Yargı

927 soru

Görülmekte olan bir davada, mahkemenin davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasını ciddi bulması durumunda başvurulan "somut norm denetimi" (itiraz yolu) süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını açıklamazsa mahkeme, davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren beş yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı tekrar ileri sürülemez.

Somut norm denetimi yoluna sadece davanın tarafları başvurabilir; mahkemenin bu iddiayı kendiliğinden (re’sen) ileri sürme yetkisi bulunmamaktadır.

Bu denetim yoluyla sadece kanunların Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülebilir; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri itiraz yoluna konu edilemez.

Bir davanın görülmekte olduğu yerel mahkemelerin bu yola başvurma yetkisi yoktur; itiraz yolu sadece bölge adliye mahkemeleri ve yüksek mahkemeler için tanınmış bir haktır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını açıklamazsa mahkeme, davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Cevap

Anayasa Mahkemesi'nin beş ay içinde karar vermemesi durumunda yerel mahkemenin davayı mevcut kanun hükmüne göre sonuçlandıracağı bilgisi doğrudur.

Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca, itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulduğunda mahkeme davayı geri bırakır. Anayasa Mahkemesi bu başvuruyu 5 ay içinde sonuçlandırmalıdır. Eğer bu süre zarfında bir karar verilmezse, ilgili mahkeme davayı mevcut kanun hükümlerine göre karara bağlar.

Adım Adım Çözüm

Dava şartının kontrolü

Somut norm denetimi için öncelikle görülmekte olan bir davanın varlığı gerekir.

Bu denetim yolu sadece derdest (devam eden) davalarda uygulanabilir.

Uygulanacak kuralın tespiti

İtiraz konusu normun, mahkemenin bakmakta olduğu davada 'uygulanacak kural' niteliğinde olması gerekir.

Mahkeme, davayla ilgisi olmayan bir kanun hükmü için itiraz yoluna gidemez.

Sürenin takibi

Anayasa Mahkemesi'ne gönderilen dosya için 5 aylık bir bekleme süresi başlar.

Anayasa'nın 152. maddesi yargılamanın sürüncemede kalmaması için bu süreyi öngörmüştür.

Karar çıkmaması durumunda usul

5 ay dolduğunda karar gelmemişse, mahkeme mevcut kanunla hükmünü verir.

Eğer AYM kararı yerel mahkeme kararı kesinleşmeden gelirse, yerel mahkeme bu karara uymak zorundadır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu/Def'i)

İpuçları

İtiraz yolunda mahkemenin AYM'den gelecek kararı beklemek için anayasal bir süresi vardır.

Bu bekleme süresi 5 aydır; ayrıca bir hüküm esastan reddedilmişse 10 yıl yasağı devreye girer.

Daha Fazla Pratik

İptal davası (soyut norm denetimi) ile itiraz yolu (somut norm denetimi) arasındaki farkları içeren bir tablo hazırlayarak süreleri karşılaştırınız.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 282Soru →

1982 Anayasası'na göre, aşağıdakilerden hangisi Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkileri arasında yer almaz?

Kanunların ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetlemek

Bireysel başvuruları karara bağlamak

Siyasi partilerin mali denetimini yapmak

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekilini seçmek

Uyuşmazlık Mahkemesine başkanlık edecek üyeyi kendi üyeleri arasından seçmek

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekilini seçmek

Cevap

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekilini seçmek, Anayasa Mahkemesinin değil, Cumhurbaşkanının yetkisidir.

1982 Anayasası'nın 154. maddesi uyarınca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay Büyük Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirleyeceği beşer aday arasından, Cumhurbaşkanı tarafından dört yıl için seçilir. Bu işlemde Anayasa Mahkemesinin herhangi bir seçim veya atama yetkisi bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Norm denetimi yetkisini kontrol et

Kanunların ve Meclis İçtüzüğünün denetimi AYM'nin temel görevidir.

Anayasa madde 148 gereği norm denetimi AYM tarafından yapılır.

Bireysel başvuru ve siyasi parti denetimi yetkilerini kontrol et

Hem bireysel başvurular hem de partilerin mali/kapatma süreçleri AYM yetkisindedir.

Anayasa madde 69 ve 148'de bu yetkiler AYM'ye verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı seçim usulünü incele

Seçim işlemi Cumhurbaşkanı tarafından gerçekleştirilir.

Anayasa madde 154'e göre bu makamlar Cumhurbaşkanınca seçilir; AYM'nin bu süreçte bir dahli yoktur.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesinin görevleri ile diğer anayasal organların (Cumhurbaşkanı, Yargıtay) görevlerinin ayrımı.

İpuçları

Seçeneklerde yer alan görevlerin çoğu 'yargısal denetim' ve 'yüksek mahkeme idaresi' ile ilgilidir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, adli yargı teşkilatının tepesinde yer alan idari ve cezai bir makamdır.

Yargıtay ile ilgili üst düzey atamalarda nihai karar verici genellikle Cumhurbaşkanıdır.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesinin 'Yüce Divan' sıfatıyla yargılayabileceği kişilerin listesini tekrar gözden geçirin.

Tahmini Süre:50s

Soru 283Soru →

1982 Anayasası'na göre, Anayasa Mahkemesi'nin kuruluşu, üyelerin seçimi ve görev süreleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Anayasa Mahkemesi on beş üyeden oluşur.

Üyeler on iki yıl için seçilirler ve bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez.

Türkiye Büyük Millet Meclisi; iki üyeyi Sayıştay Genel Kurulu'nun, bir üyeyi ise baro başkanlarının göstereceği adaylar arasından seçer.

Anayasa Mahkemesi üyeleri altmış beş yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar.

Cumhurbaşkanı; üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay ve iki üyeyi Sayıştay Genel Kurullarınca gösterilecek adaylar arasından seçer.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanı; üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay ve iki üyeyi Sayıştay Genel Kurullarınca gösterilecek adaylar arasından seçer.

Cevap

Cumhurbaşkanı'nın Sayıştay Genel Kurulu'ndan aday seçtiğini belirten ifade yanlıştır; çünkü Sayıştay'dan gelen üyeler TBMM tarafından seçilir.

Cumhurbaşkanı'nın üye seçtiği kaynaklar arasında Yargıtay, Danıştay, YÖK (öğretim üyeleri), üst düzey yöneticiler, serbest avukatlar ve birinci sınıf hakim-savcılar bulunur. Ancak Sayıştay Genel Kurulu'ndan gelecek olan iki üyeyi seçme yetkisi Cumhurbaşkanı'na değil, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) aittir. Bu nedenle, Cumhurbaşkanı'nın Sayıştay'dan üye seçtiğini belirten ifade hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

Mahkemenin toplam üye yapısını gözden geçir.

Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşmaktadır.

Kuruluş yapısını netleştirmek için temel sayısal veriyi doğrulamak gerekir.

Seçim yetkilerini makamlara göre tasnif et.

12 üye Cumhurbaşkanı, 3 üye TBMM tarafından seçilir.

Hangi makamın hangi kaynaktan üye seçtiğini belirlemek hatayı bulmayı sağlar.

TBMM'nin üye seçtiği kaynakları kontrol et.

TBMM; 2 üyeyi Sayıştay, 1 üyeyi Baro Başkanları kontenjanından seçer.

