Examkin

Birleşik Kelimelerin Yazımı

137 soru

Soru 81Soru →

Birleşik kelimelerin yazımında, kelimelerden birinin veya her ikisinin anlam değişikliğine uğraması ya da belli ses olaylarının gerçekleşmesi bitişik yazılmayı gerektirir. Ayrıca bazı kelimeler, herhangi bir ses olayı olmasa dahi gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kurumdaki tüm personelin maaş ödemeleri her aybaşı düzenli olarak gerçekleştirilmektedir.

Cevap

Maaş ödemelerinin zamanını bildiren seçenekteki 'aybaşı' sözcüğünün yazımı yanlıştır; bu ifade ayın başlangıcı anlamında kullanıldığı için 'ay başı' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Doğru cevap olan seçenekte 'aybaşı' kelimesi yanlış yazılmıştır. TDK kurallarına göre, ayın başlangıcını ifade eden 'ay başı' ayrı yazılmalıdır. Bitişik yazılan 'aybaşı' kelimesi biyolojik bir terimdir (menstrüasyon). Bu nedenle cümlede zaman bildiren ifadenin 'ay başı' şeklinde yazılması gerekirdi.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit et.
Tespit edilen sözcükler: başyazar, başöğretmen, aybaşı, yılbaşı, başkahraman.
Yazım yanlışının hangi kelime grubunda olduğunu anlamak için birleşik yapılı kelimelere odaklanmak gerekir.
2
'Baş' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin kuralını uygula.
Başyazar, başöğretmen ve başkahraman kelimelerinin bitişik yazıldığı doğrulanır.
TDK kurallarına göre 'baş' sözcüğüyle oluşturulan sıfat tamlaması yapısındaki birleşik kelimeler bitişik yazılır.
3
'Yılbaşı' ve 'ay başı' ifadelerinin farkını değerlendir.
'Yılbaşı' kelimesinin kalıplaşmış olarak bitişik, 'ay başı' kelimesinin ise ayın ilk günleri anlamında ayrı yazıldığı görülür.
Türkçede zaman bildiren bazı birleşik yapılar kalıplaşırken bazıları anlam birliğini koruyarak ayrı yazılmaya devam eder.
4
Yanlış yazılan kelimeyi belirle.
'Aybaşı' yazımının bu bağlamda yanlış olduğu saptanır.
Bitişik yazılan 'aybaşı' terimsel/biyolojik bir anlam taşırken, takvim başlangıcı için kullanılan 'ay başı' ayrı yazılmalıdır.

Anahtar Kavram

Birleşik Kelimelerde Kalıplaşma ve Anlam Değişimi

İpuçları

1
'Baş' sözcüğüyle başlayan tamlama yapısındaki birleşik kelimelerin (başyazar, başrol vb.) yazım kuralını hatırlayın.
2
'Yılbaşı' kelimesinin istisnai olarak bitişik yazıldığını, ancak diğer zaman başlangıçlarının (ay, hafta) aynı kurala tabi olmadığını unutmayın.
3
'Aybaşı' kelimesinin bitişik yazıldığında farklı bir anlama geldiğini, zaman belirtirken ise ayrı yazılması gerektiğini fark edin.

Daha Fazla Pratik

'İç, dış, sıra' sözcükleriyle kurulan (yurt dışı, hafta içi vb.) birleşik kelimelerin yazımını da tekrar etmeniz konuyu pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

Kelimelerin anlamlarını düşünerek 'anlam kayması' olup olmadığını kontrol edin. 'Yılbaşı' kalıplaşmış bir özel anlam taşırken, 'ay başı' doğrudan ayın başlangıç günlerini işaret ettiği için anlamını korur.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 82Soru →

Türkçede "ev" sözcüğüyle kurulan birleşik kelimeler (aşevi, bakımevi, basımevi vb.) kalıplaşmış oldukları için kural olarak bitişik yazılır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yaşlı adam, vaktinin büyük bir kısmını mahalledeki huzur evi bahçesinde geçiriyor.

Cevap

Huzur evi ifadesinin geçtiği seçenek yanlıştır; bu kelime TDK kurallarına göre 'huzurevi' şeklinde bitişik yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre; aşevi, bakımevi, basımevi, doğumevi, gözlemevi, huzurevi, konukevi, orduevi, öğretmenevi, polisevi ve yayınevi gibi 'ev' sözcüğüyle kurulan tüm birleşik kelimeler bitişik yazılır. Huzur evi ifadesinin ayrı yazılması bu kurala aykırı olduğu için yazım yanlışıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri tespit edin.
Tespit edilen kelimeler: basımevi, huzur evi, dil bilgisi, yayınevi.
Yazım yanlışı sorusunda ilk adım şüpheli kelimeleri belirlemektir.
2
'Ev' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin kuralını hatırlayın.
TDK kuralına göre 'ev' ile kurulan tüm birleşik kelimeler bitişik yazılır.
Kalıplaşmış bu yapıların standart yazımını doğrulamak gerekir.
3
Seçeneklerdeki 'ev'li kelimelerin yazımını kontrol edin.
Basımevi ve yayınevi bitişik yazılarak kurala uyulmuştur; ancak huzur evi ayrı yazılarak kural ihlal edilmiştir.
Yanlış yazılan kelimeyi kural üzerinden saptamak için.

Anahtar Kavram

'Ev' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin daima bitişik yazılması kuralı.

İpuçları

1
Cümledeki 'ev' ile biten birleşik sözcüklere dikkat edin.
2
TDK'ye göre öğretmenevi, polisevi gibi kelimeler nasıl yazılıyorsa huzurevi de öyle yazılmalıdır.
3
Huzur evi yazımının 'ev' kuralına uyup uymadığını kontrol edin.

Daha Fazla Pratik

Diğer kalıplaşmış 'hane' (dershane, yemekhane) ve 'zade' (amcazade) eklerinin yazımını inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeyi başka 'ev'li kelimelerle (basımevi, aşevi) kıyaslayarak yazımının bitişik olması gerektiğini mantıksal olarak çıkarabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 83Soru →

Türkçede birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bahçedeki çalılıkların arasından süzülen ateşböcekleri gecenin karanlığında masalsı bir görüntü oluşturuyordu.

Cevap

Cümledeki 'ateşböcekleri' sözcüğü, Türk Dil Kurumu kurallarına göre 'ateş böcekleri' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu'nun (TDK) belirlediği kurallara göre; hayvan adlarından biriyle kurulan birleşik kelimelerde, kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelime birleşme sırasında anlam değişikliğine uğramamışsa bu kelimeler ayrı yazılır. 'Ateş böceği' kelimesinde 'böcek' sözcüğü anlamını koruduğu için 'ateş böceği' şeklinde ayrı yazılmalıdır. Cümlede bitişik yazılarak kural ihlali yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri (hazmetti, çörek otu, denizanası, ateşböcekleri, vişneçürüğü) tespit etmek.
Beş farklı kurala tabi sözcük belirlendi.
Yazım yanlışının hangi kural ihlalinden kaynaklandığını bulmak için her birini ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.
2
Yardımcı fiil ve ses olayı kuralını kontrol etmek.
'Hazım + etmek' birleşmesinde ünlü düşmesi olduğu için 'hazmetti' yazımı doğrudur.
Ses düşmesi veya türemesi olan yardımcı fiiller bitişik yazılır.
3
Anlam kaybı (anlam kayması) kuralını bitki, hayvan ve renk adlarına uygulamak.
'Denizanası' (ana anlamını yitirmiş) ve 'vişneçürüğü' (renk adı) bitişik yazılır; 'çörek otu' (otu anlamını koruyor) ayrı yazılır. Bu kullanımlar doğrudur.
İkinci kelimenin anlamını koruyup korumaması yazımı doğrudan belirler.
4
Hatalı olan seçeneği belirlemek.
'Ateş böceği' ifadesinde 'böcek' sözcüğü anlamını korumaktadır. TDK kuralına göre hayvan adlarında ikinci kelime anlamını koruyorsa kelime ayrı yazılmalıdır.
Kurala aykırı olarak bitişik yazılan 'ateşböcekleri' ifadesi yazım yanlışıdır.

