Hukukun Temel Kavramları

2017 Anayasa değişiklikleri ile Türk hukuk sisteminde yeniden düzenlenen normlar hiyerarşisi ve düzenleyici işlemlerin yetki alanları dikkate alındığında; bir konuda kanun ile "olağan dönem" Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (CBK) arasında hüküm uyuşmazlığı çıkması durumunda uygulanacak hukuki rejimle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Hukuk Fakültesi birinci sınıf öğrencisi olan Ahmet, kütüphanede yaptığı araştırmada şu notu almıştır: "Türkiye'de bir hakim, önüne gelen uyuşmazlığı çözerken sadece meclisin çıkardığı kanunlara veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine değil; aynı zamanda toplumda kökleşmiş ve kanunun açıkça atıf yaptığı bağlayıcı yazısız kurallara da uymak zorundadır."

Buna göre Ahmet'in notunda bahsettiği, bir ülkede belirli bir zamanda yürürlükte olan yazılı ve yazısız tüm hukuk kurallarının bütününü ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk sistemimizde bir hukuki işlemin varlık kazanabilmesi (teşekkül etmesi) için gerekli olan 'maddi kurucu unsurlar' ile işlemin hukuk düzenince korunabilmesi için gereken 'geçerlilik şartları' arasındaki fark, sakatlık durumunda uygulanacak yaptırımı belirler. Buna göre, aşağıdaki durumların hangisinde bir 'geçerlilik şartı' sakatlığı değil, doğrudan kurucu unsurlardan birinin eksikliği nedeniyle işlemin hukuk dünyasında hiç varlık kazanmadığı (yokluk) söylenebilir?

Hukuk sistemimizde normlar hiyerarşisi gereği, her düzenleme kendisinden üstte bulunan normlara uygun olmak zorundadır. Ancak 1982 Anayasası'nın 90. maddesine 2004 yılında eklenen fıkra ile bu hiyerarşik yapıya temel haklar bağlamında önemli bir istisna getirilmiştir. Bu hükme göre; usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda antlaşma hükümleri esas alınır.

Buna göre; bir mahkeme önündeki davada, uygulanacak olan mevcut bir kanun hükmünün Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) bir maddesiyle açıkça çeliştiğini tespit ederse, izlemesi gereken hukuki yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk doktrininde, bir ülkede belirli bir dönemde yürürlükte bulunan, yetkili makamlarca konulmuş yazılı kurallar ile toplumda kendiliğinden oluşmuş ve devlet tarafından desteklenen yazısız (örf ve adet) kuralların tamamını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Türk Medeni Kanunu'nun 1. maddesi ve hukukun uygulanması ilkeleri uyarınca; kanun koyucunun bir meseleyi bilerek ve isteyerek düzenlemediği, çözümün 'hakkaniyet' veya 'somut olayın özellikleri' gibi kavramlar aracılığıyla hâkimin takdirine bırakıldığı durumlar ile kanun hükmünün lafzı (sözü) itibarıyla çok geniş olduğu ve dürüstlük kuralı gereği 'amaca uygun sınırlama' (teleolojik sınırlama) yoluyla kapsamının daraltılması gerektiği haller, sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru adlandırılmıştır?

Özel hukukta haklar; kullanıldıklarında meydana getirdikleri hukuki etkiye göre 'alelade haklar' ve 'yenilik doğuran (inşai) haklar' olarak ikiye ayrılmaktadır. Yenilik doğuran haklar; hak sahibinin tek taraflı irade açıklamasıyla yeni bir hukuki ilişki kuran, mevcut bir ilişkiyi değiştiren veya sona erdiren haklardır.

Buna göre, yenilik doğuran (inşai) hakların hukuki özelliklerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türk hukuk sisteminde normlar hiyerarşisi (normlar piramidi) ve bu normların birbirleriyle olan hiyerarşik ilişkileri göz önüne alındığında, 1982 Anayasası ve yerleşik hukuk ilkeleri çerçevesinde aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir kişinin, hukuk kurallarına veya yaptığı bir sözleşmeye aykırı davranarak bir başkasını zarara uğratması durumunda, bu zararın maddi veya manevi olarak kusurlu kişi tarafından giderilmesini öngören yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Borçlar hukukuna göre, bir sözleşmeden doğan borcunu vaktinde yerine getirmeyen bir kişi; ahlaken 'güvenilmez', dinen 'günahkâr' ve hukuken 'temerrüt halindeki borçlu' olarak nitelendirilebilir. Ancak bu kurallar bütünü içinde sadece hukuk sistemi, kişinin borcunu ödememesi durumunda devlet organları aracılığıyla taşınır veya taşınmaz mallarına el konulması (cebri icra) sonucunu doğurabilir.

Bu durum dikkate alındığında; hukuk kurallarını din, ahlak ve görgü kuralları gibi diğer sosyal düzen kurallarından ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Türk Medeni Kanunu'na göre; amca ile yeğen gibi aralarında kesin evlenme engeli bulunan kişilerin, yetkili bir evlendirme memuru önünde karşılıklı irade beyanlarıyla gerçekleştirdikleri evlilik akdi; kurucu unsurları mevcut olmasına rağmen kanunun emredici hükümlerine aykırılık nedeniyle hangi yaptırım türüne tabidir?

