İdari İşlemler ve Sözleşmeler

85 soru

Soru 21Soru

İdare hukukunda idari işlemlerin 'yetki' unsuru bakımından sakatlığı, işlemin hukuk alemindeki varlığını ve geçerliliğini doğrudan etkilemektedir. Bazı yetki sakatlıkları işlemin 'yokluk' yaptırımıyla malul olmasına neden olurken, bazıları ise 'iptal edilebilir' nitelikte hukuka aykırılık teşkil eder.

Buna göre, aşağıdaki durumlardan hangisinde tesis edilen işlemin 'yokluk' yaptırımına tabi olduğu söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: A ilinin Valisinin, mülki idare amirliği yetki alanının dışında kalan komşu B ilindeki kamu taşınmazlarının kiralanması konusunda, yetki sınırlarını aşarak idari işlem tesis etmesi

Cevap

Komşu il valisinin kendi görev alanı dışındaki bir taşınmaz için işlem yapması, yer bakımından yetki tecavüzü teşkil eder ve bu durum yokluk değil, iptal edilebilir bir sakatlıktır.
Doğru cevap olan seçenekte, A ili valisi ile B ili valisi aynı kamu tüzel kişiliği (Devlet Tüzel Kişiliği) içerisinde yer alan idari makamlardır. Bir makamın aynı tüzel kişilik içinde kendisine ayrılan coğrafi alanı aşması 'yer bakımından yetki tecavüzü' oluşturur. İdare hukukunda yetki tecavüzü, 'ağır ve bariz' olmadığı müddetçe yokluk değil, iptal edilebilir bir sakatlıktır.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemi tesis eden kişinin resmi sıfatını ve zaman sınırını kontrol et
Emekli bürokratın işlemi (A seçeneği) zaman bakımından yetki gaspıdır ve yokluktur.
Resmi sıfatın olmadığı veya sona erdiği durumlarda yapılan işlemler hukuk aleminde hiç doğmamış sayılır.
2
İşlemin farklı erkin (yasama/yürütme/yargı) alanına girip girmediğini incele
Bakanlığın yargı kararı vermesi (C seçeneği) fonksiyon gaspıdır ve yokluktur.
Bir erkin diğerinin görevine müdahalesi en ağır yetki sakatlığıdır.
3
İşlemin farklı kamu tüzel kişilikleri arasında olup olmadığını analiz et
Valinin belediye yerine işlem yapması (B seçeneği) yetki gaspıdır ve yokluktur.
Farklı tüzel kişilikler (Devlet Tüzel Kişiliği ve Belediye Tüzel Kişiliği) arasında hiyerarşik bağ yoktur; müdahale yetki gaspı sayılır.
4
Aynı tüzel kişilik içinde yer veya konu aşımı olup olmadığını belirle
Valinin başka bir ilde işlem yapması (D seçeneği) yer bakımından yetki tecavüzüdür; yaptırımı iptaldir.
Valiler aynı kamu tüzel kişiliğinin (Devlet) ajanlarıdır; yer sınırının aşılması ağır ve bariz değilse sadece iptal davasına konu olur.

Anahtar Kavram

Yetki Gaspı ve Fonksiyon Gaspı (Yokluk) ile Yetki Tecavüzü (İptal) Arasındaki Fark

Daha Fazla Pratik

İmza devri ile yetki devri arasındaki farkları ve bu devirlerin yapılma usullerinin işlemin geçerliliğine etkisini inceleyiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 22Soru

Bir belediye encümeninin, ruhsatsız olduğu tespit edilen bir yapının yıkılmasına karar vermesi durumunda, yapının ruhsatsız olması durumu idari işlemin hangi unsurunu teşkil eder?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sebep

Cevap

Sebep unsuru
İdari işlemin sebep unsuru, idareyi bir işlemi yapmaya iten ve işlemden önce gerçekleşmiş olan hukuki veya fiili dayanaklardır. Örnek olayda yapının ruhsatsız olması, belediye encümenini yıkım kararı almaya sevk eden hukuki/fiili bir durum olduğundan sebep unsurudur.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki idari işlemi ve bu işlemi tetikleyen durumu belirleyin.
İdari işlem yıkım kararıdır; bu kararın alınmasına yol açan durum ise yapının ruhsatsız olmasıdır.
İdari işlemin unsurlarını doğru eşleştirmek için öncelikle işlem öncesi hazırlayıcı sebep ile işlemin kendisini ayırmak gerekir.
2
İşlemden önce var olan ve idareyi harekete geçiren bu durumun hukuki karşılığını bulun.
İdareyi bir işlem tesis etmeye yönelten hukuki veya fiili gerekçeler 'sebep' unsuruna karşılık gelir.
Sebep unsuru, idari işlemin 'neden' yapıldığını açıklayan objektif dayanaktır.

Anahtar Kavram

İdari işlemin sebep unsuru
Tahmini Süre:45s
Soru 23Soru

657657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca gerekli eğitim ve sınav şartlarını tamamlamış olan bir kişinin, ilgili bakanlık tarafından bir kadroya öğretmen olarak atanması işleminde; idarenin açıkladığı irade ile hukuk aleminde meydana gelen "ilgilinin memuriyet statüsüne alınması" şeklindeki hukuki sonuç, idari işlemin hangi unsurunu oluşturur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konu

Cevap

İdari işlemin hukuk aleminde meydana getirdiği doğrudan hukuki sonuç olan "memuriyet statüsüne alınma", işlemin konu unsurunu oluşturur.
İdari işlemin konu unsuru, idarenin açıkladığı irade ile hukuk aleminde yaratmak istediği doğrudan hukuki sonuçtur. Bir atama işleminde, ilgili kişinin belirli bir hukuki statüye (memurluk) dahil edilmesi ve bu yönde bir hak/yükümlülük dengesi kurulması, işlemin maddi içeriğini yani konusunu teşkil eder.

