Examkin

Hâkimin Takdir Yetkisi

16 soru

Soru 1Soru →

Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca hâkimin takdir yetkisini kullanması ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi, bu yetkinin hukuki niteliğini ve sınırlarını tam ve doğru bir şekilde yansıtmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hâkimin takdir yetkisi, kanun koyucu tarafından bilerek bırakılan 'kural içi boşluklar' söz konusu olduğunda devreye girer; hâkim bu yetkiyi kullanırken keyfi davranamaz, hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) uygun karar vermekle yükümlüdür.

Cevap

Hâkimin takdir yetkisi, kural içi boşlukları dolduran ve hak ve nasafet ilkelerine bağlı bir yetkidir.
Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi, hâkimin takdir yetkisini 'hukuka ve hakkaniyete' (geleneksel ifadesiyle hak ve nasafete) uygun olarak kullanması gerektiğini emreder. Bu yetki, kanun koyucunun bilerek bıraktığı 'kural içi boşlukların' (intra legem) doldurulması faaliyetidir. Hâkim, kanun metnindeki esnek ifadeleri somut olayın özelliklerine göre adaletli bir şekilde somutlaştırır.

Adım Adım Çözüm

1
TMK m. 4 kapsamındaki 'takdir yetkisi'nin temel uygulama alanını belirleyin.
Bu yetkinin kanun koyucunun bilerek bıraktığı 'kural içi boşluklarda' (örneğin; 'uygun tazminat', 'haklı sebepler' gibi ifadeler) kullanıldığı saptanır.
Takdir yetkisini TMK m. 1'deki 'hukuk yaratma' faaliyetinden ayıran en temel fark budur.
2
Hâkimin bu yetkiyi kullanırken uyması gereken yasal sınırları analiz edin.
Hâkimin kararını 'hukuka ve hakkaniyete' (hak ve nasafet) dayandırması gerektiği tespit edilir.
Takdir yetkisi keyfiyet değil, kanunun çizdiği sınırlar içinde adil bir çözüm bulma yükümlülüğüdür.
3
Seçeneklerdeki kavramsal ayrımı (boşluk türleri ve hukuk yaratma) kontrol edin.
Takdir yetkisini 'hukuk boşluğu' veya 'kanun koyucu gibi kural koyma' ile eş tutan ifadelerin elenmesi gerekir.
KPSS düzeyinde bu kavramların karıştırılması en yaygın hata tipidir.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi (TMK m. 4) ve Kural İçi Boşluk
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 2Soru →

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca; kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı buyurduğu hâllerde hâkimin kararını dayandırması gereken temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet kurallarına) uygunluk

Cevap

Hâkim, kanunun kendisine takdir yetkisi verdiği durumlarda kararını hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) dayandırmalıdır.
Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi, hâkimin takdir yetkisini kullanırken uyması gereken ölçütün 'hukuk ve hakkaniyet' olduğunu emreder. Bu kavram doktrinde 'hak ve nasafet' olarak da adlandırılır ve hâkimin somut olayın özelliklerini, adaleti ve tarafların durumunu gözeterek en uygun kararı vermesini ifade eder.

Adım Adım Çözüm

1
İlgili yasal düzenlemenin tespit edilmesi
Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 4. maddesi 'Hâkimin Takdir Yetkisi' başlığını taşır.
Soruda doğrudan kanun maddesinin uygulama kriteri sorulmaktadır.
2
Takdir yetkisinin sınırlarının ve kriterinin belirlenmesi
Madde metni hâkimin 'hukuka ve hakkaniyete' (eskiden hak ve nasafet olarak anılır) göre karar vereceğini açıkça belirtir.
Hâkim bu yetkiyi kullanırken tamamen keyfi davranamaz, adaleti ve somut olayın özelliklerini gözetmelidir.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi (TMK m. 4)

Daha Fazla Pratik

Hâkimin hukuk yaratması (TMK m. 1) ile takdir yetkisi (TMK m. 4) arasındaki farkları örnek olaylar üzerinden inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 3Soru →

Türk Medeni Kanunu'nda kanun koyucunun; uyuşmazlığın çözümü için kesin bir kural koymak yerine 'haklı sebepler', 'durumun gerekleri' veya 'tazminatın miktarını hâkim belirler' gibi ifadelerle hâkime bir hareket alanı bıraktığı durumlarda ortaya çıkan boşluğa 'kural içi boşluk' denilmektedir.

