Examkin

Ticari Bankaların Kaydi Para Yaratma Süreci

10 soru

Soru 1Soru →

Bir ekonomide Merkez Bankası, açık piyasa işlemleri kapsamında bankacılık sisteminden 500.000500.000 TL tutarında Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) satın almıştır. Ekonomideki parasal oranlar ve bankaların davranışsal tercihleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

ParametreDeğer
Zorunlu Karşılık Oranı (rdr_d)%12\%12
Bankaların Atıl (Serbest) Rezerv Oranı (ee)%8\%8
Halkın Nakit Tercih Oranı (c=C/Dc = C/D)%30\%30

Bankaların tüm kredi taleplerini karşıladığı ve sistemde başka bir sızıntı (ithalat, vergi vb.) olmadığı varsayımı altında, gerçekleşen kaydi para yaratım süreci sonucunda **M1M_1 para arzında meydana gelecek toplam artış** kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1.300.000

Cevap

Para arzındaki (M1M_1) toplam artış 1.300.0001.300.000 TL'dir.
Merkez Bankası'nın yaptığı 500.000500.000 TL'lik açık piyasa alımı parasal tabanı aynı miktarda artırır. Ekonomide nakit tercihi (c=0,30c=0,30), zorunlu karşılık (rd=0,12r_d=0,12) ve atıl rezerv (e=0,08e=0,08) gibi sızıntılar mevcut olduğunda, para çarpanı m=(1+c)/(rd+e+c)m = (1+c)/(r_d+e+c) formülü ile hesaplanır. Değerler yerine konulduğunda 1,3/0,5=2,61,3 / 0,5 = 2,6 çarpanına ulaşılır. 500.000×2,6500.000 \times 2,6 işlemi sonucunda para arzındaki toplam artış 1.300.0001.300.000 TL olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Parasal tabandaki değişimi (ΔH\Delta H) belirleyin.
ΔH=500.000\Delta H = 500.000 TL
Merkez Bankası'nın bankalardan tahvil alması (Açık Piyasa Alımı), banka rezervlerini ve dolayısıyla parasal tabanı doğrudan artırır.
2
Kompleks para çarpanını (mm) hesaplayın.
m=1+crd+e+c=1+0,300,12+0,08+0,30=1,300,50=2,6m = \frac{1 + c}{r_d + e + c} = \frac{1 + 0,30}{0,12 + 0,08 + 0,30} = \frac{1,30}{0,50} = 2,6
Para arzındaki değişimi hesaplamak için nakit sızıntısı, zorunlu karşılıklar ve atıl rezervleri kapsayan çarpan kullanılmalıdır.
3
Toplam para arzı değişimini (ΔM1\Delta M_1) hesaplayın.
ΔM1=m×ΔH=2,6×500.000=1.300.000\Delta M_1 = m \times \Delta H = 2,6 \times 500.000 = 1.300.000 TL
Parasal tabandaki her bir birimlik artışın ekonomi genelinde yaratacağı toplam genişleme, çarpan etkisiyle bulunur.

Anahtar Kavram

Para Çarpanı ve Kaydi Para Genişlemesi
Soru 2Soru →

Bir ekonomide parasal taban 600.000600.000 TL iken; hanehalkının nakit tercih oranı (cc) 0,250,25, bankaların zorunlu karşılık oranı (rrrr) 0,100,10 ve atıl rezerv oranı (ee) 0,050,05 düzeyindedir. Merkez Bankası'nın zorunlu karşılık oranını 55 yüzdelik puan artırması ve aynı dönemde ekonomik belirsizlikler nedeniyle hanehalkının nakit tercih oranının 0,300,30 seviyesine yükselmesi durumunda, bankacılık sisteminin yarattığı toplam kaydi para (vadesiz mevduat) hacmindeki değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300.000300.000 TL azalır

