Examkin

Birleşik Kelimelerin Yazımı

137 soru

Soru 101Soru →

Türkçede birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar; kelimelerin anlam kaybına uğrayıp uğramamasına, belirli eklerin kullanımına veya ses olaylarının gerçekleşip gerçekleşmemesine göre değişiklik gösterebilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kış aylarında sağlığını korumak isteyenlerin sıklıkla tükettiği kuş burnu çayı, şifa kaynağı olarak bilinir.

Cevap

Kuşburnu bitkisinin geçtiği seçenek yanlıştır çünkü bu kelime bitişik yazılmalıdır.
Doğru yanıt olan ifadede 'kuşburnu' kelimesi bir bitki adıdır. Türkçede 'itburnu', 'aslanağzı', 'hanımeli' gibi bitki adları, birleşen kelimelerin anlam kaymasına uğraması nedeniyle bitişik yazılmalıdır. Cümlede bu kelimenin ayrı yazılması bir yazım yanlışıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri (başvuru, kuş burnu, ayırt etmek, huzurevi, kaybolmak) belirleyin.
Beş farklı kurala tabi sözcük tespit edildi.
Yazım kuralları kelimenin türüne ve yapısına göre değişir.
2
'Kuşburnu' sözcüğünün yapısını inceleyin.
Bitki adı olarak kullanılan ve anlam kaymasına uğrayan bir birleşik kelime olduğu saptandı.
Bitki, hayvan ve hastalık adlarında anlam kayması varsa bitişik yazım kuralı uygulanır.
3
Yardımcı fiillerdeki ses olaylarını kontrol edin.
'Ayırt etmek'te ses olayı yok (ayrı), 'kaybolmak'ta ses olayı var (bitişik).
Etmek ve olmak fiilleri ses olayı durumuna göre bitişik veya ayrı yazılır.

Anahtar Kavram

Anlam kaymasına uğrayan bitki adlarının bitişik yazılması.

İpuçları

1
Birleşik fiillerde ses olayı olup olmadığını ve bitki isimlerindeki anlam kaymalarını kontrol edin.
2
Özellikle yardımcı fiille kurulan sözcüklerde (etmek, olmak) ses olayı yoksa ayrı, varsa bitişik yazım kuralını hatırlayın.
3
Kuşburnu, bir bitki ismi olarak kalıplaşmıştır; TDK'ye göre bu tarz bitki isimleri bitişik yazılır.

Daha Fazla Pratik

Yardımcı fiillerle kurulan 'arz etmek', 'fark etmek' ve 'terk etmek' gibi kelimelerin ses olayı barındırmadığı için ayrı yazıldığını pekiştirin.

Alternatif Yöntem

Sözcüğü tek tek okuduğunuzda gerçek anlamlarını (kuşun burnu) karşılayıp karşılamadığına bakın. Eğer karşılamıyorsa (bir bitkiyi kastediyorsa) bitişik yazılmalıdır.
Tahmini Süre:50s
Soru 102Soru →

Türkçede birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar ve TDK güncel kılavuzu dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ameliyat sonrası oluşan gözaltı ödemleri ve morlukları için doktorun önerdiği kremleri düzenli kullanıyordu.

Cevap

Göz altı ödemleri ifadesindeki kelimenin yazımı yanlıştır; somut bir yer bildirdiği için 'göz altı' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Göz altı sözcüğü, bir organın alt kısmını yani somut bir yeri ifade ettiğinde ayrı yazılmalıdır. Cümlede 'ödem ve morluk' bağlamında kullanıldığı için fiziksel bir bölgeyi işaret etmektedir. Bu nedenle 'göz altı' şeklinde ayrı yazılması gerekirdi. Bitişik yazılan 'gözaltı' ise sadece 'hukuki bir tedbir olarak alıkoyma' anlamındaki terim için geçerlidir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki birleşik kelimelerin (huzurevi, ana bilim dalı, bilinçaltı, gözaltı, yurt dışı) tespit edilmesi.
Tespit edilen kelimeler: huzurevi, ana bilim dalı, bilinçaltı, gözaltı, yurt dışı.
Yazım yanlışının hangi kelimede olduğunu bulmak için önce birleşik yapıları belirlemek gerekir.
2
'Alt/Üst' sözcüklerinin yazım kuralının uygulanması.
Bilinçaltı (soyut) bitişik yazılırken, göz altı (somut yer) ayrı yazılmalıdır.
TDK'ye göre somut yer bildiren 'alt' sözleri ayrı, soyut anlam taşıyanlar bitişik yazılır.
3
'Ev', 'Ana' ve 'Dış' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin kontrol edilmesi.
Huzurevi (bitişik), ana bilim dalı (ayrı), yurt dışı (ayrı) kullanımlarının doğruluğu teyit edildi.
Kelimelerin TDK güncel kılavuzundaki özel kurallara uygunluğu denetlenmelidir.

Anahtar Kavram

Somut Yer Bildiren Alt/Üst Sözcüklerinin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerde geçen 'alt' ve 'üst' sözcüklerinin somut bir yer mi yoksa soyut bir kavram mı bildirdiğine dikkat edin.
2
Hukuki bir terim olan 'nezaret' anlamındaki gözaltı ile bir organın alt kısmını belirten göz altı arasındaki farkı hatırlayın.
3
Gözün fiziksel bölgesindeki morluk veya ödemden bahsedilirken 'yer bildirme' durumu olduğu için kelimeler ayrı yazılmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'su altı' (somut) ve 'suçüstü' (soyut/terim) kelimelerinin yazım farklarını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimelerin anlam değişikliğine uğrayıp uğramadığını kontrol etmek: 'Ev' ile kurulanlar bitişik, 'iç/dış/öte' ile kurulanlar ayrı yazılır kuralını ezberlemek yerine mantığını kavramak çözümü hızlandırır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 103Soru →

Türkçede yardımcı fiillerle (etmek, olmak vb.) kurulan birleşik fiiller; birinci kelimesinde bir ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi varsa bitişik, herhangi bir ses olayı yoksa ayrı yazılır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala aykırı bir kullanım söz konusudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yaşanan aksaklıklar sebebiyle projeyi kısa sürede terketmek zorunda kaldılar.