Buna göre, hâkimin kendisine tanınan bu takdir yetkisini kullanırken uyması gereken temel hukuki ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuka ve hakkaniyet (hak ve nasafet) ilkelerine uygun karar vermek

Cevap

Hâkim, takdir yetkisini kullanırken hukuka ve hakkaniyet (hak ve nasafet) ilkelerine göre karar vermelidir.
Hâkimin takdir yetkisi, Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre; kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı buyurduğu konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafete) göre karar verir. Bu durum, kanun koyucunun bilerek bıraktığı kural içi boşlukların somut olayın özelliklerine göre doldurulmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Boşluğun türünü tespit etme
Kural içi boşluk
Kanun koyucunun bilerek ve isteyerek, 'haklı sebep' gibi kavramlarla hâkime alan bırakması kural içi boşluktur.
2
İlgili kanun maddesini belirleme
Türk Medeni Kanunu Madde 4
Takdir yetkisinin sınırları ve kullanım ölçütü bu maddede düzenlenmiştir.
3
Karar ölçütünü uygulama
Hak ve nasafet (Hakkaniyet)
Kanun, hâkimin bu yetkiyi kullanırken somut olayın adaletini (hakkaniyeti) sağlamasını emreder.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi (TMK m. 4)
Tahmini Süre:50s
Soru 4Soru →

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 4. maddesinde düzenlenen "Hâkimin Takdir Yetkisi" kapsamında hâkimin, kanun koyucu tarafından bilerek ve isteyerek bırakılan "kural içi boşluğu" somut olayın özelliklerine göre doldururken uyması gereken temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) uygun karar vermek

Cevap

Hâkim, takdir yetkisini kullanırken hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) uygun karar vermelidir.
Hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) uygun karar verilmesi gerektiğini belirten seçenek doğrudur. Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi, kanun koyucunun hâkime takdir yetkisi tanıdığı hallerde hâkimin 'hukuka ve hakkaniyete' göre karar vereceğini emreder. Bu, uyuşmazlığın somut özelliklerine göre adaletin tesis edilmesini sağlayan bir kural içi boşluk doldurma yöntemidir.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlığın niteliğini belirle
Kanun koyucu tarafından bilerek bırakılan bir kural içi boşluk olduğu tespit edildi.
Takdir yetkisi, kanun koyucunun uyuşmazlığın çözümünü somut olayın özelliklerine göre hâkime bıraktığı durumlarda kullanılır.
2
Uygulanacak kanun maddesini seç
Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi dikkate alınmalıdır.
Hâkimin takdir yetkisinin kapsamı ve sınırları TMK m. 4'te açıkça düzenlenmiştir.
3
Hukuki ölçütü uygula
Hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) uygun karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldı.
İlgili madde metni, hâkimin bu yetkiyi kullanırken 'hukuka ve hakkaniyete' göre karar vereceğini buyurur.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi (TMK m. 4)
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 5Soru →

Türk Medeni Kanunu uyarınca, kanun koyucunun bilerek ve isteyerek uyuşmazlığın çözümünü somut olayın özelliklerine göre belirlemesi için hâkime bıraktığı 'kural içi boşluk' alanlarında; hâkimin bu yetkisini kullanırken esas alması gereken temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hâkim, uyuşmazlığı çözüme kavuştururken hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafete) uygun karar vermelidir.

Cevap

Hâkimin uyuşmazlığı çözerken hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafete) uygun karar vermesi gerektiği ifadesi doğrudur.
Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesine göre, kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, kararını hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafete) göre verir. Bu, hâkimin kanun tarafından çizilen sınırlar içinde, adaleti sağlamak amacıyla somut olayın özelliklerini dikkate alarak en uygun çözümü bulmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda geçen 'kural içi boşluk' ve 'bilerek bırakılan alan' ifadelerini analiz edin.
Bu durumun Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 4. maddesinde düzenlenen 'Hâkimin Takdir Yetkisi' olduğu tespit edilir.
Kanun koyucunun uyuşmazlığın sınırlarını net çizmeyip 'haklı sebepler' veya 'durumun gerekleri' gibi ifadelerle hâkime yetki tanıması takdir yetkisidir.
2
TMK 4. maddesindeki karar verme ölçütünü hatırlayın.
Hâkimin 'hak ve nasafet' (hakkaniyet) uyarınca karar vermesi gerektiği sonucuna ulaşılır.
Hukuk sistemimiz, takdir yetkisinin objektif bir adalet anlayışı olan hakkaniyet çerçevesinde kullanılmasını emreder.

