Examkin

Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri

14 soru

Soru 1Soru →

Ana muhalefet partisi meclis grubu, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren yeni bir olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin anayasaya aykırı olduğu iddiasıyla doğrudan iptal davası açmıştır. Dava dilekçesinde, söz konusu kararnamenin "yerleşme ve seyahat hürriyeti" üzerine getirdiği bazı kısıtlamaların, yürütme organının anayasal düzenleme yetkisini aştığı ileri sürülmektedir.

Buna göre, Anayasa Mahkemesinin dosyayı incelemesi neticesinde vereceği kararın gerekçesi ve yönü aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlgili hakkın anayasadaki konumu itibarıyla yürütmenin asli düzenleme alanı dışında kalması nedeniyle kararnamenin iptaline karar verilmelidir.

Cevap

İlgili hakkın anayasadaki konumu itibarıyla yürütmenin asli düzenleme alanı dışında kalması nedeniyle kararnamenin iptaline karar verilmelidir.
Anayasamıza göre Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda olağan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Ancak bu yetkinin anayasal sınırları vardır; anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri (negatif statü hakları) ile dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler (aktif statü hakları) olağan kararname ile kesinlikle düzenlenemez. Dava konusu edilen 'yerleşme ve seyahat hürriyeti' bir kişi hakkı (negatif statü hakkı) olduğundan, bu alanda olağan bir kararname çıkarılması mümkün değildir. Bu sebeple işlem konu yetkisi yönünden açıkça anayasaya aykırıdır ve Anayasa Mahkemesince iptal edilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlığa konu olan idari işlemin türünü tespit etme
İşlemin bir 'olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamesi' olduğu belirlenir.
Uygulanacak anayasal kuralın ve denetim rejiminin sınırlarını belirlemek için işlemin mahiyeti önemlidir.
2
Düzenlemeye konu edilen hakkın anayasal kategorisini belirleme
Yerleşme ve seyahat hürriyetinin anayasada 'Kişinin Hakları ve Ödevleri' (negatif statü hakları) bölümünde yer aldığı tespit edilir.
Olağan kararnamelerin düzenleyebileceği hak alanları, anayasadaki hak kategorilerine göre kesin çizgilerle ayrılmıştır.
3
Olağan kararnamelerin konu bakımından anayasal sınırlarını uygulama
Anayasaya göre olağan kararnamelerle yalnızca sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir; kişi hakları ve siyasi haklar düzenlenemez.
Yürütmenin asli düzenleme yetkisi, çekirdek ve koruyucu hakları kapsayacak şekilde genişletilemez.
4
Anayasa Mahkemesinin yargısal yetkisini ve karar yönünü tayin etme
Mahkemenin, olağan kararnameleri iptal etme yetkisi bulunduğundan ve işlem konu yetkisi bakımından sakat olduğundan iptal kararı vermesi gerektiği sonucuna varılır.
Anayasaya aykırı bir normatif işlemin hukuk aleminden kaldırılması gerekir.

Anahtar Kavram

Olağan Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Konu Bakımından Sınırları ve Yargısal Denetimi
Soru 2Soru →

Ülkede herhangi bir olağanüstü hal (OHAL) ilan edilmemiş bir dönemde iki farklı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) yayımlanmıştır. Birinci CBK, Anayasa'da yer alan "Kişi Hürriyeti ve Güvenliği" alanında bazı yeni sınırlamalar ve düzenlemeler içermektedir. İkinci CBK ise anayasal olarak CBK ile düzenlenmesi mümkün olan sosyal ve ekonomik haklar bölümündeki bir konuyu düzenlemektedir; ancak bu konu daha önceden TBMM tarafından çıkarılan bir kanunla açıkça ve ayrıntılı olarak düzenlenmiş durumdadır.

1982 Anayasası hükümleri dikkate alındığında, yayımlanan bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin hukuki durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Birinci CBK ile kişi hak ve ödevleri düzenlenemeyeceğinden bu kararname konu unsuru bakımından Anayasa'ya aykırıdır; ikinci CBK'nın düzenlediği alanda ise kanun ile kararnamenin farklı hükümler içermesi hâlinde kanun hükümleri uygulanır.