Anahtar Kavram

Birleşik kelimelerin yazımında ikinci kelimenin anlamını koruması ve ses olaylarının etkisi.

İpuçları

1
Birleşik kelimeleri incelerken ikinci sözcüğün gerçek anlamını koruyup korumadığına dikkat edin.
2
'Dereotu' ve 'semizotu' bitişik yazılırken 'çörek otu' neden ayrı yazılıyor olabilir? TDK'nin bu konudaki istisnalarını ve genel hayvan/bitki adı kurallarını hatırlayın.
3
Yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerde (etmek, olmak) ses olayı (düşme veya türeme) yoksa kelimeler ayrı yazılır. Ancak hayvan isimlerinde 'böcek' kelimesi anlamını koruyorsa yazım kuralı nasıldır?

Daha Fazla Pratik

TDK'nin 'Birleşik Kelimelerin Yazımı' bölümündeki 'otu' ile biten kelimelerin (dereotu, semizotu vs.) ve 'ev' ile bitenlerin (huzurevi, öğretmenevi vs.) özel durumlarını tekrar gözden geçirin.

Alternatif Yöntem

Kelimeleri analiz ederken şu tabloyu zihninizde canlandırabilirsiniz: [İkinci kelime anlamını koruyor mu? Evet -> Ayrı / Hayır -> Bitişik] ve [Ses olayı var mı? Evet -> Bitişik / Hayır -> Ayrı].
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 84Soru →

Türkçede "etmek, olmak" gibi yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde; eğer isim soylu kelimede bir ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi varsa kelimeler bitişik yazılır, herhangi bir ses olayı yoksa ayrı yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiillerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Öğretmenin tahtaya yazdığı önemli başlıkları defterine hemen notetti.

Cevap

Önemli başlıkların deftere 'notetti' şeklinde bitişik yazıldığı seçenek yanlıştır; doğrusu 'not etti' olmalıdır.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre; etmek, olmak gibi yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde isim unsurunda bir ses düşmesi veya türemesi yoksa kelimeler ayrı yazılır. 'Not' kelimesi ile 'etmek' fiili birleşirken herhangi bir ses olayı yaşanmadığı için 'not etti' şeklinde ayrı yazılmalıdır. 'Notetti' yazımı bu kurala aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki yardımcı fiillerle kurulan birleşik yapıları tespit et.
notetti, fark etti, talep etti, şükretti, seyretti.
Yazım yanlışının hangi kelime grubunda olduğunu belirlemek için ilk adımdır.
2
Bu yapıların isim kısımlarında (not, fark, talep, şükür, seyir) ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olup olmadığını kontrol et.
'Not', 'fark' ve 'talep' kelimelerinde ses olayı yoktur; 'şükür' ve 'seyir' kelimelerinde ünlü düşmesi vardır.
Bitişik veya ayrı yazılma kuralının uygulanıp uygulanmayacağını belirlemek için ses olaylarını kontrol etmek gerekir.
3
Ses olayı olmayan birleşik fiillerin ayrı yazılması gerektiğini hatırla.
'Not etti' ayrı yazılmalıdır ancak cümlede 'notetti' şeklinde bitişik yazılmıştır.
TDK kurallarına göre ses olayına uğramayan yardımcı fiiller ayrı yazılır.

Anahtar Kavram

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

İpuçları

1
Birleşik fiillerin yazımında isim kısmında ses düşmesi (sabır -> sabretmek) veya ünsüz türemesi (his -> hissetmek) olup olmadığına bakın.
2
Eğer kelime birleşirken hiçbir harf kaybolmuyor veya eklenmiyorsa, bu kelimeleri birbirinden ayırmanız gerekir.
3
'Not etti' örneğinde olduğu gibi, 'not' ve 'etmek' birleşirken isimde bir değişiklik oluyor mu?

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'terk etmek', 'arz etmek' ve 'var olmak' gibi ses olayı barındırmayan diğer sık kullanılan birleşik fiilleri inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeleri birleştirip hızlıca okuduğunuzda bir sesin düştüğünü veya ikizleştiğini (türediğini) hissetmiyorsanız, büyük ihtimalle ayrı yazılmaları gerekiyordur.
Tahmini Süre:45s
Soru 85Soru →

Resmi raporlarda ve ulaşım projelerinde sıkça kullanılan, 'yol' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin yazımı TDK güncel kılavuzuna göre belirli kurallara tabidir. Bu bağlamda, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Limanın genişletilmesiyle birlikte bölgedeki denizyolu taşımacılığının ve ticaret hacminin gelişmesi bekleniyor.

Cevap

Limanın genişletilmesiyle birlikte bölgedeki denizyolu taşımacılığının gelişmesi beklenen seçenekte hata yapılmıştır; 'deniz yolu' ayrı yazılmalıdır.
Türkçede 'yol' sözcüğüyle kurulan ve ulaşım yollarını belirten 'deniz yolu', 'hava yolu', 'kara yolu', 'demir yolu' ve 'çevre yolu' gibi birleşik kelimelerin tamamı ayrı yazılır. Ancak 'denizyolu' taşımacılığıyla ilgili cümlede bu ifade bitişik yazılarak kural ihlal edilmiştir. 'Otoyol' ise bu kuralın dışında kalarak bitişik yazılan bir istisnadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki 'yol' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimeleri tespit etme.
Tespit edilen kelimeler: çevre yolu, hava yolu, kara yolu, otoyol, denizyolu.
Yazım kuralının hangi kelimeler üzerinde uygulanacağını belirlemek için.
2
TDK'nin ulaşım yollarıyla ilgili kuralını hatırlama.
Kural: 'Yol ve ulaşımla ilgili birleşik kelimeler ayrı yazılır.' (Örn: deniz yolu, hava yolu, kara yolu, demir yolu, köprü yol).
Kelime grubunun genel yazım standardını belirlemek için.
3
İstisnai durumları kontrol etme.
'Otoyol' kelimesi bu gruptaki yaygın bir istisnadır ve bitişik yazılır.
Hatalı seçenekle karıştırılabilecek doğru yapıları ayırt etmek için.
4
Hatalı kullanımı belirleme.
'denizyolu' şeklinde bitişik yazılan ifade kurala aykırıdır, 'deniz yolu' olmalıdır.
Yanlış yazımı tespit ederek çözüme ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Ulaşım Yollarıyla Kurulan Birleşik Kelimelerin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerde geçen ulaşım ve güzergah bildiren 'yol' kelimelerine odaklanın.
2
TDK'ye göre hava, kara ve deniz gibi ulaşım mecralarının isimleri 'yol' kelimesiyle birleştiğinde nasıl yazılır? Hatırlamaya çalışın.
3
'Otoyol' bitişik yazılırken; deniz, hava ve kara yollarının ayrı yazılması gerektiğini unutmayın.