Anahtar Kavram

TMK Madde 4: Hâkimin Takdir Yetkisi ve Hak ve Nasafet (Hakkaniyet) İlkesi
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 6Soru →

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca; kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkimin uyuşmazlığı karara bağlarken uyması gereken temel esas aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafete) uygun karar verilmesi

Cevap

Hâkim, kanunun kendisine takdir yetkisi tanıdığı hallerde hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafete) uygun olarak karar vermekle yükümlüdür.
Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesine göre, hâkimin takdir yetkisini kullanırken dayanması gereken temel ölçüt 'hukuka ve hakkaniyete' uygunluktur. Kanun koyucu, soyut kuralların her somut olaya adil bir çözüm getiremeyeceğini öngörerek, bazı durumlarda yetkiyi hâkime bırakmış ve ona 'hak ve nasafet' (hakkaniyet) ile karar verme ödevi yüklemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlıktaki boşluk türünü tespit etme
Kanun koyucunun 'haklı sebepler' veya 'durumun gerekleri' diyerek çözümü hâkime bıraktığı kural içi boşluk saptanır.
Takdir yetkisi sadece kanunun açıkça izin verdiği kural içi boşluklarda kullanılabilir.
2
TMK Madde 4 hükmünü uygulama
Hâkim, somut olayın özelliklerini değerlendirerek hakkaniyete uygun bir çözüm üretir.
Kanun, bu tür durumlarda adaletin tesisi için genel kural yerine somut adaleti (hakkaniyeti) hedeflemiştir.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi (Hak ve Nasafet)

Daha Fazla Pratik

TMK m. 1 (Hukuk Yaratma) ile TMK m. 4 (Takdir Yetkisi) arasındaki farkları karşılaştıran tablo sorularına çalışınız.
Tahmini Süre:50s
Soru 7Soru →

Türk Medeni Kanunu’nun 4. maddesinde düzenlenen hâkimin takdir yetkisinin hukuki niteliğine ve uygulanmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hâkim, kanun koyucu tarafından bilerek bırakılan kural içi boşlukları doldururken somut olayın özelliklerini dikkate alarak hak ve nasafet ilkeleri doğrultusunda karar verir.

Cevap

Hâkimin takdir yetkisi, kanun koyucunun bilerek bıraktığı kural içi boşluklarda, somut olayın özelliklerine göre hak ve nasafet ilkeleri çerçevesinde karar verilmesini ifade eder.
Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca hâkim, kanunun takdir yetkisi tanıdığı (kural içi boşluk) konularda hukuka, hak ve nasafet ilkelerine göre karar verir. Bu durum, uyuşmazlığın çözümünde somut olayın özelliklerinin ve haklı sebeplerin gözetilmesini zorunlu kılar.

Adım Adım Çözüm

1
Hâkimin takdir yetkisinin (TMK m.4) hukuki temelini belirle.
Bu yetki, kanun koyucunun bir kuralı koyarken çözümün sınırlarını hâkime bıraktığı kural içi boşluk durumlarında ortaya çıkar.
Hâkimin hukuk yaratması (TMK m.1) ile takdir yetkisini kullanması arasındaki temel farkı kavramak için gereklidir.
2
Karar verme kriterlerini analiz et.
Hâkim, uyuşmazlığı çözerken hukuka, haklı sebeplere ve hakkaniyete (hak ve nasafete) uygun hareket etmelidir.
Takdir yetkisinin keyfiyetten uzak, nesnel kriterlere dayalı bir hukuki süreç olduğunu doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi (TMK Madde 4)
Tahmini Süre:50s
Soru 8Soru →

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda yer alan 'haklı sebepler', 'durumun gerekleri' veya 'tazminatın miktarı' gibi ifadelerle uyuşmazlığın çözümünün somut olayın özelliklerine göre belirlenmesinin hâkime bırakıldığı hallerde; hâkimin bu yetkiyi kullanırken uyması gereken temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hâkimin takdir yetkisini kullanarak hukuk ve hakkaniyete (hak ve nasafete) uygun karar vermesi

Cevap

Hâkimin takdir yetkisini kullanarak hukuk ve hakkaniyete (hak ve nasafete) uygun karar vermesi
Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi, kanun koyucunun uyuşmazlığın çözümünü somut olayın özelliklerine bıraktığı hallerde hâkimin 'takdir yetkisi'ni kullanacağını ve bu yetkiyi kullanırken 'hak ve nasafet' (hukuk ve hakkaniyet) ilkelerine uyması gerektiğini açıkça düzenlemiştir. Bu, kural içi boşlukların doldurulmasında temel kriterdir.