Cevap

Birinci kararnamenin kişi haklarını düzenlemesi sebebiyle Anayasa'ya konu bakımından aykırı olduğu ve ikinci kararnamenin kanunla çelişmesi durumunda normlar hiyerarşisi gereği kanun hükümlerinin uygulanacağı yönündeki seçenektir.
1982 Anayasası'nın 104. maddesine göre, olağan dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (CBK) ile sadece sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir; kişi hakları ve siyasi haklar düzenlenemez. Bu nedenle 'Kişi Hürriyeti ve Güvenliği' alanını düzenleyen birinci CBK anayasaya aykırıdır. Aynı madde uyarınca, kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin çıkardığı kanunlar ile CBK'ların farklı hükümler içermesi durumunda daima kanun hükümleri uygulanır. Bu kurallar bütünü, doğru seçenekte tam ve eksiksiz olarak ifade edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci CBK'nın konu yönünden hukuki sınırlarını değerlendir.
1982 Anayasası Madde 104'e göre olağan dönem CBK'ları ile kişi hakları ve siyasi haklar düzenlenemez. 'Kişi Hürriyeti ve Güvenliği' bu yasak alana girdiği için birinci CBK konu unsuru yönünden anayasaya aykırıdır.
Yürütmenin aslî düzenleme yetkisinin temel haklar alanındaki kesin anayasal sınırlarını belirlemek.
2
İkinci CBK'nın kanunla olan hiyerarşik ilişkisini değerlendir.
Anayasa Madde 104'e göre, kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz ve kanun ile CBK'nın farklı hükümler içermesi halinde kanun hükümleri uygulanır. İkinci CBK kanunla düzenlenmiş bir alanda olduğu için kanun üstün tutulur.
Normlar hiyerarşisinde yasama organının işlemlerinin yürütmenin olağan düzenleyici işlemlerine olan üstünlüğünü tespit etmek.

Anahtar Kavram

Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Konu Sınırları ve Kanunlarla Olan Hiyerarşik İlişkisi
Soru 3Soru →

1982 Anayasası uyarınca, Cumhurbaşkanının yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkardığı olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin (CBK) hukuki rejimi ve kanunlar karşısındaki durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, daha önce çıkarılmış olan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, mevcut Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümsüz hale geleceği ifadesi doğrudur.
1982 Anayasası'nın 104. maddesinin 17. fıkrasında açıkça belirtildiği üzere, Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir. Bu kural, yasamanın yürütme üzerindeki önceliğini ve normlar hiyerarşisindeki üstünlüğünü korumayı amaçlar.

Adım Adım Çözüm

1
CBK'nın konu bakımından sınırlarını belirle.
Olağan dönem CBK'ları sadece sosyal ve ekonomik hakları düzenleyebilir; temel hak ve hürriyetlerin diğer kısımlarına giremez.
Anayasa m. 104/17 uyarınca yürütme yetkisine ilişkin sınırlı bir yetki söz konusudur.
2
Kanun ile CBK arasındaki normlar hiyerarşisi ilişkisini değerlendir.
Kanunlar CBK'lardan üstündür; çatışma halinde kanun uygulanır ve yasama organı (TBMM) müdahale ederse CBK etkisini kaybeder.
Yasama yetkisinin asilliği ve genelliği ilkesi gereği, TBMM aynı alanı kanunla düzenleyerek idari düzenlemeyi hükümsüz bırakabilir.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Kanun Karşısındaki Statüsü
Soru 4Soru →

1982 Anayasası’nın 104. maddesinde düzenlenen olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin (CBK) hukukî rejimi ve bu kararnamelerin kanunlar ile olan normatif ilişkisi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir konuda kanunla açıkça düzenleme yapılmışsa, o konunun kanuna aykırı olmayan kısımları için 'lex posterior' (sonraki kanun) ilkesi uyarınca yeni bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılabilir.