Cevap

Yanlış kullanımın olduğu cümle, 'terk etmek' kelimesinin bitişik yazıldığı seçenektir.
Doğru cevap olan seçenekte 'terk etmek' ifadesi bitişik yazılmıştır. Ancak 'terk' kelimesi 'etmek' yardımcı fiili ile birleşirken ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi gibi bir ses olayına uğramaz. Bu nedenle kelimenin 'terk etmek' şeklinde ayrı yazılması gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki yardımcı fiille kurulan birleşik fiilleri tespit et.
Tespit edilen kelimeler: fark ettik, terketmek, ayırt etmek, seyretti, teşekkür ederiz.
Sorunun odak noktası olan yardımcı fiil yapılarını belirlemek gerekir.
2
Kelimelerin köklerinde ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olup olmadığını kontrol et.
'Terk' kelimesinde herhangi bir ses olayı yoktur. 'Seyir' kelimesinde ünlü düşmesi (seyretmek) vardır.
Bitişik veya ayrı yazılma kararı bu ses olaylarına bağlıdır.
3
TDK yazım kuralını uygula.
Ses olayı yoksa ayrı yazılmalıdır. 'Terk etmek' ayrı yazılması gereken bir kelimedir.
Kurallara göre 'terketmek' yazımı yanlıştır.

Anahtar Kavram

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerdeki etmek/olmak gibi yardımcı fiillere odaklanın.
2
Kelimelerin kök hallerini düşünün; 'seyir' kelimesi 'seyretmek' olurken bir harf kaybediyor mu?
3
'Terk etmek' kelimesinde herhangi bir ses değişimi (düşme veya türeme) olmadığını fark edin.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz türemesinin görüldüğü 'reddetmek', 'affetmek' gibi örnekleri inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeyi telaffuz ederken ünlü düşmesi (kayıp-olmak -> kaybolmak) veya ünsüz türemesi (his-etmek -> hissetmek) olup olmadığını kontrol ederek yazımını tayin edebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 104Soru →

Ekonomik kalkınma ve finansal okuryazarlık üzerine hazırlanan bilgilendirme metinlerinde, teknik terimlerin doğru yazılması metnin güvenilirliğini artırır. Birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kredi geri ödemelerinde, faiz oranlarından önce anapara tutarının yapılandırılması talep edildi.

Cevap

Ekonomi metninde geçen 'anapara' ifadesinin 'ana para' şeklinde ayrı yazılması gerekmektedir.
Kredi ve faiz süreçlerinden bahsedilen seçenek içerisindeki 'anapara' kelimesi hatalıdır. Türk Dil Kurumu'na göre 'ana para', 'ana düşünce' veya 'ana yol' gibi örneklerde olduğu üzere 'ana' sözcüğünün başa getirilmesiyle oluşan birleşik kelime ve terimler grubundadır ve ayrı yazılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri tespit etme
el birliği, çekidüzen, bilinçaltı, vurdumduymaz, anapara
Yazım yanlışını bulmak için önce birleşik yapıdaki kelimeler belirlenmelidir.
2
'Ana' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin kuralını uygulama
ana para, ana dili, ana bilim dalı gibi örneklerde 'ana' sözcüğü ayrı yazılır.
TDK kurallarına göre başa getirilen 'ana, ön, üst' gibi bazı belirleyici sözcükler ayrı yazılmalıdır.
3
Diğer seçeneklerin kontrol edilmesi
Çekidüzen (anlam değişmesi), Bilinçaltı (somut yer değil), Vurdumduymaz (kalıplaşmış) ifadeleri doğrudur.
Yanlışın tek olduğundan emin olmak için diğer kurallar doğrulanmalıdır.

Anahtar Kavram

Başa getirilen 'ana' sözcüğüyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.

İpuçları

1
'Ana' sözcüğünün başa geldiği birleşik kelimelerin yazım kuralını hatırlayın.
2
'Ana yol' veya 'ana bilim dalı' ifadelerini nasıl yazdığınızı düşünerek seçenekleri inceleyin.
3
Finansal bir terim olan ve sıkça bitişik sanılan 'ana para' sözcüğü, TDK'ye göre aslında bir ayrı yazım kuralına tabidir.

Daha Fazla Pratik

Başa gelen 'alt', 'üst' ve 'ana' sözcükleriyle kurulan terimlerin (alt kurul, üst kat, ana plan vb.) yazımını içeren bir liste oluşturarak pekiştirme yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 105Soru →

Birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İnsan kaynakları uzmanları, adayların özgeçmişlerini incelerken profesyonel tecrübelerin yanı sıra teknik yetkinlikleri de göz önünde bulundurmaktadır.

Cevap

Seçenekler arasında 'özgeçmişlerini' şeklinde bitişik yazılan ifade yanlıştır; bu kelimenin doğru yazımı 'öz geçmişlerini' şeklinde ayrı olmalıdır.
Doğru cevap olan cümlede geçen 'özgeçmiş' kelimesi yanlış yazılmıştır. TDK güncel yazım kılavuzuna göre 'öz' sözcüğüyle kurulan ve her iki kelimesi de anlamını koruyan 'öz geçmiş' ifadesi ayrı yazılmalıdır. Cümlede bu kurala uyulmayarak kelime bitişik yazıldığı için yazım yanlışı yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri tespit etme
Tespit edilen kelimeler: başkahraman, oldubitti, ön söz, hafta içi, şehir içi, özgeçmiş, yanı sıra, göz önünde.
Yazım kuralı ihlalini bulmak için önce aday kelimeler belirlenmelidir.
2
Tespit edilen kelimeleri TDK kurallarına göre analiz etme
'Baş-' ile başlayanlar (başkahraman) bitişik, '-di'li geçmiş zamanla kalıplaşanlar (oldubitti) bitişik, 'iç/dış/sıra' ile bitenler (hafta içi, yanı sıra) ayrı, 'ön' ile başlayanlar (ön söz) ayrı yazılır.
Her bir kelime yapısı farklı bir kurala tabidir.
3
'Öz geçmiş' kelimesinin yapısını inceleme
'Öz' sözcüğüyle kurulan 'öz geçmiş', 'öz denetim', 'öz eleştiri' gibi ifadeler anlam kaymasına uğramadığı için ayrı yazılmalıdır.
Anlamını koruyan kelimelerden oluşan birleşik yapılar ayrı yazılır.

Anahtar Kavram

Birleşik Kelimelerde Ayrı ve Bitişik Yazım Kuralları

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'baş', 'ön', 'iç' ve 'öz' gibi sözcüklerle başlayan birleşik kelimelere odaklanın.
2
'Baş' ile kurulan sıfat tamlamaları bitişik yazılırken; 'ön söz' ve 'öz geçmiş' gibi ifadeler TDK'ye göre ayrı yazılır.
3
Hatalı olan cümlede 'öz' sözcüğüyle kurulan tamlamanın bitişik yazıldığını göreceksiniz; oysa bu kelimenin ayrı yazılması gerekir.

Daha Fazla Pratik

TDK'nin 'Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler' ve 'Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler' başlıkları altındaki 'alt, üst, ön, öz, ana' gibi belirleyici sözcüklerin kurallarını tekrar gözden geçirin.