Adım Adım Çözüm

1
Kanun metnindeki 'haklı sebep', 'durumun gerekleri' gibi ifadelerin hukuki niteliğini tespit etme
Bu ifadeler kanun koyucunun bilerek bıraktığı 'kural içi boşluk' halleridir.
Hangi durumlarda takdir yetkisinin kullanılacağını anlamak için kanunun atfını belirlemek gerekir.
2
TMK m. 4 çerçevesinde hâkimin yetkisini belirleme
Hâkimin bu durumlarda 'takdir yetkisi'ne sahip olduğu belirlenir.
Kanun koyucu, soyut kuralların her somut olaya adil şekilde uymayacağını öngörerek hâkime hareket alanı tanımıştır.
3
Takdir yetkisinin hangi ölçüte göre kullanılacağını saptama
Karar 'hak ve nasafet' (hakkaniyet) ilkelerine dayanmalıdır.
Kanun, hâkimin keyfi davranmasını engellemek için adalete ve somut olayın özelliklerine uygunluk ölçütünü (TMK m. 4) zorunlu kılmıştır.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi (TMK m. 4)

Daha Fazla Pratik

Hâkimin hukuk yaratması (TMK m. 1) ile takdir yetkisi (TMK m. 4) arasındaki farkları karşılaştıran tablo sorularına çalışılması önerilir.
Tahmini Süre:50s
Soru 9Soru →

Bir uyuşmazlığı karara bağlayan mahkeme, ilgili mevzuat hükmünde yer alan "durumun gereklerine göre" ibaresine dayanarak somut olayın özelliklerini dikkate almış ve esnek bir değerlendirmeyle hüküm kurmuştur. Aleyhine karar verilen tarafın avukatı ise kanun yoluna başvuru dilekçesinde, mahkemenin kanunda yer almayan yeni bir kural ihdas ettiğini ve yasakoyucu gibi davranarak hukuk yarattığını iddia etmiştir.

Bu uyuşmazlıktaki mahkeme uygulaması ve avukatın iddiası medeni hukukun başlangıç hükümleri çerçevesinde değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahkemenin kararı, kanun koyucunun bilerek bıraktığı kural içi boşluğun takdir yetkisi kullanılarak doldurulmasıdır ve bu yetki hak ve nasafet kurallarına uygun olarak kullanılmalıdır.

Cevap

Mahkemenin kanun koyucunun bilerek bıraktığı kural içi boşluğu takdir yetkisini kullanarak doldurduğunu ve bu yetkinin hak ve nasafet kurallarına uygun kullanılması gerektiğini belirten ifade doğrudur.
Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesine göre; kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) göre karar verir. Kanun koyucunun bilerek kullandığı esnek kavramlar (haklı sebep, durumun gerekleri vb.) 'kural içi boşluk' olarak adlandırılır. Hâkim bu boşluğu doldururken yasakoyucu gibi yeni bir hukuk kuralı yaratmaz; sadece mevcut esnek kuralı somut olayın özelliklerine, hak ve nasafet ilkelerine göre uygular. Dolayısıyla avukatın iddiası hukuken asılsızdır.

Adım Adım Çözüm

1
Kanun metnindeki 'durumun gereklerine göre' ibaresinin hukuki niteliğini tespit et.
Bu tür esnek ve yoruma açık ifadeler, kanun koyucunun hâkime hareket alanı sağlamak için bilerek bıraktığı 'kural içi boşluk' halleridir.
Hâkimin takdir yetkisi (TMK m. 4) kural içi boşlukların doldurulmasında devreye girer.
2
Avukatın 'hukuk yaratma' iddiasını değerlendir.
Hukuk yaratma, somut olaya uygulanacak hiçbir yazılı veya yazısız kuralın bulunmadığı 'hukuk boşluğu' durumunda (TMK m. 1) söz konusu olur. Kural içi boşlukta ise kural zaten vardır, sadece esnektir.
Takdir yetkisinin kullanılması ile hukuk yaratma birbirinden tamamen farklı kurumlardır.
3
Takdir yetkisinin kullanım sınırlarını belirle.
TMK madde 4 uyarınca hâkim takdir yetkisini hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) göre kullanmak zorundadır.
Kanun koyucu bu yetkinin keyfi kullanılmasını engellemek için hak ve nasafet sınırını çizmiştir.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi ve Kural İçi Boşluk
Soru 10Soru →