Cevap

Ekonomideki toplam kaydi para hacmi 300.000300.000 TL azalır.
Doğru cevap, kaydi para hacminin başlangıçta 1.500.0001.500.000 TL iken parametrelerdeki değişimler sonrası 1.200.0001.200.000 TL'ye düşmesiyle oluşan 300.000300.000 TL'lik azalıştır. Mevduat çarpanı formülü D=[1/(c+rr+e)]×HD = [1 / (c + rr + e)] \times H şeklinde ifade edilir. İlk durumda çarpan 2,52,5 iken, ikinci durumda sızıntı oranlarının toplamının 0,400,40'tan 0,500,50'ye çıkmasıyla çarpan 22'ye gerilemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıçtaki toplam kaydi para hacmini hesaplayınız.
D1=10,25+0,10+0,05×600.000=10,40×600.000=1.500.000D_1 = \frac{1}{0,25 + 0,10 + 0,05} \times 600.000 = \frac{1}{0,40} \times 600.000 = 1.500.000 TL
Kaydi para (mevduat) hacmi, parasal tabanın mevduat çarpanı ile çarpılmasıyla bulunur.
2
Parametrelerdeki değişiklikleri belirleyiniz.
rryeni=0,10+0,05=0,15rr_{yeni} = 0,10 + 0,05 = 0,15; cyeni=0,30c_{yeni} = 0,30; ee sabit kalmıştır.
Zorunlu karşılık oranındaki 5 yüzdelik puanlık artış ve nakit tercih oranındaki değişim yeni sızıntı oranlarını belirler.
3
Yeni durumdaki toplam kaydi para hacmini hesaplayınız.
D2=10,30+0,15+0,05×600.000=10,50×600.000=1.200.000D_2 = \frac{1}{0,30 + 0,15 + 0,05} \times 600.000 = \frac{1}{0,50} \times 600.000 = 1.200.000 TL
Yeni oranlar toplam sızıntıyı artırarak çarpanın değerini düşürmüştür.
4
İki durum arasındaki farkı bulunuz.
ΔD=1.200.000−1.500.000=−300.000\Delta D = 1.200.000 - 1.500.000 = -300.000 TL
Değişim miktarı, son hacimden ilk hacmin çıkarılmasıyla elde edilir; sonuç negatif olduğu için azalışı ifade eder.

Anahtar Kavram

Mevduat Çarpanı ve Sızıntılar (Nakit, Zorunlu Karşılık, Atıl Rezerv)
Soru 3Soru →

Bir ekonomide zorunlu karşılık oranı (rrrr) 0,150,15, hanehalkının nakit tercih oranı (cc) 0,100,10 ve bankaların atıl rezerv oranı (ee) 0,150,15 olarak belirlenmiştir. Merkez Bankası'nın açık piyasa işlemleri kapsamında bankacılık sisteminden 40.00040.000 TL tutarında Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) satın alması sonucunda, ticari bankacılık sisteminin yaratabileceği toplam mevduat (kaydi para) miktarı en fazla kaç TL artar?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 100.000100.000 TL

Cevap

Ekonomideki toplam mevduat artışı 100.000100.000 TL olarak gerçekleşir.
Toplam mevduat artışı, parasal tabandaki değişimin sızıntıları (zorunlu karşılıklar, nakit tercihleri ve atıl rezervler) içeren mevduat çarpanı ile çarpılmasıyla bulunur. Bu soruda çarpan 1/(0,15+0,10+0,15)=2,51 / (0,15 + 0,10 + 0,15) = 2,5 olarak hesaplanmıştır. 40.00040.000 TL'lik rezerv artışı, 2,52,5 katı kadar yani 100.000100.000 TL'lik bir mevduat genişlemesine yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Parasal tabandaki değişimi ve sızıntı oranlarını belirleyin.
ΔH=40.000\Delta H = 40.000, rr=0,15rr = 0,15, c=0,10c = 0,10, e=0,15e = 0,15
Merkez Bankası'nın DİBS satın alması sisteme rezerv girişi sağlar.
2
Sızıntıları içeren mevduat çarpanını (mdm_d) hesaplayın.
md=1rr+c+e=10,15+0,10+0,15=10,40=2,5m_d = \frac{1}{rr + c + e} = \frac{1}{0,15 + 0,10 + 0,15} = \frac{1}{0,40} = 2,5
Kaydi para yaratma sürecinde nakit tutma ve atıl rezervler potansiyeli sınırlar.
3
Toplam mevduat artışını (ΔD\Delta D) hesaplayın.
ΔD=ΔH×md=40.000×2,5=100.000\Delta D = \Delta H \times m_d = 40.000 \times 2,5 = 100.000 TL
Sisteme giren her bir birim rezervin çarpan kadar kaydi para yaratması beklenir.