Adım Adım Çözüm

1
İdari işlemin unsurlarını analiz etme
İdari işlem; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç olmak üzere beş unsurdan oluşur.
Soruda istenen kavramın hangi temel öğeye karşılık geldiğini belirlemek için unsurların tanımlarını hatırlamak gerekir.
2
Olaydaki unsurları ayrıştırma
Sınav şartının sağlanması 'sebep', bakanlığın karar vermesi 'yetki', atama kararnamesi 'şekil', kamu hizmetinin görülmesi 'amaç' ve memurluk statüsünün kurulması 'konu'dur.
Konu unsuru, işlemin tesis edilmesiyle hukuk dünyasında ortaya çıkan asıl hukuki değişikliktir.

Anahtar Kavram

İdari İşlemin Konu Unsuru

Daha Fazla Pratik

İdari işlemin sebep ve konu unsurları arasındaki ilişkiyi daha iyi anlamak için 'sebep-konu ikamesi' kavramını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 24Soru

Valilik makamı tarafından, kamu düzenini bozacağı yönündeki somut veriler ve istihbari raporlar ışığında belirli bir bölgede yapılacak açık hava toplantısının yasaklanmasına karar verilmiştir. Bu idari işlemde "toplantının yasaklanması" ifadesiyle somutlaşan ve işlemin doğurduğu doğrudan hukuki sonuç, idari işlemin unsurlarından hangisini ifade etmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konu

Cevap

İdari işlemin konusu, işlemin hukuk aleminde yarattığı doğrudan değişiklik veya sonuçtur; bu senaryoda toplantının yasaklanması bu unsuru teşkil eder.
İdari işlemin konu unsuru, işlemin yapılmasıyla hukuk dünyasında yaratılan hukuki sonuç veya değişikliği ifade eder. Soruda verilen senaryoda, valiliğin yasaklama kararı almasıyla ortaya çıkan hukuki durum (toplantının yapılamayacak olması), işlemin konusudur.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemi tetikleyen gerekçeyi tespit etme
Kamu düzeninin bozulacağına dair somut veriler
İdareyi harekete geçiren dışsal etken sebep unsurudur.
2
İşlemin yarattığı hukuki değişikliği belirleme
Toplantının yasaklanması (hukuki sonuç)
İdari işlemin içeriği ve doğurduğu hukuki etki konu unsurunu oluşturur.
3
İşlemin ulaşmak istediği nihai gayeyi belirleme
Kamu düzeninin korunması
İdari işlemlerin her zaman kamu yararı olan nihai hedefi amaç unsurudur.

Anahtar Kavram

İdari İşlemin Konu Unsuru
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 25Soru

İdare hukukunda idari işlemlerin kurucu unsurlarından biri olan 'şekil ve usul' unsuru ile bu unsurun sakatlığına dair aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Disiplin hukukunda memura savunma hakkı tanınması anayasal bir güvence olup, bu aşamanın atlanması işlemi 'yetki' unsuru bakımından sakatlayarak 'yetki tecavüzü' teşkil eder.

Cevap

Disiplin hukukunda savunma hakkının tanınmamasının 'yetki' unsurunu sakatladığı ve 'yetki tecavüzü' oluşturduğu yönündeki ifade yanlıştır; bu bir 'şekil ve usul' sakatlığıdır.
Doğru yanıt olan seçenek yanlıştır çünkü savunma hakkı, idari işlemin tesisinden önceki hazırlık aşamalarından biri olup 'şekil ve usul' unsuruna dahildir. Bir işlemin yetkili makam tarafından yapılmasına rağmen savunma alınmaması, o makamın yetkisini hukuken yok etmez veya yetki tecavüzü oluşturmaz; sadece işlemin 'usul' yönünden sakatlanmasına yol açar. Bu durum Danıştay içtihatlarında 'asli şekil sakatlığı' olarak kabul edilir ve işlemin iptaline neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
İdari işlemin unsurlarını tanımlayın.
İdari işlem; yetki, şekil/usul, sebep, konu ve amaç olmak üzere beş unsurdan oluşur.
Soru, bu unsurlar arasındaki farkı ve özellikle şekil/usul unsurunun kapsamını test etmektedir.
2
Savunma hakkının hukuki niteliğini analiz edin.
Savunma hakkı, işlemin tesis edilmesinden önce izlenmesi gereken zorunlu bir 'hazırlık prosedürü'dür.
Hazırlık aşamaları ve yol-yöntem kuralları 'usul' (şekil) unsuru içerisinde yer alır.
3
Yetki ve Şekil unsuru ayrımını yapın.
İşlemi tesis eden makamın o işlemi yapmaya kanunen ehil olup olmaması 'yetki' ile; işlemin yapılış tarzı ve aşamaları ise 'şekil ve usul' ile ilgilidir.
Savunma hakkının kullandırılmaması, yetkili makamın yetkisini ortadan kaldırmaz; sadece o yetkiyi kullanırken izlemesi gereken prosedürü sakatlar.
4
Hukuki yaptırımı belirleyin.
Savunma hakkı tanınmadan verilen disiplin cezası 'asli şekil sakatlığı' nedeniyle iptal edilebilir niteliktedir, ancak bu bir 'yetki tecavüzü' değildir.
Yetki tecavüzü, bir idari makamın başka bir idari makamın görev alanına girmesidir.