Daha Fazla Pratik

'İç, dış ve sıra' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin (sıra dışı, hafta içi vb.) yazım kurallarını gözden geçirerek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Mantıksal kodlama: 'Otoyol' dışındaki tüm ulaşım yollarını (kara, hava, deniz, demir, çevre) birer 'açık yol' gibi düşünerek her zaman aralarında boşluk (ayrı yazım) olması gerektiğini varsayabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 86Soru →

Türkçede "-sever" sözcüğüyle kurulan birleşik kelimeler her zaman bitişik yazılır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü yazar, imza gününde kitap sever okurlarıyla bir araya gelerek kitaplarını imzaladı.

Cevap

"Kitap sever" ifadesinin geçtiği seçenek yanlıştır çünkü Türk Dil Kurumu kurallarına göre "-sever" sözcüğüyle kurulan birleşik kelimeler (vatansever, hayvansever, kitapsever vb.) bitişik yazılmalıdır.
Türkçede "-sever" sözcüğüyle kurulan birleşik kelimeler (vatansever, sanatsever, hayvansever gibi) kalıplaşmış oldukları için daima bitişik yazılır. Bu nedenle "kitap sever" ifadesinin ayrı yazılması bir yazım yanlışıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri belirleyin.
İş birliği, kitap sever, başhekim, hafta sonu, akşamüstü.
Yazım yanlışını bulmak için önce birleşik yapıları tespit etmek gerekir.
2
Tespit edilen kelimelerin TDK yazım kurallarına uygunluğunu denetleyin.
"Kitap sever" kelimesinin ayrı yazıldığı görüldü.
Kural hatasını belirlemek için temel birleşik kelime kurallarını uygulamak gerekir.
3
"-sever" kuralını uygulayın.
Doğru yazımın "kitapsever" olması gerektiği sonucuna ulaşıldı.
Bu ekle kurulan kelimelerin istisnasız bitişik yazılması genel bir kuraldır.

Anahtar Kavram

-sever ile kurulan birleşik kelimeler

İpuçları

1
Cümledeki birleşik kelimelerin eklerine ve yapılarına dikkat edin.
2
"-sever" ekiyle biten kelimelerin (vatansever gibi) nasıl yazıldığını hatırlamaya çalışın.
3
TDK'ye göre "kitapsever", "hayvansever" gibi kelimeler hiçbir zaman ayrı yazılmaz.

Daha Fazla Pratik

İçinde 'baş', 'ev' ve 'sever' geçen diğer birleşik kelimelerin yazımını TDK kılavuzundan inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeleri tek tek TDK Güncel Yazım Kılavuzu'ndaki kurallar çerçevesinde test ederek eleme yöntemiyle doğru cevaba ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 87Soru →

Türkçede "etmek, edilmek, eylemek, olmak, olunmak" yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller; isim olan ilk kelimesinde herhangi bir ses düşmesi veya türemesine uğrarsa bitişik, bu tür bir ses olayı gerçekleşmezse ayrı yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiillerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kayıp olan eşyalarını kısa sürede farketti.

Cevap

Cümledeki 'farketti' ifadesi, herhangi bir ses olayı gerçekleşmediği için 'fark etti' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Doğru cevap olan cümlede geçen 'farketti' sözcüğü yanlış yazılmıştır. TDK kurallarına göre, 'etmek' ve 'olmak' yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde, birinci kelimede herhangi bir ses düşmesi (ünlü düşmesi) veya ses türemesi (ünsüz türemesi) yoksa bu fiiller ayrı yazılır. 'Fark' kelimesinde bir ses olayı olmadığı için 'fark etti' şeklinde yazılması gerekirdi.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki yardımcı fiille (etmek, olmak) kurulan birleşik kelimeleri tespit et.
Mutlu olduk, farketti, hissetti, kaybetti, reddetti ifadeleri incelenmelidir.
Soruda sorulan kuralın uygulanacağı hedef kelimeler bunlardır.
2
Bu kelimelerin köklerinde bir ses olayı (düşme veya türeme) olup olmadığını kontrol et.
Mutlu + olmak (olay yok), Fark + etmek (olay yok), His + etmek (s türemesi), Kayıp + etmek (ı düşmesi), Ret + etmek (d türemesi).
Yazım kuralı tamamen ses olayının varlığına bağlıdır.
3
Kuralı uygula: Ses olayı varsa bitişik, yoksa ayrı yaz.
Fark ve etmek kelimeleri birleşirken ses olayı olmadığı halde bitişik yazıldığı için hata yapılmıştır.
TDK kurallarına göre ses olayı olmayan yardımcı fiil birleşimleri ayrı yazılır.

Anahtar Kavram

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'etmek' ve 'olmak' ile biten fiillere odaklanın.
2
Birleşik fiili oluşturan ilk kelimenin orijinal halini düşünün: Bir harf eksilmiş mi veya eklenmiş mi?
3
'Fark' kelimesi 'etmek' ile birleşirken bir değişikliğe uğruyor mu? Eğer uğramıyorsa ayrı yazılmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde sıklıkla karıştırılan 'terk etmek' ve 'ayırt etmek' kelimelerinin yazımını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeyi telaffuz ederken bir ses düşmesi veya ikizleşmesi (türeme) olup olmadığını kontrol etmek pratik bir yoldur. Örneğin 'hiss-etmek' derken bir 's' daha eklenir, ancak 'fark-etmek' derken ek bir ses ortaya çıkmaz.
Tahmini Süre:45s
Soru 88Soru →

Akademik ve edebi metinlerin yazım standartları üzerine yapılan bir incelemede, aşağıdaki cümlelerden hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazar, kitabın önsözünde eserini hangi toplumsal koşullar altında kaleme aldığını ayrıntılarıyla açıklamış.

Cevap

İçinde 'önsöz' kelimesi geçen cümle hatalıdır; çünkü TDK kurallarına göre 'ön söz' ayrı yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu'nun (TDK) güncel yazım kurallarına göre; 'alt, üst, ana, ön, art, arka, yan, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, peş, bir, iki, tek, çok, çift' sözlerinin başa getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır. Bu kural uyarınca 'ön söz' ifadesinin ayrı yazılması gerekirken, 'önsöz' şeklinde bitişik yazılması bir yazım yanlışıdır. Aşağıdaki tabloda benzer yapıdaki sözcüklerin doğru kullanımları gösterilmiştir:

SözcükDoğru YazımKural
ön sözAyrı'Ön' başa geldiğinde ayrı yazılır.
ön yargıAyrı'Ön' başa geldiğinde ayrı yazılır.
öz güvenAyrı'Öz' başa geldiğinde genellikle ayrı yazılır.
özveriBitişikKalıplaşmış ve anlamca bütünleşmiş yapıdır.
ana bilimAyrı'Ana' başa geldiğinde ayrı yazılır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit et.
Tespit edilen sözcükler: önsöz, ön yargı, ana bilim dalı, özveri, öz güven.
Yazım yanlışını bulmak için önce birleşik yapıları belirlemek gerekir.
2
Başa getirilen 'ön', 'ana' ve 'öz' sözcüklerinin kuralını anımsa.
TDK'ye göre 'ön', 'ana' ve 'öz' (istisnalar hariç) sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılır.
Türkçedeki genel birleşik kelime kurallarını uygulamak için bu bilgi kritiktir.
3
Kalıplaşmış istisnaları kontrol et.
'Özveri' kelimesinin kalıplaşarak bitişik yazıldığını, ancak 'ön söz'ün bu kapsama girmediğini belirle.
Bazı kelimeler kural dışı olarak bitişik yazılabilir; 'özveri' bunlardan biridir ancak 'ön söz' ayrı yazılmalıdır.
4
Hatalı yazımı saptayarak sonucu netleştir.
Bitişik yazılan 'önsöz' ifadesinin yanlış, ayrı yazılan diğer tüm ifadelerin doğru olduğu sonucuna ulaşılır.
TDK Yazım Kılavuzu'na göre 'ön söz' her zaman ayrı yazılmalıdır.