Cevap

Kanunda açıkça düzenlenen bir konuda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamayacağı kuralı uyarınca, 'sonraki tarihli düzenleme' (lex posterior) mantığıyla yeni bir kararname çıkarılamaz.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü Anayasa'nın 104. maddesine göre, kanunlarda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Bu kural, yasamanın asli ve genel yetkisini korumaktadır. Bir alan kanunla düzenlenmişse, yürütme bu alana 'sonraki tarihli düzenleme' (lex posterior) gerekçesiyle müdahale edemez. Normlar hiyerarşisinde farklı düzeyde bulunan metinler arasında (Kanun üstte, CBK altta), tarihsel öncelik değil, hiyerarşik üstünlük esas alınır.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa'nın 104/17. fıkrasındaki sınırlamaları incele.
Üç temel yasak alan tespit edilir: Haklar kategorisi yasağı, münhasır kanun alanı yasağı ve kanunda açıkça düzenlenen konu yasağı.
CBK'nın geçerlilik şartlarını belirlemek için anayasal çerçeveyi anlamak gerekir.
2
Kanun ve CBK arasındaki hiyerarşik ilişkiyi analiz et.
Kanun ile CBK çatıştığında kanun uygulanır; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz kalır.
Normlar hiyerarşisi ve çatışma çözme kurallarını doğrulamak için gereklidir.
3
Seçeneklerdeki 'lex posterior' (sonraki düzenleme) vurgusunu değerlendir.
Kanun ile CBK farklı hiyerarşik basamaklarda olduğu için, tarihsel öncelik üstünlük sağlamaz; kanun her zaman üstündür.
Hatalı olan hukukî yorumu tespit etmek için normlar arası ilişkiyi doğru kurmak gerekir.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Kanunlar Karşısındaki İkincil Konumu
Soru 5Soru →

1982 Anayasası'nda 2017 yılında yapılan değişiklikler uyarınca düzenlenen Cumhurbaşkanlığı kararnameleri (CBK) rejimiyle ilgili olarak; olağan dönem CBK'ları ile olağanüstü hal (OHAL) CBK'larının konu, hiyerarşi ve yargısal denetim özellikleri bakımından karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Olağan dönem CBK'ları ile kişi hakları ve siyasi haklar düzenlenemezken; OHAL CBK'ları, çekirdek haklar saklı kalmak ve ölçülülük ilkesine uymak kaydıyla bu hakları da düzenleyebilir.

Cevap

Olağan dönem CBK'ları ile kişi hakları ve siyasi haklar düzenlenemezken; OHAL CBK'ları, çekirdek haklar saklı kalmak ve ölçülülük ilkesine uymak kaydıyla bu hakları da düzenleyebilir.
Anayasa'nın 104. maddesine göre olağan CBK'lar temel hakların negatif ve aktif statü gruplarını (kişi ve siyasi haklar) düzenleyemez. Ancak 119. maddeye dayanan OHAL CBK'ları, 15. maddedeki çekirdek haklara dokunmamak kaydıyla bu alanlarda düzenleme yapabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Olağan dönem CBK'larının konu sınırlarını analiz et.
Anayasa m. 104 uyarınca; kişi hakları (1. bölüm), ödevleri (2. bölüm) ve siyasi haklar (4. bölüm) düzenlenemez. Sadece sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir.
Yürütmenin asli düzenleme yetkisinin sınırlarını belirlemek için.
2
OHAL CBK'larının konu kapsamını belirle.
Anayasa m. 119 ve m. 15 çerçevesinde, OHAL'in gerekli kıldığı konularda m. 104'teki konu sınırlamalarına tabi olmaksızın düzenleme yapılabilir.
Olağanüstü yönetim usullerinin hukuk devleti sınırlarını anlamak için.
3
Normlar hiyerarşisindeki yerini kontrol et.
Kanun ile CBK çatışırsa kanun uygulanır; kanunla düzenlenen alanda CBK çıkarılamaz.
Yasamanın yürütme üzerindeki üstünlüğünü doğrulamak için.
4
Yargısal denetim farkını ayırt et.
Olağan CBK'lar AYM denetimine tabidir; OHAL CBK'ları için AYM'de iptal davası açılamaz.
Yargısal koruma mekanizmalarını tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Konu Bakımından Sınırları ve OHAL Rejimiyle Farkı