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 1. maddesinde düzenlenen 'hâkimin hukuk yaratması' ile 4. maddesinde düzenlenen 'hâkimin takdir yetkisi' arasındaki farklar ve takdir yetkisinin sınırları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Takdir yetkisi, kanunda uyuşmazlığa uygulanacak bir hükmün hiç bulunmaması durumunda değil, kanunun çözümü bilerek hâkime bıraktığı kural içi boşluk hallerinde kullanılır ve uyuşmazlık hak ve nasafet kurallarına göre karara bağlanır.

Cevap

Takdir yetkisi, kural içi boşluk hallerinde başvurulan ve uyuşmazlığın hak ve nasafet kurallarına göre çözülmesini öngören, hukuk yaratmadan farklı bir yetkidir.
Takdir yetkisi, TMK m. 4 uyarınca kanun koyucunun bilerek ve isteyerek uyuşmazlığın çözümünü somut olayın özelliklerine göre hâkime bıraktığı (kural içi boşluk) durumlarda kullanılır. Bu yetkinin kullanımında temel ölçüt 'hak ve nasafet' kurallarıdır. Bu durum, kanunda hiçbir hükmün bulunmadığı 'hukuk boşluğu' (TMK m.1) halinden farklıdır; çünkü hukuk boşluğunda hâkim yeni bir kural koyarken, takdir yetkisinde mevcut bir kuralın içini doldurur.

Adım Adım Çözüm

1
Hukuki dayanakların tespiti
Hâkimin hukuk yaratması TMK m. 1'de, takdir yetkisi ise TMK m. 4'te düzenlenmiştir.
İki kurumun kapsamını belirlemek için yasal dayanaklarını ayırmak gerekir.
2
Boşluk türlerinin analizi
Hâkimin hukuk yaratması uyuşmazlığa uygulanacak hüküm bulunmadığında (hukuk boşluğu), takdir yetkisi ise kanunun çözümü hâkime bıraktığı durumlarda (kural içi boşluk) söz konusu olur.
Takdir yetkisinin kural içi boşlukla ilişkisini kavramak sorunun temelini oluşturur.
3
Karar ölçütlerinin belirlenmesi
TMK m. 4 uyarınca hâkim takdir yetkisini kullanırken 'hak ve nasafet' (adalet ve hakkaniyet) ilkelerine dayanmalıdır.
Kanunun emredici ölçütü olan hak ve nasafet kavramı takdir yetkisinin sınırıdır.
4
Hukuki niteliğin netleştirilmesi
Takdir yetkisi hâkime genel ve soyut bir kural koyma (yasakoyucu gibi davranma) yetkisi vermez; mevcut bir hükmü somut olaya göre özelleştirme yetkisi verir.
Takdir yetkisi ile hukuk yaratma arasındaki fonksiyonel farkı belirlemek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi ile Hukuk Yaratma Ayrımı
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru →

Medeni hukuk yargılamasında, kanun metninin uyuşmazlığa uygulanacak bir çözüm içerdiği ancak bu çözümün kapsamını 'haklı sebepler', 'durumun gerekleri' veya 'uygun bir tazminat' gibi esnek kavramlarla yargıcın değerlendirmesine bıraktığı durumlarda; yargıcın gerçekleştirdiği bu faaliyetin hukuki niteliği ve bağlı olduğu temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hâkim, kanun koyucunun bilerek ve isteyerek bıraktığı kural içi boşluğu, somut olayın özelliklerini gözeterek 'hak ve nasafet' ilkeleri çerçevesinde doldurmaktadır.

Cevap

Hâkimin kural içi boşluğu hak ve nasafet ilkeleri çerçevesinde doldurması.
Takdir yetkisi (TMK m. 4), kanun koyucunun uyuşmazlığa uygulanacak genel bir çerçeve çizdiği ancak çözümün somut özelliklere göre belirlenmesini hâkime bıraktığı 'kural içi boşluk' hallerinde devreye girer. Bu yetki kullanılırken hâkim, adaleti ve dengeyi gözeten 'hak ve nasafet' ilkelerine uymak zorundadır.