Alternatif Yöntem

Kelimeleri analiz ederken, ikinci kelimenin gerçek anlamını (geçmiş, söz, içi) koruyup korumadığına bakmak çoğu zaman doğru sonuca ulaşmanızı sağlar. Eğer anlam korunuyorsa genellikle ayrı yazılır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 106Soru →

Türkçede birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar ve istisnalar dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yemekte ikram etmek için pazardan taze semiz otu ve yoğurt almayı unutmayın.

Cevap

İçinde 'semiz otu' ifadesi geçen seçenek yanlıştır; çünkü bu kelime TDK kurallarına göre bitişik yazılmalıdır.
Doğru cevap, içinde 'semiz otu' ifadesi bulunan cümledir. Türk Dil Kurumu'na göre; birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan bitki adları (çörek otu, ada çayı vb.) ayrı yazılırken; 'semizotu' ve 'dereotu' bu kuralın dışındadır ve kalıplaşmış oldukları için bitişik yazılmalıdırlar.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri (semiz otu, yeşilbiber, köpek balığı, fark etti, gökkuşağı) tespit et.
Beş farklı kural kategorisine giren birleşik yapı bulundu.
Yazım yanlışını bulmak için her bir yapının hangi kurala tabi olduğunu belirlemek gerekir.
2
'Ot' kelimesiyle kurulan bitki adlarını incele.
Normalde ayrı yazılması beklense de 'semizotu' ve 'dereotu'nun istisna olduğunu gör.
TDK, bitki adlarında ikinci kelime anlamını koruduğunda ayrı yazımı esas alır; ancak bu iki kelimeyi kalıplaşmış kabul ederek bitişik yazar.
3
Diğer seçeneklerdeki renk (yeşilbiber), hayvan (köpek balığı) ve yardımcı fiil (fark etti) kurallarını kontrol et.
Hepsinde kurallara uygun (bitişik veya ayrı) bir kullanım olduğu teyit edildi.
Hatalı şıktan emin olmak için diğer şıkların doğruluğunu kanıtlamak gerekir.

Anahtar Kavram

Birleşik Kelimelerde Kalıplaşma ve İstisnalar

İpuçları

1
Cümlelerdeki bitki ve hayvan adlarına, özellikle de renk bildiren veya 'otu' ile bitenlere dikkat edin.
2
TDK'nin bitki adları konusundaki genel kuralı 'ikinci kelime anlamını koruyorsa ayrı yaz' şeklindedir; ancak 'dere' ve 'semiz' ile başlayanlarda bir istisna vardır.
3
Dereotu ve semizotu bitişik, çörek otu ve ada çayı ayrı yazılır.

Daha Fazla Pratik

TDK'nin güncel listesinde yer alan 'yeşil zeytin' ve 'kuru fasulye' gibi ayrı yazılan yeni örnekleri inceleyerek bilginizi pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeleri şu şekilde gruplayarak hafızanızda tutabilirsiniz: Renk + Bitki = Bitişik (Karadut, Yeşilbiber); Hayvan + Balık = Ayrı (Köpek balığı, Kılıç balığı); İstisna Otlar = Bitişik (Dereotu, Semizotu).
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 107Soru →

Türkçede birleşik kelimelerin bitişik veya ayrı yazılması belirli kurallara bağlanmıştır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ulaşım Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda, şehrin doğu girişinde trafiği rahatlatacak yeni bir anayol hattı hizmete açıldı.

Cevap

Ulaşım güzergahından bahseden cümlede geçen 'anayol' sözcüğü yanlış yazılmıştır; doğrusu 'ana yol' şeklinde ayrı olmalıdır.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre 'dış, iç, sıra' sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır (sıra dışı, hafta içi). Yine 'ana' sözcüğünün başa getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelimelerin çoğu (ana yol, ana bilim dalı, ana vatan vb.) ayrı yazılır. 'Anayol' sözcüğü bitişik yazılarak bu kural ihlal edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit et.
'Anayasa', 'hafta içi', 'sıra dışı', 'altüst', 'iş birliği' ve 'anayol' kelimeleri incelenmelidir.
Yazım yanlışının hangi kelime grubunda olduğunu belirlemek için ilk adımdır.
2
'Ana' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin kuralını hatırla.
'Anayasa', 'anapara', 'anamal' gibi bazı örnekler bitişik; 'ana yol', 'ana bilim dalı', 'ana dili', 'ana vatan' gibi örnekler ayrı yazılır.
Genelleme yaparken oluşabilecek hataları engellemek için istisnaları bilmek gerekir.
3
'İç, dış, sıra' sözcükleriyle kurulan grupların kuralını uygula.
'Hafta içi', 'sıra dışı' gibi kelimelerin her zaman ayrı yazıldığı teyit edilir.
Çeldirici seçeneklerin doğruluğunu kanıtlamak için temel kural uygulanır.
4
Hatalı kelimeyi belirle.
'Anayol' bitişik yazılarak kural ihlali yapılmıştır; 'ana yol' ayrı olmalıdır.
TDK Yazım Kılavuzu'ndaki 'Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler' başlığı altındaki 'yol' maddesine göre karar verilir.

Anahtar Kavram

Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler ve 'Ana' Sözcüğü İstisnaları

İpuçları

1
'Ana' sözcüğüyle başlayan birleşik kelimelerin çoğunun ayrı yazıldığını, ancak 'anayasa' gibi birkaç istisna olduğunu unutmayın.
2
'İç, dış, sıra' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin (yanı sıra, hafta içi gibi) yazım kuralını hatırlayın.
3
'Otoyol' bitişik yazılmasına rağmen 'ana yol', 'hava yolu' ve 'deniz yolu' gibi ifadeler TDK'ye göre nasıl yazılır?

Daha Fazla Pratik

İç, dış ve sıra sözcükleriyle kurulan diğer kelimeleri (peşi sıra, ardı sıra, yurt dışı) içeren bir çalışma yapın.

Alternatif Yöntem

Kelimeleri tek tek ele alırken 'anlam kaybı var mı?' veya 'ses olayı var mı?' testini uygulayın. 'Ana yol' ifadesinde ne bir ses olayı vardır ne de yol sözcüğü gerçek anlamını yitirmiştir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 108Soru →

Türkçede "dış, iç, sıra" sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır. Bu kurala uyulmaması yazım yanlışına yol açar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü yazarın sıradışı fikirleri, edebiyat dünyasında uzun süren tartışmalara neden oldu.