Sayıştay üyelerinin TBMM tarafından seçildiği bilgisini teyit etmek yanlışı ortaya çıkarır.

Görev süresi ve yaş kriterlerini doğrula.

Görev süresi 12 yıl, emeklilik yaşı 65'tir.

Zamanla ilgili yasal sınırların doğruluğunu kontrol etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesi Üye Seçim Kaynakları ve Yetkili Makamlar

İpuçları

Anayasa Mahkemesi üyelerini seçen iki makam vardır: Cumhurbaşkanı ve TBMM.

Sayıştay üyeleri ve Baro başkanlarının gösterdiği adaylar arasından seçim yapma yetkisi yasama organına aittir.

Cumhurbaşkanı 12 üye seçerken; Yargıtay, Danıştay ve YÖK gibi kurumları kullanır ancak Sayıştay'dan üye seçmez.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi üyeliği için gereken nitelikleri (yaş, kıdem vb.) tekrar ederek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 284Soru →

$2010$ Anayasa değişikliğiyle hukuk sistemimize dahil edilen ve Anayasa Mahkemesinin görev alanına giren "bireysel başvuru" (Anayasa şikayeti) müessesesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kamu tüzel kişileri, mülkiyet hakkı veya çalışma hürriyeti gibi haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuru yoluna gidebilirler.

Bireysel başvuru, ihlale neden olduğu ileri sürülen nihai kararın tebliğinden itibaren en geç

60

gün içinde yapılmalıdır.

Bireysel başvuruda bulunabilmek için, ihlale yol açtığı iddia edilen işlem veya karara karşı hukuk sisteminde öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması şarttır.

Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerin tamamı, herhangi bir sınırlama olmaksızın bireysel başvuruya konu edilebilir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen kanunlar ve yasama işlemleri aleyhine doğrudan bireysel başvuru yoluna başvurulabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bireysel başvuruda bulunabilmek için, ihlale yol açtığı iddia edilen işlem veya karara karşı hukuk sisteminde öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması şarttır.

Cevap

Bireysel başvuruda bulunabilmek için tüm idari ve yargısal yolların tüketilmiş olması zorunluluğunu belirten seçenek doğrudur.

Bireysel başvuru, temel hak ve özgürlükleri ihlal edilen bireylerin başvurduğu olağanüstü ve ikincil bir hak arama yoludur. Bu yolun açılabilmesi için hukuk düzenindeki tüm olağan (idari ve adli) yolların bitirilmiş olması ve kesin bir karara ulaşılmış olması Anayasal bir zorunluluktur.

Adım Adım Çözüm

Bireysel başvurunun niteliğinin incelenmesi

Bireysel başvurunun 'ikincil' (subsidiarite) nitelikte bir kanun yolu olduğu saptanır.

Anayasa Mahkemesi, bir davanın esasına bakmadan önce diğer mahkemelerin bu sorunu çözüp çözmediğini kontrol eder.

Usul şartlarının değerlendirilmesi

Başvuru yapılabilmesi için olağan kanun yollarının (istinaf, temyiz vb.) tamamının tüketilmesi gerektiği bilgisine ulaşılır.

Kesinleşmemiş bir karara karşı Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.

Kapsam ve süre kontrolü

Başvuru süresinin

30

gün olduğu ve sadece ortak korunan hakları kapsadığı doğrulanır.

Anayasal çerçeve ve 6216 sayılı Kanun bu sınırları net bir şekilde belirlemiştir.

Anahtar Kavram

Bireysel Başvuruda İkincillik İlkesi ve Başvuru Şartları

İpuçları

Bireysel başvurunun bir 'son çare' olduğunu düşünün.

Mahkemelerden kesin bir sonuç almadan doğrudan Anayasa Mahkemesine gidilip gidilemeyeceğini hatırlayın.

İkincillik ilkesi gereği, yerel mahkemelerin ve üst mahkemelerin süreci tamamlamış olması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Bireysel başvuru hakkının kapsamına giren (AİHS ve Anayasa ortak) haklar ile girmeyen (örneğin seçme-seçilme dışındaki bazı siyasi haklar) arasındaki ayrımı inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 285Soru →

1982 Anayasası’nın yargı bölümünde düzenlenen ve yüksek mahkemeler arasında yer alan Uyuşmazlık Mahkemesi, hukuk sistemimizdeki farklı yargı kolları arasındaki uyuşmazlıkları kesin olarak çözümlemekle görevlidir.

Buna göre, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanlık makamının oluşumu ve diğer yargı mercileri karşısındaki hukuki konumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Mahkeme başkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve dört yıl için seçilir.

Mahkeme üyeleri Sayıştay ve Yargıtay tarafından belirlenir; mahkeme başkanı ise Cumhurbaşkanı tarafından Anayasa Mahkemesi asıl üyeleri arasından atanır.

Mahkeme başkanı, Anayasa Mahkemesi’nce kendi üyeleri arasından seçilir; Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarında ise Anayasa Mahkemesi’nin kararları esas alınır.

Mahkeme başkanı, Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu tarafından üye tamsayısının salt çoğunluğu ile seçilir; askeri ve sivil yargı arasındaki görev uyuşmazlıklarını çözmekle görevlidir.

Mahkeme üyeleri Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilir; mahkeme, adli ve idari yargı kolları arasındaki uyuşmazlıklarda Yargıtay ve Danıştay’ın ortak kararlarına uymak zorundadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahkeme başkanı, Anayasa Mahkemesi’nce kendi üyeleri arasından seçilir; Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarında ise Anayasa Mahkemesi’nin kararları esas alınır.

Cevap

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından seçilir ve Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki uyuşmazlıklarda Anayasa Mahkemesi kararları önceliklidir.

Doğru seçenek, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin anayasal iki temel özelliğini bir araya getirmektedir: Mahkeme başkanı, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından seçilir (Art. 158) ve Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarında Anayasa Mahkemesi kararları esas alınır. Bu durum, yargı düzenleri arasındaki çatışmalarda Anayasa Mahkemesi'nin nihai üstünlüğünü simgeler.

Adım Adım Çözüm

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kuruluş esaslarını belirle.

Başkanın Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından seçilmesi zorunludur.

1982 Anayasası madde 158 gereği yüksek mahkemeler arası koordinasyon bu şekilde sağlanır.

Mahkemenin yetki sınırlarını kontrol et.

Adli ve idari yargı arasındaki uyuşmazlıkları çözer ancak Anayasa Mahkemesi ile çatışamaz.

Anayasa Mahkemesi'nin özel statüsü ve norm denetimi yetkisi nedeniyle kararları tüm yargı mercileri için bağlayıcıdır.

Atama ve seçim mercilerini doğrula.

Üyeler Yargıtay ve Danıştay'dan gelir; başkan AYM'den gelir.

Cumhurbaşkanı veya TBMM'nin bu mahkemenin iç işleyişine veya başkanlık seçimine doğrudan müdahalesi yoktur.