Adım Adım Çözüm

1
Kanun metnindeki esnek kavramların (haklı sebep, durumun gerekleri vb.) analiz edilmesi.
Bu kavramların bir 'boşluk' değil, kanun koyucu tarafından bırakılmış bir 'hareket alanı' olduğunun saptanması.
Takdir yetkisi, kanunun varlığına rağmen somut olaya en uygun adaleti sağlamak için hâkime tanınır.
2
Boşluk türünün belirlenmesi.
Durumun bir 'kural içi boşluk' (intra-legal gap) olduğunun teşhis edilmesi.
Hukuk boşluğu veya kanun boşluğu, kanun koyucunun istem dışı bıraktığı eksikliklerken; kural içi boşluk bilerek bırakılmış bir uygulama alanıdır.
3
TMK m. 4'teki temel ölçütün uygulanması.
Kararın 'hak ve nasafet' (hakkaniyet) ilkesine dayandırılması.
Kanun, takdir yetkisinin objektif bir keyfiyetle değil, hakkaniyet sınırları içinde kullanılmasını emreder.

Anahtar Kavram

Kural İçi Boşluk ve Takdir Yetkisinin Hukuki Niteliği
Soru 12Soru →

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca; kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, kararını aşağıdakilerden hangisine dayandırmak zorundadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafete)

Cevap

Hâkim, takdir yetkisini kullanırken hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafete) uygun karar vermelidir.
Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca, kanunun hâkime takdir yetkisi tanıdığı durumlarda hâkimin kararını hukuka ve hakkaniyete (eski terimle hak ve nasafete) dayandırması emredilmiştir. Bu yetki, kanun koyucunun bilerek bıraktığı 'kural içi boşluk' hallerinde kullanılır.

Adım Adım Çözüm

1
Kanun maddesinin tespiti
TMK Madde 4, hâkimin takdir yetkisini düzenler.
Uyuşmazlıkta kanunun açıkça takdir yetkisi verdiği bir durumun varlığı kontrol edilir.
2
Karar ölçütünün belirlenmesi
Hukuk ve hakkaniyet (hak ve nasafet) ölçütü esas alınır.
Takdir yetkisi, somut olayın özelliklerine göre adaleti sağlamak amacıyla 'hak ve nasafet' çerçevesinde kullanılmalıdır.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi (TMK m. 4)

Daha Fazla Pratik

Takdir yetkisi (TMK m.4) ile hâkimin hukuk yaratması (TMK m.1) arasındaki temel farkları gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:30s
Soru 13Soru →

Medeni hukukta kanun koyucu, bazen uyuşmazlığın çözümünde kesin bir sınır çizmek yerine hâkime "haklı sebepler" veya "durumun gereklerini" değerlendirme yetkisi tanımıştır.

Türk Medeni Kanunu uyarınca, hâkimin bu şekilde kendisine takdir yetkisi tanınan hallerde kararını dayandırması gereken temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) uygunluk

Cevap

Hâkimin kendisine takdir yetkisi tanınan hallerde kararını dayandırması gereken temel ölçüt hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) uygunluktur.
Türk Medeni Kanunu'nun 44. maddesi uyarınca hâkim, kanunun kendisine takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı buyurduğu konularda, kararını hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) göre vermelidir. Bu, hâkimin sınırsız bir serbestiye sahip olmadığını, hukuk çerçevesinde adaleti sağlayan nesnel bir değerlendirme yapması gerektiğini gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Kanun metnindeki ifadeleri analiz etme
"Haklı sebepler" ve "durumun gerekleri" ifadelerinin hâkime takdir yetkisi (kural içi boşluk) tanıdığını tespit etme.
Hâkimin hangi yetki türünü kullandığını anlamak uygulanacak kuralı belirler.
2
TMK Madde 44 hükmünü uygulama
Hâkimin bu yetkiyi kullanırken uyması gereken yasal sınırın "hukuka ve hakkaniyete uygunluk" olduğu sonucuna ulaşma.
Kanun koyucu hâkimin takdir yetkisini bu temel ölçüte bağlamıştır.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi ve Hakkaniyet İlkesi

İpuçları

1
Takdir yetkisi TMK 44. maddede düzenlenmiştir.

Daha Fazla Pratik

Takdir yetkisi (kural içi boşluk) ile hakimin hukuk yaratması (hukuk boşluğu) arasındaki farkları karşılaştıran bir tablo hazırlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 14Soru →

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesinde düzenlenen hâkimin takdir yetkisinin hukuki niteliği, sınırları ve kullanımı dikkate alındığında; aşağıdaki ifadelerden hangisi bu yetkinin 'kural içi boşluk' kavramı ve 'hak ve nasafet' ilkesiyle uyumlu, doğru bir açıklamadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hâkim, kanun koyucu tarafından bilerek bırakılan boşluğu (kural içi boşluk) doldururken; somut olayın özelliklerini gözeterek hak ve nasafet ilkeleri çerçevesinde ve kanun dairesinde bir çözüm üretir.