Cevap

Sanatçının veya yazarın alışılmışın dışındaki durumunu ifade eden 'sıra dışı' ifadesinin ayrı yazılması gerekir.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre; dış, iç ve sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelimeler (yurt dışı, olağan dışı, hafta içi, yanı sıra vb.) ayrı yazılır. 'Sıra dışı' ifadesi de bu kurala tabidir ve ayrı yazılması gerekirken seçenekte bitişik yazılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri (yurt içi, sıradışı, çevrim içi, hafta sonu, gök taşı) belirleyin.
Beş farklı birleşik yapı tespit edildi.
Yazım kuralının hangi sözcük öbeğine uygulanacağını netleştirmek gerekir.
2
TDK'nin 'dış, iç, sıra' sözcükleriyle ilgili kuralını (ayrı yazılma kuralı) bu kelimelere uygulayın.
Yurt içi, çevrim içi ve sıra dışı kelimelerinin bu kural kapsamına girdiği görülür.
Kuralın kapsamındaki kelimelerin doğru yazım formunu belirlemek.
3
Sıra dışı kelimesinin yazımını kontrol edin.
Kelimenin 'sıradışı' şeklinde bitişik yazıldığı, ancak kural gereği 'sıra dışı' şeklinde ayrı olması gerektiği saptandı.
Hatalı seçeneği bulmak.

Anahtar Kavram

Dış, İç ve Sıra Sözlerinin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'iç', 'dış' ve 'sıra' sözcüklerine odaklanın.
2
Günlük hayatta sıklıkla bitişik gördüğümüz ancak TDK'ye göre ayrı olan kelimeleri (yurt içi, çevrim içi, yanı sıra) hatırlayın.
3
Alışılmışın dışını anlatan 'sıra' kelimesiyle kurulmuş ifadenin yazımına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'olağan dışı' ve 'olağanüstü' kelimelerini karşılaştırın. 'Üst' somut yer bildirmiyorsa bitişik, 'dış' ise her zaman ayrı yazılır.

Alternatif Yöntem

Kelimeyi hecelerine ayırmak veya ses olayı aramak yerine, doğrudan TDK'nin 'Dış, İç ve Sıra' listesini ezberlemek bu tür sorularda en hızlı yöntemdir.
Tahmini Süre:45s
Soru 109Soru →

Birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar; kelimelerin yapısal özelliklerine, ses olaylarına veya anlam kaymalarına göre değişiklik gösterebilir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sorunun çözümü için hazırlanan raporu en kısa sürede üst makama arzederek gerekli onayın alınmasını beklediler.

Cevap

Dilekçe veya raporun sunulması anlamındaki eylemin 'arz ederek' şeklinde ayrı yazılması gerekir.
Raporun üst makama sunulması anlamında kullanılan eylemde, 'arz' kelimesi herhangi bir ses olayına (ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi) uğramadığı için yardımcı fiil olan 'etmek' (burada zarf-fiil eki almış haliyle 'ederek') ile ayrı yazılmalıdır. Doğru yazım 'arz ederek' olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimelerin tespit edilmesi
İş birliği, öz geçmiş, birtakım, arzederek, başucu sözcükleri belirlenmiştir.
Yazım yanlışı olan sözcüğü bulmak için önce birleşik yapıdaki kelimeleri ayıklamak gerekir.
2
Yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerin kuralını uygulama
'Arz' kelimesinde herhangi bir ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi gerçekleşmemiştir.
Türkçede 'etmek, olmak, eylemek' gibi yardımcı fiillerle kurulan yapılar, isim soylu kelimede ses olayı yoksa ayrı yazılır.
3
Diğer kelimelerin yapısal kurallarını kontrol etme
İş birliği ve öz geçmiş ayrı; birtakım ve başucu bitişik yazılır.
TDK kurallarına göre 'iş, öz, dış, iç' gibi kelimelerle kurulan birleşik kelimeler genellikle ayrı yazılırken; baş ve belgisizlik bildiren bazı yapılar bitişik yazılır.

Anahtar Kavram

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

İpuçları

1
Cümledeki yardımcı fiille (etmek, olmak) kurulan kelimeyi inceleyin; ses olayı var mı?
2
'Arz' kelimesi 'etmek' ile birleşirken ünlü düşmesine veya ünsüz türemesine uğrar mı?
3
Ses olayı gerçekleşmeyen yardımcı eylemler ayrı yazılır; 'not etmek' veya 'terk etmek' gibi 'arz etmek' de ayrı olmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde ses olayı olmadığı halde sıkça karıştırılan 'hak etmek', 'terk etmek' ve 'sağ ol' kelimelerinin yazımını inceleyerek kuralı pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeyi telaffuz ederken hece düşmesi veya ses artışı olup olmadığını kontrol edin; eğer telaffuzda bir değişiklik zorunlu değilse genellikle ayrı yazılır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 110Soru →

Türkçede "ev" sözcüğüyle kurulan ve yer bildiren birleşik kelimeler bitişik yazılır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uyulmamasından kaynaklanan bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Köydeki yaşlılar için açılan yeni huzur evi, herkes tarafından büyük beğeni topladı.

Cevap

Cümlede ayrı yazılan 'huzur evi' ifadesi yanlıştır; Türk Dil Kurumu kurallarına göre bu sözcüğün 'huzurevi' şeklinde bitişik yazılması gerekir.
Türkçede yer, kurum veya topluluk bildiren ve sonu 'ev' sözcüğüyle biten birleşik kelimelerin tamamı bitişik yazılır. 'Huzur evi' ifadesi de bu kural kapsamındadır ve 'huzurevi' şeklinde yazılmalıdır. Bu kurala uyulmadığı için ilgili seçenek hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki 'ev' sözcüğüyle biten birleşik kelimeleri belirleyin.
Belirlenen sözcükler: kitabevi, huzur evi, gözlemevi, aşevi, konukevi.
Soruda 'ev' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerdeki yazım yanlışı sorulmaktadır.
2
Türk Dil Kurumu'nun (TDK) 'ev' sözcüğüyle ilgili kuralını uygulayın.
Kurala göre; yer veya kurum bildiren 'ev' ile biten tüm birleşik kelimeler (huzurevi, bakımevi, kitabevi vb.) bitişik yazılmalıdır.
Birleşik kelimelerin yazımında bazı kelime grupları kalıplaşmış olarak bitişik yazılır.
3
Seçeneklerdeki yazımları kural ile karşılaştırın.
'Huzur evi' ifadesinin ayrı yazılarak kuralın ihlal edildiği görülür.
Hatalı kullanımı tespit ederek doğru cevaba ulaşmak için son kontroldür.

Anahtar Kavram

'-evi' ile Biten Birleşik Kelimelerin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerde geçen ve 'ev' sözcüğüyle biten birleşik kelimelere (kitabevi, huzurevi vb.) odaklanın.
2
Türk Dil Kurumu'na göre yer bildiren 'ev' sözcüğüyle kurulan yapılar bitişik mi yoksa ayrı mı yazılır? Hatırlamaya çalışın.
3
'Öğretmenevi' ve 'Polisevi' örneklerinde olduğu gibi, bu tür yer isimlerinin hepsi bitişik yazılmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili diğer bir önemli kural olan 'hane' (dershane, pastane) kelimesiyle kurulan yapıları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 111Soru →

Türkçede somut olarak yer bildiren 'alt' ve 'üst' sözleriyle kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılırken; somut olarak yer bildirmeyen, soyut bir anlam kazanan veya zaman bildiren kelimeler bitişik yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tıp fakültesi öğrencisi, hazırladığı sunumda böbreküstü bezlerinin çalışma prensibini anlattı.