Daha Fazla Pratik

Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin 'münhasır yetki' alanı olan bakanlıkların kurulması ve teşkilat yapısı konusundaki özel yetkileri inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru →

Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin (CBK) hukukî rejimi, konu bakımından sınırlandırılması ve anayasal denetim usulleri dikkate alındığında, yürürlükteki 19821982 Anayasası hükümlerine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Olağanüstü hal döneminde çıkarılan CBK’lar, Resmî Gazete’de yayımlandıkları gün TBMM onayına sunulur ve Meclis tarafından 33 ay içinde karara bağlanmazsa kendiliğinden yürürlükten kalkar.

Cevap

Olağanüstü hal döneminde çıkarılan CBK’ların yayımlandıkları gün TBMM onayına sunulması ve üç ay içinde Meclis tarafından karara bağlanmaması durumunda kendiliğinden yürürlükten kalkacağı yönündeki ifade doğrudur.
Yürürlükteki anayasal düzende (119119. madde), OHAL CBK'ları yayımlandığı gün TBMM'ye sunulmalıdır ve Meclis bu kararnameleri 33 ay içinde görüşüp karara bağlamazsa, kararnameler hukuk aleminden kendiliğinden silinir. Bu kural, yürütmenin olağanüstü yetkilerini süresiz kullanmasını engellemek için getirilmiş kritik bir yasama denetimi mekanizmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Olağan dönem CBK'larının konu sınırlarını analiz et.
Olağan dönem CBK'ları; kişi hakları, siyasi haklar ve münhasıran kanunla düzenlenen alanlara giremez.
Anayasa'nın 104104. maddesi yürütmeye sadece sosyal ve ekonomik haklar ve münhasır yürütme alanında düzenleme yetkisi verir.
2
CBK ve Kanun arasındaki hiyerarşik ilişkiyi değerlendir.
Kanun ile CBK çatışırsa kanun uygulanır; TBMM kanun çıkarırsa CBK hükümsüz kalır.
Anayasal hiyerarşide kanun, olağan dönem CBK'sının üstünde yer alır.
3
OHAL CBK'larının denetim ve onay sürecini incele.
OHAL CBK'ları için AYM yolu kapalıdır ancak TBMM onayı için 33 aylık kesin bir süre öngörülmüştür.
20172017 Anayasa değişikliği ile yürütmenin olağanüstü yetkileri üzerinde yasama denetimini güçlendirmek hedeflenmiştir (119119. madde).

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hiyerarşik Konumu ve Onay Süreçleri
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 7Soru →

1982 Anayasası’nın 104. maddesinde düzenlenen Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (CBK) yetkisinin kapsamı, sınırları ve bu kararnamelerin kanunlarla olan normatif ilişkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: TBMM'nin CBK ile düzenlenen bir konuda kanun çıkarmasıyla 'hükümsüz' hale gelen CBK hükümleri, ilgili kanunun daha sonra TBMM tarafından yürürlükten kaldırılması durumunda herhangi bir işleme gerek kalmaksızın tekrar yürürlüğe girer.

Cevap

TBMM'nin bir konuda kanun çıkarmasıyla hükümsüz hale gelen CBK hükümlerinin, ilgili kanun yürürlükten kalktığında kendiliğinden tekrar yürürlüğe gireceğini savunan ifade hukuken yanlıştır.
Türk hukuk sisteminde 'hükümsüzlük' sonuçları kalıcıdır. Bir üst norm (kanun), bir alt normu (CBK) hükümsüz kıldığında, üst normun daha sonra sistemden çıkması alt normun kendiliğinden canlanmasına yol açmaz. Bu durum, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin bir gereğidir. Dolayısıyla, kanun yürürlükten kalksa dahi CBK hükmünün tekrar geçerlik kazanması için yetkili makam tarafından yeniden bir düzenleme yapılması şarttır.