Anahtar Kavram

Yüksek Mahkemeler arası hiyerarşi ve Uyuşmazlık Mahkemesi'nin özel kuruluş statüsü.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi ile Uyuşmazlık Mahkemesi arasındaki 'görev uyuşmazlığı' istisnasını pekiştirmek için 1982 Anayasası'nın 158. maddesinin son fıkrasını tekrar inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 286Soru →

$1982$ Anayasası ve $6216$ sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde "Bireysel Başvuru" (Anayasa Şikâyeti) mekanizmasının kişi (süje), konu ve usul şartları birlikte değerlendirildiğinde; aşağıdaki durumlardan hangisinde yapılan başvurunun Anayasa Mahkemesi tarafından "kabul edilebilir" bulunarak esastan incelenmesi beklenir?

(X) Büyükşehir Belediye Başkanlığının, mülkiyetindeki bir taşınmazın kamulaştırılması işlemine karşı açtığı davanın reddedilmesi üzerine mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıyla başvuruda bulunması

Bir vatandaşın, emeklilik maaşının eksik hesaplanması nedeniyle "sosyal güvenlik hakkı"nın ihlal edildiği gerekçesiyle, tüm kanun yollarını tükettikten sonra başvuruda bulunması

Bir özel hukuk tüzel kişisi olan (Z) Anonim Şirketi'nin, taraf olduğu bir tazminat davasında yargılamanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle "adil yargılanma hakkı"nın ihlal edildiği iddiasıyla, nihai kararın öğrenilmesinden itibaren

20

gün içinde başvuruda bulunması

Bir kişinin, mülkiyet hakkını kısıtlayan bir Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün doğrudan temel haklarını ihlal ettiği iddiasıyla, Kararnamenin yayımlandığı tarihten itibaren

30

gün içinde başvuruda bulunması

Bir sivil toplum derneğinin, tüzüğündeki amaçlar doğrultusunda, üyelerinin toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle üyeleri adına Anayasa Mahkemesine başvurması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir özel hukuk tüzel kişisi olan (Z) Anonim Şirketi'nin, taraf olduğu bir tazminat davasında yargılamanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle "adil yargılanma hakkı"nın ihlal edildiği iddiasıyla, nihai kararın öğrenilmesinden itibaren $20$ gün içinde başvuruda bulunması

Cevap

Özel hukuk tüzel kişilerinin (şirketler, dernekler, vakıflar) sadece kendi tüzel kişiliklerine özgü haklar (adil yargılanma, mülkiyet, ifade özgürlüğü vb.) ihlal edildiğinde, olağan kanun yollarını tükettikten sonra

30

gün içinde yaptıkları başvurular kabul edilebilir.

Ticari şirketler gibi özel hukuk tüzel kişileri, adil yargılanma hakkı gibi kendilerini doğrudan ilgilendiren hakların ihlali durumunda, kanun yollarını tükettikten sonra

30

günlük yasal süreyi aşmamak kaydıyla (

20

gün örneğinde olduğu gibi) Anayasa Mahkemesine geçerli bir başvuru yapabilirler.

Adım Adım Çözüm

Başvuru ehliyeti (kişi bakımından yetki) kontrolü

Anonim Şirket bir özel hukuk tüzel kişisidir ve bireysel başvuru yapabilir. Belediyeler (kamu tüzel kişisi) yapamaz.

Anayasa Mahkemesi'ne sadece gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri başvurabilir.

Konu bakımından yetki kontrolü

Adil yargılanma hakkı hem Anayasa hem de AİHS ortak alanındadır. Sosyal güvenlik hakkı ise sadece Anayasa'da olup AİHS'de yer almaz.

Başvuru konusu hak, Anayasa ve AİHS'nin ortak koruma alanında olmalıdır.

İşlem türü ve ikincillik kontrolü

Mahkeme kararı bir 'kamu gücü' işlemidir ve bireysel başvuruya konudur. Kanun veya Kararnameye doğrudan başvurulamaz.

Bireysel başvuru idari ve yargısal işlemlere karşı ikincil bir yoldur.

Süre şartı kontrolü

20

günlük süre, kanuni

30

günlük sınır içerisindedir.

Başvuru, nihai kararın tebliği veya öğrenilmesinden itibaren

30

gün içinde yapılmalıdır.

Anahtar Kavram

Bireysel Başvuru Kabul Edilebilirlik Kriterleri

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuruda ihlal kararı vermesi durumunda 'yeniden yargılama' sürecinin nasıl işlediğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 287Soru →

1982 Anayasası'nda yapılan 2017 anayasa değişikliği sonrasındaki düzenlemelere göre, Hakimler ve Savcılar Kurulunun ( $HSK$ ) üyelerinin seçimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kurulun seçilen üyelerinden

7

tanesi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından,

4

tanesi ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Kurulun seçilen

11

üyesinin tamamı Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından üye tam sayısının salt çoğunluğuyla seçilir.

Kurulun seçilen

11

üyesinin tamamı Cumhurbaşkanı tarafından doğrudan adli ve idari yargı hakim ve savcıları arasından atanır.

Kurulun seçilen üyelerinden

7

tanesi Cumhurbaşkanı tarafından,

4

tanesi ise Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

Kurulun

7

üyesi Yargıtay ve Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından doğrudan seçilerek göreve başlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kurulun seçilen üyelerinden $7$ tanesi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından, $4$ tanesi ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Cevap

Kurulun seçilen üyelerinden 7 tanesi Türkiye Büyük Millet Meclisi, 4 tanesi ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

2017 Anayasa değişikliği ile Hakimler ve Savcılar Kurulunun üye sayısı

13

olarak belirlenmiştir. Bu üyelerin

2

'si doğal üyedir (Bakan ve Yardımcısı). Geriye kalan

11

üyenin seçim yetkisi TBMM ve Cumhurbaşkanı arasında paylaşılmıştır. TBMM

7

üyeyi, Cumhurbaşkanı ise

4

üyeyi seçme yetkisine sahiptir.

Adım Adım Çözüm

Kurulun toplam üye sayısını belirle.

HSK toplam

13

üyeden oluşur.

Anayasal yapıyı anlamak için temel sayısal veridir.

Doğal üyeleri ayır.

Adalet Bakanı (Başkan) ve Adalet Bakanı Yardımcısı doğal üyedir (

2

üye).

Geriye kalan seçilecek üye sayısını (

11

) bulmak için gereklidir.

Seçilen üyelerin dağılımını kontrol et.

7

üye TBMM tarafından,

4

üye Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

2017 Anayasa değişikliği ile getirilen güncel seçim yöntemidir.

Anahtar Kavram

Hakimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) 2017 sonrası üye yapısı ve seçim usulü.

İpuçları

HSK toplamda

13

üyeden oluşur ve iki tanesi seçimle gelmez (Doğal üyeler).

Geriye kalan

11

üyenin seçiminde 'tek bir makam' yetkili değildir; yetki TBMM ve Cumhurbaşkanı arasında bölünmüştür.

Daha Fazla Pratik

HSK üyelerinin görev sürelerini ve hangi üyelerin hangi kontenjanlardan (Yargıtay, Danıştay, avukatlar vb.) seçildiğini incelemek faydalı olacaktır.

Tahmini Süre:50s

Soru 288Soru →

$1982$ Anayasası'nda yer alan düzenlemeler ve Kurulun çalışma usulleri dikkate alındığında, Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kurul üyeleri beş yıl için seçilir ve görev süresi dolan bir üyenin yeniden seçilmesi mümkün değildir.

Adalet Bakanı Kurulun başkanı, Adalet Bakanı Yardımcısı ise tabii üyesidir ve her ikisi de Kurulun daire çalışmalarına bizzat katılarak oy kullanırlar.