Anahtar Kavram

Şekil ve Usul Unsuru / Asli Sakatlık vs. Yetki Sakatlığı

Daha Fazla Pratik

İdari işlemin 'yetki' ve 'şekil' unsurları arasındaki farkı pekiştirmek için 'yetki devri' ve 'imza devri' arasındaki farklara göz atınız.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 26Soru

Hakkında kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla belediye başkanlığı sıfatı sona eren bir kişinin, bu kararın kendisine tebliğinden sonraki bir tarihte belediye adına bir taşınmazın satışına ilişkin kararı imzalaması durumunda söz konusu işlem idari işlemin yetki unsuru bakımından hangi sakatlık türü ile maluldür ve bu işlemin hukuki sonucu nedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yetki gasbı - Yokluk

Cevap

Yetki gasbı ve yokluk yaptırımı
İdare hukukunda, bir kişinin kamu görevlisi sıfatına sahip olmaksızın (sıfatın sona ermesi, hiç kazanılmamış olması veya özel kişi olunması gibi) idari bir işlem tesis etmesi 'yetki gasbı' olarak tanımlanır. Yetki gasbı, işlemin kurucu unsurlarındaki eksiklik nedeniyle en ağır sakatlık hali olan 'yokluk' yaptırımı ile karşılaşır.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemi yapan kişinin hukuki statüsünü belirle
Kişinin belediye başkanlığı sıfatı mahkeme kararıyla sona ermiştir, dolayısıyla bir 'özel kişi' durumundadır.
İdari işlemin geçerli olabilmesi için işlemi yapanın o anda geçerli bir kamu görevlisi sıfatına sahip olması gerekir.
2
Sakatlık türünü teşhis et
Kamu görevlisi sıfatı olmayan birinin idare adına işlem yapması 'yetki gasbı' (usurpation of power) olarak adlandırılır.
Yetki tecavüzünden farklı olarak, failin idare içinde hiçbir yetkisi veya sıfatı bulunmamaktadır.
3
Hukuki yaptırımı belirle
Yetki gasbı ile malul işlemler hukuk aleminde hiç doğmamış sayılır, yani 'yokluk' yaptırımına tabidir.
Kurucu unsurlardan biri (yetkili makam) tamamen eksik olduğu için işlem sakat değil, yok hükmündedir.

Anahtar Kavram

Yetki Gasbı ve Yokluk

Daha Fazla Pratik

İdari işlemlerin yetki tecavüzü hallerinde (yer, konu, zaman) yaptırımın genellikle iptal olduğunu, ancak 'ağır ve bariz' durumlarda yokluk yaptırımının uygulanabileceğini unutmayınız.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 27Soru

İdare hukukunda kamu hizmetlerinin hiyerarşik yapı içerisinde daha hızlı yürütülmesini sağlayan "yetki devri" ve "imza yetkisi" kurumları farklı hukuki rejimlere tabidir. Bir bakanın, kendisine ait bazı konularda karar alma sürecini hızlandırmak amacıyla bir genel müdüre imza yetkisi vermesinin ardından ilgili bakanın görevinden istifa etmesi durumunda; istifa tarihinden sonra ancak yeni bakan göreve başlamadan önce söz konusu genel müdür tarafından bu yetkiye dayanılarak tesis edilen bir idari işlem ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşlem, imza yetkisinin kişisel niteliği gereği yetki unsuru yönünden sakattır ve idari yargıda iptal davasına konu edilebilir.

Cevap

İşlem, imza yetkisinin kişisel niteliği gereği yetki unsuru yönünden sakattır ve idari yargıda iptal davasına konu edilebilir.
İmza yetkisi, idare hukukunda 'şahsa sıkı sıkıya bağlı' ve 'subjektif' bir yetkilendirme yöntemidir. Bu yetki, yetkiyi veren makam sahibi (bakan) ile alan kişi (genel müdür) arasındaki güvene dayanır. Dolayısıyla yetkiyi veren bakan görevinden ayrıldığında, verdiği imza yetkisi de hukuken sona erer. Bu aşamadan sonra genel müdürün bu yetkiyi kullanmaya devam etmesi, işlemin 'yetki' unsurunu sakatlar. İdari yargı yerleşik içtihatlarına göre bu tür bir yetkisizlik durumu, işlemi 'yok' kılmaz; ancak işlemin yetki unsuru yönünden hukuka aykırı olması nedeniyle iptal edilmesine yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
İmza yetkisi ve yetki devri ayrımının yapılması
İmza yetkisinin kişisel (subjektif), yetki devrinin ise nesnel (objektif) olduğu belirlendi.
Bu ayrım, yetkiyi veren makamdaki değişikliğin yetkiyi sona erdirip erdirmeyeceğini belirlemek için gereklidir.
2
Bakanın istifasının imza yetkisi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
Bakanın görevden ayrılmasıyla genel müdüre verdiği imza yetkisi kendiliğinden sona ermiştir.
İmza yetkisi, yetkiyi veren ile alan arasındaki kişisel güven ilişkisine dayalıdır ve verenin makamdan ayrılmasıyla geçerliliğini kaybeder.
3
İşlemin sakatlık türünün ve yaptırımının belirlenmesi
Yetkisiz dönemde yapılan işlem 'zaman bakımından yetki tecavüzü' teşkil eder ve yaptırımı iptaldir.
İdari makamın yetki süresi dışında işlem yapması yetki unsurunu sakatlar ancak bu durum ağır ve bariz bir hata olmadığı sürece yokluk değil iptal edilebilirlik sonucunu doğurur.