Adım Adım Çözüm

1
Olağan dönem CBK'larının konu sınırlarını belirle.
Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerindeki kişi hakları ile dördüncü bölümündeki siyasi haklar düzenlenemez; sadece üçüncü bölümdeki sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir.
Anayasa m. 104/17 gereği olağan dönem CBK'ları için yasaklı alanlar belirlenmiştir.
2
CBK ile kanun arasındaki hiyerarşik ilişkiyi analiz et.
Kanunlar CBK'lardan üstündür. Çatışma durumunda kanun uygulanır; aynı konuda kanun çıkarsa CBK hükümsüz kalır.
Normlar hiyerarşisinde yasama organının yaptığı kanun, yürütme organının yaptığı kararnameden önceliklidir.
3
Hükümsüz kalan bir normun 'dirilme' (reaktivasyon) durumunu değerlendir.
Hükümsüzlük bir kez gerçekleştikten sonra, bu sonuca yol açan kanunun ortadan kalkması CBK'yı otomatik olarak geri getirmez.
Türk hukukunda normların kendiliğinden yürürlüğe girmesi ilkesi kabul edilmemiştir; yeni bir irade beyanı (yeni bir CBK) şarttır.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Kanunlar Karşısındaki Hukuki Durumu ve Hükümsüzlük Rejimi

Daha Fazla Pratik

CBK'ların yargısal denetiminde Anayasa Mahkemesi'nin 'konu bakımından yetki' (yasak alan) incelemesi ile 'içerik bakımından yerindelik' denetimi arasındaki farkı inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 8Soru →

19821982 Anayasası'na göre, olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleri (CBK) ile düzenlenebilecek konu alanları dikkate alındığında; aşağıdakilerden hangisi bir CBK ile düzenlenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sosyal güvenlik hakkı

Cevap

Sosyal güvenlik hakkı, pozitif statü hakları (sosyal ve ekonomik haklar) arasında yer aldığı için olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile düzenlenebilir.
Sosyal güvenlik hakkı, Anayasa'nın 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' başlıklı üçüncü bölümünde yer almaktadır. 19821982 Anayasası'na göre, olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilirken; kişi hakları ve siyasi hakların düzenlenmesi yasaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Olağan dönem CBK'larının konu bakımından sınırlarını belirlemek.
Olağan CBK'lar ile Anayasa'daki 'Kişi Hakları' (1. ve 2. Bölüm) ve 'Siyasi Haklar' (4. Bölüm) düzenlenemez. Sadece 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' (3. Bölüm) düzenlenebilir.
1982 Anayasası'nın 104104. maddesi uyarınca yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılan kararnamelerin temel haklar alanındaki yetkisi sınırlandırılmıştır.
2
Seçeneklerdeki hakların anayasal kategorilerini sınıflandırmak.
Mülkiyet, kişi hürriyeti (Kişi Hakları); Dilekçe, vatandaşlık (Siyasi Haklar); Sosyal güvenlik (Sosyal ve Ekonomik Haklar).
Hangi hakkın düzenlenebileceğini bulmak için hakların Anayasa'daki yerini bilmek gerekir.
3
Yasaklı olmayan kategorideki hakkı seçmek.
Sosyal güvenlik hakkı doğru cevaptır.
Pozitif statü hakları olağan CBK ile düzenlenebilen tek temel hak grubudur.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Konu Bakımından Sınırları

İpuçları

1
Anayasa'nın 104104. maddesine göre olağan CBK'lar ile sadece bir grup temel hak düzenlenebilir.
2
Kişi hakları ve siyasi haklar 'yasaklı alan' içindedir; sadece 'isteme hakları' olarak da bilinen haklar düzenlenebilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 9Soru →