Anahtar Kavram

Başa getirilen sözcüklerle (ön, ana, öz vb.) kurulan birleşik kelimelerin ayrı yazılması kuralı.

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'ön', 'ana' ve 'öz' kelimeleriyle başlayan birleşik yapılara odaklanın.
2
TDK'ye göre 'ön' kelimesiyle başlayan 'ön söz' ve 'ön yargı' gibi terimlerin ayrı yazılması gerektiğini hatırlayın.
3
Birçok kitapta bitişik görseniz de 'ön söz' kelimesi akademik kural gereği ayrı yazılmalıdır; ancak 'özveri' kalıplaşmış bir istisnadır.

Daha Fazla Pratik

İç, dış ve sıra sözcükleriyle (hafta içi, yurt dışı, sıra dışı vb.) kurulan birleşik kelimelerin yazımını da tekrar etmeniz bu konu bütünlüğü için faydalı olacaktır.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri 'ön', 'ana' veya 'öz' gibi ön eklerle kategorize ederek TDK'nin 'Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler' başlığı altındaki 4. maddeyi (başa getirilen sözcükler kuralı) zihninizde tarayın.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 89Soru →

Türkçede isim soylu sözcüklerle 'etmek, olmak' yardımcı fiilleri birleşirken isimde bir ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi meydana gelirse sözcükler bitişik; herhangi bir ses olayı meydana gelmezse ayrı yazılır. Ancak bazı sözcükler, herhangi bir ses olayı olmamasına rağmen gelenekleşmiş olarak bitişik yazılabilmektedir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şirket yönetimi, çalışanlarına sunduğu imkanları yeni dönemde daha da iyileştireceğini vaadetti.

Cevap

Söz konusu cümlede yer alan 'vaadetti' ifadesinin yazımı yanlıştır; sözcüğün doğru yazımı 'vaat etti' şeklinde ayrı olmalıdır.
Doğru cevap, söz verme anlamındaki 'vaat' sözcüğünün yardımcı fiille kullanımıyla ilgilidir. 'Vaat' sözcüğü 'etmek' fiiliyle birleşirken bir ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi yaşanmaz (kelime kökünde zaten iki 'a' harfi vardır). Bu nedenle TDK kurallarına göre bu ifade 'vaat etti' şeklinde ayrı yazılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki 'yardımcı fiille kurulan birleşik fiilleri' tespit et.
Ayırt etmek, katetmek, vaadetti, gasbetmek, vazgeçmek.
Yazım yanlışının hangi kural ihlalinden kaynaklandığını bulmak için odak noktasını belirlemek gerekir.
2
Yardımcı fiillerdeki ses olaylarını (düşme, türeme, değişim) kontrol et.
'Vaat' sözcüğünde herhangi bir ses olayı (türeme veya düşme) yoktur. 'Gasp' sözcüğünde p > b değişimi vardır. 'Katetmek' ise istisnai bir durumdur.
Bitişik veya ayrı yazılma kuralının temel dayanağı olan ses olaylarını doğrulamak için bu adım gereklidir.
3
TDK'nin özel/gelenekleşmiş bitişik yazılan kelimeler listesini hatırla.
'Katetmek', 'vazgeçmek' ve 'gasbetmek' TDK'ye göre bitişik; 'vaat etmek' ise ayrı yazılmalıdır.
Genel kuralın dışındaki istisnaları (katetmek gibi) bilmek, üst düzey sorularda belirleyicidir.

Anahtar Kavram

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'etmek' ve 'olmak' fiillerine odaklanın ve bu fiillerin önündeki isimlerin köklerini kontrol edin.
2
Bazı kelimeler (katetmek, menetmek gibi) bir ses olayı olmasa bile gelenekselleştikleri için bitişik yazılır; ancak 'vaat' sözcüğünde böyle bir durum yoktur.
3
'Vaat' kelimesindeki çift 'a' harfi sizi yanıltmasın; bu bir ses türemesi değil, kelimenin orijinal halidir. Dolayısıyla yardımcı fiille birleşirken ayrı yazılmalıdır.

Daha Fazla Pratik

TDK'nin 'Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller' başlığı altındaki istisnai bitişik yazılan (defetmek, menetmek, katetmek) kelime listesini ezberlemek bu tarz karmaşık soruları çözmenizi kolaylaştırır.

Alternatif Yöntem

Şüpheli gördüğünüz fiili 'olay' açısından analiz edin: Ünlü düşmüş mü? (Hayır), Ünsüz ikizleşmiş mi? (Hayır), Ünsüz yumuşamış mı? (Hayır). Eğer bu üçü de yoksa ve kelime istisnalar (katetmek vb.) arasında değilse ayrı yazın.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 90Soru →

Türkçede birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar ve TDK güncel kılavuzu dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç girişimci, geleneksel el sanatlarının modern tasarımlarla küresel pazara açılmasına ön ayak oldu.

Cevap

Pazara açılmasına 'ön ayak' oldu ifadesindeki 'önayak' kelimesi bitişik yazılmalıdır.
Genç girişimcinin öncü olduğunu ifade eden 'önayak' kelimesi, mecaz anlam kazanarak yeni bir kavramı karşıladığı için TDK kurallarına göre bitişik yazılmalıdır. Cümlede 'ön ayak' şeklinde ayrı yazılması bir yazım yanlışıdır. Eğer hayvanın ön ayağından bahsedilseydi ayrı yazım doğru olurdu.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri (ön yargı, ön söz, önsezi, ön ayak, iş birliği) tespit et.
Sözcükler: ön yargı (A), ön söz (B), önsezi (C), ön ayak (D), iş birliği (E).
Yazım yanlışının nerede olduğunu bulmak için önce birleşik kelimelerin belirlenmesi gerekir.
2
'Ön' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin TDK kurallarını incele.
'Ön söz' ve 'ön yargı' ayrı; 'önsezi', 'öngörü' ve 'önayak' bitişik yazılır.
Türkçede 'ön' ile kurulan kelimelerin yazımı kalıplaşma durumuna göre farklılık gösterir.
3
'Önayak' kelimesinin anlamını ve yazım kuralını kontrol et.
'Öncü' anlamındaki 'önayak' bitişik; hayvanın ön bacağı anlamındaki 'ön ayak' ayrı yazılır.
Anlam kaymasına uğrayan veya yeni bir kavramı karşılayan birleşik kelimeler genellikle bitişik yazılır.