Cevap

Hâkim, kanun koyucu tarafından bilerek bırakılan kural içi boşluğu doldururken, somut olayın özelliklerini gözeterek hak ve nasafet ilkeleri çerçevesinde ve kanun dairesinde karar verir.
Doğru ifade, takdir yetkisinin 'kural içi boşluk' hallerinde (kanunun bilerek bıraktığı alanlarda) kullanıldığını ve bu yetkinin TMK m. 4'te açıkça belirtildiği üzere 'hak ve nasafet' ilkeleriyle sınırlı olduğunu vurgulayan ifadedir. Bu süreçte hâkim kanun dairesinde hareket eder ve somut olayın adaletini sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Hâkimin takdir yetkisinin kanuni dayanağını ve türünü belirleme.
TMK m. 4 uyarınca takdir yetkisi, kanunun 'haklı sebepler' veya 'durumun gerekleri' dediği 'kural içi boşluk' hallerinde kullanılır.
Takdir yetkisinin sınırlarını çizmek için öncelikle hangi boşluk türünde (kural içi vs. hukuk boşluğu) kullanıldığını saptamak gerekir.
2
Karar verilirken esas alınacak ilkeleri saptama.
Hâkimin kararı 'hak ve nasafet' (hukuka ve hakkaniyete) uygun olmalıdır.
Kanun koyucu, hâkime bu yetkiyi verirken mutlak bir serbesti değil, adaleti somut olaya uyarlama görevi vermiştir.
3
Takdir yetkisini hukuk yaratmadan ayırt etme.
Takdir yetkisinde mevcut kural uygulanır; oysa hukuk yaratmada (TMK m. 1) yeni bir kural konulur.
Hukuki nitelik bakımından bu iki müessese arasındaki fark, sorunun ayırt edici temel noktasıdır.

Anahtar Kavram

TMK m. 4 kapsamında Hâkimin Takdir Yetkisi ve Kural İçi Boşluk

Daha Fazla Pratik

Hâkimin hukuk yaratması (TMK m.1) ile takdir yetkisi (TMK m.4) arasındaki farkları bir tablo üzerinden çalışarak kavramsal netlik sağlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 45s
Soru 15Soru →

Medeni hukukta kanun koyucunun, soyut kuralın somut olayın tüm özelliklerini kapsayamayacağını öngörerek; uyuşmazlığın çözüm sınırlarını 'durumun gerekleri' veya 'haklı sebepler' gibi kavramlarla hâkimin değerlendirmesine bıraktığı hallerde, hâkimin bu yetkiyi kullanma biçimi ve hukuki niteliğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hâkim, kanun tarafından bilerek bırakılan 'kural içi boşluğu' doldururken; hukuka ve hakkaniyete uygun şekilde, tarafların menfaat dengesini gözeterek hak ve nasafet ilkelerine göre karar vermelidir.

Cevap

Hâkim, kanun tarafından bilerek bırakılan kural içi boşluğu doldururken hak ve nasafet ilkelerine göre karar vermelidir.
Hâkimin takdir yetkisi (TMK m. 4), kanun koyucunun bilerek ve isteyerek bıraktığı 'kural içi boşlukları' doldurmak amacıyla kullanılır. Bu yetki kullanılırken hâkim, somut olayın özelliklerini, tarafların menfaat dengesini ve adaleti gözeterek 'hak ve nasafet' (hakkaniyet) ilkelerine göre hareket etmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Kanun metnindeki ifadelerin analiz edilmesi
'Durumun gerekleri' veya 'haklı sebepler' ifadelerinin kural içi boşluğa işaret ettiğinin saptanması.
Hâkimin takdir yetkisini kullanacağı alanlar kanun tarafından önceden belirlenmiştir.
2
Hukuki dayanağın belirlenmesi
Durumun Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi kapsamında olduğunun belirlenmesi.
TMK madde 4, hâkimin takdir yetkisini düzenleyen temel hükümdür.
3
Karar verme kriterinin uygulanması
Hâkimin kararını 'hak ve nasafet' (hakkaniyet) ilkelerine dayandırması gerektiğinin saptanması.
Kanun, takdir yetkisinin objektif bir adalet anlayışıyla kullanılmasını emreder.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi (TMK m. 4) ve Kural İçi Boşluk