19821982 Anayasası'nda düzenlenen Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin (CBK) hukukî rejimi, konu bakımından sınırları ve kanunlarla olan normlar hiyerarşisi ilişkisi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.
Anayasa'nın 104104. maddesinde yapılan 20172017 değişikliği ile, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile kanunlar arasındaki ilişki netleştirilmiştir. Buna göre, TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda CBK'nın hükümsüz hale geleceği açıkça hükme bağlanmıştır. Bu durum yasama yetkisinin asliliği ve kanunun üstünlüğü ilkesinin bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
CBK'nın anayasal dayanağını ve hiyerarşik konumunu belirle.
19821982 Anayasası m. 104104 uyarınca CBK'lar yürütmenin düzenleyici işlemidir ve kanunların altındadır.
Normlar hiyerarşisinde kanunların CBK'ya üstünlüğünü saptamak için.
2
Kanun ve CBK çatışması durumundaki hükümsüzlük kuralını incele.
TBMM aynı konuda kanun yaparsa, yasama yetkisinin asliliği gereği CBK hükümsüz kalır.
Yasama organının düzenleme yaptığı bir alanda yürütmenin türevsel yetkisinin sona erdiğini doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Kanun Karşısındaki İkincilliği
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

19821982 Anayasası'nda yer alan düzenlemeler uyarınca, olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin (CBKCBK) hukukî rejimi ve bu kararnamelerin kanunlar ile olan normatif ilişkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kanunlarda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz; kanun ile kararname hükümleri arasında farklılık bulunması halinde kanun hükümleri esas alınır ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda ilgili kararname hükümsüz hale gelir.

Cevap

Kanunlarda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz; kanun ile kararname hükümleri arasında farklılık bulunması halinde kanun hükümleri esas alınır ve TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda ilgili kararname hükümsüz hale gelir.
Doğru ifade, Anayasa'nın 104104. maddesinde yer alan üç temel kısıtlamayı bir arada sunmaktadır: 1) Kanunda açıkça düzenlenen konuda CBK çıkarılamaz, 2) Çatışmada kanun uygulanır (uygulanamama), 3) Aynı konuda kanun çıkarsa CBK hükümsüz kalır.

Adım Adım Çözüm

1
CBK'nın konu bakımından sınırlarını belirle.
Olağan dönem CBK'ları; temel haklar, kişi hakları ve siyasi hakları düzenleyemez (yasak alan), sadece sosyal ve ekonomik hakları düzenleyebilir.
Anayasa'nın 104104. maddesindeki yetki sınırlaması.
2
Normlar hiyerarşisindeki çatışma kuralını değerlendir.
Kanun ile CBK farklı hükümler içeriyorsa kanun uygulanır (uygulanamama kuralı).
Yasamanın yürütme üzerindeki anayasal üstünlüğü.
3
TBMM'nin sonradan yaptığı düzenlemenin etkisini incele.
TBMM aynı konuda kanun çıkardığında, o konudaki CBK kendiliğinden hükümsüz hale gelir.
Anayasa Madde 104/17104/17 son cümle.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin (CBK) kanun karşısındaki hukukî konumu ve hiyerarşik zayıflığı.

Daha Fazla Pratik

Kararnameler ile kanunların çatışması durumunda ortaya çıkan 'hükümsüzlük' ve 'uygulanamama' kavramlarını Anayasa Mahkemesi kararları ışığında inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru →

19821982 Anayasası'nda düzenlenen yürütme yetkisinin kullanım araçlarından biri olan olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin (CBKCBK) hukuki rejimi ve yetki sınırları dikkate alındığında, bu kararnamelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile düzenlenen bir konuda Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kanun çıkarılması halinde, kararname hükümleri kendiliğinden hükümsüz hale gelir.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, mevcut Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerinin kendiliğinden hükümsüz hale gelmesi kuralı doğrudur.
19821982 Anayasası'nın 104104. maddesinin 1717. fıkrasına göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, daha önce yürürlüğe girmiş olan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümleri kendiliğinden hükümsüz hale gelir. Bu durum, yasamanın asli ve üstün yetkisinin bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
19821982 Anayasası'nın 104104. maddesindeki normlar hiyerarşisi kurallarını analiz etme
Kanunların Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine (CBKCBK) karşı üstünlüğü tespit edilir.
Anayasal sistemde yasama organının (TBMM) asliliği ve yürütmenin (Cumhurbaşkanı) düzenleme yetkisinin türevselliğini anlamak gerekir.
2
Aynı konuda hem kanun hem CBKCBK bulunması durumundaki çatışma kuralını uygulama
TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarmasıyla CBKCBK'nın hükümsüz kalacağı sonucuna ulaşılır.
Anayasa, CBKCBK'ların kanunlar karşısında varlığını koruyabilmesini TBMM'nin o alanı düzenlememiş olmasına bağlamıştır.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Kanunlar Karşısındaki Hükümsüzlüğü
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 12Soru →

19821982 Anayasası'nda 20172017 yılı değişiklikleriyle düzenlenen olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin (CBKCBK) kanunlarla olan ilişkisi ve normlar hiyerarşisindeki yeri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, mevcut Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda mevcut Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümsüz hale geleceği ifadesi doğrudur.
19821982 Anayasası'nın 104104. maddesinin 1717. fıkrasına göre; 'Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.' Bu kural, yasama organının yürütme organının düzenleme yetkisini her zaman sınırlayabileceğini ve sona erdirebileceğini göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa'nın 104104. maddesinde yer alan CBK ve kanun hiyerarşisini incelemek.
Anayasa, kanunların CBK'lardan üstün olduğunu ve çatışma durumunda kanunun uygulanacağını açıkça belirtir.
Yürütmenin düzenleyici işlemlerinin yasama organının iradesiyle sınırlandırılması hukuk devleti ilkesinin gereğidir.
2
Aynı konuda hem CBK hem kanun bulunması durumundaki özel kuralı tespit etmek.
TBMM aynı konuda bir kanun çıkardığında, o konudaki CBK'nın hukuki varlığı sona erer (hükümsüzlük).
Yasama yetkisinin genelliği ve yürütmenin aslilik değil, türevsel (istisnai aslilik) yetki kullanması nedeniyle meclis iradesi önceliklidir.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Kanunlar Karşısındaki Hiyerarşik Konumu ve Hükümsüzlük Rejimi
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 13Soru →

Türkiye'de iklim değişikliği ve çevre kirliliği ile mücadele politikalarının daha etkin yürütülmesi amacıyla yürütme organı tarafından yeni hukuki adımlar atılmasına karar verilmiştir. Bu doğrultuda çıkarılan bir olağan dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nde;

I. İlgili bakanlığın merkez teşkilatında "İklim Değişikliği Genel Müdürlüğü" adıyla yeni bir hizmet biriminin kurulması,
II. Geri dönüşüm kurallarına uymayan işletmelere uygulanacak yeni bir idari para cezasının ihdas edilmesi,
III. İklim koruma projelerine yatırım yapan şirketlere uygulanacak yeni bir kurumlar vergisi muafiyetinin getirilmesi

düzenlemelerine yer verilmiştir.

1982 Anayasası'na göre, bu olağan dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin içerik bakımından anayasaya uygunluğu hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genel müdürlük kurulmasına ilişkin düzenleme yürütme yetkisine dâhil olduğu için anayasaya uygunken; idari para cezası ve vergi muafiyeti getirilmesi sırasıyla kişi hakları ile siyasi haklar alanına girdiğinden olağan kararnameyle düzenlenemez.