Anahtar Kavram

İmza Yetkisinin Şahsa Bağlılığı ve Yetki Tecavüzü
Soru 28Soru

Bir belediye encümeni, usulüne uygun şekilde ruhsatlandırılmış bir düğün salonunun işletme ruhsatını "çevredeki gürültü seviyesinin yasal sınırları aştığı" gerekçesiyle iptal etmiştir. Ancak yapılan bilirkişi incelemesinde gürültü seviyesinin yasal sınırlar içinde olduğu, işlemin asıl hedefinin ise belediyenin kendi iştiraki olan bir şirkete rakipsiz bir pazar alanı yaratmak olduğu tespit edilmiştir. Bu bilgilere göre, söz konusu idari işlemde hukuka aykırılık teşkil eden unsurlar aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sebep ve Amaç

Cevap

İdari işlemin sebep ve amaç unsurları hukuka aykırıdır.
İdari işlemin sebep unsuru, idareyi işlem yapmaya sevk eden maddi veya hukuki etkendir; olayda gerekçe gösterilen gürültünün gerçekte olmaması bu unsuru sakatlar. Amaç unsuru ise işlemin yöneldiği nihai hedef olup daima kamu yararı olmalıdır; bir şirkete pazar avantajı sağlama hedefi kamu yararına aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin sebep unsurunu analiz etme
İdare, 'gürültü kirliliği' gerekçesine dayanmıştır ancak bilirkişi raporu bu maddi olayın gerçek olmadığını ortaya koymuştur. Bu durum sebep unsurunda sakatlık yaratır.
Sebep unsuru, işlemi tesis etmeden önce var olması gereken hukuki veya fiili durumdur.
2
İşlemin amaç unsurunu analiz etme
İşlemin asıl hedefinin belediye şirketine ticari avantaj sağlamak olduğu belirlenmiştir. Bu, kamu yararı ilkesine aykırıdır.
İdari işlemler her zaman kamu yararı amacıyla tesis edilmelidir; kişisel veya üçüncü kişi yararına yapılan işlemler 'yetki saptırması' oluşturur.

Anahtar Kavram

İdari işlemin sebep ve amaç unsurlarının maddi gerçeklik ve kamu yararı ile uyumu.

Daha Fazla Pratik

İdari işlemin yetki saptırması (amaç sakatlığı) hallerini içeren Danıştay kararlarını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 29Soru

5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca, belediye meclisinin münhasır görev ve yetkileri arasında sayılan 'belediyenin bütçesini görüşmek ve kabul etmek' işleminin, belediye meclisi tarafından bir karar alınmaksızın doğrudan belediye başkanı tarafından bir idari işlemle tesis edilmesi durumu aşağıdakilerden hangisi ile nitelendirilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yetki tecavüzü

Cevap

Belediye meclisinin yetkisinde olan bir işlemin belediye başkanı tarafından yapılması 'yetki tecavüzü' teşkil eder.
Yetki tecavüzü, idari bir makamın, bir başka idari makamın yetki alanına giren bir konuda işlem yapmasıdır. Belediye başkanı ve belediye meclisi aynı tüzel kişilik içindeki farklı organlardır. Belediye başkanının, meclisin münhasır (özel) yetki alanındaki bütçeyi onaylama işlemini yapması, makamlar arası bir yetki aşımı olduğu için yetki tecavüzüdür.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemi tesis eden makam ile yetki sahibi organı belirleyin.
İşlemi belediye başkanı yapmış, ancak yetki kanunen belediye meclisindedir.
Yetki unsurunun hukuka uygunluğunu denetlemek için makamlar arası görev paylaşımına bakılmalıdır.
2
Makamların aynı kamu tüzel kişiliği içinde olup olmadığını kontrol edin.
Hem belediye başkanı hem de belediye meclisi aynı belediye tüzel kişiliği içinde yer alan organlardır.
Organlar arası yetki devri veya müdahalesi yetki tecavüzü kapsamında değerlendirilir.
3
Sakatlığın türünü ve yaptırımını tespit edin.
Aynı tüzel kişilik içindeki organlar arası yetki aşımı 'yetki tecavüzü'dür ve yaptırımı iptal edilebilirliktir.
İdare hukukunda makamlar arası hiyerarşik veya yatay yetki aşımları genel olarak yetki tecavüzü olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Yetki Tecavüzü (Makam/Organlar Arası Yetki Aşımı)

İpuçları

1
İşlemi yapan kişinin (Belediye Başkanı) resmi bir görevli olup olmadığına ve yetkinin kanunen kime ait olduğuna bakın.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 30Soru

Bir üniversite rektörlüğü, eğitim kalitesini artırmak ve akademik standartları yükseltmek amacıyla, ders geçme yönetmeliğinde bir değişiklik yaparak ders geçme baraj notunu 5050'den 6060'a çıkarmıştır.

Bu idari işlemde 'başarı notunun 6060 olarak belirlenmesi' ve 'eğitim kalitesinin artırılması' hususları sırasıyla idari işlemin hangi unsurlarına karşılık gelmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konu - Amaç

Cevap

Başarı notunun belirlenmesi 'Konu', eğitim kalitesinin artırılması ise 'Amaç' unsurudur.
İdari işlemin 'konu' unsuru, işlemin hukuk aleminde meydana getirdiği değişiklik ve hukuki sonuçtur. Bu senaryoda baraj notunun 6060 olarak belirlenmesi, yönetmeliğin içeriğini ve yarattığı hukuki değişikliği ifade ettiği için 'konu'dur. 'Amaç' unsuru ise idari işlemin yöneldiği nihai hedef olup daima kamu yararıdır. Eğitim kalitesinin artırılması ve standartların yükseltilmesi, kamu yararının eğitim alanındaki somut bir yansıması olduğundan 'amaç' unsuruna karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki olguları analiz etme
Başarı notunun 6060'a çıkarılması işlemin yarattığı hukuki değişikliktir. Eğitim kalitesinin artırılması ise idarenin bu değişikliği yaparken ulaştığı nihai hedeftir.
İdari işlemin unsurlarını teşhis etmek için işlem öncesi gerekçe, işlem içeriği ve işlem sonrası hedef ayrıştırılmalıdır.
2
Unsur tanımları ile eşleştirme yapma
Hukuki sonuç = Konu; Nihai hedef (kamu yararı türevi) = Amaç.
Konu unsuru işlemin içeriğini ve doğurduğu sonucu, amaç unsuru ise idarenin işlemin tesisi ile varmak istediği genel veya özel kamu yararını ifade eder.