Anahtar Kavram

Ön Sözcüğüyle Kurulan Birleşik Kelimelerin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'ön' sözcüğüyle başlayan birleşik kelimelere odaklanın.
2
'Ön söz' ve 'ön yargı' ayrı yazılırken; 'önsezi', 'öngörü' ve 'önayak' gibi kelimelerin bitişik yazıldığını hatırlayın.
3
'Önayak olmak' deyiminde geçen sözcüğün gerçek anlamından (hayvan ayağı) uzaklaşıp 'öncülük' anlamı kazandığı için nasıl yazılması gerektiğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

TDK'nin 'ön' sözcüğüyle kurulan diğer kelimelerini (ön lisans, ön ödeme, ön seçim vb.) inceleyerek bu konudaki bilginizi pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimenin gerçek anlamını koruyup korumadığını test edin: Eğer 'ön ayak' hayvanın ayağını değil de bir süreci başlatan kişiyi ifade ediyorsa bitişik yazılmalıdır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 91Soru →

Resmî yazışmalarda kullanılan ifadelerin imla kurallarına uygunluğu, kurumlar arası iletişimin niteliğini ve ciddiyetini belirler.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiillerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu iki raporu birbirinden ayırtetmek oldukça zordur.

Cevap

Raporların birbirinden ayrılması anlamındaki ifadenin 'ayırt etmek' şeklinde ayrı yazıldığı seçenek hatalıdır.
Doğru cevap olan seçenekte 'ayırt etmek' ifadesi bitişik yazılmıştır. Ancak Türk Dil Kurumu kurallarına göre, yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerde herhangi bir ünlü düşmesi (sabretmek gibi) veya ünsüz türemesi (hissetmek gibi) yoksa kelimeler ayrı yazılmalıdır. 'Ayırt' kelimesinde bir ses olayı olmadığı için yazımı ayrı olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki etmek/olmak yardımcı fiilleriyle kurulan yapıları belirle.
tekrar etti, fark etti, ayırtetmek, halletti, kabul etti.
Birleşik fiillerin yazım kuralını uygulamak için önce fiillerin tespit edilmesi gerekir.
2
Bu fiillerin ilk kelimelerinde ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olup olmadığını kontrol et.
'halletti' sözcüğünde türeme varken, diğerlerinde ses olayı yoktur.
TDK kurallarına göre yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerde ses olayı varsa bitişik, yoksa ayrı yazılır.
3
Ses olayı olmadığı halde bitişik yazılan hatalı kullanımı saptan.
'Ayırt etmek' sözcüğü ses olayı barındırmamasına rağmen bitişik yazılmıştır.
Kural gereği 'ayırt etmek' ifadesi her zaman ayrı yazılmalıdır.

Anahtar Kavram

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

İpuçları

1
Yardımcı fiillerle (etmek, olmak) kurulan kelimelerin ne zaman bitişik yazıldığını hatırla.
2
Kelimenin ilk kısmında ünlü düşmesi (kayıp -> kaybolmak) veya ünsüz türemesi (ret -> reddetmek) var mı diye bak.
3
'Ayırt' sözcüğü ile 'etmek' fiili birleşirken herhangi bir ses değişikliği yaşanmaz.

Daha Fazla Pratik

Ünlü düşmesine uğrayan 'hükmetmek', 'şükretmek' gibi örnekleri inceleyerek kuralı pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Şıklardaki fiilleri köklerine ayırarak (ayırt + etmek, hal + etmek) ses olayı olup olmadığını kontrol etmek en garantili yoldur.
Tahmini Süre:45s
Soru 92Soru →

Resmî raporlarda ve kamu yazışmalarında dilin doğru kullanımı, kurumsal ciddiyetin bir göstergesidir. Birleşik kelimelerin yazımı ise bu metinlerde en sık hata yapılan konuların başında gelmektedir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yapılan titiz takip sonucunda zanlının suç üstü yakalandığı resmî makamlarca duyuruldu.

Cevap

Zanlının suç üstü yakalandığını belirten cümlede yazım yanlışı yapılmıştır çünkü 'suçüstü' kelimesi bitişik yazılmalıdır.
Türkçede 'alt', 'üst' ve 'üzeri' sözcükleri, somut olarak yer bildirmediği durumlarda birleşik kelime oluştururken bitişik yazılır. 'Suçüstü' kelimesi, suçun işlendiği fiziksel bir 'üst' bölgeyi değil, suç işlenirken yakalanma durumunu ifade ettiği için 'suçüstü' şeklinde bitişik yazılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri tespit et.
Tespit edilen kelimeler: ana dili, iş birliği, huzurevi, üst geçit, suç üstü.
Yazım yanlışı olan kelimeyi bulmak için önce birleşik yapıları belirlemek gerekir.
2
'Alt/üst/üzeri' sözcüklerinin kullanım kuralını uygula.
'Üst geçit' somut yer bildirdiği için ayrı, 'suçüstü' somut yer bildirmediği (durum/zaman bildirdiği) için bitişik olmalıdır.
TDK'nin en temel birleşik kelime kurallarından biri somut yer bildirimi ile ilgilidir.
3
Diğer seçeneklerdeki kelimeleri kontrol et.
'Ana dili' ve 'iş birliği' her zaman ayrı; 'huzurevi' her zaman bitişik yazılır.
Yanlış seçeneklerin neden doğru olduğunu teyit etmek hata riskini azaltır.

Anahtar Kavram

Alt, Üst ve Üzeri Sözcüklerinin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerde geçen 'alt' ve 'üst' sözcüklerinin somut olarak bir yer bildirip bildirmediğine dikkat edin.
2
'Üst geçit' fiziksel bir yapıyı işaret ederken, 'suçüstü' bir durumu işaret eder. Bu fark yazımı değiştirir.
3
TDK'ye göre somut yer bildirmeyen 'alt, üst, üzeri' ekli kelimeler (bilinçaltı, akşamüstü vb.) bitişik yazılır.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'olağanüstü' ve 'böbrek üstü' kelimeleri arasındaki yazım farkını inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeleri tek tek TDK sözlüğündeki kural gruplarına (ev ile bitenler, baş ile başlayanlar, somut yer bildirenler) ayırarak kontrol edebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 93Soru →

Kamu yönetimi ve resmî yazışma süreçlerinde imla kurallarına uyulması, metnin ciddiyetini ve profesyonelliğini yansıtan temel bir unsurdur. Türk Dil Kurumu'nun (TDK) güncel kuralları çerçevesinde birleşik kelimelerin yazımı bu süreçte büyük önem taşır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Soruşturma kapsamında elde edilen bulgular, zanlının suç üstü yakalandığını açıkça ortaya koymaktadır.

Cevap

Suçüstü ifadesinin 'suç üstü' şeklinde ayrı yazıldığı seçenek yanlıştır; doğrusu 'suçüstü' şeklinde bitişik olmalıdır.
Doğru cevap olan 'suç üstü' ifadesi yazım bakımından hatalıdır. Türk Dil Kurumu'nun kurallarına göre, 'alt, üst, üzeri' sözcükleri somut bir yer (örneğin 'böbrek üstü bezi'ndeki gibi bir organın üstü veya 'yer altı'ndaki gibi toprağın altı) bildirmiyorsa bitişik yazılır. 'Suçüstü' kelimesi de somut bir mekân değil, bir durum/zaman bildirdiği için 'olağanüstü', 'akşamüstü', 'bilinçaltı' gibi kelimelerle aynı kurala tabi olup bitişik yazılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri tespit etme
Tespit edilen kelimeler: yanı sıra, hafta içi, suç üstü, başyazar, öngörü.
Yazım yanlışı analizi için önce hedef kelimelerin belirlenmesi gerekir.
2
TDK 'alt, üst, üzeri' kuralını uygulama
'Suçüstü' kelimesi somut bir yer bildirmemektedir.
TDK'ye göre somut olarak yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözlerinin sona getirilmesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır.
3
Hatalı kullanımı belirleme
'Suç üstü' yazımı yanlıştır.
Kural gereği 'suçüstü' şeklinde bitişik yazılması gerekirken ayrı yazılmıştır.