Cevap

İdari teşkilat kurulması anayasaya uygun bir olağan kararname konusuyken; idari para cezası ihdası (kişi hakkı) ve vergi muafiyeti getirilmesi (siyasi hak) olağan kararnamelerle düzenlenemeyecek yasak alanlardandır.
Bakanlık merkez teşkilatında yeni bir birim kurulması Anayasanın yürütme erki içinde açıkça kararnameye bıraktığı bir alandır. Buna karşın, cezai ve idari yaptırım ihdası Anayasanın 38. maddesi kapsamına (kişi hakları), vergi muafiyeti ise 73. maddesi kapsamına (siyasi haklar ve ödevler) girmektedir. Anayasanın 104. maddesine göre olağan Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile Anayasanın İkinci Kısmının Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile Dördüncü Bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler düzenlenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Kararnamedeki birinci hüküm olan genel müdürlük kurulması işlemini değerlendirmek.
Bu hüküm yürütme yetkisine ve bakanlıkların teşkilat yapısına ilişkin olduğu için anayasaya uygundur.
Anayasa'nın 106. maddesi uyarınca bakanlıkların teşkilat yapısı doğrudan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenebilir.
2
Kararnamedeki ikinci hüküm olan idari para cezası ihdasını değerlendirmek.
Suç ve cezalar, Anayasanın 'Kişinin Hakları ve Ödevleri' bölümünde yer aldığından bu hüküm anayasaya aykırıdır.
Kişi hakları ve ödevleri olağan kararnamelerin düzenleyemeyeceği yasaklı alanlar içindedir.
3
Kararnamedeki üçüncü hüküm olan kurumlar vergisi muafiyetini değerlendirmek.
Vergi ödevi, Anayasanın 'Siyasi Haklar ve Ödevler' bölümünde yer aldığından ve münhasıran kanunla düzenlenebileceğinden bu hüküm anayasaya aykırıdır.
Siyasi haklar ve münhasıran kanunla düzenlenecek konular olağan kararnamelerin düzenleyemeyeceği alanlardandır.

Anahtar Kavram

Olağan Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Konu Bakımından Sınırları
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 14Soru →

Cumhurbaşkanı, "Kamu Kurumlarında Çalışan Engelli Personelin Sosyal ve Mali Hakları" hakkında bir olağan dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarmıştır. Bu kararname Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve uygulanmaya başlanmıştır. Ancak bir süre sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), söz konusu sosyal ve mali hakları münhasıran ve detaylı bir şekilde düzenleyen yeni bir kanun kabul etmiştir.

Buna göre, Anayasa'nın olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine ilişkin hükümleri uyarınca ortaya çıkan hukuki durum aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarmasıyla birlikte, söz konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi doğrudan hükümsüz hale gelir.

Cevap

TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarmasıyla birlikte, söz konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi doğrudan hükümsüz hale gelir.
1982 Anayasası'nın 104. maddesinde olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin hukuki rejimi açıkça düzenlenmiştir. Buna göre; kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Ayrıca, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde her zaman kanun hükümleri uygulanır. En önemlisi, halihazırda yürürlükte olan bir kararname varken, Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda yeni bir kanun çıkarması durumunda, söz konusu Cumhurbaşkanlığı kararnamesi başka bir işleme gerek kalmaksızın doğrudan hükümsüz hale gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Kararnamenin türünü ve konusunu belirlemek
İşlem bir 'olağan dönem' Cumhurbaşkanlığı Kararnamesidir ve 'sosyal haklar' alanını düzenlemektedir. Bu alan olağan CBK ile düzenlenebilir olduğundan işlem başlangıçta geçerlidir.
Kararnamenin Anayasa'ya uygunluk sınırları içinde olup olmadığını tespit etmek.
2
Sonradan gerçekleşen yasama işlemini analiz etmek
TBMM, önceden kararname ile düzenlenmiş bu alanla tam olarak aynı konuda bir kanun kabul etmiştir.
Normlar arasındaki çatışma ve hiyerarşi kurallarını işletebilmek.
3
Anayasal kuralı uygulamak
1982 Anayasası'nın 104. maddesine göre, aynı konuda sonradan bir kanun çıkarılması durumunda mevcut olağan dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kendiliğinden hükümsüz hale gelir.
Anayasa'nın olağan dönem CBK'ları ile kanunlar arasındaki hiyerarşik ilişkiyi net olarak belirlemiş olması.

Anahtar Kavram

Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Rejimi ve Kanunlarla İlişkisi