Anahtar Kavram

İdari işlemin 'Konu' ve 'Amaç' unsurları arasındaki fark
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 31Soru

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında yürütülen bir disiplin soruşturmasında, ilgiliye savunma yapması için tanınan kanuni asgari sürenin, idarece 'hizmetin aksamaması ve delillerin tamlığı' mülahazasıyla daraltılarak işlemin tesis edilmesi halinde; bu usuli eksikliğin işlemin sıhhatine etkisi ve idari işlemin unsurları açısından tasnifi hususunda aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken isabetlidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Savunma hakkı anayasal bir hak ve asli bir usul kuralı olduğundan, bu hakkın kullanım süresinin kanuni sınırın altına indirilmesi 'asli şekil sakatlığı' oluşturur ve işlem bu sebeple sakattır.

Cevap

Savunma hakkının anayasal ve kanuni bir asgari usul kuralı olması nedeniyle, bu sürenin kısaltılması 'asli şekil sakatlığı' teşkil eder ve işlemi hukuka aykırı kılar.
Savunma hakkı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile güvence altına alınmış temel bir usul kuralıdır. Danıştay içtihatlarında, disiplin cezası verilmeden önce en az 7 günlük savunma süresinin tanınması emredici bir kural olarak kabul edilir. Bu sürenin herhangi bir gerekçeyle kısaltılması, işlemin tesisinde izlenmesi gereken 'asli usul' kuralına aykırılık teşkil eder ve işlemi şekil unsuru yönünden sakatlayarak iptaline sebebiyet verir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin niteliğini belirle
Disiplin cezası (bireysel idari işlem).
Disiplin süreçleri sıkı usul kurallarına tabidir.
2
İlgili mevzuat hükmünü (657 SK m. 130) analiz et
Savunma süresi en az 7 gündür.
Kanun, idarenin takdir yetkisini bu konuda sınırlandırmış ve asgari bir güvence belirlemiştir.
3
Hata türünü sınıflandır
Asli Şekil/Usul Sakatlığı.
Şayet bir usul kuralı, işlemin sonucunu etkileyebilecek nitelikteyse veya temel bir hakka (savunma hakkı gibi) ilişkinse 'asli' kabul edilir.
4
İdarenin gerekçesini değerlendir
Hizmetin ivediliği gerekçesi geçersizdir.
Kanuni asgari süreler, idari gerekçelerle daraltılamaz; bu durum hukuk devleti ilkesine aykırıdır.

Anahtar Kavram

İdari İşlemlerde Şekil ve Usul Unsuru: Asli vs. Tali Sakatlık Ayrımı
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 32Soru

Bir belediye encümeni, ruhsatına ve imar mevzuatına tamamen uygun olarak inşa edilmiş bir binanın 'kentin siluetini bozduğu ve estetik açıdan çevreyle uyumsuz olduğu' gerekçesiyle yıkımına karar vermiştir. Oysa ilgili kanun, yıkım yaptırımının yalnızca ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar için uygulanabileceğini emretmektedir. Yapılan inceleme sonucunda, belediye başkanının bu kararı alırken asıl amacının, söz konusu binanın yıkılmasıyla arkada kalan ve kendisine ait olan bir arsanın önünü açarak değerini artırmak olduğu saptanmıştır.

İdari işlemin unsurları ve hukukilik denetimi ilkeleri göz önüne alındığında, bu olaydaki yıkım kararı hangi unsurlar yönünden hukuka aykırıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sebep, konu ve amaç unsurları

Cevap

Sebep, konu ve amaç unsurları
Söz konusu idari işlemde; kanunda öngörülmeyen bir gerekçeye dayanılması (sebep), mevzuata göre icra edilmesi imkansız bir sonucun hedeflenmesi (konu) ve kamu yararı yerine kişisel menfaat gözetilmesi (amaç) nedeniyle üç temel unsurda birden hukuka aykırılık mevcuttur.

Adım Adım Çözüm

1
Sebep unsurunu analiz etme
Hukuka aykırılık tespit edildi
İdarenin bir işlemi tesis ederken dayandığı 'estetik uyumsuzluk' gerekçesi, kanunda yıkım için öngörülen bir 'sebep' değildir. Kanun yalnızca ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar için bu sebebi tanımıştır.
2
Konu unsurunu analiz etme
Hukuka aykırılık tespit edildi
İşlemin hukuk aleminde doğurduğu sonuç (yıkım), ruhsatlı bir bina üzerinde uygulanamaz. Bu durum 'hukuki imkansızlık' teşkil eder ve işlemin 'konu' unsurunu sakatlar.
3
Amaç unsurunu analiz etme
Hukuka aykırılık tespit edildi
Belediye başkanının kişisel mülkünün değerini artırma hedefi, kamu yararı ilkesiyle bağdaşmaz. Bu durum 'maksat tecavüzü' olarak adlandırılan bir 'amaç' sakatlığıdır.

Anahtar Kavram

İdari İşlemin Beş Unsurunda Sakatlık ve Simetri İlkesi

Alternatif Yöntem

Sebep-Konu Uyumu (Simetri İlkesi): Kanunun öngördüğü her 'sebep' için ancak kanunun belirlediği bir 'konu' tesis edilebilir. 'Aesthetic' sebep değildir, dolayısıyla 'yıkım' konusu bu sebebe bağlanamaz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 33Soru

İdare hukukunda, hukuk düzeninde genel, soyut ve objektif kurallar koymak yerine; belirli bir kişi veya somut bir durum hakkında tesis edilen, muhatabı önceden belli olan işlemlere bireysel (subjektif) idari işlem denir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir bireysel idari işlem örneğidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir üniversite mezununa diploma verilmesi