Anahtar Kavram

Sızıntılı Mevduat Çarpanı
Soru 4Soru →

Hanehalkının nakit tercih oranının (cc) %10\%10, bankaların zorunlu karşılık oranının (rrrr) %10\%10 ve atıl rezerv oranının (ee) %5\%5 olduğu bir ekonomide; bankacılık sistemine dışarıdan 40.00040.000 TL tutarında yeni bir nakit girişi olmuştur.

Buna göre, ticari bankaların bu süreç sonunda yaratabileceği toplam kaydi para miktarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 120.000

Cevap

Ticari bankaların bu süreçte yaratacağı toplam kaydi para miktarı 120.000120.000 TL'dir.
Ticari bankaların kaydi para yaratma sürecinde, toplam mevduat genişlemesi sızıntı oranlarının toplamının tersine (çarpanına) bağlıdır. Hesaplanan 4 çarpanı ile toplam mevduat 160.000160.000 TL'ye ulaşır. Bu hacmin 40.00040.000 TL'si sisteme dışarıdan giren başlangıç parası olduğu için, bankaların süreç içinde ürettiği net kaydi para 120.000120.000 TL olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Ekonomideki sızıntı oranlarının ve başlangıç nakit girişinin tespit edilmesi.
ΔH=40.000\Delta H = 40.000 TL, rr=0,10rr = 0,10, c=0,10c = 0,10, e=0,05e = 0,05
Mevduat genişlemesi formülünde kullanılacak parametreleri belirlemek için.
2
Toplam mevduat çarpanının (kdk_d) hesaplanması.
kd=1c+rr+e=10,10+0,10+0,05=10,25=4k_d = \frac{1}{c + rr + e} = \frac{1}{0,10 + 0,10 + 0,05} = \frac{1}{0,25} = 4
Sistemdeki toplam mevduat genişleme potansiyelini bulmak için.
3
Bankacılık sistemindeki toplam mevduat artışının (ΔD\Delta D) hesaplanması.
ΔD=ΔH×kd=40.000×4=160.000\Delta D = \Delta H \times k_d = 40.000 \times 4 = 160.000 TL
Süreç sonundaki nihai mevduat hacmini belirlemek için.
4
Yaratılan kaydi paranın (net mevduat artışı) hesaplanması.
ΔKaydi Para=ΔD−ΔH=160.000−40.000=120.000\Delta Kaydi\ Para = \Delta D - \Delta H = 160.000 - 40.000 = 120.000 TL
Kaydi para, bankaların açtığı kredilerle 'yoktan' var ettiği mevduat kısmı olduğu için başlangıç girişi düşülür.

Anahtar Kavram

Ticari bankaların kaydi para yaratma kapasitesi, zorunlu karşılıkların yanı sıra hanehalkının nakit tutma eğilimi ve bankaların atıl rezerv tutma kararı gibi sızıntılar tarafından kısıtlanır.

İpuçları

1
Toplam mevduat hacmini hesaplamak için sızıntı oranlarının (c, rr, e) toplamını kullanın.
2
Çarpan formülü 1/(c+rr+e)1 / (c + rr + e) şeklindedir. Bu çarpanı başlangıç nakit girişiyle çarpın.
3
Yaratılan kaydi para miktarını bulmak için toplam mevduat hacminden, sisteme ilk giren 40.00040.000 TL'yi çıkarmayı unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Nakit tercih oranındaki (cc) bir artışın para çarpanı ve para arzı üzerindeki etkilerini analiz eden soruları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Bir ekonomide zorunlu karşılık oranı %20\%20 iken, bir ticari bankaya 50.00050.000 TL tutarında yeni bir nakit mevduat yatırılmıştır. Nakit sızıntısı ve atıl rezervlerin olmadığı varsayıldığında; bu bankanın tek başına yaratabileceği maksimum kredi tutarı ile bankacılık sisteminin tamamının bu mevduat genişlemesi sonucunda yaratabileceği toplam kaydi para (net mevduat artışı) tutarı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 40.00040.000 TL ve 200.000200.000 TL

