Türk-İslam Tarihi

Büyük Selçuklu Devleti hükümdarı Tuğrul Bey, 1055 yılında Bağdat’a giderek Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları baskısından kurtarmış; bu hizmeti karşılığında halife tarafından kendisine "Rükneddin" (Dinin Direği) ve "Melikü'l-Maşrık ve'l-Mağrib" (Doğunun ve Batının Sultanı) unvanları verilmiştir. Bu gelişmenin Türk-İslam tarihi açısından ortaya çıkardığı en temel siyasi sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır'da hüküm süren ve 'Devlet-i Türkiye' olarak da adlandırılan Memlükler, hem Moğol istilasına karşı İslam dünyasını savunmuş hem de Abbasi hilafetini himaye ederek İslamiyet'e büyük hizmetlerde bulunmuşlardır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Memlük Devleti döneminde gerçekleşen gelişmelerden biri değildir?

Türk-İslam devletlerinde hukuk sistemi, toplumsal düzeni sağlamak amacıyla şer'i ve örfi hukuk olmak üzere iki ana kola ayrılmıştır. Şer'i yargı sisteminin en üst yetkilisi Kadıü'l-Kudat iken, devlet düzenini ilgilendiren meselelerin ve örfi hukuk kurallarının uygulanmasından sorumlu bir başka makam bulunmaktaydı. Bu makamın sahibi, hükümdar dahil herkesi yargılama yetkisine sahip olabilen adalet teşkilatının en önemli unsurlarından biriydi.

Buna göre, Türk-İslam devletlerinde örfi yargının başında bulunan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerindeki askeri ve idari yapılanmada, hem ordunun lojistik ihtiyacını karşılayan hem de taşra güvenliğini sağlayan 'İkta Sistemi'nin merkezi otorite üzerindeki etkisi büyüktür. Bu sistem dahilinde yetiştirilen eyalet askerleri (sipahiyan), devletin en kalabalık askeri gücünü oluşturmaktadır.

Bu askeri birimin özellikleri ve devlet düzenindeki işlevleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi ikta askerleri için geçerli bir durum değildir?

Sultan Mahmut döneminde Hindistan üzerine düzenlenen seferler, İslamiyet'in bu coğrafyada geniş kitlelerce benimsenmesine yol açmış ve bölgenin toplumsal yapısını derinden etkilemiştir. Bu seferlerin bilimsel ve kültürel boyutuna da önem veren Sultan, yanında götürdüğü ve himaye ettiği bilginler için "sarayımın en değerli hazinesi" ifadesini kullanmıştır. Gaznelilerin bu faaliyetlerinin günümüz dünyasındaki en belirgin sosyopolitik etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti olan Tolunoğulları ($868$-$905$), inşa ettikleri "Maristan" adı verilen hastanelerde din ve ırk ayrımı gözetmeksizin halka ücretsiz sağlık hizmeti sunmuş, bu kurumlarda eczaneler aracılığıyla ilaçların dağıtımını da organize etmiştir. Tolunoğulları dönemindeki bu uygulama, devletin aşağıdaki özelliklerinden hangisine sahip olduğunun doğrudan bir kanıtıdır?

Türk-İslam devletlerinde uygulanan ikta sisteminde, kendisine toprak tahsis edilen askeri görevli (iktadâr), bölgedeki halkın vergilerini toplama yetkisine sahip olsa da halkı yargılama yetkisine sahip değildir. Taşradaki adli işler doğrudan merkeze bağlı olan "kadı"lar tarafından yürütülmektedir.

Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde toplumsal, askeri ve ekonomik yapının sürdürülebilirliği; toprağın mülkiyet durumu, kullanım şekli ve ticaretin teşkilatlanması ile yakından ilişkilidir.

Buna göre, Türk-İslam devletlerindeki toprak sistemi ve ekonomik kurumlar hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türk-İslam devletlerinde toplumsal düzenin sağlanması ve devlet otoritesinin korunması amacıyla hukuk ve ordu teşkilatları birbirini tamamlayan bir yapıda kurgulanmıştır. Hukuk sistemi 'şer’i' ve 'örfi' olarak iki ana kola ayrılırken, ordu da merkezi otoriteyi ve taşra güvenliğini sağlayacak farklı birimlerden oluşmuştur.

Buna göre, Türk-İslam devletlerinde hukuk ve ordu sisteminin özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Büyük Selçuklu Devleti döneminde yaşayan, Arap dili ve edebiyatı üzerine yaptığı derin çalışmalarla tanınan, 'el-Keşşaf' adlı tefsiriyle İslam dünyasında büyük bir ün kazanan ve Mekke'de uzun süre kaldığı için 'Cârullah' unvanıyla anılan Türk-İslam bilgini aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devletlerinden biri olan Karahanlılar, bu yeni inanç sistemine geçerken geleneksel Türk devlet yönetimi olan "İkili Teşkilat" yapısından vazgeçmemişlerdir. Aynı zamanda Arapça ve Farsçanın İslam dünyasındaki yoğun etkisine rağmen resmi dil ve edebiyatta "Hakaniye Türkçesi"ni kullanmayı sürdürmüş; ticari hayatı canlandırmak için "Ribat", sosyal hizmetler içinse "Bimaristan" adı verilen kurumları hayata geçirmişlerdir. Karahanlıların izlediği bu politika aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir kanıtıdır?