Cevap

Bir üniversite mezununa diploma verilmesi işlemi, belirli bir kişiye yönelik somut bir hukuksal sonuç doğurduğu için bireysel idari işlemdir.
Doğru yanıt olan seçenek, belirli bir mezunun kimliğine dayalı olarak tesis edildiği ve o kişinin hukuksal statüsünü değiştirdiği için 'bireysel idari işlem' (subjektif işlem) tanımına tam olarak uyar. Bu tür işlemler, hukuk düzenine yeni bir genel kural eklemez, mevcut kuralları somut bir kişiye uygular.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin muhatabını ve kapsamını analiz et.
Seçeneklerdeki yönetmelik, genelge, kural ve yönerge ifadeleri; muhatabı önceden belli olmayan, genel ve soyut düzenlemeleri ifade eder.
Bireysel ve düzenleyici işlem ayrımını yapmak için işlemin 'somut/kişisel' mi yoksa 'genel/soyut' mu olduğuna bakılmalıdır.
2
Bireysel (subjektif) işlem tanımına uyan seçeneği belirle.
Diploma verilmesi işlemi, ismi ve kimliği belirli olan bir mezuna yönelik, onun hukuki durumunda değişiklik yapan somut bir işlemdir.
Bireysel işlemler belirli kişi veya durumlar için tesis edilir.

Anahtar Kavram

Bireysel (subjektif) idari işlemler, düzenleyici işlemlerin aksine genel ve soyut değil; belirli bir kişiye veya somut bir olaya yönelik tesis edilirler. Bu işlemler genellikle 'şart-işlem' (örneğin bir memurun atanması veya öğrencinin mezuniyeti) niteliğindedir.
Tahmini Süre:45s
Soru 34Soru

İçişleri Bakanlığı, hakkında bir yolsuzluk iddiasıyla soruşturma yürütülen bir büyükşehir belediye başkanının, Anayasa ve ilgili kanun hükümleri uyarınca 'geçici olarak görevden uzaklaştırılması' yerine, doğrudan 'belediye başkanlığı sıfatının nihai olarak sona erdirilmesine' karar vermiştir. Oysa Türk hukuk sisteminde seçilmiş bir belediye başkanının görevine kesin olarak son verme yetkisi münhasıran Danıştay (yargı mercii) tarafından kullanılabilen bir yetkidir.

Buna göre, İçişleri Bakanlığı tarafından tesis edilen bu işlemin yetki unsuru bakımından malul olduğu sakatlık türü ve bu sakatlığın hukuki müeyyidesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fonksiyon gaspı - Yokluk

Cevap

Fonksiyon gaspı ve yaptırımı olan yokluk seçeneği doğrudur.
İdare hukukunda 'fonksiyon gaspı', idarenin yasama veya yargı organlarının görev alanına giren bir konuda işlem yapmasıdır. Olayda, belediye başkanının görevine son verme yetkisi yargı organı olan Danıştay'a aittir. Yürütme içinde yer alan İçişleri Bakanlığı'nın bu yetkiyi kullanması, devletin temel fonksiyonları arasındaki ayrımı ihlal ettiği için fonksiyon gaspı oluşturur ve bu tür işlemler en ağır sakatlık türü olan yokluk (keenlemyekün) müeyyidesine tabidir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemi tesis eden makamın ve yetkinin niteliğinin belirlenmesi
İşlemi tesis eden İçişleri Bakanlığı (Yürütme/İdare), kullanılan yetki ise 'görevden nihai çıkarma' (Yargısal yetki).
Sakatlık türünü belirlemek için yetki paylaşımındaki sınır ihlalinin yönü tespit edilmelidir.
2
Erkler arası (Yasama, Yürütme, Yargı) sınır ihlalinin hukuki tanımının yapılması
Yürütme organının, yargı organının görev alanına giren bir konuda karar alması 'Fonksiyon Gaspı'dır.
İdarenin kendi içinde değil, başka bir devlet fonksiyonunun alanında işlem yapması bu özel kavramı gerektirir.
3
Sakatlığın hukuki sonucunun (müeyyide) belirlenmesi
Fonksiyon gaspı ile sakatlanan işlemler hukuk aleminde hiç doğmamış sayılırlar, yani 'Yokluk' ile maluldürler.
Anayasal erkler arası dengeyi korumak adına bu kadar ağır ihlaller iptal edilebilir değil, doğrudan yok hükmündedir.

Anahtar Kavram

Fonksiyon Gaspı ve Yokluk Müeyyidesi
Soru 35Soru

Bir belediye başkanının, mevzuatta aranan liyakat ve hizmet gereklerini dikkate almaksızın, sadece akrabalık ilişkisini gözeterek bir yakınını belediyede üst düzey bir kadroya ataması durumunda; bu atama işlemi idari işlemin unsurlarından hangisi yönünden öncelikle sakattır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Amaç

Cevap

İdari işlemin amaç unsuru, idarenin tüm işlemlerini kamu yararını gerçekleştirmek üzere tesis etmesini gerektirir. Liyakat yerine akrabalık ilişkisinin esas alınması, kamu yararı amacından sapıldığını gösterir.
İdare hukukunda tüm idari işlemlerin nihai hedefi kamu yararını sağlamaktır. İdarenin bu hedeften uzaklaşarak kişisel, siyasi veya akrabalık gibi özel saiklerle işlem yapması 'maksat saptırması' teşkil eder. Soruda belirtilen atama işleminde liyakat yerine akrabalık bağının esas alınması, işlemin amaç unsuru yönünden hukuka aykırı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki idari işlemin hangi gaye ile yapıldığını belirleyin.
İşlemin 'kamu yararı' için değil, 'akrabalık/kişisel yakınlık' nedeniyle yapıldığı görülür.
İdarenin gizli niyeti veya asıl hedefi amaç unsurunun konusudur.
2
Tespit edilen bu gayeyi idari işlemin unsurlarıyla eşleştirin.
Kamu yararı dışındaki özel amaçlar 'maksat saptırması' olarak adlandırılır ve amaç unsurunu sakatlar.
Amaç unsurunun tek ve değişmez hedefi kamu yararıdır.