Cevap

Böbrek üstü bezlerinin çalışma prensibinden bahsedilen cümlede 'böbreküstü' kelimesi yanlış yazılmıştır; kural gereği bu ifade ayrı olmalıdır.
TDK kurallarına göre somut olarak yer bildiren 'alt' ve 'üst' sözleriyle kurulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır. 'Böbrek üstü bezi' ifadesinde, üst sözcüğü böbreğin üzerindeki fiziksel bir bölgeyi/konumu işaret ettiği için 'böbrek üstü' şeklinde ayrı yazılması gerekir. Seçenekte ise bu kelime bitişik yazılarak kural ihlal edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Birleşik kelimeyi oluşturan 'alt/üst' sözcüklerinin anlamını incele.
Cümlelerde geçen kelimeler: akşamüzeri, bilinçaltı, olağanüstü, böbreküstü, gözaltı.
TDK kurallarına göre bu sözcüklerin yazımı somutluk/soyutluk durumuna göre değişir.
2
Kelimelerin somut bir yer belirtip belirtmediğini kontrol et.
Akşamüzeri (zaman), bilinçaltı (soyut), olağanüstü (soyut), gözaltı (soyut/terim); böbrek üstü ise somut bir anatomik bölgedir.
Somut yer bildirenler ayrı, bildirmeyenler bitişik yazılmalıdır.
3
Hatalı yazımı tespit et.
'Böbreküstü' bitişik yazılmış ancak 'böbrek üstü' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Böbreğin üst kısmı fiziksel bir konum belirttiği için kural gereği ayrı yazım zorunludur.

Anahtar Kavram

Alt, Üst ve Üzeri Sözlerinin Yazımı

İpuçları

1
Cümledeki birleşik kelimenin fiziksel (somut) bir yer mi yoksa soyut bir kavram mı belirttiğine odaklan.
2
'Böbrek' somut bir organdır; 'üstü' kelimesi bu organın fiziksel konumunu mu yoksa mecazi bir durumu mu belirtiyor?
3
TDK'ye göre deri altı, su altı, toprak altı, böbrek üstü gibi somut yer bildiren tamlamalar her zaman ayrı yazılır.

Daha Fazla Pratik

İç, dış ve sıra sözcüklerinin (hafta içi, yurt dışı, ardı sıra) yazım kurallarını gözden geçirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimede geçen 'alt' veya 'üst' sözcüğünün yerine gerçek anlamda bir yön/konum koyup koyamadığınızı kontrol edin. Eğer 'gerçekten o şeyin altında/üstünde' ise ayrı yazılır.
Tahmini Süre:50s
Soru 112Soru →

Birleşik kelimelerin yazımında, kelimelerin anlam kaymasına uğrayıp uğramaması veya belirli kelime gruplarının (baş, ana, ön gibi) kullanımı yazım kurallarını belirleyen temel unsurlardır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üniversite senatosu, tıp fakültesi bünyesinde yeni bir anabilim dalı kurulması yönündeki teklifi oy birliğiyle kabul etti.

Cevap

Üniversite senatosuyla ilgili cümlede geçen 'anabilim dalı' ifadesi, TDK kuralları gereği 'ana bilim dalı' şeklinde ayrı yazılması gerektiği için yanlıştır.
TDK güncel yazım kılavuzuna göre; 'alt, ana, ön, art, arka, yan, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, üst, alt, tek, çok, çift' sözlerinin başa getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır. Bu kural gereği 'ana bilim dalı' ayrı yazılmalıdır. Birçok akademik kurumda hatalı olarak bitişik kullanılması, sınavda bu kelimenin çeldirici gücünü artırmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit et.
Tespit edilen sözcükler: başkahraman, iş birliği, gök taşı, ön söz, anabilim dalı.
Yazım yanlışının hangi sözcükte olduğunu belirlemek için ilk adım odak noktalarını seçmektir.
2
'Baş' ve 'Ana' ile başlayan birleşik kelime kurallarını hatırla.
'Baş' ile kurulan sıfat tamlamaları (başkahraman) bitişik yazılır. 'Ana' sözünün başa getirilmesiyle oluşan terimler (ana bilim dalı, ana dili) ise ayrı yazılır.
Kural setlerini karşılaştırarak istisnaları ve genel kuralları ayırt etmek gerekir.
3
Diger seçeneklerdeki çeldiricileri değerlendir.
'İş birliği', 'ön söz' ve 'gök taşı' ifadelerinin anlam kayması yaşamadıkları için ayrı yazıldığını teyit et.
Özellikle günlük hayatta çok sık bitişik yazılan 'ön söz' ve 'iş birliği' gibi sözcüklerin TDK kuralına göre ayrı olduğunu doğrulamak çeldiricileri elemeyi sağlar.

Anahtar Kavram

Başa getirilen 'ana', 'ön', 'art' gibi sözcüklerle kurulan terimlerin ayrı yazılması kuralı.

İpuçları

1
Cümlelerde geçen 'baş', 'ana' ve 'ön' ile başlayan birleşik kelimelere odaklanın.
2
Hangi kelime gruplarının başa geldiğinde her zaman ayrı yazıldığını hatırlayın (örn. ana, ön, yan).
3
'Anayasa' ve 'anaokulu' gibi kalıplaşmış örnekler bitişik olsa da 'ana bilim dalı' ve 'ana dili' gibi terimler kural gereği ayrı yazılır.

Daha Fazla Pratik

İç, dış ve sıra sözleriyle kurulan (yanı sıra, ardı sıra, yurt dışı) birleşik kelimelerin yazımını tekrar ederek bu zor seviyedeki benzer kuralları pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimenin ikinci unsuru anlamını koruyor mu diye kontrol edin: 'ana bilim dalı' ifadesinde 'dal' ve 'bilim' sözcükleri gerçek anlamlarını korumaktadır, bu da ayrı yazılması gerektiğini işaret eder.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 113Soru →

Türkçede "iç, dış, sıra" sözcükleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır. Bu kurala uyulmaması yazım yanlışına yol açar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uyulmamasından kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akademik çalışmalarda, ana metnin ardısıra eklenen tabloların açıklayıcı ve net olması beklenir.