Gazneli Devleti, Afganistan topraklarında kurulmuş ve kısa sürede sınırlarını Hindistan'dan Horasan'a kadar genişletmiştir. Geniş bir coğrafyaya yayılan bu devlette halkın; Arap, Fars, Hint ve Türk gibi farklı etnik kökenlerden oluşması, Karahanlılar'ın aksine kozmopolit (çok uluslu) bir yapının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Gazneliler'in bu kozmopolit yapısı, aşağıdaki gelişmelerden hangisinin temel nedeni olarak gösterilebilir?

Orta Çağ İslam dünyasında bilimsel yöntemin gelişmesine öncülük eden bir düşünür; Aristo ve Batlamyus’un "gözden çıkan ışınların görmeyi sağladığı" teorisini reddederek görmenin fiziksel ve matematiksel temellerini açıklamıştır. "Kitabü’l-Menâzır" (Optik Kitabı) adlı başyapıtında, bir nesnenin her noktasından çıkan ışığın doğrusal yollarla yayıldığını "karanlık oda" (camera obscura) deneyiyle kanıtlamış, bu yaklaşımıyla modern optiğin temellerini atmıştır.

Batı dünyasında "Alhazen" adıyla tanınan bu bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

751 yılında gerçekleşen Talas Savaşı, Çin İmparatorluğu ile Abbasi Devleti arasındaki güç mücadelesinde Karlukların Müslüman tarafını desteklemesiyle sonuçlanmıştır. Bu zafer, Türk tarihi açısından uzun vadeli bir din değiştirme sürecini başlatırken dünya tarihi açısından da teknik bir devrimin kapısını aralamıştır.

Buna göre, Talas Savaşı’nın sonuçları ve Türk-İslam tarihindeki etkileri dikkate alındığında aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?

Mısır'da hüküm süren Türk-İslam devletleri ile ilgili bazı önemli özellikler aşağıda verilmiştir:

* Tolunoğulları: Mısır'da Türk-İslam kültürünü başlatan ve "Maristan" adı verilen gelişmiş hastaneler kuran ilk devlettir.
* İhşidiler: Kutsal topraklar olan Hicaz bölgesine (Mekke ve Medine) hakim olan ilk Türk devletidir.
* Eyyubiler: Hıttin Savaşı ile Kudüs'ü Haçlılardan geri alarak İslam dünyasında büyük bir prestij kazanmışlardır.
* Memlükler: Moğolları durdurmayı başaran ve halifeliği himaye eden; ancak hükümdarlığın babadan oğula geçme zorunluluğunun bulunmadığı bir veraset sistemi uygulayan devlettir.

Bu bilgilere dayanarak Mısır'da kurulan Türk-İslam devletleri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Talas Savaşı ($751$), Türklerin dini ve kültürel tarihlerinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak kabul edilir. Bu savaşta Çin ordusuna karşı Abbasi ordusunu destekleyerek zaferin kazanılmasında kritik bir rol üstlenen ve kitleler hâlinde İslamiyet'i kabul eden ilk Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

Sultan Mahmut, sarayında ağırladığı Biruni için "Sarayımın en değerli hazinesi" ifadesini kullanmış ve Hindistan'a düzenlediği seferlerde onu da beraberinde götürerek bölge kültürü üzerine bilimsel çalışmalar yapmasını sağlamıştır. Bu derece köklü bir bilim ve kültür geleneğine, Hindistan'daki İslamlaşma faaliyetlerine (17 sefer) ve merkeziyetçi bir devlet yapısına sahip olmalarına rağmen Gazneliler, $1040$ Dandanakan Savaşı'nda Büyük Selçuklulara yenilince hızla çöküş sürecine girmişlerdir.

Gaznelilerin askeri ve kültürel alandaki bu gücüne rağmen siyasi varlıklarını uzun süre koruyamamalarında ve Selçuklu saldırıları karşısında halkın devleti yeterince sahiplenmemesinde aşağıdakilerden hangisinin temel bir etken olduğu savunulabilir?

Büyük Selçuklu Devleti'nin Bizans İmparatorluğu'na karşı kazandığı 1071 Malazgirt Zaferi, Türk tarihinde 'Anadolu'nun kapılarının açılması' olarak tanımlanırken; Türkiye Selçuklu Devleti dönemindeki 1176 Miryokefalon Zaferi ise 'Anadolu'nun tapusunun alınması' şeklinde ifade edilmiştir. Bu nitelendirmeler arasındaki stratejik fark dikkate alındığında, Malazgirt Savaşı'nı siyasi sonuçları bakımından Miryokefalon'dan ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar tarafından inşa edilen ve Türk-İslam mimarisinin özgün örneklerinden biri olan "Ribat"lar; ticari kervanların konakladığı birer kervansaray, sınır güvenliğini sağlayan birer askeri karakol ve İslamiyet'in yayılmasına hizmet eden dini merkezler olarak işlev görmüştür.

Buna göre, Ribatların aşağıdaki alanlardan hangisinde hizmet verdiği savunulamaz?

Türk-İslam devletlerinin pek çoğu ya kurucusunun adıyla (Osmanlılar gibi) ya da hakimiyet kuran boyun adıyla (Selçuklular gibi) anılmıştır. Ancak bazı devletler, bu gelenekten farklı olarak kuruldukları bölgenin veya şehrin adıyla tarihe geçmişlerdir. Samanoğulları'nın Horasan valisi Alp Tigin tarafından temelleri atılan ve adını yönetim merkezi olan şehirden alan bu Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?