Anahtar Kavram

İdari İşlemin Amaç Unsuru ve Kamu Yararı
Tahmini Süre:45s
Soru 36Soru

Bir disiplin amiri tarafından, mazeretsiz olarak mesaisine geç kalan bir memura 'uyarma cezası' verilmiştir. Bu işlemde memura uygulanan 'uyarma cezası', idari işlemin hangi unsurunu teşkil eder?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konu

Cevap

İdari işlemin doğurduğu hukuki sonuç olan 'uyarma cezası', işlemin konu unsurunu oluşturur.
İdari işlemin konusu, idarenin bir irade açıklamasıyla ulaşmak istediği hukuki sonuçtur. Senaryoda disiplin amirinin iradesiyle ortaya çıkan ve hukuk dünyasında memurun statüsünü etkileyen 'uyarma cezası verilmesi' durumu, işlemin içeriğini yani konu unsurunu oluşturmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
İdari işlemin bileşenlerini analiz etme
İşlemde bir yetkili makam (disiplin amiri), bir gerekçe (geç kalma) ve bir sonuç (uyarma cezası) bulunmaktadır.
Soruda hangi bileşenin hangi unsura karşılık geldiğini belirlemek gerekir.
2
İşlemin 'konu' unsurunun tanımıyla eşleştirme
İdari işlemin konusu, o işlemle hukuk aleminde meydana getirilen değişiklik veya tesis edilen hukuki hükümdür.
Tesis edilen ceza, işlemin doğrudan sonucudur.
3
Doğru unsuru belirleme
Memura verilen 'uyarma cezası' bir hukuki sonuç olduğundan, bu durum işlemin konu unsuruna karşılık gelir.
Sebep işlemin gerekçesiyken, konu işlemin kendisidir.

Anahtar Kavram

İdari İşlemin Konu Unsuru

Daha Fazla Pratik

İdari işlemin sebep ve konu unsurları arasındaki ilişkiyi pekiştirmek için 'sebep ikamesi' kavramını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 37Soru

İdare tarafından bir işlem tesis edilmeden önce kanun gereği başka bir makamın veya kurulun görüşünün alınması zorunluluğu, idari işlemin temel unsurlarından hangisi kapsamında değerlendirilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şekil ve usul unsuru

Cevap

Şekil ve usul unsuru
İdare hukukunda idari işlemin tesis edilmesinden önce yapılması gereken hazırlık çalışmaları, izlenecek yöntemler ve uyulması gereken basamaklar 'usul' başlığı altında toplanır. Başka bir makamın görüşünün alınması zorunluluğu da bir danışma usulü olduğundan, bu durum işlemin şekil ve usul unsuru ile doğrudan ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
İdari işlemin hazırlık sürecini analiz etme
Başka bir makamdan görüş alınması (danışma usulü), işlemin karar aşamasına gelmeden önce izlenmesi gereken bir yöntemdir.
İdari işlemlerin tesisinde takip edilen kurallar usul, işlemin dış görünüşü ise şekil olarak adlandırılır.
2
Usul kavramını idari işlem unsurlarıyla eşleştirme
Danışma, savunma alma veya kurul kararı gibi süreçler 'Şekil ve Usul' unsuru başlığı altında incelenir.
İdarenin işlem yaparken uyması gereken biçimsel şartlar ve izlemesi gereken prosedürler bu unsurun geçerlilik şartlarıdır.

Anahtar Kavram

İdari İşlemlerde Usul Kuralları
Tahmini Süre:45s
Soru 38Soru

Bir mülki idare amirinin, görev yaptığı ilçe sınırları içerisinde yaşayan 22 vatandaş arasında çıkan alacak-verecek uyuşmazlığında hakemlik yapmanın ötesine geçerek uyuşmazlığı esastan karara bağlaması ve taraflardan birinin diğerine 10.00010.000 TL tazminat ödemesine hükmetmesi durumunda; söz konusu işlem 'yetki' unsuru bakımından hangi sakatlık türü ile maluldür ve bu işlemin hukuki sonucu nedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fonksiyon gaspı - Yokluk

Cevap

Doğru cevap, mülki idare amirinin yargı yetkisini kullanmasının 'fonksiyon gaspı' oluşturduğunu ve bu işlemin hukuki sonucunun 'yokluk' olduğunu belirten seçenektir.
İdare hukukunda, yürütme organının yasama veya yargı organlarının münhasır yetki alanına giren bir konuda işlem tesis etmesi 'fonksiyon gaspı' olarak adlandırılır. Senaryoda mülki idare amiri, mahkemelerin yetkisinde olan bir tazminat hükmü kurarak yargı erkinin yerine geçmiştir. Bu düzeydeki ağır sakatlıkların yaptırımı hukuk düzeninde 'yokluk'tur.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemi tesis eden makam ve işlemin niteliğini analiz etme
Mülki idare amiri (yürütme organı), bir tazminat kararı (yargısal işlev) vermiştir.
Yetki sakatlığını belirlemek için işlemin hangi devlet erki tarafından yapıldığını ve hangi erkin görev alanına girdiğini tespit etmek gerekir.
2
Kuvvetler ayrılığı çerçevesinde sakatlık türünü belirleme
Yürütme organının yargı organının yerine geçerek karar alması 'fonksiyon gaspı' olarak tanımlanır.
İdarenin, yasama veya yargı organlarının münhasır yetki alanına giren bir konuda işlem yapması fonksiyonlar arası bir ihlaldir.
3
Sakatlığın hukuki sonucunu (yaptırımını) tespit etme
Fonksiyon gaspı ile sakat olan işlemler hukuk aleminde hiç doğmamış sayılır, yani 'yokluk' yaptırımına tabidir.
Kamu düzenini ağır biçimde ihlal eden bu tür sakatlıklar iptal davasına gerek kalmaksızın yok hükmündedir.