Kurulun disipline ve özlük haklarına ilişkin her türlü kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde idari yargı yoluna başvurulabilir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi; Kurulun yedi üyesini; üçünü Yargıtay üyeleri, birini Danıştay üyeleri, üçünü ise hukukçu öğretim üyeleri ve avukatlar arasından seçer.

Kurulun genel sekreterliği hizmetleri, Adalet Bakanlığı bünyesinde yer alan Personel Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye Büyük Millet Meclisi; Kurulun yedi üyesini; üçünü Yargıtay üyeleri, birini Danıştay üyeleri, üçünü ise hukukçu öğretim üyeleri ve avukatlar arasından seçer.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yedi üyeyi; üç Yargıtay üyesi, bir Danıştay üyesi ve üç hukukçu öğretim üyesi/avukat arasından seçtiği ifade doğrudur.

Doğru olan ifade, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) Kurula üye seçme yetkisi ve bu üyelerin hangi mesleki gruplardan geleceğine dair anayasal kuraldır.

1982

Anayasası'nın

159

. maddesine göre TBMM; üç üyeyi Yargıtay üyeleri, bir üyeyi Danıştay üyeleri ve üç üyeyi hukuk dallarında görev yapan öğretim üyeleri ile avukatlar arasından seçerek toplam yedi üyeyi belirler.

Adım Adım Çözüm

Kurulun toplam üye sayısını ve tabii üyeleri belirleme

HSK 13 üyeden oluşur. Başkan Adalet Bakanıdır, Adalet Bakanı Yardımcısı tabii üyedir.

Anayasal yapıyı anlamak için temel bileşenlerin tespiti gerekir.

Seçilmiş üyelerin seçim makamlarını ve sayılarını kontrol etme

Geriye kalan 11 üyenin 7'si TBMM, 4'ü Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Kurulun demokratik meşruiyet kaynaklarını ayrıştırmak önemlidir.

TBMM tarafından seçilen üyelerin mesleki kontenjanlarını analiz etme

TBMM: 3 Yargıtay, 1 Danıştay, 3 Öğretim Üyesi/Avukat şeklinde bir dağılım yapar.

Soruda istenen 'doğru' ifadeyi kontenjan bazlı doğrulamak gerekir.

Kurulun çalışma ve yargısal denetim usullerini değerlendirme

Yalnızca 'meslekten çıkarma' kararı yargıya açıktır; Bakan daire çalışmalarına katılamaz.

Diğer seçeneklerin neden yanlış olduğunu kesinleştirmek için usul kuralları hatırlanmalıdır.

Anahtar Kavram

Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) Üye Yapısı ve Seçim Usulü

İpuçları

HSK üyelerinin görev süresinin kaç yıl olduğunu ve tekrar seçilip seçilemediklerini hatırlayın.

Adalet Bakanı'nın Kurul içindeki sembolik ve icrai sınırlarını (daire çalışmalarına katılım durumu) düşünün.

TBMM'nin seçtiği yedi üyenin üç ana gruptan (Yargıtay, Danıştay, Akademisyen/Avukat) geldiğini göz önünde bulundurun.

Daha Fazla Pratik

Cumhurbaşkanı'nın Kurul için seçtiği 4 üyenin hangi yargı kollarından (adli/idari) seçildiğini gözden geçirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 289Soru →

1982 Anayasası'nda düzenlenen yüksek mahkemelerden biri olan Danıştay'ın yapısı, üyelerinin seçimi ve görev alanı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Üyelerinin tamamı, birinci sınıf idari yargı hâkim ve savcıları arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilir.

Üyelerinin dörtte üçü Hâkimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Üyeleri on iki yıl için seçilir ve görev süresi dolan bir üye tekrar Danıştay üyesi olarak seçilebilir.

Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmekle görevli en üst mercidir.

Cumhurbaşkanlığı tarafından hazırlanan tüm yönetmeliklerin Anayasa'ya uygunluğunu ilk derece mahkemesi sıfatıyla denetler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üyelerinin dörtte üçü Hâkimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Cevap

Danıştay üyelerinin dörtte üçü Hâkimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

1982 Anayasası'nın 155. maddesine göre Danıştay üyelerinin seçimi iki aşamalıdır; üyelerin dörtte üçü Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından birinci sınıf idari yargı hâkim ve savcıları arasından, dörtte biri ise Cumhurbaşkanı tarafından kanunda belirtilen nitelikli kişiler arasından seçilir.

Adım Adım Çözüm

Danıştay'ın anayasal statüsünü belirlemek.

Danıştay, idari yargı kolunun en üst dereceli temyiz merci ve yüksek mahkemesidir.

Yargı yetkisinin hangi mahkeme tarafından hangi usulle kullanılacağını anlamak için kurumun niteliğini saptamak gerekir.

Üye seçim yöntemini ve oranlarını incelemek.

Anayasa madde 155'e göre üyelerin

3/4

'ü Hâkimler ve Savcılar Kurulu,

1/4

'ü ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Yüksek mahkemelerin bağımsızlığını ve idari/siyasi kanat arasındaki dengeyi korumak için iki farklı seçim organı belirlenmiştir.

Görev sürelerini ve yeniden seçilme kısıtlamalarını kontrol etmek.

Üyeler 12 yıl için seçilir ve bir kişi ikinci kez seçilemez.

Yargı mensuplarının bağımsızlığını güvence altına almak için görev süresi sınırlanmış ve tekrar seçilme yasağı getirilmiştir.

Anahtar Kavram

Danıştay'ın Kuruluşu ve Üye Seçim Esasları

İpuçları

Danıştay üyelerinin seçiminde hem yargı organı (HSK) hem de yürütme organı (Cumhurbaşkanı) söz sahibidir.

Üye seçim oranlarını hatırlayın; büyük çoğunluğu yargı kökenli üyeler oluştururken, azınlık bir kısmı idari tecrübesi olanlar arasından seçilir.

Daha Fazla Pratik

Danıştay'ın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davalar ile temyiz merci olarak baktığı davalar arasındaki farkları içeren bir tabloyu inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 290Soru →

Anayasal düzende yürütme organının siyasi sorumluluğunun yanı sıra cezai sorumluluğu da düzenlenmiştir. Bu bağlamda, Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanların görevleri sebebiyle işledikleri iddia edilen suçlar için yargılama yetkisi aşağıdaki kurumlardan hangisine aittir?

Yargıtay Ceza Genel Kurulu

Ankara Ağır Ceza Mahkemesi

Anayasa Mahkemesi (Yüce Divan sıfatıyla)

Danıştay İdari İşler Kurulu

Uyuşmazlık Mahkemesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi (Yüce Divan sıfatıyla)

Cevap

Anayasa Mahkemesi (Yüce Divan sıfatıyla)

Doğru seçenek olan kurum, 1982 Anayasası'nın 148. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanları görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılama yetkisine sahip olan Anayasa Mahkemesi'dir (Yüce Divan sıfatıyla).

Adım Adım Çözüm

Yürütme organı üyelerinin (Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar) cezai sorumluluğunu düzenleyen anayasal hükümleri değerlendirin.

Bu kişilerin görev suçları için özel bir yargılama makamı belirlenmiştir.