Anahtar Kavram

Somut yer bildirmeyen 'alt, üst, üzeri' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin bitişik yazılması kuralı.

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'yanı sıra', 'hafta içi' ve 'suçüstü' gibi ifadelerin yazım kurallarını gözden geçirin.
2
'Alt, üst ve üzeri' sözcükleri somut bir yer bildirmediğinde (soyut/durum anlamında kullanıldığında) nasıl yazılır hatırlamaya çalışın.
3
'Suçüstü' kelimesi 'suçun işlendiği yer' değil, 'suç işlendiği an' (cürümmeşhut) anlamına geldiği için soyut bir kavramdır ve bitişik yazılmalıdır.

Daha Fazla Pratik

TDK'nin 'Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler' başlığı altındaki 'alt, üst, üzeri' maddesini benzer örneklerle (akşamüzeri, ayakaltı, öğleüstü) pekiştirin.

Alternatif Yöntem

Sözcüğü cümleden çıkarıp yerine benzer yapıda bildiğiniz başka bir kelime koyun. Örneğin 'akşamüstü' bitişik yazılıyorsa, 'suçüstü' de aynı mantıkla bitişik yazılır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 94Soru →

Günlük yaşamda sıkça tükettiğimiz gıda maddelerinin adlarını yazarken Türk Dil Kurumunun (TDK) güncel yazım kılavuzundaki kurallara uymak akademik ve resmî yazışmalarda büyük önem taşımaktadır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sağlıklı atıştırmalık arayanlar için fındık, fıstık ve bademden oluşan kuruyemiş paketleri ara öğünler için ideal bir seçenektir.

Cevap

Kuruyemiş kelimesinin bitişik yazıldığı seçenek yanlıştır; doğrusu 'kuru yemiş' şeklinde ayrı olmalıdır.
Doğru cevap, içerisinde 'kuruyemiş' ifadesi geçen seçenektir. Türk Dil Kurumuna göre 'kuru yemiş' sözcüğü ayrı yazılmalıdır. Toplumda ve ticari tabelalarda sıkça bitişik yazılmasına rağmen, sınav dilinde ve resmî kurallarda ayrı yazımı esastır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik yapılı gıda isimlerini tespit et.
Yeşilzeytin, dereotu, çörek otu, kuruyemiş, semizotu.
Yazım yanlışının hangi kelime grubunda olduğunu anlamak için odak noktaları belirlenir.
2
TDK'nin 2023 yılında yaptığı güncel değişiklikleri kontrol et.
Yeşilzeytin, yeşilbiber, yeşilsoğan gibi kelimelerin artık bitişik yazıldığı doğrulanır.
Sınavlarda güncel kılavuz değişiklikleri en önemli ayırt edici unsurdur.
3
'Ot' sözcüğüyle kurulan yapıların kuralını uygula.
Semizotu ve dereotu bitişik; çörek otu ayrı yazılır.
Kalıplaşmış olan bitkiler ile tür adını koruyan tamlamalar arasındaki farkı ayırt etmek gerekir.
4
'Kuru' sıfatıyla kurulan tamlamaları incele.
'Kuru yemiş', 'kuru fasulye', 'kuru üzüm' gibi yapıların ayrı yazılması gerektiği sonucuna varılır.
Halk arasında ve tabelalarda sıkça yanlış yazılan bu kelimenin kuralı teyit edilir.

Anahtar Kavram

TDK Güncel Birleşik Kelime Yazım Kuralları (2023 Güncellemesi ve İstisnalar)

İpuçları

1
Cümlelerdeki sebze ve kuruyemiş adlarının bitişik mi yoksa ayrı mı yazıldığına odaklanın.
2
TDK'nin 2023 yılında 'yeşil' ile başlayan zeytin ve biber gibi kelimeler için yaptığı kural değişikliğini hatırlayın.
3
Çörek otu ayrı yazılırken semizotu ve dereotu bitişik yazılır. En büyük tuzak ise 'kuru' sözcüğüyle başlayan yiyecek adlarındadır.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'kuru fasulye' ve 'içli köfte' gibi kelimelerin de ayrı yazıldığını not ederek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri 'anlam kaybı' kuralına göre test edin: Kuru yemiş dendiğinde yemişin kuru olduğu hâlâ bellidir, ancak semizotu artık bir türün adı haline gelmiştir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 95Soru →

Birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kuralların ihlal edilmesi yazım yanlışlarına yol açmaktadır. Özellikle akademik ve idari terimlerde bu kurallara uyulması büyük önem taşır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üniversite senatosu, Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde yeni bir anabilim dalı kurulması teklifini onayladı.

Cevap

Üniversite senatosunun yeni bir anabilim dalı kurmasını ifade eden cümlede yazım yanlışı yapılmıştır; çünkü bu terimin doğru yazımı 'ana bilim dalı' şeklinde ayrı olmalıdır.
Doğru yanıt olan seçenek 'ana bilim dalı' terimini içermektedir. Türk Dil Kurumu kurallarına göre; bilim ve bilgi sözleriyle kurulan birleşik kelimeler ile 'ana' sözcüğünün başa gelmesiyle oluşturulan tamlamalar (istisnalar hariç) ayrı yazılır. Bu nedenle 'anabilim dalı' yazımı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri (ön yargı, öngörü, ön izleme, anabilim dalı, oy birliği) tespit et.
Tespit edilen kelimelerin TDK kurallarına göre durumları incelenmelidir.
Yazım yanlışını bulmak için her bir birleşik yapının yapısal kuralını bilmek gerekir.
2
'Ön' sözcüğüyle kurulan yapıları değerlendir.
'Ön yargı', 'ön söz' ve 'ön izleme' gibi yapılar ayrı yazılırken; 'öngörü', 'önsezi' gibi kalıplaşmış yapılar bitişik yazılır.
Ön sözcüğünün kullanımındaki istisnaları ayırt etmek çeldiricileri elememizi sağlar.
3
'Ana' ve 'bilim' sözcükleriyle kurulan tamlamaları incele.
TDK kurallarına göre 'bilim' ve 'bilgi' sözleriyle kurulan tamlamalar ayrı yazılır (gök bilimi, dil bilimi, ana bilim dalı).
Kuralın uygulanmasıyla 'anabilim dalı' yazımının yanlış olduğu ortaya çıkar.

Anahtar Kavram

TDK kurallarına göre 'ana' ve 'bilim' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin (ana bilim dalı, ana dili, gök bilimi vb.) ayrı yazılması.

İpuçları

1
'Ön' sözcüğüyle kurulan kelimelerin hangisinin kalıplaştığını, hangisinin kurala uyduğunu düşünün.
2
Akademik hayatta çok sık yanlış kullanılan 'bilim dalı' ifadelerinin TDK'deki karşılığını anımsayın.
3
'Ana bilim dalı' ve 'ana dili' gibi yapılar, sanılanın aksine ayrı yazılmaktadır.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'yanı sıra', 'sıra dışı' ve 'hafta içi' gibi çok karıştırılan 'ayrı yazılan birleşik kelimeler' listesini gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 96Soru →

Doğa bilimleri ve biyoloji üzerine hazırlanan akademik raporlarda tür adlarının yazımı, Türk Dil Kurumu'nun (TDK) birleşik kelimelerle ilgili belirlediği kurallar çerçevesinde şekillenir. Birleşen kelimelerden ikincisi anlam değişikliğine uğramıyorsa bu kelimeler genellikle ayrı yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yaz gecelerinde ormanlık alanlarda görülen ateşböceği, çıkardığı ışıkla masalsı bir görüntü sunmaktadır.