Cevap

Tek bir bankanın yaratabileceği maksimum kredi tutarı 40.00040.000 TL, bankacılık sisteminin yaratabileceği toplam kaydi para ise 200.000200.000 TL'dir.
Ticari bankalar kendilerine yatırılan mevduatın zorunlu karşılık kısmını ayırdıktan sonra kalan aşırı rezervlerini (50.000−10.000=40.00050.000 - 10.000 = 40.000 TL) kredi olarak verebilirler. Bankacılık sistemi ise sızıntıların olmadığı bir ortamda bu ilk kredi tutarını çarpan (1/0,20=51/0,20 = 5) etkisiyle 200.000200.000 TL (40.000×540.000 \times 5) tutarında yeni kaydi paraya dönüştürür. Bu durum, toplam mevduatların 250.000250.000 TL'ye ulaşması ancak bunun 50.00050.000 TL'sinin sisteme giren başlangıç parası olması nedeniyle net yaratılan paranın 200.000200.000 TL olması demektir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci bankanın ayırması gereken zorunlu karşılık tutarının hesaplanması
50.000×0,20=10.00050.000 \times 0,20 = 10.000 TL
Bankalar kendilerine yatırılan mevduatın merkez bankası tarafından belirlenen oranını (rrrr) rezerv olarak tutmak zorundadır.
2
Birinci bankanın verebileceği maksimum kredi tutarının (aşırı rezerv) bulunması
50.000−10.000=40.00050.000 - 10.000 = 40.000 TL
Tek bir ticari banka, kendisine yatırılan mevduattan zorunlu karşılıklar çıktıktan sonra kalan 'atıl rezerv' tutarı kadar kredi açarak kaydi para yaratabilir.
3
Basit mevduat çarpanının hesaplanması
1/rr=1/0,20=51 / rr = 1 / 0,20 = 5
Banka sisteminin kredi genişleme kapasitesi zorunlu karşılık oranının tersine eşittir.
4
Bankacılık sisteminin yarattığı toplam kaydi paranın hesaplanması
40.000×5=200.00040.000 \times 5 = 200.000 TL
Sistemin yarattığı toplam kaydi para, ilk bankanın açtığı kredinin çarpan ile çarpılmasıyla bulunur (veya toplam mevduat artışından ilk nakit mevduat çıkarılır: 250.000−50.000=200.000250.000 - 50.000 = 200.000 TL).

Anahtar Kavram

Bireysel Banka vs. Bankacılık Sistemi Kredi Genişlemesi

İpuçları

1
Bir banka kendisine yatırılan paranın tamamını kredi olarak veremez; önce yasal karşılıkları ayırmalıdır.
2
Tek bir bankanın yaratabileceği kredi, ayırdığı zorunlu karşılıktan sonra elinde kalan 'atıl rezerv' kadardır.
3
Sistemin yarattığı toplam kaydi parayı bulmak için ilk bankanın açtığı krediyi (ERER), basit mevduat çarpanı (1/rr1/rr) ile çarpın.

Daha Fazla Pratik

Nakit tercihi (c) ve atıl rezerv tercihinin (e) sürece dahil edildiği sızıntılı bir modelde çarpanın nasıl değişeceğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru →

Bir ekonomide ticari bankaların kaydi para yaratma süreciyle ilgili olarak; zorunlu karşılık oranının (rrrr) %12\%12, hanehalkının nakit tercih oranının (cc) %20\%20 ve bankaların atıl rezerv oranının (ee) %8\%8 düzeyinde sabit olduğu varsayılmaktadır. Sisteme 200.000200.000 TL tutarında yeni bir nakit mevduat girişi olduğu ve bankaların atıl rezervler dışındaki tüm serbest fonları krediye dönüştürdüğü bir durumda; tüm sürecin sonunda bankacılık sisteminde yaratılan (türetilen) toplam kaydi para miktarı ile sürecin başındaki ilk bankanın kullandırabileceği maksimum kredi miktarı arasındaki fark kaç TL olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 140.000

