Ülkede herhangi bir olağanüstü hal (OHAL) ilan edilmemiş bir dönemde iki farklı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) yayımlanmıştır. Birinci CBK, Anayasa'da yer alan "Kişi Hürriyeti ve Güvenliği" alanında bazı yeni sınırlamalar ve düzenlemeler içermektedir. İkinci CBK ise anayasal olarak CBK ile düzenlenmesi mümkün olan sosyal ve ekonomik haklar bölümündeki bir konuyu düzenlemektedir; ancak bu konu daha önceden TBMM tarafından çıkarılan bir kanunla açıkça ve ayrıntılı olarak düzenlenmiş durumdadır.
1982 Anayasası hükümleri dikkate alındığında, yayımlanan bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin hukuki durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Birinci CBK ile kişi hak ve ödevleri düzenlenemeyeceğinden bu kararname konu unsuru bakımından Anayasa'ya aykırıdır; ikinci CBK'nın düzenlediği alanda ise kanun ile kararnamenin farklı hükümler içermesi hâlinde kanun hükümleri uygulanır.Cevap
- BOlağan dönem kararnameleriyle tüm temel hak ve hürriyetler düzenlenebileceğinden birinci CBK geçerlidir; ikinci CBK ise önceki tarihli kanunu zımnen yürürlükten kaldırarak yeni hukuki durumu belirler.
- COlağan dönemde çıkarılan bu kararnameler doğrudan Anayasa Mahkemesinin yargısal denetimine tabi olmadığından, anayasaya aykırılık iddiaları ancak Danıştayda açılacak iptal davasına konu edilebilir.
- DCumhurbaşkanlığı Kararnameleri normlar hiyerarşisinde kanunlarla eşdeğer kabul edildiğinden, ikinci CBK'nın ilgili kanunla çelişmesi durumunda "sonraki tarihli norm" kuralı gereğince kararnamenin hükümleri esas alınır.
- EBirinci CBK, Anayasa'nın 15. maddesinde belirtilen çekirdek haklara dokunmadığı sürece geçerlidir; ikinci CBK ise yayımlandığı gün TBMM onayına sunulmadığı takdirde kendiliğinden yürürlükten kalkar.
Cevap
Birinci kararnamenin kişi haklarını düzenlemesi sebebiyle Anayasa'ya konu bakımından aykırı olduğu ve ikinci kararnamenin kanunla çelişmesi durumunda normlar hiyerarşisi gereği kanun hükümlerinin uygulanacağı yönündeki seçenektir.
1982 Anayasası'nın 104. maddesine göre, olağan dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (CBK) ile sadece sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir; kişi hakları ve siyasi haklar düzenlenemez. Bu nedenle 'Kişi Hürriyeti ve Güvenliği' alanını düzenleyen birinci CBK anayasaya aykırıdır. Aynı madde uyarınca, kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin çıkardığı kanunlar ile CBK'ların farklı hükümler içermesi durumunda daima kanun hükümleri uygulanır. Bu kurallar bütünü, doğru seçenekte tam ve eksiksiz olarak ifade edilmiştir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Konu Sınırları ve Kanunlarla Olan Hiyerarşik İlişkisi