Anahtar Kavram

Fonksiyon Gaspı ve Yokluk

İpuçları

1
İşlemi yapan makamın (idare) ve yapılan işlemin (tazminat hükmü/yargılama) hangi devlet erklerine ait olduğunu düşünün.
2
Kuvvetler ayrılığı ilkesine göre bir devlet erkinin diğerinin görev alanına müdahalesi en ağır yetki sakatlığı türüdür.
3
Yürütmenin yargı yetkisini kullanması 'fonksiyonlar arası' bir ihlaldir ve bu durumdaki işlemler hukuk aleminde hiç var sayılmazlar.

Daha Fazla Pratik

İdarenin yasama organı yerine geçerek kanun çıkarması durumundaki sakatlık türü ile bu sorudaki durumu karşılaştırınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 39Soru

İdari işlemin 'konu' unsuru, işlemin hukuk aleminde meydana getirdiği değişikliktir. İdarenin takdir yetkisini kullanarak belirlediği bu hukuki sonucun, işlemin dayandığı 'sebep' unsuru ile hakkaniyetli bir dengede olması (o¨lc\cu¨lu¨lu¨kölçülülük ilkesi) gerekir. Aksi halde işlem, konu unsuru yönünden hukuka aykırı hale gelir.

Buna göre; bir ecza deposunun, teknik personelin yıllık periyodik sağlık kontrolü raporunu 11 gün gecikmeli olarak sisteme yüklemesi (sebep) üzerine, ilgili bakanlık tarafından deposunun 'faaliyet izin belgesinin süresiz iptal edilmesine' (konu) karar verilmesi durumunda; bu işlem öncelikle hangi unsuru yönünden sakatlık barındırmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konu

Cevap

İdari işlemin 'konu' unsuru, ölçülülük ilkesine aykırılık nedeniyle sakatlanmıştır.
İdari işlemin konu unsuru, işlemin doğurduğu hukuki sonuçtur. Danıştay içtihatları ve doktrine göre, idarenin tesis ettiği işlem ile ulaşılan sonuç arasındaki dengenin (ölçülülük) bulunmaması, işlemin 'konu' unsuru bakımından sakatlanmasına yol açar. 11 günlük bir gecikme gibi hafif bir kusura, faaliyet belgesinin süresiz iptali gibi en ağır yaptırımın uygulanması, ölçülülük ilkesinin orantılılık alt ilkesini ihlal eder ve bu durum doğrudan konu unsurunu hukuka aykırı kılar.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemi tesis etmeye iten fiili durumu (Sebep) belirle.
Teknik personel raporunun 11 gün gecikmeli yüklenmesi.
Sebep, idareyi işlem yapmaya sevk eden maddi veya hukuki etkendir.
2
İşlemin hukuk aleminde yarattığı değişikliği (Konu) belirle.
Faaliyet izin belgesinin süresiz iptali.
Konu, işlemin doğurduğu hukuki sonuçtur.
3
Sebep ile konu arasındaki orantıyı (o¨lc\cu¨lu¨lu¨kölçülülük) analiz et.
11 günlük gecikmeye karşılık 'süresiz kapatma' kararı aşırı ve orantısızdır.
Ölçülülük ilkesi; elverişlilik, gereklilik ve orantılılık alt ilkelerini kapsar.
4
İhlal edilen ilkenin hangi unsura tekabül ettiğini saptan.
Ölçülülük denetimi, seçilen sonucun ağırlığına bakıldığı için 'Konu' unsuru üzerinden yapılır.
İdarenin takdir yetkisini kullanırken hukuk sınırlarını aşması konu sakatlığına yol açar.

Anahtar Kavram

İdari İşlemde Ölçülülük ve Konu Unsuru İlişkisi
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 40Soru

İdare hukukunda, aynı kamu tüzel kişiliği (idari teşkilat) içerisinde yer alan bir idari makamın, kanunla açıkça başka bir idari makama bırakılmış olan bir konuda işlem tesis etmesi durumu aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yetki tecavüzü

Cevap

İdari makamın aynı kurum içindeki başka bir makamın yetkisini kullanması 'yetki tecavüzü' olarak adlandırılır.
Yetki tecavüzü, bir idari makamın, aynı kamu tüzel kişiliği içerisinde hiyerarşik üstünün, astının veya eşit düzeydeki başka bir birimin yetki alanına giren bir işlemi tesis etmesidir. Bu durumda işlem 'yetki' unsuru yönünden hukuka aykırıdır ve kural olarak iptal davasına konu edilebilir.

Adım Adım Çözüm

1
İdari işlemin 'yetki' unsuru yönünden incelenmesi.
İşlemin yetkili olmayan bir makam tarafından yapıldığı tespit edilir.
İdari işlemlerin geçerliliği için kanunun belirlediği makam tarafından yapılması şarttır.
2
İşlemi tesis eden makam ile yetkili olması gereken makam arasındaki ilişkiyi analiz edilmesi.
Her iki makamın da aynı kamu tüzel kişiliği (örneğin aynı Bakanlık) içinde olduğu görülür.
Sakatlığın türünü belirlemek için makamların hiyerarşik veya kurumsal bağı önemlidir.
3
Aynı tüzel kişilik içindeki yetki aşımına karşılık gelen hukuki terimin belirlenmesi.
Bu durumun 'yetki tecavüzü' olduğu sonucuna varılır.
İdare hukukunda kurum içi yetki aşımı 'tecavüz', kurum dışı veya sivil müdahale 'gasp' olarak nitelendirilir.

Anahtar Kavram

İdari İşlemlerde Yetki Tecavüzü
ÖncekiSayfa 2 / 5Sonraki