Yürütme üyelerinin yargılanması Meclis soruşturması sürecine ve özel bir yargı merciine tabidir.

Anayasa'nın 148. maddesinde belirtilen Yüce Divan listesini kontrol edin.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların bu listede yer aldığı görülür.

Yüce Divan, üst düzey devlet yetkililerinin görev suçlarını yargılamakla görevli Anayasa Mahkemesi heyetidir.

Anahtar Kavram

Yüce Divan'ın Yargılama Kapsamı

Tahmini Süre:45s

Soru 291Soru →

1982 Anayasası’nın “Yargı” bölümünde düzenlenen adli yargı kolunun en üst basamağındaki Yargıtay’ın üye yapısı, seçim usulleri ve kurumsal işleyişi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Yargıtay üyelerinin tamamı, Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hâkim ve savcıları arasından seçilir.

Yargıtay Birinci Başkanı, Genel Kurul tarafından kendi üyeleri arasından üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir ve süresi bitenler yeniden seçilebilir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından belirleyeceği üç aday arasından Cumhurbaşkanınca dört yıl için seçilir.

Yargıtay üyeleri on iki yıl için seçilirler ve görev süresi dolan bir üyenin bir defaya mahsus dahi olsa yeniden Yargıtay üyesi seçilmesi mümkün değildir.

Adli yargı ilk derece mahkemelerinden verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından belirleyeceği üç aday arasından Cumhurbaşkanınca dört yıl için seçilir.

Cevap

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve vekilinin seçimi için Genel Kurulun belirleyeceği aday sayısının üç olduğunu belirten ifade yanlıştır; doğru sayı beştir.

1982 Anayasası'nın

154

. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirleyeceği BEŞER aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. Seçenekte belirtilen 'üç aday' ifadesi bu nedenle anayasal hükme aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

Yargıtay üyelerinin seçim mercii ve şartlarını incele.

Tüm üyelerin Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından, birinci sınıf hâkim ve savcılar arasından seçildiği teyit edilir.

Yargıtay'ın bağımsızlığını korumak adına tüm üyelerin yargı kökenli ve HSK tarafından seçilmesi anayasal kuraldır.

Yargıtay Birinci Başkanı'nın seçim usulünü kontrol et.

Genel Kurulca, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla

4

yıl için seçildiği ve yeniden seçilebildiği görülür.

İç işleyişe dair bu kural, kurumun kendi başkanını belirleme yetkisini vurgular.

Cumhuriyet Başsavcısı ve vekilinin seçim prosedürünü analiz et.

Aday belirleme yetkisinin Genel Kurulda, nihai seçim yetkisinin Cumhurbaşkanında olduğu; ancak aday sayısının

5

(beş) olduğu saptanır.

Anayasa Madde

154

açıkça 'beşer aday' ifadesini kullanmaktadır;

3

aday kuralı Anayasa Mahkemesi'nin bazı üye seçimleri için geçerlidir.

Üyelerin görev süresi ve tekrar seçilme yasağını değerlendir.

Üyelerin

12

yıl için seçildiği ve ikinci bir dönem görev yapamayacakları netleşir.

Bu düzenleme yargıda kan tazelenmesini sağlamayı ve üyelerin bağımsızlığını korumayı amaçlar.

Anahtar Kavram

Yargıtay Seçim Usulleri ve Aday Sayıları

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay arasındaki üye seçim ve aday belirleme usullerini bir tablo üzerinde karşılaştırarak ezberlemek hata payını azaltacaktır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 292Soru →

1982 Anayasası'na göre, Anayasa Mahkemesine 'bireysel başvuru' yoluna gidilebilmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bireysel başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tamamının tüketilmiş olması şarttır.

Kamu tüzel kişileri, mülkiyet haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuru yapabilirler.

Bireysel başvuru, nihai kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde yapılmalıdır.

Yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler doğrudan bireysel başvuruya konu edilebilir.

Sadece Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları bireysel başvuru hakkından yararlanabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bireysel başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tamamının tüketilmiş olması şarttır.

Cevap

Bireysel başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tamamının tüketilmiş olması zorunluluğu doğrudur.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilmesi için temel şart, hak ihlaline neden olan işleme karşı mevcut olan tüm idari ve yargısal yolların (istinaf, temyiz gibi olağan kanun yolları) tüketilmiş olmasıdır. Bu kural 'başvurunun ikincilliği' ilkesi olarak bilinir.

Adım Adım Çözüm

Bireysel başvurunun hukuki niteliğini analiz etme

İkincil yol

Bireysel başvuru asıl hak arama yolu değil, mahkemeler çözüm üretemediğinde gidilen son çaredir.

Başvuru ön şartlarını kontrol etme

Kanun yollarının tüketilmesi şartı

Anayasa'nın 148. maddesi gereği, idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı tüketilmeden AYM'ye gidilemez.

Diğer teknik detayları (süre ve ehliyet) doğrulama

30 gün ve gerçek/özel tüzel kişiler

Sürenin 30 gün olması ve kamu tüzel kişilerinin başvuru hakkının olmaması seçenekleri elemeye yardımcı olur.

Anahtar Kavram

Bireysel Başvurunun İkincilliği Şartı

İpuçları

Bireysel başvuru, mahkemelerden sonuç alınamadığında gidilen 'son' yoldur.

Bu yolun kullanılabilmesi için bölge adliye mahkemeleri veya Yargıtay/Danıştay gibi üst dereceli mahkeme süreçlerinin bitmiş olması gerekir.

Anayasa'da bu durum 'olağan kanun yollarının tüketilmesi' ifadesiyle belirtilir.

Daha Fazla Pratik

Bireysel başvurunun kapsamına hangi hakların girdiğini (Anayasa + AİHS ortak alanı) tekrar ediniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 293Soru →

1982 Anayasası'na göre; vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda aşağıdakilerden hangisi uygulanır?

Danıştay kararı esas alınır

Sayıştay kararı esas alınır

Uyuşmazlık Mahkemesi kesin kararı verir

Anayasa Mahkemesinin görüşü doğrultusunda işlem yapılır

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleri uygulanır

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Danıştay kararı esas alınır

Cevap

Vergi ve benzeri mali yükümlülükler konusundaki Danıştay ve Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararı esas alınır.

1982 Anayasası'nın 160. maddesinin son fıkrasına göre; vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararı esas alınır. Bu hüküm, mali nitelikteki davalarda idari yargı kolunun başı olan Danıştay'ın hukuki yorumuna üstünlük tanıyarak yargıdaki çok başlılığı önlemeyi amaçlar.

Adım Adım Çözüm

Uyuşmazlığın konusunu ve taraflarını belirleyin.

Konu: Vergi ve mali yükümlülükler. Taraflar: Danıştay ve Sayıştay.

Anayasa'nın hangi maddesinin uygulanacağını belirlemek için uyuşmazlık türünün tespiti gerekir.

1982 Anayasası'nın 160. maddesini (Sayıştay maddesi) inceleyin.

Madde metninde bu özel çatışma durumu için 'Danıştay kararı esas alınır' hükmü yer almaktadır.

Anayasal organlar arasındaki yetki ve karar çatışmaları doğrudan anayasal metinle çözülmüştür.

Danıştay'ın idari yargıdaki en üst merci olduğunu göz önünde bulundurarak sonucu onaylayın.