Cevap

Bankacılık sisteminde yaratılan toplam kaydi para ile ilk bankanın kredisinin farkı 140.000 TL'dir.
Sistemin yarattığı toplam kaydi para, çarpan etkisiyle oluşan toplam mevduat (500.000 TL) eksi başlangıçtaki nakit mevduat (200.000 TL) işlemiyle 300.000 TL olarak bulunur. İlk bankanın kredisi ise rezervler çıktıktan sonraki tutar olan 160.000 TL'dir. Bu iki değer arasındaki fark 140.000 TL olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Kaydi para çarpanının (mevduat çarpanı) hesaplanması
kd=1rr+c+e=10,12+0,20+0,08=10,40=2,5k_d = \frac{1}{rr + c + e} = \frac{1}{0,12 + 0,20 + 0,08} = \frac{1}{0,40} = 2,5
Sisteme giren nakit mevduatın toplamda ne kadarlık bir mevduat hacmi oluşturacağını belirlemek için çarpan kullanılır.
2
Sistemdeki toplam mevduat hacminin ve yaratılan kaydi paranın bulunması
Toplam Mevduat (DD) = 200.000×2,5=500.000200.000 \times 2,5 = 500.000 TL. Yaratılan Kaydi Para = 500.000−200.000=300.000500.000 - 200.000 = 300.000 TL.
Kaydi para yaratma süreci, sisteme giren ilk nakit değerin üzerindeki artışı ifade eder.
3
Sürecin başındaki ilk bankanın verebileceği kredinin hesaplanması
Kredi = 200.000×(1−0,12−0,08)=200.000×0,80=160.000200.000 \times (1 - 0,12 - 0,08) = 200.000 \times 0,80 = 160.000 TL.
İlk banka, kendisine yatırılan tutardan zorunlu ve atıl rezervleri ayırdıktan sonra kalan kısmı kredi olarak verebilir.
4
İki değer arasındaki farkın bulunması
300.000−160.000=140.000300.000 - 160.000 = 140.000 TL.
Soruda talep edilen nihai karşılaştırmadır.

Anahtar Kavram

Genişletilmiş Kaydi Para Çarpanı ve Banka Düzeyinde Kredi Yaratımı

İpuçları

1
Önce sistemdeki sızıntı oranlarını (rr, c, e) toplayarak toplam sızıntı oranını ve ardından çarpanı bulun.
2
Yaratılan toplam kaydi parayı bulmak için toplam mevduat hacminden sisteme ilk giren 200.000 TL'yi çıkarmayı unutmayın.
3
İlk bankanın kredisi, rezervler (0,12 + 0,08) ayrıldıktan sonra kalan 160.000 TL'dir. Bulduğunuz toplam yaratılan tutardan bu değeri çıkarın.

Daha Fazla Pratik

Nakit sızıntısı (c) oranının değişmesinin toplam kaydi para miktarı ile para arzı (M1) arasındaki farkı nasıl etkileyeceğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru →

Bir ekonomide hanehalkının nakit tercih oranının (cc) 0,200,20, bankaların zorunlu karşılık oranının (rrrr) 0,150,15 ve bankaların atıl rezerv tutma oranının (ee) 0,050,05 olduğu varsayılmaktadır. Bankacılık sistemine 250.000250.000 TL tutarında yeni bir nakit mevduat girişi gerçekleştiğinde; kaydi para yaratma süreci tamamlandığında sistemin oluşturacağı toplam mevduat hacmi ile sistem tarafından kullandırılacak toplam kredi hacmi arasındaki fark kaç TL olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 125.000125.000

Cevap

Toplam mevduat hacmi ile toplam kredi hacmi arasındaki fark 125.000125.000 TL'dir.
Verilen oranlara göre mevduat çarpanı 2,52,5 olarak hesaplanır ve 250.000250.000 TL'lik ilk giriş toplam 625.000625.000 TL mevduat oluşturur. Kredi çarpanı ise 22 olup toplam 500.000500.000 TL kredi yaratılır. Bu iki değer arasındaki fark 125.000125.000 TL'dir. Alternatif olarak bu fark, toplam mevduat hacminin bankaların elinde tuttuğu toplam rezerv oranına (rr+e=0,20rr + e = 0,20) çarpımıyla da (625.000×0,20=125.000625.000 \times 0,20 = 125.000) doğrulanabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Sistemdeki toplam sızıntı oranını ve mevduat çarpanını hesaplayınız.
Sızıntılar toplamı: c+rr+e=0,20+0,15+0,05=0,40c + rr + e = 0,20 + 0,15 + 0,05 = 0,40. Mevduat çarpanı (kdk_d): 1/0,40=2,51 / 0,40 = 2,5.
Kaydi para genişlemesini belirleyen katsayıyı bulmak için tüm sızıntı oranlarının toplamı kullanılır.
2
Sistemde oluşacak toplam mevduat hacmini hesaplayınız.
Toplam Mevduat (DD): 250.000×2,5=625.000250.000 \times 2,5 = 625.000 TL.
İlk mevduat girişinin mevduat çarpanı ile çarpımı, sistemin nihai mevduat kapasitesini verir.
3
Kredi çarpanını ve toplam kredi hacmini hesaplayınız.
Kredi çarpanı (klk_l): (1−rr−e)/(c+rr+e)=0,80/0,40=2(1 - rr - e) / (c + rr + e) = 0,80 / 0,40 = 2. Toplam Kredi (LL): 250.000×2=500.000250.000 \times 2 = 500.000 TL.
Bankaların her aşamada rezerv sızıntıları sonrası kredi olarak verebilecekleri kısmın toplam etkisini bulmak gerekir.
4
İki büyüklük arasındaki farkı bulunuz.
625.000−500.000=125.000625.000 - 500.000 = 125.000 TL.
Soru kökünde istenen fark, toplam mevduat ile toplam kredi arasındaki parasal boşluktur.

Anahtar Kavram

Ticari Bankaların Kaydi Para ve Kredi Yaratma Çarpanları
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 8Soru →

Merkez Bankası'nın açık piyasa işlemleri (APİ) çerçevesinde bir ticari bankadan 60.00060.000 TL tutarında devlet tahvili satın aldığı bir ekonomide; zorunlu karşılık oranı %15\%15, hanehalkının nakit tercih oranı %5\%5 ve bankaların ihtiyat amacıyla tuttukları atıl rezerv oranı %5\%5 olarak belirlenmiştir. Sızıntıların sadece bu üç değişkenden oluştuğu varsayımı altında, bankacılık sisteminde meydana gelecek toplam mevduat (kaydi para) artışı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 240.000240.000

Cevap

240.000240.000 TL tutarındaki toplam mevduat artışı
Bankacılık sisteminde toplam mevduat artışı, başlangıçtaki rezerv artışının mevduat çarpanı ile çarpılmasına eşittir. Verilen oranlara göre toplam sızıntı oranı 0,15+0,05+0,05=0,250,15 + 0,05 + 0,05 = 0,25 olup, çarpan değeri 1/0,25=41 / 0,25 = 4 olarak bulunur. Merkez Bankası'nın tahvil alımıyla piyasaya verdiği 60.00060.000 TL rezervin yaratacağı toplam mevduat genişlemesi ise 4×60.000=240.0004 \times 60.000 = 240.000 TL olur.

Adım Adım Çözüm

1
Sızıntı oranlarını belirle
rr=0,15rr = 0,15, c=0,05c = 0,05, e=0,05e = 0,05
Mevduat çarpanı paydasını oluşturacak olan tüm sızıntı kalemlerinin (zorunlu karşılık, nakit sızıntısı ve atıl rezervler) tespit edilmesi gerekir.
2
Mevduat çarpanını (mdm_d) hesapla
md=10,15+0,05+0,05=10,25=4m_d = \frac{1}{0,15 + 0,05 + 0,05} = \frac{1}{0,25} = 4
Sisteme giren her bir birim rezervin toplamda ne kadar mevduat yaratacağını gösteren katsayıdır.
3
Toplam mevduat artışını (ΔDΔD) bul
ΔD=4×60.000=240.000ΔD = 4 \times 60.000 = 240.000 TL
Merkez Bankası tarafından sisteme enjekte edilen başlangıç rezerv tutarı ile çarpanın çarpılması sonucunda toplam genişleme miktarına ulaşılır.

Anahtar Kavram

Mevduat Çarpanı ve Kaydi Para Genişlemesi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru →

Ticari bankaların kaydi para yaratma sürecinde, sisteme giren bir birimlik yeni rezervin yaratacağı toplam kaydi para miktarını (çarpan etkisini) belirleyen temel unsurlar sızıntı oranlarıdır. Buna göre, diğer değişkenler sabitken, aşağıdakilerden hangisi bankacılık sisteminin kaydi para yaratma kapasitesini doğrudan azaltan bir gelişmedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bankaların gelecekteki likidite risklerini öngörerek atıl (serbest) rezerv oranlarını (ee) artırması

Cevap

Bankaların atıl (serbest) rezerv oranlarını (ee) artırması, kaydi para yaratma kapasitesini doğrudan azaltır.
Ticari bankalar kendilerine yatırılan mevduatları krediye dönüştürerek kaydi para yaratırlar. Ancak bankaların topladıkları mevduatın bir kısmını zorunlu nedenlerle (zorunlu karşılıklar) veya kendi tercihleriyle (atıl/serbest rezervler) kredi olarak vermeyip tutmaları, sürecin çarpan etkisini azaltır. Atıl rezerv oranının (ee) artması, bankanın her bir birimlik mevduattan daha az kredi vermesi anlamına geldiğinden, sistem genelinde yaratılan toplam kaydi para miktarı doğrudan azalır.

Adım Adım Çözüm

1
Kaydi para çarpanı formülünün belirlenmesi
k=1c+rr+ek = \frac{1}{c + rr + e}
Kaydi para yaratma sürecinin gücü, sızıntı oranlarını (nakit tercihi, zorunlu karşılık ve atıl rezerv) içeren çarpan formülü ile hesaplanır.
2
Sızıntı oranları ile çarpan arasındaki ilişkinin analizi
Ters orantı
Formülde paydada yer alan sızıntı oranlarındaki (c,rr,ec, rr, e) herhangi bir artış, çarpanın (kk) değerini küçülterek para yaratma potansiyelini zayıflatır.
3
Atıl rezerv oranındaki (ee) artışın etkisinin değerlendirilmesi
e↑⇒k↓e \uparrow \Rightarrow k \downarrow
Bankalar daha fazla atıl rezerv tuttuklarında, topladıkları mevduatın daha küçük bir kısmını krediye dönüştürebilirler, bu da kaydi para üretimini sınırlar.

Anahtar Kavram

Kaydi Para Çarpanı ve Sızıntılar

İpuçları

1
Kaydi para yaratma sürecinde çarpanın değerini veren formülü ve paydadaki değişkenleri düşünün.
2
Çarpanın paydasında yer alan 'sızıntı' oranlarından (nakit tercihi, zorunlu karşılık, atıl rezerv) hangisinin artması, sonucun küçülmesine neden olur?

Daha Fazla Pratik

Nakit tercih oranı (cc) ve zorunlu karşılık oranı (rrrr) verildiğinde, bir bankanın tek başına yaratabileceği maksimum kaydi para ile tüm sistemin yaratabileceği farkını inceleyin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 10Soru →

Bir ekonomide bankaların zorunlu karşılık oranının %5\%5 (rr=0,05rr = 0,05) olduğu, nakit sızıntısının ve atıl rezervlerin ise sıfıra eşit olduğu varsayılmaktadır. Bu ekonomide sisteme 10.00010.000 TL tutarında yeni bir nakit mevduat girişi olması durumunda, bankacılık sisteminde meydana gelebilecek toplam mevduat genişlemesi en fazla kaç TL olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200.000

Cevap

Toplam mevduat genişlemesi en fazla 200.000200.000 TL olur.
Basit mevduat çarpanı formülü olan 1/rr1/rr kullanıldığında, %5\%5 zorunlu karşılık oranı için çarpan 2020 olarak bulunur. Sisteme yeni giren 10.00010.000 TL'lik rezerv artışının bu çarpanla genişlemesi sonucunda toplam mevduat hacminde 20×10.000=200.00020 \times 10.000 = 200.000 TL'lik bir artış meydana gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Basit mevduat çarpanını (kk) hesaplayın.
k=1rr=10,05=20k = \frac{1}{rr} = \frac{1}{0,05} = 20
Sızıntıların olmadığı bir ortamda çarpan, zorunlu karşılık oranının tersine eşittir.
2
Toplam mevduat genişlemesini (ΔD\Delta D) bulun.
ΔD=k×ΔR=20×10.000=200.000\Delta D = k \times \Delta R = 20 \times 10.000 = 200.000
Sisteme giren yeni rezerv miktarının çarpan etkisiyle ne kadar mevduat yaratacağı bu şekilde hesaplanır.

Anahtar Kavram

Basit Mevduat Çarpanı

Daha Fazla Pratik

Nakit tercih oranının (cc) ve atıl rezerv oranının (ee) devreye girdiği durumlarda çarpanın nasıl küçüldüğünü inceleyen sorulara bakabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Geometrik dizi mantığıyla; bankaların her aşamada ellerinde kalan kredileri sisteme geri yatırdığı (ilk bankanın 9.5009.500 TL kredi vermesi ve bunun diğer bankaya mevduat olması) varsayılarak sonsuz toplam formülü ile de aynı sonuca ulaşılabilir.
Tahmini Süre:45s
Ticari Bankaların Kaydi Para Yaratma Süreci Alıştırma Soruları — KPSS İktisat | Examkin