Cevap

Cümledeki 'ateşböceği' ifadesinin yazımı yanlıştır; doğru yazımı 'ateş böceği' şeklinde ayrı olmalıdır.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre; hayvan adlarından biriyle kurulan birleşik kelimelerde, kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelimesi (bu örnekte 'böcek') anlam değişikliğine uğramıyorsa bu kelimeler ayrı yazılır. Dolayısıyla 'ateş böceği' ifadesinin bitişik yazılması bir yazım yanlışıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Birleşik kelimeyi oluşturan sözcüklerin anlamlarını analiz etme
'Ateş' ve 'böcek' sözcüklerinden oluşan bu tür adında, ikinci sözcük olan 'böcek' gerçek anlamını korumaktadır.
TDK kurallarına göre birleşme sırasında ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan hayvan adları ayrı yazılır.
2
Diğer seçeneklerdeki birleşik kelimeleri değerlendirme
'Kuşburnu', 'aslanağzı' ve 'beşparmak' kelimelerinde anlam kayması (benzetme yoluyla yeni bir varlığa ad olma) mevcuttur.
Anlam kaymasına uğrayan bitki, hayvan ve nesne adları bitişik yazılır.
3
Kuralın sağlamasını yapma
'Bal arısı' ve 'ateş böceği' örneklerinde ikinci kelime anlamını koruduğu için ayrı; 'kuşburnu' örneğinde ise kelimeler anlamını yitirdiği için bitişik yazılmalıdır.
TDK'nin 'Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler' ve 'Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler' başlıkları altındaki temel mantık budur.

Anahtar Kavram

Birleşen kelimelerden ikincisinin anlamını koruyup korumamasına göre yazım kuralı belirlenir.

İpuçları

1
Birleşik kelimenin ikinci sözcüğüne odaklanın: Sözcük hâlâ kendi türünü (bitki, hayvan vb.) temsil ediyor mu?
2
TDK'ye göre 'bal arısı', 'hamam böceği', 'köpek balığı' gibi kelimeler neden ayrı yazılıyorsa, aradığınız yanlış kelime de aynı sebepten ayrı yazılmalıdır.
3
'Ateş' ve 'böcek' kelimelerinin birleşimiyle oluşan canlı hâlâ bir 'böcek' midir? Eğer öyleyse, anlamını koruyan bu kelimeyi nasıl yazmalısınız?

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'köpek balığı', 'ton balığı' ve 'çavuş kuşu' gibi hayvan adlarının da ikinci kelimeleri anlamını koruduğu için ayrı yazıldığını unutmayın.

Alternatif Yöntem

Kelimenin ikinci unsuru gerçek anlamını koruyorsa %90 ihtimalle ayrı yazılır (Örn: Yer elması, bal arısı). Eğer her iki unsur veya sadece ikincisi anlamını yitirip yeni bir varlığın adı olmuşsa bitişik yazılır (Örn: Hanımeli, suçüstü).
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 97Soru →

Resmî yazışmalarda ve kamu personeli yönetiminde kullanılan belgelerde dil bilgisi kurallarına uyulması, ciddiyet ve anlaşılırlık açısından esastır. Özellikle yardımcı eylemlerle kurulan birleşik fiillerin ve kalıplaşmış birleşik kelimelerin yazımı bu belgelerde dikkat edilmesi gereken hususların başında gelir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Disiplin yönetmeliğine göre, geçerli bir mazeret bildirmeksizin çalışma alanını terkeden memur hakkında soruşturma açılır.

Cevap

Çalışma alanını 'terkeden' ifadesinin kullanıldığı seçenek hatalıdır; çünkü bu ifadenin 'terk eden' şeklinde ayrı yazılması gerekir.
Doğru cevap, içerisinde 'terkeden' ifadesinin geçtiği seçenektir. Türk Dil Kurumu kurallarına göre, 'etmek, edilmek, eylemek, olmak, olunmak' yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller, ilk kelimesinde herhangi bir ses düşmesi veya türemesine uğramazsa ayrı yazılır. 'Terk' kelimesi ile 'etmek' fiili birleşirken herhangi bir ses olayı gerçekleşmediği için bu ifade 'terk eden' şeklinde ayrı yazılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Yardımcı eylemlerle (etmek, olmak) kurulan birleşik fiilleri tespit et.
Cümlelerde 'emredilmiştir', 'fark etmek', 'terkeden', 'affedilmiştir' ve 'hanımeli' sözcükleri incelenmelidir.
Yazım yanlışının bu kelime gruplarında olup olmadığını belirlemek için ilk adımdır.
2
Ses olayı (düşme veya türeme) kuralını uygula.
Emretmek (emir + etmek), affetmek (af + etmek) ve kaydolmak (kayıt + olmak) gibi kelimelerde ses olayı olduğu için bitişik yazılır. Fark etmek ve terk etmek gibi kelimelerde ses olayı olmadığı için ayrı yazılır.
TDK kurallarına göre yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerin bitişik yazılması için ses olayının gerçekleşmesi şarttır.
3
Kalıplaşmış ve anlam kaymasına uğramış kelimeleri kontrol et.
Hanımeli gibi kelimeler artık gerçek anlamından uzaklaşıp bir tür (çiçek) adı olduğu için bitişik yazılır.
Birleşik kelimenin her iki ögesi veya ikinci ögesi anlam değişikliğine uğradığında kelime bitişik yazılır.

Anahtar Kavram

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

İpuçları

1
Yardımcı eylemlerle (etmek, olmak) kurulan birleşik fiillerin bitişik yazılması için bir 'ses olayı' (ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi) şarttır.
2
'Terk' kelimesini 'etmek' fiiliyle birleştirirken ağzımızdan fazladan bir ses çıkıyor mu veya bir ses kayboluyor mu dikkat edin.
3
'Emretmek'te ünlü düşmesi, 'affetmek'te ünsüz türemesi varken; 'terk etmek' ve 'fark etmek'te hiçbir ses olayı yoktur.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde ses olayı olmayan 'arz etmek', 'ayırt etmek' ve 'not etmek' gibi fiillerin de her zaman ayrı yazıldığını unutmayın.

Alternatif Yöntem

Kelimeyi hecelerine ayırarak birleşme noktasındaki ses değişimlerini kontrol edebilirsiniz. Eğer 'emir-etmek' yerine 'em-ret-mek' diyorsak bir ses düşmüştür ve bitişik yazılır.
Tahmini Süre:50s
Soru 98Soru →

Kamu kurumlarının yayımladığı bir hizmet içi eğitim broşüründe geçen aşağıdaki cümlelerin hangisinde, birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Birimler arasındaki işbirliği sayesinde projeler planlanandan daha hızlı tamamlanmaktadır.