Cevap

Akademik çalışmalarda, ana metnin ardısıra eklenen tabloların açıklayıcı ve net olması beklenir.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre "iç, dış, sıra" sözcükleriyle oluşturulan birleşik kelimeler ve terimler ayrı yazılmalıdır. "Ardısıra" kelimesi de "sıra" sözcüğüyle oluşturulmuş bir yapı olduğu için "ardı sıra" şeklinde ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılarak kural ihlal edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Kuralın Hatırlanması
"İç, dış, sıra" sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin ayrı yazılması gerektiğini belirlemek.
Soruda verilen kuralın uygulama sınırlarını çizmek için gereklidir.
2
Seçeneklerin İncelenmesi
A'da "yurt içi", B'de "yanı sıra", C'de "olağan dışı" ve E'de "hafta içi" ifadelerinin kurala uygun (ayrı) yazıldığını saptamak.
Hatalı olmayan yapıları elemek için gereklidir.
3
Hatalı Sözcüğün Tespiti
D seçeneğinde geçen "ardısıra" kelimesinin bitişik yazıldığını, ancak kural gereği "sıra" kelimesiyle kurulan bu yapının ayrı olması gerektiğini bulmak.
Yazım yanlışını somut olarak ortaya koymak için gereklidir.

Anahtar Kavram

İç, Dış, Sıra Sözcükleriyle Kurulan Birleşik Kelimeler

İpuçları

1
Cümlelerde geçen birleşik yapıların (yurt içi, yanı sıra, olağan dışı vb.) son kelimelerine odaklanın.
2
Özellikle "sıra" kelimesiyle biten birleşik sözcüklerin nasıl yazıldığını kontrol edin.
3
TDK'ye göre "ardı sıra", "peşi sıra" ve "yanı sıra" gibi ifadelerin her biri ayrı yazılmalıdır; ancak bir tanesi cümlede bitişik gösterilmiştir.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde "alt, üst, üzeri" kelimelerinin somut ve soyut kullanım farklarına dayalı yazım kurallarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 114Soru →

Türkçede birleşik kelimelerin bitişik veya ayrı yazılması; kelimelerin anlam kaybına uğrayıp uğramamasına, ses olaylarına veya belli kalıplaşmış kurallara dayanır. Örneğin, anlam kaymasına uğrayan bitki adları bitişik yazılırken; hayvan türlerinden birinin adıyla kurulan ve ikinci kelimesi anlamını koruyan birleşik kelimeler genellikle ayrı yazılır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yeni ofis tasarımı için seçilen cam göbeği rengi, çalışanların motivasyonunu artıracak bir enerjiye sahip.

Cevap

Renk adıyla kurulan 'camgöbeği' ifadesinin ayrı yazıldığı seçenek hatalıdır.
Renk adlarıyla kurulan birleşik kelimeler (camgöbeği, fildişi, kavuniçi, vişneçürüğü vb.) Türk Dil Kurumu kurallarına göre bitişik yazılır. 'Cam göbeği' ifadesinin ayrı yazılması bir yazım yanlışıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri belirleme
itburnu, ateş böceği, cam göbeği, ayırt etmek, akşamüzeri.
Yazım kuralı kontrolü yapılacak hedef kelimeleri tespit etmek için.
2
TDK kurallarını uygulama
Renk adlarıyla kurulan 'camgöbeği', 'vişneçürüğü' gibi kelimelerin bitişik yazılması gerektiğini saptama.
Anlam kaymasına uğramış veya kalıplaşmış birleşik kelimelerin yazım standardını doğrulamak için.
3
Hatalı seçeneği tespit etme
'Cam göbeği' şeklinde ayrı yazılan ifadenin yanlış olduğu onaylanır.
Doğru yazım 'camgöbeği' olmalıdır.

Anahtar Kavram

Birleşik Kelimelerin Yazımı (Renk, Bitki, Hayvan Adları ve Yardımcı Fiiller)

İpuçları

1
Renk adlarının (camgöbeği, yavruağzı) ve bitki adlarının (itburnu) yazım kurallarını hatırlayın.
2
Bir hayvan adı eğer ikinci kelimesinde türünü koruyorsa (ateş böceği) genellikle ayrı yazılır.
3
TDK'ye göre 'camgöbeği' bir renk adı olarak kalıplaşmıştır ve bitişik yazılması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Yardımcı fiillerle kurulan ve ses düşmesi olan 'sabretmek', 'kaybolmak' gibi kelimelerin yazımını tekrar edin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 115Soru →

Birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar; kelimelerin yapısal özelliklerine, ses olaylarına veya anlam kaymalarına göre farklılık gösterebilir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplumda kök salmış olan önyargıları kırmak, yeni bir dil öğrenmekten daha zordur.

Cevap

Toplumda kök salmış olan önyargıları kırmak cümlesindeki 'önyargı' kelimesinin 'ön yargı' şeklinde ayrı yazılması gerekmektedir.
Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre; 'alt, üst, ön, arka, yan, karşı, iç, dış' gibi sözlerin başa getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelimeler genellikle ayrı yazılır. Bu bağlamda 'ön yargı' ve 'ön söz' ifadeleri ayrı yazılması gereken birleşik kelimelerdir. Cümlede 'önyargı' şeklinde bitişik yazılması yazım yanlışına yol açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit et.
Tespit edilen sözcükler: kayboldu, öz güven, ana bilim dalı, önyargı, fark etmek.
Yazım yanlışı analizi yapabilmek için önce hedef sözcüklerin belirlenmesi gerekir.
2
Yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiilleri (etmek, olmak) kontrol et.
'Kaybolmak' ses olayı olduğu için bitişik, 'fark etmek' ses olayı olmadığı için ayrı yazılmıştır. İkisi de doğrudur.
TDK kurallarına göre ses düşmesi veya türemesi birleşmeyi zorunlu kılar.
3
'Ön' ve 'Öz' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeleri TDK kurallarına göre incele.
'Öz güven' ayrı yazılarak kurala uyulmuş ancak 'önyargı' bitişik yazılarak kural ihlal edilmiştir.
Türkçede alt, üst, ön, iç, dış gibi kelimelerle kurulan birleşik kelimelerin çoğu (istisnalar hariç) ayrı yazılır.

Anahtar Kavram

Birleşik Kelimelerin Yazımı (Ayrı ve Bitişik Yazılma Kuralları)

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'ön', 'öz' ve yardımcı fiillerle kurulan yapılara dikkat edin.
2
'Öngörü' ve 'önsezi' kelimelerinin bitişik yazılması birer istisnadır; peki 'ön yargı' için durum nedir?
3
TDK'ye göre 'ön söz' ve 'ön yargı' her zaman ayrı yazılır.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'yanı sıra', 'yurt dışı' ve 'hafta sonu' gibi sık karıştırılan ayrı yazılan kelimeleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 116Soru →

Birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Teknolojik gelişmelerle birlikte çevrimiçi eğitim platformlarına olan talep her geçen gün artıyor.