Hukuk devleti ilkesi gereği, bir denetim birimi olan Sayıştay ile bir yargı birimi olan Danıştay çatıştığında yargı organı üstün tutulur.

Yargı birliğini ve kesin hüküm güvenliğini sağlamak.

Anahtar Kavram

Sayıştay ve Danıştay Karar Çatışması

İpuçları

Sayıştay ve Danıştay arasındaki bu uyuşmazlık sadece vergi ve benzeri mali yükümlülüklerle sınırlıdır.

Anayasa koyucu, bir yüksek mahkeme olan Danıştay'ın kararlarını, bir yüksek mahkeme sayılmayan Sayıştay'ın kararlarına tercih etmiştir.

Yargı birliğini sağlamak için uyuşmazlık durumunda idari yargının zirvesi olan kurumun görüşü geçerli sayılır.

Daha Fazla Pratik

Sayıştay üyelerinin kim tarafından seçildiğini ve Sayıştay'ın hangi kurum adına denetim yaptığını tekrar ediniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 294Soru →

$1982$ Anayasası'nda yapılan $2010$ ve $2017$ yılı değişiklikleri dikkate alındığında; Anayasa Mahkemesinin "Yüce Divan" sıfatıyla yürüttüğü yargılamalar ve bu kapsamdaki kişilerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı, görevine ilişkin suçlardan dolayı Yüce Divan'da yargılanacak kişiler arasında yer alır.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, hem görev suçları hem de kişisel suçları sebebiyle doğrudan Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesinde yargılanırlar.

Yüce Divan kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren

15

gün içinde "yeniden inceleme" başvurusunda bulunulabilir.

Jandarma Genel Komutanı,

2017

yılı anayasa değişikliği ile Yüce Divan'da yargılanacak kişiler listesinden çıkarılmıştır.

Yüce Divan sıfatıyla yapılan yargılamalarda savcılık görevini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Başsavcıvekili yapar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, hem görev suçları hem de kişisel suçları sebebiyle doğrudan Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesinde yargılanırlar.

Cevap

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların hem görev hem de kişisel suçları için Yüce Divan'da yargılanacağını savunan ifade yanlıştır; bu kişiler kişisel suçları için adli mahkemelere tabidir.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, yalnızca görevleriyle ilgili işledikleri suçlar (görev suçları) nedeniyle TBMM tarafından Yüce Divan'a sevk edilebilirler. Kişisel suçları bakımından ise milletvekillerinin tabi olduğu yasama dokunulmazlığı hükümlerinden yararlanırlar. Eğer dokunulmazlıkları kaldırılırsa, yargılamaları Yüce Divan'da değil, görevli genel mahkemelerde (Ağır Ceza Mahkemesi) gerçekleştirilir. Bu nedenle tüm suçlar için Yüce Divan'da yargılanacaklarını belirten seçenek hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

Yüce Divan'da yargılanan kişilerin listesini (Anayasa Madde

148

) kontrol et.

Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, yüksek mahkeme üyeleri, TBMM Başkanı ve komutanların listede olduğu görülür.

Yargı yetkisinin sınırlarını belirlemek.

Yargılamanın konusunu (görev suçu vs. kişisel suç) analiz et.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar için Yüce Divan yolu sadece 'görev suçları' ile sınırlıdır.

Anayasal statü farklarını ayırt etmek.

Kişisel suçlar için öngörülen usulü belirle.

Bu kişilerin kişisel suçları için yasama dokunulmazlığı prosedürü işletilir ve dokunulmazlık kalkarsa yargılama genel mahkemelerde yapılır.

Hatalı olan seçeneği teyit etmek.

Anahtar Kavram

Yüce Divan'ın Kişi ve Konu Bakımından Yetkisi

İpuçları

Yüce Divan yargılamasında 'görev suçu' ile 'kişisel suç' ayrımına dikkat ediniz.

Daha Fazla Pratik

Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu ve meclis soruşturması süreçlerindeki nitelikli çoğunluk sayılarını inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 295Soru →

$1982$ Anayasası ve $6216$ sayılı Kanun çerçevesinde Anayasa Mahkemesine yapılacak olan "bireysel başvuru" (Anayasa şikâyeti) mekanizmasının kabul edilebilirlik şartları ve Mahkemenin yetki sınırları dikkate alındığında; aşağıdakilerden hangisi Mahkemenin başvuruyu konu bakımından yetkisizlik (ratione materiae) nedeniyle reddetmesine yol açan, doğrudan ihlal edildiği iddia edilen hakkın niteliği ile ilgili bir gerekçedir?

Başvurunun, kamu tüzel kişisi niteliğini haiz bir meslek kuruluşu tarafından kendi adına mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılmış olması

Başvurucunun, Anayasa'da güvence altına alınmış olmasına rağmen Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye'nin taraf olduğu ek protokollerin ortak koruma alanında yer almayan bir sosyal ve ekonomik hak ihlaline dayanması

Olağan kanun yollarının tüketilmesine ilişkin kesinleşmiş kararın başvurucuya tebliğinden itibaren

30

günlük yasal başvuru süresinin geçirilmiş olması

Başvurunun, bir kanun hükmünün veya düzenleyici idari işlemin doğrudan iptal edilmesi talebiyle norm denetimi usulünde yapılmış olması

Bir özel hukuk tüzel kişisinin, sadece gerçek kişilere özgülenen ve tüzel kişiliğin doğasıyla bağdaşmayan yaşam hakkının ihlali iddiasıyla başvurması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Başvurucunun, Anayasa'da güvence altına alınmış olmasına rağmen Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye'nin taraf olduğu ek protokollerin ortak koruma alanında yer almayan bir sosyal ve ekonomik hak ihlaline dayanması

Cevap

Başvurunun, Anayasa'da yer almasına rağmen Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerin ortak koruma alanında bulunmayan bir hakkın (sosyal ve ekonomik haklar gibi) ihlali iddiasıyla yapılması mahkemenin konu bakımından yetkisizliği sonucunu doğurur.

Bireysel başvuru mekanizmasında Anayasa Mahkemesi'nin yetkisi 'ortak koruma alanı' ile sınırlıdır. Bu alan, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda yer alan temel hak ve özgürlüklerin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerindeki haklarla örtüştüğü alanı ifade eder. Sosyal ve ekonomik hakların büyük bir kısmı Anayasa'da düzenlenmiş olsa da AİHS kapsamında yer almadığı için, bu haklara dayalı başvurular 'konu bakımından yetkisizlik' gerekçesiyle reddedilir.

Adım Adım Çözüm

İhlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa'daki yerini kontrol et.

Hakkın temel hak ve özgürlükler kapsamında olduğu doğrulanır.

Bireysel başvuru için ilk şart hakkın Anayasal güvencede olmasıdır.

Hakkın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve ek protokollerdeki karşılığını ara.

Hakkın AİHS kapsamında olup olmadığı belirlenir.

Anayasa Mahkemesi sadece 'ortak koruma alanı'ndaki hakları inceler.

Hakkın niteliğini 'sosyal ve ekonomik haklar' (pozitif statü hakları) açısından değerlendir.

Çoğu sosyal hak AİHS kapsamında olmadığından dışarıda kalır.

Sosyal haklar (örn. sosyal güvenlik, konut hakkı) genel olarak bireysel başvuru kapsamı dışındadır.