Cevap

Birimler arasındaki işbirliği sayesinde projeler planlanandan daha hızlı tamamlanmaktadır.
TDK kurallarına göre, herhangi bir ses olayına (düşme veya türeme) uğramayan ve ikinci kelimesi anlamını koruyan birçok birleşik kelime ayrı yazılır. 'İş birliği' ifadesi de bu kurala tabidir. Cümlede 'işbirliği' şeklinde bitişik yazılarak yazım yanlışı yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri (ana dili, işbirliği, olağanüstü, bilim kurgu, varsayım) tespit et.
Tüm kelimeler belirlendi.
Yazım kurallarını uygulamak için önce hedef kelimeleri seçmek gerekir.
2
TDK'nin ayrı ve bitişik yazılan birleşik kelimeler kurallarını karşılaştır.
'İş' sözcüğüyle kurulan ve herhangi bir ses olayı veya anlam kayması içermeyen 'iş birliği' ifadesinin kural gereği ayrı yazılması gerektiği tespit edildi.
TDK, 'iş birliği' gibi isim tamlaması yapısındaki ve anlamını koruyan birleşikleri ayrı yazar.

Anahtar Kavram

Birleşik Kelimelerin Yazımı (Ayrı ve Bitişik Yazılma Kuralları)

İpuçları

1
Birleşik kelimelerde ikinci kelimenin anlamını koruyup korumadığına dikkat edin.
2
'İş' sözcüğü ile kurulan 'iş birliği' ve 'iş bölümü' gibi ifadelerin nasıl yazıldığını hatırlayın.
3
TDK'ye göre 'iş birliği' ifadesinde herhangi bir ses olayı yoktur ve kelimeler anlamlarını korumaktadır; bu nedenle ayrı yazılmalıdır.

Daha Fazla Pratik

TDK'nin 'Dış, iç, öte, sıra, arka, ön, art, yan, karşı, alt, üst, ana, ön, öz' sözleriyle kurulan diğer birleşik kelime listesini inceleyiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 99Soru →

Akademik ve resmî metinlerde birleşik kelimelerin yazımı, dilin kurallarına uygunluk ve anlam netliği açısından büyük önem taşır. Türk Dil Kurumu (TDK) güncel yazım kılavuzundaki kurallar dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akademik çalışmalarda kullanılan sıradışı yöntemler, bazen beklenmedik ve ufuk açıcı sonuçların elde edilmesini sağlar.

Cevap

Cümlede geçen 'sıradışı' ifadesi, 'sıra dışı' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Cümlede kullanılan 'sıradışı' kelimesi yanlış yazılmıştır. Türk Dil Kurumu'nun güncel kurallarına göre 'dış, iç ve sıra' kelimeleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır. Bu nedenle doğru yazım 'sıra dışı' şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki birleşik yapıdaki kelimeleri (sıradışı, öz geçmiş, halloldu, suçüstü, baklaçiçeği) tespit et.
Tespit edilen kelimelerin yapısal özellikleri incelenir.
Yazım yanlışının hangi kurala dayandığını belirlemek için ilk adımdır.
2
'Dış, iç, sıra' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin yazım kuralını hatırla.
TDK'ye göre bu sözcüklerle kurulan terim ve kelimeler (yurt dışı, hafta içi, sıra dışı vb.) ayrı yazılır.
Kelimenin doğru yazım formunu belirlemek için temel kuralın uygulanması gerekir.
3
Diğer seçeneklerdeki kelimelerin özel durumlarını (ses türemesi, somut yer bildirmeme, renk adı olma) kontrol et.
B, C, D ve E seçeneklerindeki kelimelerin kurallara uygun (öz geçmiş, halloldu, suçüstü, baklaçiçeği) yazıldığı doğrulanır.
Çeldiricilerin doğru yazıldığından emin olarak kesin sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Dış, İç ve Sıra Kelimeleriyle Kurulan Birleşik Kelimeler

İpuçları

1
'Dış, iç, sıra' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin (yurt dışı, hafta içi gibi) yazım kuralını hatırlayın.
2
Cümledeki 'sıradışı' kelimesinin yazımı ile 'yanı sıra' veya 'peşi sıra' kelimelerinin yazımını karşılaştırın.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'yanı sıra' ve 'yurt dışı' kelimelerinin geçtiği örnek cümleler kurarak kuralı pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Birleşik kelimeyi oluşturan kelimelerden ikincisi anlamını koruyorsa veya 'dış, iç, sıra' gibi belirli anahtar kelimeler içeriyorsa genellikle ayrı yazıldığını unutmayın.
Tahmini Süre:50s
Soru 100Soru →

Doğa gözlemleri ve bilimsel verilerin raporlanmasında kullanılan terimlerin yazımı, dilin doğru kullanımı açısından büyük önem taşır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik sözcüklerin yazımına dair bir yanlışlık bulunmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uzmanlar, okyanusun bu bölgesinde nadir görülen bir köpekbalığı türüne rastladığını rapor etti.

Cevap

Uzmanların bir 'köpekbalığı' türüne rastladığını belirten seçenek yanlıştır; çünkü bu tür isimlerinde ikinci kelime anlamını koruduğu için 'köpek balığı' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Köpek balığı ifadesi bir hayvan türü adıdır. Türk Dil Kurumu'nun 'Birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır' kuralı uyarınca, 'balık' kelimesi anlamını koruduğu için bu ifade ayrı yazılmalıdır. Seçenekte bitişik verilmesi bir yazım hatasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri (aslanağzı, köpekbalığı, ayırt etmek, kaydedilmesi, vazgeçildiği) tespit edin.
Tespit edilen sözcüklerin yapılarını ve türlerini belirleyin.
Yanlışlığın hangi kural ihlalinden kaynaklandığını bulmak için ilk adımdır.
2
Yardımcı fiillerle (etmek, olmak) kurulan birleşik fiillerde ses olayı olup olmadığını kontrol edin.
'Ayırt etmek' (ses olayı yok, ayrı), 'Kaydetmek' (ses düşmesi var, bitişik) yazımlarının doğru olduğunu görün.
TDK'nin yardımcı fiillerle ilgili temel kuralını uygulamak.
3
Bitki ve hayvan adlarıyla kurulan birleşik kelimelerin anlam kaymasına uğrayıp uğramadığını analiz edin.
'Aslanağzı' (anlam kayması var, bitişik), 'Köpek balığı' (anlam korunuyor, ayrı olmalı) durumunu belirleyin.
Anlam değişikliğinin yazım üzerindeki etkisini teyit etmek.
4
Hatalı olan 'köpekbalığı' yazımını tespit edin.
Kelimelerin ayrı yazılması gerektiği sonucuna ulaşın.
TDK kurallarına aykırı olan seçeneği kesinleştirmek.

Anahtar Kavram

Birleşik Kelimelerin Yazımı (Anlam Kayması ve Ses Olayları)

İpuçları

1
Birleşik kelimenin ikinci kelimesi (örneğin 'balık', 'çiçek', 'ot') kendi anlamını koruyorsa genellikle ayrı yazılır.
2
Yardımcı fiillerle (etmek, olmak) kurulan fiillerde ses olayı (düşme/türeme) yoksa kelimeler bitişik yazılamaz.
3
Köpek balığı, kılıç balığı ve ton balığı gibi tür isimlerinin TDK'ye göre nasıl yazıldığını hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'çörek otu', 'lavanta çiçeği' ve 'gök taşı' gibi terimlerin yazım kurallarını TDK üzerinden inceleyerek pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimelerin anlamını koruyup korumadığını test etmek için ikinci kelimeye odaklanın. Eğer köpek balığı hâlâ bir 'balık' ise ayrı; ancak hanımeli artık bir 'el' değil de bir 'çiçek' ise bitişik yazılır.
Tahmini Süre:1m 15s
ÖncekiSayfa 5 / 7Sonraki
Birleşik Kelimelerin Yazımı — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 5 | Examkin