Cevap

Eğitim platformlarından bahsedilen seçenekte geçen 'çevrimiçi' sözcüğü, TDK kuralları gereği 'çevrim içi' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Türkçede 'iç, dış, sıra' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler ve terimler (çevrim içi, hafta içi, yurt dışı, yanı sıra, ardı sıra vb.) ayrı yazılır. Cümlede geçen 'çevrimiçi' kelimesi bu kurala aykırı olarak bitişik yazıldığı için yazım yanlışı yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit et.
Tespit edilen sözcükler: iş birliği, vâdetti, ön söz, çevrimiçi, birtakım.
Yazım kuralı sorgulanan kelimelerin yapısını analiz etmek için ilk adımdır.
2
Dış, iç ve sıra sözlerinin yazım kuralını hatırla.
TDK'ye göre dış, iç ve sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.
Hatalı olduğu düşünülen kelimenin kural zeminini doğrulamak gerekir.
3
Yardımcı fiillerle ve belgisiz sıfatlarla ilgili istisnaları kontrol et.
Vâdetmek (vâde+etmek) ses değişimi nedeniyle bitişik; birtakım (belirsizlik anlamında) bitişik yazılır.
Çeldirici şıklardaki karmaşık kuralların doğruluğunu teyit ederek kesin sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

İç, Dış ve Sıra Sözlerinin Yazımı

İpuçları

1
Özellikle 'iç' ve 'dış' sözcükleriyle kurulan yapıların yazımına dikkat edin.
2
'Hafta içi' veya 'yurt dışı' nasıl yazılıyorsa, bilişim dünyasındaki o terim de aynı kurala tabidir.
3
Cevap seçeneğinde 'çevrim' ve 'iç' sözcükleri arasında boşluk olmaması kural ihlalidir.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'yanı sıra', 'peşi sıra' gibi 'sıra' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin yazımını tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeyi 'dış' sözcüğüyle değiştirerek test edebilirsiniz: 'çevrim dışı' ayrı yazılıyorsa 'çevrim içi' de ayrı yazılmalıdır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 117Soru →

Akademik ve bilimsel metinlerin dil bilgisi kurallarına uygunluğu, bilginin doğru aktarılması ve metnin profesyonelliği açısından büyük önem taşır. Özellikle terimleşmiş birleşik kelimelerin yazımı bu metinlerde en sık yapılan hata alanlarından biridir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Psikoloji literatüründe bilinç altı süreçlerin, bireyin günlük kararları üzerindeki etkisi uzun yıllardır tartışılmaktadır.

Cevap

D seçeneğindeki cümlede 'bilinç altı' şeklinde ayrı yazılan sözcük, soyut bir kavram bildirdiği için 'bilinçaltı' şeklinde bitişik yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre; alt, üst ve üzeri sözleri, somut olarak yer bildirmediği durumlarda (soyut anlam kazandığında veya zaman bildirdiğinde) bitişik yazılır. 'Bilinçaltı' kelimesi fiziksel bir yer değil, zihinsel bir süreci ifade eden soyut bir terim olduğu için bitişik yazılmalıdır. Cümlede 'bilinç altı' şeklinde ayrı yazılarak hata yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri (olağanüstü, yer altı, akşamüstü, bilinç altı, suçüstü) tespit et.
Tespit edilen kelimelerin tümü 'alt, üst, üzeri' ekleriyle oluşturulmuştur.
Soruda test edilen temel kuralın sınırlarını belirlemek için gereklidir.
2
TDK'nin 'alt, üst, üzeri' sözcükleriyle ilgili yazım kuralını hatırla.
Somut olarak yer bildirenlerin ayrı (yer altı, su altı vb.), soyut anlam taşıyanların veya zaman bildirenlerin bitişik (bilinçaltı, akşamüstü vb.) yazılması gerektiğini belirle.
Yazım yanlışını tespit edecek kuralı doğru uygulamak için gereklidir.
3
Tespit edilen kelimelerin anlamlarını ve kurala uygunluklarını karşılaştır.
'Bilinçaltı' kelimesinin somut bir yer değil, soyut bir psikolojik kavram olduğu görülür.
Hangi kelimenin kuralı ihlal ettiğini bulmak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Alt, Üst ve Üzeri Sözlerinin Yazımı

İpuçları

1
Birleşik kelimelerdeki 'alt, üst, üzeri' eklerinin somut bir yer mi yoksa soyut bir kavram mı bildirdiğine odaklanın.
2
Yer altı, su altı gibi fiziksel konum bildirenlerin ayrı; bilinçaltı, suçüstü gibi durum bildirenlerin bitişik yazıldığını hatırlayın.
3
Cümlelerde geçen 'bilinç altı' ifadesinin zihinsel (soyut) bir kavram olup olmadığını kontrol edin.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'ayaküstü' ve 'öğleüzeri' gibi zaman/durum bildiren diğer birleşik kelimelerin yazımını TDK üzerinden inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 118Soru →

İsim soylu bir sözcükle "etmek, olmak" yardımcı fiilleri birleşirken isimde bir ses düşmesi veya ses türemesi meydana gelirse sözcükler bitişik yazılır; herhangi bir ses olayı meydana gelmezse sözcükler ayrı yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiillerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İş dünyasında başarıyı yakalamak için karşınıza çıkan fırsatları doğru ayırdetmek gerekir.

Cevap

İş dünyasında başarıyı yakalamak için karşınıza çıkan fırsatları doğru ayırdetmek gerekir cümlesindeki kullanım yanlıştır; doğrusu "ayırt etmek" olmalıdır.
Doğru yanıt olan cümlede geçen "ayırdetmek" sözcüğü yanlış yazılmıştır. "Ayırt" ve "etmek" kelimeleri birleşirken herhangi bir ses düşmesi (ayırt-etmek -> ayretmek gibi bir durum yok) veya ünsüz türemesi yaşanmaz. Herhangi bir ses olayı gerçekleşmediği için bu sözcüğün "ayırt etmek" şeklinde ayrı yazılması Türk Dil Kurumu yazım kuralları gereğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik fiilleri (isim + yardımcı fiil) tespit et.
Tespit edilenler: kaydetti, fark etti, ayırdetmek, teşekkür edilmemesi, seyretti.
Yazım kuralının hangi kelime grubuna uygulanacağını belirlemek gerekir.
2
Bu fiillerin kökündeki isimlerde bir ses olayı (düşme veya türeme) olup olmadığını kontrol et.
Kayıt+etmek (düşme var), Fark+etmek (yok), Ayırt+etmek (yok), Teşekkür+etmek (yok), Seyir+etmek (düşme var).
Kural, ses olayının varlığına göre bitişik veya ayrı yazımı belirler.
3
Ses olayı olmayan kelimelerin ayrı yazılıp yazılmadığını denetle.
"Ayırdetmek" kelimesinde ses olayı olmamasına rağmen bitişik yazıldığı görülür.
Ses olayı yoksa kelimeler ayrı yazılmalıdır, bitişik yazım kural ihlalidir.