Yetkisizlik gerekçesini sınıflandır.

Konu bakımından yetkisizlik (ratione materiae) kararı verilir.

Başvurunun içeriği mahkemenin görev alanına girmemektedir.

Anahtar Kavram

Ortak Koruma Alanı (Anayasa + AİHS)

Soru 296Soru →

1982 Anayasası’na göre, kanunların şekil (biçim) bakımından Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla açılacak olan iptal davası (soyut norm denetimi) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bu davanın açılabilmesi için yetkili olanlar sadece Cumhurbaşkanı ve TBMM üye tamsayısının beşte biri (120 milletvekili) tutarındaki milletvekilleridir.

Kanunların şekil bozukluğuna dayalı iptal davası, kanunun Resmi Gazete’de yayımlanmasından itibaren 60 gün içinde açılmalıdır.

TBMM’de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu, kanunların hem şekil hem de esas bakımından denetimi için iptal davası açabilir.

Şekil bakımından denetim, kanun hükümlerinin Anayasa’nın başlangıç kısmındaki temel ilkelere uygunluğunu da kapsar.

Milletlerarası antlaşmaların hem şekil hem de esas bakımından Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu davanın açılabilmesi için yetkili olanlar sadece Cumhurbaşkanı ve TBMM üye tamsayısının beşte biri (120 milletvekili) tutarındaki milletvekilleridir.

Cevap

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi yetkisi sadece Cumhurbaşkanı ve TBMM üye tamsayısının beşte birine (120 milletvekili) aittir.

1982 Anayasası'nın 148. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, kanunların şekil bakımından denetlenmesi sadece Cumhurbaşkanınca veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin beşte biri (120 milletvekili) tarafından istenebilir. Bu denetim için siyasi parti gruplarının dava açma yetkisi bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Dava konusu normu ve denetim türünü belirlemek

Dava konusu 'Kanun', denetim türü ise 'Şekil' (Biçim) olarak tespit edilmiştir.

Şekil ve esas denetimi için yetkili makamlar ve süreler farklılık gösterir.

Kanunların şekil denetimi için yetkili makamları analiz etmek

Anayasa m. 148 ve 150'ye göre bu yetki sadece Cumhurbaşkanı ve 120 milletvekilindedir; parti grupları bu kapsamda yetkili değildir.

Şekil denetimi, kanunun içeriğinden bağımsız olarak sadece usul hatalarını (son oylama çoğunluğu) kapsadığı için yetkili çevre dar tutulmuştur.

Hak düşürücü süreyi kontrol etmek

Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 10 gündür.

Kanunların hızlıca kesinleşmesi amacıyla şekil denetimi süresi çok kısa tutulmuştur.

Anahtar Kavram

Kanunların Şekil Denetimi (Usul, Yetki ve Süre)

Daha Fazla Pratik

Anayasa değişikliklerinin denetim kapsamı ile kanunların şekil denetimi arasındaki yetki ve kapsam benzerliklerini inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 297Soru →

1982 Anayasası'nda 2017 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle birlikte, aşağıdaki kamu görevlilerinden hangisinin Anayasa Mahkemesi tarafından "Yüce Divan" sıfatıyla yargılanma yetkisi kaldırılmıştır?

TBMM Başkanı

Genelkurmay Başkanı

Hava Kuvvetleri Komutanı

Jandarma Genel Komutanı

Sayıştay Başkanı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Jandarma Genel Komutanı

Cevap

Jandarma Genel Komutanı

2017 yılında gerçekleştirilen anayasa değişiklikleri ile Jandarma Genel Komutanlığı'nın askeri statüsündeki değişimlere paralel olarak, Jandarma Genel Komutanı Yüce Divan'da yargılanacak kişiler listesinden çıkarılmıştır. Güncel düzenlemeye göre bu makam, görev suçlarından dolayı genel hükümlere tabi kılınmıştır.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 148. maddesinde belirtilen Yüce Divan listesinin incelenmesi

Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, CB Yardımcıları, Bakanlar ve yüksek yargı organlarının temsilcileri listede yer alır.

Yüce Divan'ın yargılama yetkisinin kapsamını belirlemek için temel hukuk kaynağına bakılmalıdır.

2017 Anayasa değişikliğinin askeri bürokrasi üzerindeki etkisinin analizi

Jandarma Genel Komutanlığı'nın sivil otoriteye (İçişleri Bakanlığı) tam bağlanmasıyla yargılama statüsü değişmiştir.

Anayasal değişikliklerin hangi kurumları listeden çıkardığını tespit etmek gerekir.

Kuvvet komutanları ile Jandarma Genel Komutanı arasındaki farkın belirlenmesi

Genelkurmay, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları listede kalırken Jandarma çıkarılmıştır.

Güncel anayasal durumu teyit ederek doğru seçeneğe ulaşılır.

Anahtar Kavram

Yüce Divan'da yargılanacak kişilerin anayasal çerçevesi ve 2017 değişiklikleri.

İpuçları

Bu soruyu cevaplamak için 2017 Anayasa değişikliklerinin askeri kurumların yargılanma usulünde yaptığı değişikliğe odaklanmalısınız.

Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanları listede kalırken, İçişleri Bakanlığına bağlanan bir birimin komutanı listeden çıkarılmıştır.

Daha Fazla Pratik

Yüce Divan kararlarına karşı başvurulabilecek 'yeniden inceleme' mekanizmasını araştırınız.

Tahmini Süre:45s

Soru 298Soru →

Yürütülmekte olan bir davada mahkemenin işleyişi ve yargısal süreçlerin yönetimi ile ilgili olarak, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı ilkeleri çerçevesinde aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Hiçbir makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu, görülmekte olan bir davanın içeriğine veya sonucuna yönelik olarak ilgili mahkemeye tavsiye ve telkinde bulunabilir.

Hâkimler ve savcılar, bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamazlar.

Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır ve bu kararları hiçbir suretle değiştiremez.

Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hâkimler ve Savcılar Kurulu, görülmekte olan bir davanın içeriğine veya sonucuna yönelik olarak ilgili mahkemeye tavsiye ve telkinde bulunabilir.

Cevap

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun görülmekte olan bir davanın içeriğine yönelik tavsiye ve telkinde bulunabileceği ifadesi yanlıştır.

1982 Anayasası'nın 138. maddesine göre; hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz. Bu yasak, idari bir kurul olan Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nu da kapsamaktadır. Dolayısıyla HSK'nın davanın içeriğine yönelik müdahalesi anayasal olarak mümkün değildir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa madde 138'in (Mahkemelerin Bağımsızlığı) incelenmesi.

Hiçbir organ, makam, merci veya kişinin (buna HSK da dahildir) hâkimlere emir, talimat veremeyeceği ve telkinde bulunamayacağı saptanır.

Yargı bağımsızlığının korunması için her türlü dış müdahalenin yasaklanması gerekir.

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) hukuki statüsünün değerlendirilmesi.

HSK'nın idari bir kurul olduğu, yargısal bir karar mercii olmadığı ve mahkemelerin işleyişine yargısal müdahale yetkisinin bulunmadığı anlaşılır.

Yargı yönetimi ile yargılama yetkisinin birbirinden ayrılması hâkimlik teminatının bir gereğidir.

Seçeneklerin anayasal hükümlerle karşılaştırılması.