Hukuk kurallarının uygulanmasında yazılı ve yazısız kaynakların hiyerarşik bir sırayla taranması esastır. Bu süreçte karşılaşılan boşluk türleri ve hâkimin uyuşmazlığı çözme yetkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Hukuk sistemimizde, bir uyuşmazlığın çözümü için kanunda uygulanabilir bir hüküm bulunmasına rağmen; bu hükmün kapsamının (lafzının) çok geniş tutulmuş olması nedeniyle, olaya aynen uygulanmasının dürüstlük kuralına ve hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurması durumunda ortaya çıkan boşluk türü aşağıdakilerden hangisidir?

Toplum yaşamını düzenleyen normatif sistemler arasında yer alan din, ahlak ve görgü kuralları; bireylerin birbirleriyle veya toplumla olan ilişkilerini düzenleme noktasında hukuk kurallarıyla benzer amaçlar gütse de, yaptırımın niteliği ve uygulanışı bakımından keskin bir ayrım göstermektedir. Din kurallarının ihlali durumunda manevi bir huzursuzluk veya günahkâr sayılma, ahlak kurallarında ayıplanma veya dışlanma gibi sonuçlar ortaya çıkarken; hukuk kurallarının ihlali durumunda devlet gücü tarafından desteklenen cebri bir müdahale söz konusu olmaktadır.

Buna göre, hukuk kurallarını diğer tüm sosyal düzen kurallarından ayıran temel nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk düzeninde haklar; ileri sürülebilecekleri çevre, konuları, kullanılmalarının hukuki etkileri ve devredilebilirlikleri gibi çeşitli kriterlere göre sınıflandırılmaktadır.

Buna göre;

I. Velayet ve vesayet gibi haklar, sahibinden ziyade başkalarının lehine korunan "görev-haklar" niteliğindedir.
II. İrtifak hakları, sahibine eşya üzerinde mülkiyet hakkı gibi tam ve geniş yetki veren mutlak haklardır.
III. Alacak hakları, kural olarak sadece hukuki ilişkinin tarafına karşı ileri sürülebilen nispi haklardır.
IV. Ayıplı malın ücretsiz onarılmasını isteme hakkı, kurucu yenilik doğuran bir haktır.
V. Mirasın reddi hakkı, mevcut bir hukuki durumu sona erdirdiği için bozucu yenilik doğuran bir haktır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Hukuk kurallarının ihlali durumunda karşılaşılan devlet tepkisi olan yaptırımlar; ihlalin niteliğine, korunan hukuki değere ve ortaya çıkan sonucun telafi edilebilirliğine göre farklı kategorilere ayrılır.

Bir kamu kurumunun, yasal dayanağı olmadan bir vatandaşın taşınmazına müdahale ederek kamulaştırma prosedürlerini işletmeden yapılaşmaya gitmesi ve bu süreçte taşınmazın verimliliğinin kalıcı olarak azalmasına neden olması durumunda; söz konusu hukuka aykırı kararın tüm sonuçlarıyla birlikte hukuk aleminden silinmesini ve vatandaşın mal varlığındaki eksilmenin giderilmesini sağlayan yaptırım türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Özel hukukta bazı haklar, mahiyetleri gereği sadece hak sahibi tarafından bizzat kullanılabilir; bu hakların temsilci vasıtasıyla kullanılması veya başkasına devredilmesi kural olarak mümkün değildir. Örneğin; nişanı bozma, evlenme, boşanma davası açma veya soyadının değiştirilmesini talep etme gibi haklar bu grupta yer alır.

Buna göre, söz konusu haklar devredilebilirliklerine göre yapılan sınıflandırmada aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Toplumsal yaşamı düzenleyen kurallar arasında yer alan hukuk, ahlak, din ve görgü kuralları; kişilerin davranışlarını belirli bir düzen altına almayı amaçlar. Ancak hukuk kuralları, uygulama biçimi ve yaptırımının dayanağı açısından diğerlerinden kesin bir sınırla ayrılmaktadır. Buna göre, hukuk kurallarını diğer sosyal düzen kurallarından ayıran yaptırım (müeyyide) özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Bir hâkim, önüne gelen bir hukuk uyuşmazlığını karara bağlarken öncelikle anayasa, kanun ve yönetmelik gibi düzenlemeleri incelemiş; bu metinlerde açık bir hüküm bulamadığında ise toplumda uzun süredir uygulanan ve hukuki bağlayıcılığı devlet tarafından kabul edilen örf ve adet kurallarına başvurmuştur.

Hâkimin bu süreçte dikkate aldığı, belli bir zamanda ve belli bir ülkede yürürlükte bulunan hem yazılı hem de yazılı olmayan tüm hukuk kurallarının bütününe ne ad verilir?

Hukuki işlemlerin hükümsüzlüğü ile ilgili olarak; işlemin kurucu unsurlarındaki (taraflar, irade beyanı gibi) bir eksiklik "X" yaptırımına; kurucu unsurlar tam olmasına rağmen işlemin içeriğinin emredici hukuk kurallarına aykırı olması ise "Y" yaptırımına tabidir.

Buna göre, yukarıdaki açıklamada "X" ve "Y" harflerinin yerine sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?