Anahtar Kavram

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'etmek' veya 'olmak' fiillerinden önce gelen kelimelere odaklanın.
2
Bu kelimeleri tek başına düşündüğünüzde bir harf kaybı veya değişikliği (ses olayı) olup olmadığını sorgulayın.
3
"Ayırt" kelimesi "etmek" ile birleştiğinde herhangi bir ünlü harf düşer mi veya bir ünsüz harf ikizleşir mi?

Daha Fazla Pratik

Ünlü düşmesi kuralına dayalı diğer birleşik kelimeleri (örneğin: kahrolmak, emretmek) inceleyerek kuralı pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeyi telaffuz ederken seslerin değişip değişmediğini kontrol edebilirsiniz. Eğer 'hissetmek' gibi yeni bir ses türüyor veya 'kaybolmak' gibi bir ses eksiliyorsa bitişik yazılır.
Tahmini Süre:45s
Soru 119Soru →

Birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar, hem anlam kaymaları hem de kelimelerin yapısal özelliklerine göre belirlenmektedir. Bu kurallara uyulmaması resmî yazışmalarda ve akademik metinlerde ciddi bir anlatım bozukluğuna veya imla hatasına yol açabilmektedir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir imla yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu kurumları, personelinin mesleki gelişimini desteklemek amacıyla yurtdışındaki eğitim programlarına katılımını teşvik etmektedir.

Cevap

Kamu kurumları ve eğitim programları bağlamında geçen 'yurtdışındaki' ifadesinin yer aldığı seçenek yanlıştır çünkü bu sözcüğün 'yurt dışındaki' şeklinde ayrı yazılması gerekir.
Doğru yanıt olan cümlede geçen 'yurtdışındaki' kelimesi hatalı yazılmıştır. TDK kurallarına göre 'iç, dış ve sıra' sözcükleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılmalıdır. Dolayısıyla 'yurt dışı' ifadesinin ayrı yazılması ve eklerin buna göre getirilmesi gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik yapılı sözcükleri tespit et.
Tespit edilen sözcükler: pek çok, birçok, hiçbir, yurtdışı, vazgeçilebilir.
Yazım yanlışının hangi kelime grubunda olduğunu anlamak için ilk adımdır.
2
TDK'nin 'Dış, İç ve Sıra' sözleriyle kurulan birleşik kelimeler kuralını hatırla.
Kural: Dış, iç ve sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.
Türkçedeki en temel ve sık karıştırılan birleşik kelime kurallarından biridir.
3
Hatalı kelimeyi belirle ve doğrusuyla karşılaştır.
Hatalı: yurtdışı, Doğru: yurt dışı. Diğer kelimelerin (birçok, hiçbir, pek çok vb.) kurallara uygun olduğunu teyit et.
Yanlışın nedenini somutlaştırmak ve doğru yazımı öğretmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

İç, Dış ve Sıra Sözleriyle Kurulan Birleşik Kelimelerin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'belirsizlik' bildiren kelimelerin (birçok, hiçbir) ve 'iç/dış' içeren kelimelerin yazımına odaklanın.
2
TDK'nin 'Dış, iç ve sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.' kuralını hatırlayın.
3
'Yurt içi' ve 'yurt dışı' gibi ifadeler, 'yanı sıra' veya 'hafta içi' ile aynı yazım kuralına tabidir.

Daha Fazla Pratik

Benzer kurallara sahip olan 'alt, üst, üzeri' sözcüklerinin (somut vs soyut kullanım) yazımını tekrar etmeniz konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.

Alternatif Yöntem

Kelimenin yazımından emin değilseniz, TDK'nin 'iç/dış/sıra' formülünü (yurt içi, çağ dışı, yanı sıra) uygulayarak bu grubun her zaman ayrı yazıldığını hatırlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 120Soru →

Birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallara göre; birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler genellikle ayrı, ses düşmesine uğrayan veya anlam kayması yaşayanlar ise bitişik yazılır. Ayrıca bazı yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde ses olayı yoksa kelimeler ayrı yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu başarının tesadüf olmadığını, sporcunun bunu gerçekten hakkettiğini söyleyebiliriz.

Cevap

Cümledeki 'hakkettiğini' ifadesinin 'hak ettiğini' şeklinde ayrı yazılması gereken seçenek, yazım yanlışı barındırdığı için doğru cevaptır.
Türkçede 'etmek, olmak, eylemek' gibi yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiiller, isim olan ilk kelimede bir ses düşmesi (sabretmek) veya ses türemesi (reddetmek) meydana gelirse bitişik; bu tür bir ses olayı yoksa ayrı yazılır. 'Hak etmek' fiilinde herhangi bir ses olayı olmadığı için 'hak ettiğini' şeklinde ayrı yazılması gerekir. 'Hakketmek' bitişik yazıldığında ise sadece 'metal, taş veya ağaç üzerine yazı kazımak' anlamına gelir ve bu cümledeki bağlama uymaz.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit etme
Sıra dışı, hafta içi, önsezi, hakkettiğini, başucu ve şiirsever sözcükleri birleşik yapıdadır.
Yazım kuralı sorgulanan kelimeleri belirlemek için ilk adımdır.
2
Yardımcı fiille kurulan 'hak etmek' sözcüğünü inceleme
'Hak' ve 'etmek' kelimeleri birleşirken herhangi bir ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi (hakketmek şeklinde bir ikizleşme) gerçekleşmez.
Yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde ses olayı yoksa kelimeler ayrı yazılır.
3
'Hakketmek' kelimesinin özel anlamını kontrol etme
'Hakketmek' bitişik yazıldığında 'bir yeri kazıyarak şekil çıkarmak' anlamına gelir; ancak cümlede 'layık olmak' anlamında kullanılmıştır.
Kelimenin anlam kayması veya özel bir terim anlamı olup olmadığını ayırt etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

İpuçları

1
Yardımcı fiille (etmek, olmak) kurulan sözcüklerde ses olayı olup olmadığına dikkat edin.
2
'Hak' kelimesine ünlüyle başlayan bir ek veya yardımcı fiil geldiğinde ünsüz türemesi olup olmadığını kontrol edin.
3
'Sıra dışı' ve 'hafta içi' gibi yapıların her zaman ayrı yazıldığını, 'hak etmek' fiilinin ise 'layık olmak' anlamında ses olayı barındırmadığını hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'ayırt etmek', 'terk etmek' ve 'vazgeçmek' kelimelerinin yazım kurallarını inceleyerek yardımcı fiiller konusunu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 6 / 7Sonraki
Birleşik Kelimelerin Yazımı — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 6 | Examkin