölümünden sonra tahta geçen Taspar (Tapo) Kağan dönemiyle birlikte başlayan iç huzursuzluklar, 582 yılında devletin Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmasıyla sonuçlanmıştır. Bu parçalanma sürecinde Sui Hanedanlığı'nın (Çin) uyguladığı diplomasi, Batı kanadı yöneticisi Tardu'yu merkezi otoriteye başkaldırmaya teşvik etmiştir. Çinli elçi Çang-sun Şeng'in (Chang-sun Sheng), Tardu'nun siyasi hırslarını tetiklemek ve onu Doğu Kağanı İşbara'ya karşı müstakil bir güç haline getirmek için kullandığı temel diplomatik araç aşağıdakilerden hangisidir?

Günümüz Yakut (Saha) Türklerinin ataları sayılan ve bozkır kültürünün ilk temsilcileri arasında kabul edilen topluluk, $MÖ\ VIII.$ ile $MÖ\ II.$ yüzyıllar arasında geniş bir coğrafyada hüküm sürmüştür. Atlı göçebe yaşam tarzının en gelişmiş örneklerini sergileyen bu toplumda kadınların toplumsal ve askeri hayattaki etkinliği, çevre medeniyetlerin anlatılarında Amazon efsanelerinin doğmasına zemin hazırlamıştır.

Buna göre, İskitler (Sakalar) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi bu topluluğa ait bir özellik veya gelişme olarak gösterilemez?

IV. yüzyılın sonlarında Balamir önderliğinde başlayan Kavimler Göçü, Avrupa coğrafyasında siyasi, sosyal ve kültürel değişimlerin tetikleyicisi olmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Kavimler Göçü'nün Avrupa üzerindeki etkileri arasında yer almaz?

Türklerin elli yıl süren esaret dönemine son vererek kendi öz benliklerine dönüşlerini simgeleyen II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nde; devlet adamları yaşadıkları zorlukları, bağımsızlık mücadelesini ve gelecek nesillere öğütlerini taşlara kazıyarak ölümsüzleştirmişlerdir. Bu faaliyetin, Türk kültürü açısından sağladığı en temel kazanım aşağıdakilerden hangisidir?

375 yılında Balamir önderliğinde başlayan Kavimler Göçü sonrasında Avrupa'da kurulan ve Attila döneminde en parlak günlerini yaşayan Avrupa Hun Devleti, hem Türk tarihi hem de Avrupa tarihi açısından bir dönüm noktası olmuştur. Buna göre, Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Orta Asya’nın tarih öncesi devirlerine ait arkeolojik veriler incelendiğinde; Altay-Sayan Dağları çevresinde ortaya çıkan Afanesyevo kültürünün gelişmiş bir devamı niteliğinde olan, Hazar Denizi’nin doğusundan Yenisey Irmağı’na kadar çok geniş bir coğrafi alana yayılan ve buluntuları nedeniyle Türklerin ataları (Proto-Türkler) tarafından oluşturulduğu kabul edilen tunç devri kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Bozkır kültürünün köklü temsilcilerinden biri olan, kadın hükümdar Tomris Hatun liderliğinde Perslere karşı verilen mücadelelerle tanınan ve maden sanatındaki yetkinlikleri sayesinde 'Bozkırın Kuyumcuları' olarak adlandırılan toplulukla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Avrasya bozkırlarında geniş bir coğrafyaya yayılan İskitler (Sakalar), hem savaşçı kimlikleri hem de yüksek estetik anlayışlarıyla Türk kültür tarihinin temel taşlarından birini oluşturmuşlardır. Göçebe yaşam tarzına rağmen maden işlemeciliğinde ulaştıkları seviye ve komşu medeniyetlerle olan etkileşimleri, onları tarihsel açıdan benzersiz kılmaktadır.

Buna göre, İskitler (Sakalar) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Avrupa Hun Devleti Hükümdarı Attila, $II.$ Balkan Seferi sonunda Doğu Roma İmparatorluğu'nu (Bizans) ağır bir yenilgiye uğratarak $447$ yılında Anatolius Antlaşması'nı imzalatmıştır. Bu antlaşma ile Doğu Roma'nın ödeyeceği yıllık vergi üç katına ($2100$ altına) çıkarılmış, ağır bir savaş tazminatı ödenmesi kararlaştırılmış ve Tuna Nehri'nin güneyindeki beş günlük mesafelik alan askerden arındırılarak Hun kontrolüne bırakılmıştır.

Bu bilgiler doğrultusunda Anatolius Antlaşması'nın sonuçlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Uygur Devleti döneminde kağıt ve matbaanın kullanılması, ticaretin Orta Asya genelinde kurumsallaşması ve yerleşik hayatın bir sonucu olarak mülkiyet kavramının toplumsal yapıda belirginleşmesi; Türk hukuk tarihinde daha önce görülmeyen köklü bir dönüşüme zemin hazırlamıştır. Bu gelişmelerin sonucunda Uygur hukuk sisteminde ortaya çıkan ve önceki Türk devletlerinden ayrılan en temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Asya Hun Devleti'nin en parlak dönemi olan Mete Han zamanında, Türk boyları ilk kez tek bir bayrak altında toplanmış ve Çin ordusu ağır bir yenilgiye uğratılarak Çin vergiye bağlanmıştır. Ancak Mete Han, Çin'i tamamen işgal edip topraklarına katmak yerine, halkını Çin dışında tutmayı ve Çin'i sadece vergi yoluyla denetim altında bırakmayı tercih etmiştir.

Buna göre, Mete Han'ın bu politikayı izlemesindeki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Avrasya bozkırlarında $MÖ\ VII.$ yüzyıldan itibaren büyük bir güç haline gelen İskitler (Sakalar), dönemdaşı olan pek çok yerleşik medeniyetin aksine, katı bir merkeziyetçilikten ziyade askeri güce dayalı bir aristokrasi ve boylar birliği (konfederasyon) modelini sürdürmüşlerdir. Bu durum, onların çok geniş bir coğrafyaya yayılmalarını sağlasa da siyasi varlıklarının kurumsal bir imparatorluğa dönüşmesini sınırlandırmıştır.

Buna göre, İskitlerin (Sakalar) yönetim anlayışıyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

$I.$ Göktürk Devleti hükümdarı Taspar (Tatpar) Kağan, Çinli Budist rahiplerin etkisiyle bu inancı benimsemiş, başkentte tapınaklar inşa ettirmiş ve halkına da bu öğretiyi aşılamak istemiştir. Ancak devletin karar organı olan Kurultay (Toy), Kağan'ın bu girişimini sert bir şekilde reddederek Budizm'in resmi din haline gelmesine ve yayılmasına engel olmuştur.

Buna göre Kurultay'ın, hükümdarın bu isteğine karşı çıkmasındaki temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

MÖ 200 yılında Çin İmparatoru Han Gaozu’yu Pai-teng Muharebesi’nde kuşatan Mete Han, Çin’i tamamen ele geçirebilecek güce sahip olmasına rağmen imparatorluğu vergiye bağlayarak kuşatmayı kaldırmıştır. Mete Han’ın Çin’i doğrudan ilhak etmek yerine bu stratejiyi izlemesiyle aşağıdakilerden hangisini temel amaç edindiği söylenebilir?