Daha Fazla Pratik

Gerçek kanun boşluğu, açık boşluk ve örtülü boşluk kavramlarını TMK madde 1 çerçevesinde tekrar inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 16Soru →

Bir boşanma davasında mahkeme, tarafların mali güçlerini ve kusur oranlarını dikkate alarak hükmedilecek manevi tazminat miktarını belirleyecektir. İlgili kanun hükmünde tazminatın "uygun bir miktar" olması gerektiği ifade edilmiştir. Davalı vekili, kanunda kesin bir hesaplama formülü veya üst sınır gösterilmediği için somut olayda bir "hukuk boşluğu" bulunduğunu ve hâkimin kanun koyucu gibi davranarak bu boşluğu dolduracak yeni bir kural ihdas etmesi gerektiğini iddia etmiştir.

Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri dikkate alındığında, davalı vekilinin iddiası ve mahkemenin yetkisi hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Davalı vekilinin iddiası hatalıdır; kanun koyucunun bilerek bıraktığı bu eksiklik bir hukuk boşluğu değil, kural içi boşluktur ve hâkim bu alanı doldururken takdir yetkisini hak ve nasafet kurallarına göre kullanmalıdır.

Cevap

Davalı vekilinin iddiası hatalıdır; kanun koyucunun bilerek bıraktığı bu eksiklik bir hukuk boşluğu değil, kural içi boşluktur ve hâkim bu alanı doldururken takdir yetkisini hak ve nasafet kurallarına göre kullanmalıdır.
Türk Medeni Kanunu madde 4'e göre, kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafet) göre karar verir. Somut olaydaki "uygun miktar" ibaresi, kanun koyucunun uyuşmazlığın çözümünü somut olayın özelliklerine bıraktığı bir kural içi boşluktur. Bu alanı doldurmak hâkimin takdir yetkisi kapsamındadır ve bu yetki kanun koyucu gibi kural yaratarak değil, hak ve nasafet ölçütleri çerçevesinde somut olaya özgü adaletin sağlanması amacıyla kullanılır.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki hukuki kurumu tespit etmek.
Kanunda yer alan 'uygun bir miktar' ifadesi, kanun koyucunun somut olayın özelliklerini değerlendirmeyi bilinçli olarak mahkemeye bıraktığını gösterir. Bu durum, TMK m. 4 kapsamında hâkimin takdir yetkisini ifade eder.
Kanun koyucu her somut olayın kendine has şartlarını önceden bilemeyeceği için bazı kavramların (haklı sebep, uygun miktar vb.) içini bilerek boş bırakır.
2
Davalı vekilinin iddiasındaki hatayı belirlemek.
Vekil, durumu 'hukuk boşluğu' olarak nitelendirip hâkimin 'kanun koyucu gibi davranması' gerektiğini savunmuştur. Oysa bilerek bırakılan bu tür boşluklar 'hukuk boşluğu' (TMK m. 1) değil, 'kural içi boşluk'tur.
Hukuk boşluğunda kanunda ve örf-adet hukukunda uygulanacak hiçbir kural yoktur ve hâkim yeni bir hukuk kuralı yaratır. Kural içi boşlukta ise kural vardır ancak esnektir, hâkim takdir yetkisiyle somut olaya uyarlar.
3
Takdir yetkisinin kullanım kriterini bulmak.
TMK madde 4 uyarınca hâkim, takdir yetkisini kullanırken hukuka ve hakkaniyete (hak ve nasafete) göre karar vermek zorundadır.
Kanunun emredici hükmü gereği takdir yetkisi keyfi kullanılamaz, objektif adaleti sağlayacak hak ve nasafet ilkelerine dayanmalıdır.

Anahtar Kavram

Hâkimin Takdir Yetkisi, Kural İçi Boşluk ve Hak-Nasafet İlkesi (TMK m. 4)
Hâkimin Takdir Yetkisi Alıştırma Soruları — KPSS Hukuk | Examkin