Tavsiye ve telkin yasağının HSK dahil tüm merciler için geçerli olduğu, bu nedenle ilgili ifadenin anayasal olarak imkansız olduğu belirlenir.

Anayasa madde 138'deki 'hiçbir merci' ifadesi tüm idari ve hiyerarşik yapıları kapsar.

Anahtar Kavram

Mahkemelerin Bağımsızlığı ve Emir-Talimat Yasağı

Daha Fazla Pratik

Yargı bağımsızlığı ile yasama dokunulmazlığı arasındaki farkları ve Anayasa Mahkemesi'nin bağımsızlığını koruyan mekanizmaları inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 299Soru →

İdari yargı kolunun en yüksek mahkemesi olan Danıştay, hem alt derece mahkemelerinden gelen kararları inceleyen bir temyiz mercii hem de yasada belirtilen bazı davalar için ilk derece mahkemesi sıfatıyla görev yapmaktadır.

1982 Anayasası'nın güncel hükümleri uyarınca, Danıştay üyelerinin seçim usulü ve görev süreleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Üyelerin tamamı Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından

12

yıl için seçilir ve Danıştay Başkanı Cumhurbaşkanı tarafından atanır.

Üyelerin

\frac{1}{4}

'ü Cumhurbaşkanı,

\frac{3}{4}

'ü Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından

12

yıl için seçilir; görev süresi biten bir üye yeniden seçilemez.

Üyelerin

\frac{3}{4}

'ü Cumhurbaşkanı,

\frac{1}{4}

'ü TBMM tarafından

12

yıl için seçilir; görev süresi dolan üyeler bir kez daha seçilebilir.

Üyeler

12

yıl için seçilir ve görev süresi dolan bir üye Danıştay Genel Kurulu tarafından uygun görülmesi halinde bir kez daha seçilebilir.

Üyelerin yarısı Cumhurbaşkanı, yarısı Anayasa Mahkemesi tarafından

4

yıl için seçilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üyelerin $\frac{1}{4}$ 'ü Cumhurbaşkanı, $\frac{3}{4}$ 'ü Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından $12$ yıl için seçilir; görev süresi biten bir üye yeniden seçilemez.

Cevap

Danıştay üyelerinin dörtte biri Cumhurbaşkanı, dörtte üçü Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından on iki yıl için seçilir ve görev süresi bitenler yeniden seçilemez.

Doğru seçenek olan ifadede belirtildiği üzere, Danıştay üyelerinin seçiminde 1982 Anayasası'nın öngördüğü oran

\frac{1}{4}

Cumhurbaşkanı ve

\frac{3}{4}

HSK şeklindedir. Görev süreleri

12

yıl olarak belirlenmiş olup, bu sürenin sonunda üyelerin yeniden seçilmesi mümkün değildir. Bu kural, yüksek yargı mensuplarının görevlerini herhangi bir gelecek kaygısı gütmeden yerine getirmelerini amaçlar.

Adım Adım Çözüm

Danıştay üye seçim oranlarını belirle.

Anayasa'nın 155. maddesine göre oranlar

\frac{1}{4}

\frac{3}{4}

şeklindedir.

Üye yapısının idari ve adli kökenli dengesini sağlamak.

Seçim organlarını tespit et.

Dörtte biri Cumhurbaşkanı, dörtte üçü Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından seçilir.

Yüksek mahkemenin hem idari tecrübe hem de yargısal bağımsızlık unsurlarını içermesi amaçlanır.

Görev süresi ve yeniden seçilme kuralını kontrol et.

Görev süresi

12

yıldır ve yeniden seçilme mümkün değildir.

Yargıç bağımsızlığını ve tarafsızlığını korumak adına görev süresi sınırlandırılmış ve tek dönem kuralı getirilmiştir.

Anahtar Kavram

Danıştay Üye Seçimi ve Görev Süresi

Tahmini Süre:50s

Soru 300Soru →

$1982$ Anayasası uyarınca Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun ( $HSK$ ) yapısı, üyelerinin seçimi ve işleyiş esasları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye Büyük Millet Meclisi (

TBMM

) tarafından seçilecek yedi üyeden üçü Yargıtay üyeleri, biri Danıştay üyeleri, üçü ise hukuk dallarında görev yapan öğretim üyeleri ile avukatlar arasından belirlenir.

TBMM Genel Kurulu'nda yapılan üye seçimi oylamalarının ikinci turunda, adaylardan birinin üye tamsayısının salt çoğunluğunu (

301

oy) alması seçimin tamamlanması için yeterlidir.

Karma Komisyon tarafından aday belirlenemediği takdirde yapılan kura çekimi, Genel Kurul'daki kura aşamasından farklı olarak "en çok oyu alan iki aday" sınırlamasına tabi değildir.

Kurulun doğal üyesi olan Adalet Bakanlığı Müsteşarı (Bakan Yardımcısı), Kurulun Birinci Dairesi'nde asıl üye olarak görev yapar ve kararlarda oy hakkına sahiptir.

Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararları dışındaki disiplin işlemlerine karşı yargı yolu kapalı olup, bu kararlara karşı sadece Kurul içi itiraz yolu işletilebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: TBMM Genel Kurulu'nda yapılan üye seçimi oylamalarının ikinci turunda, adaylardan birinin üye tamsayısının salt çoğunluğunu ( $301$ oy) alması seçimin tamamlanması için yeterlidir.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu'nda yapılan HSK üye seçimlerinde, ikinci turda gerekli olan çoğunluk salt çoğunluk (

301

) değil, üye tamsayısının beşte üçüdür (

360

TBMM Genel Kurulu'nda yapılan HSK üye seçimi oylamalarında ikinci turda aranan nitelikli çoğunluk üye tamsayısının beşte üçüdür (

\frac{3}{5}

600

milletvekilli sistemde bu sayı

360

oya tekabül eder. Seçeneklerde belirtilen salt çoğunluk (

301

oy) bu seçim aşamasında üyeliğin kazanılması için yeterli değildir; bu çoğunluk sağlanamazsa doğrudan kura aşamasına geçilir.

Adım Adım Çözüm

HSK'nın üye yapısını analiz etme

Kurul

13

üyeden oluşur;

7

üye TBMM,

4

üye Cumhurbaşkanı tarafından seçilir; Adalet Bakanı ve Müsteşarı doğal üyedir.

Kurulun teşekkülünü anlamak seçim usullerini değerlendirmek için temeldir.

TBMM seçim turlarını ve gerekli çoğunlukları inceleme

Genel Kurul'da birinci turda

\frac{2}{3}

(

400

oy), ikinci turda

\frac{3}{5}

(

360

oy) aranır.

Anayasal seçim prosedüründeki sayısal sınırları doğrulamak gerekir.

Seçimin tamamlanamadığı durumda kura usulünü değerlendirme

İkinci turda

\frac{3}{5}

sağlanamazsa, en çok oyu alan iki aday arasında kura çekilir.

Salt çoğunluğun yeterli olduğu yanılgısını elemek için sürecin son adımını bilmek önemlidir.

Anahtar Kavram

Hakimler ve Savcılar Kurulu Seçim Prosedürü ve Nitelikli Çoğunluklar

Tahmini Süre:1m 45s

ÖncekiSayfa 15 / 47Sonraki

Yargı

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik